అధ్యాయం 4: ఈథర్లు (Ethers)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
ఈథర్లకు పేర్లు ఎలా పెట్టాలి, C–O–C కోణం చతుర్ముఖ కోణం కంటే ఎందుకు ఎక్కువ.
ఈథర్ల తయారీకి రెండు మార్గాలు: ఆల్కహాల్ల ఆమ్ల నిర్జలీకరణం, విలియమ్సన్ సంశ్లేషణ.
విలియమ్సన్ సంశ్లేషణలో సరైన హాలైడ్, ఆల్కాక్సైడ్లను ఎలా ఎంచుకోవాలి.
HI ఈథర్ను విచ్ఛేదనం చేసినప్పుడు ఏ ఉత్పన్నాలు ఏర్పడతాయి, ఎందుకు.
అనిసోల్లో ఎలక్ట్రాన్ ప్రియ ప్రతిక్షేపణ.
4.1 వర్గీకరణ, నామకరణం
ఈథర్ (Ether) లో ఒక ఆక్సిజన్ పరమాణువు రెండు కార్బన్ సమూహాలకు కలిసి ఉంటుంది, R–O–R′. రెండు సమూహాలూ ఒకేలా ఉంటే అది సాధారణ లేదా సౌష్టవ (symmetrical) ఈథర్. వేరుగా ఉంటే అది మిశ్రమ లేదా అసౌష్టవ (unsymmetrical) ఈథర్.
IUPAC నామకరణంలో ఈథర్ ఒక ఆల్కాక్సీఆల్కేన్. పెద్ద కార్బన్ సమూహం మాతృ గొలుసు; ఆక్సిజన్తో సహా చిన్న సమూహం ఆల్కాక్సీ పూర్వపదం (prefix).
| సూత్రం | సాధారణ నామం | IUPAC నామం |
|---|---|---|
| CH₃OCH₃ | dimethyl ether | methoxymethane |
| C₂H₅OC₂H₅ | diethyl ether | ethoxyethane |
| CH₃OCH₂CH₂CH₃ | methyl n-propyl ether | 1-methoxypropane |
| CH₃OCH(CH₃)₂ | methyl isopropyl ether | 2-methoxypropane |
| C₆H₅OCH₃ | అనిసోల్ (anisole) | methoxybenzene |
| C₆H₅OC₂H₅ | ఫెనెటోల్ (phenetole) | ethoxybenzene |
| (CH₃)₃COCH₃ | methyl tert-butyl ether | 2-methoxy-2-methylpropane |
ఒకే అణు సూత్రం ఉండి, ఆక్సిజన్కు ఇరువైపులా ఉన్న సమూహాలలో మాత్రమే తేడా ఉన్న ఈథర్లు మెటామర్లు (metamers). ఉదాహరణకు ethoxyethane, 1-methoxypropane మెటామర్లు.
4.2 ఈథర్ల నిర్మాణం
ఈథర్లోని ఆక్సిజన్ sp³ సంకరీకరణం చెంది, రెండు ఒంటరి జంటలు కలిగి ఉంటుంది. అణువు నీటిలాగే వంగిన (bent) ఆకారంలో ఉంటుంది.
methoxymethane లో C–O–C కోణం సుమారు 111.7°. ఇది చతుర్ముఖ కోణం 109.5° కంటే ఎక్కువ. రెండు మిథైల్ సమూహాలు పెద్దవి, ఒకదాన్ని ఒకటి వికర్షించుకుంటాయి, దీంతో కోణం విచ్చుకుంటుంది. C–O బంధ పొడవు సుమారు 141 pm, ఆల్కహాల్లలోని దానికి దగ్గరగా.
అణువు వంగి ఉండటం వల్ల రెండు C–O బంధ ద్విధ్రువాలు రద్దు కావు. ఈథర్లకు చిన్న నికర ద్విధ్రువ భ్రామకం (dipole moment) ఉంటుంది.
| అణువు | ఆక్సిజన్ వద్ద కోణం | ప్రధాన కారణం |
|---|---|---|
| నీరు, H–O–H | సుమారు 104.5° | రెండు ఒంటరి జంటలు బంధాలను నొక్కుతాయి |
| మిథనాల్, C–O–H | సుమారు 108.9° | ఒంటరి జంటలు; ఒక పెద్ద సమూహం |
| మిథాక్సీమీథేన్, C–O–C | సుమారు 111.7° | రెండు ఆల్కైల్ సమూహాల మధ్య వికర్షణ |
4.3 ఆల్కహాల్ల నిర్జలీకరణం ద్వారా తయారీ
ఇథనాల్ను అధికంగా తీసుకుని 413 K వద్ద గాఢ H₂SO₄ తో వేడి చేస్తే ఇథాక్సీఈథేన్ వస్తుంది.
చర్యా విధానం SN2:
ఒక ఇథనాల్ అణువు ప్రోటానీకరణం చెంది C₂H₅OH₂⁺ ఇస్తుంది.
రెండవ ఇథనాల్ అణువు తన ఆక్సిజన్ ఒంటరి జంటతో C₂H₅OH₂⁺ కార్బన్పై దాడి చేస్తుంది. నీరు వెళ్లిపోతుంది.
ప్రోటానీకరించిన ఈథర్ H⁺ ను కోల్పోయి ఇథాక్సీఈథేన్ ఇస్తుంది.
ఈ పద్ధతికి పరిమితులు ఉన్నాయి:
ఇది 1° ఆల్కహాల్లకు మాత్రమే సరిపోతుంది. 2°, 3° ఆల్కహాల్లు నీటిని కోల్పోయి ఆల్కీన్లను ఇస్తాయి.
ఇది సౌష్టవ ఈథర్లను మాత్రమే బాగా ఇస్తుంది. రెండు వేర్వేరు ఆల్కహాల్లు మూడు ఈథర్ల మిశ్రమాన్ని ఇస్తాయి.
ఉష్ణోగ్రతను నియంత్రించాలి. 443 K వద్ద అదే మిశ్రమం ఈథీన్ను ఇస్తుంది.
4.4 విలియమ్సన్ సంశ్లేషణ (Williamson synthesis)
ఆల్కైల్ హాలైడ్ సోడియం ఆల్కాక్సైడ్ లేదా ఫినాక్సైడ్తో చర్య జరుపుతుంది. ఆల్కాక్సైడ్ అయాన్ కేంద్రక ప్రియం; హాలైడ్ అయాన్ వెళ్లిపోతుంది. చర్య SN2.
ఇది సాధారణ, మిశ్రమ ఈథర్లను రెండింటినీ తయారు చేయగలదు. ముఖ్యం — జతను సరిగ్గా ఎంచుకోవడం.
హాలైడ్ మిథైల్ లేదా 1° అయి ఉండాలి. SN2 కు అడ్డంకి లేని కార్బన్ కావాలి.
ఆల్కాక్సైడ్ అయాన్లు బలమైన క్షారాలు. 3° హాలైడ్తో అవి H⁺ ను తీసి విలోపనం (elimination) ద్వారా ఆల్కీన్ను ఇస్తాయి, ఈథర్ను కాదు.
కాబట్టి ఒక 3° సమూహం ఉన్న ఈథర్ కోసం, 3° సమూహాన్ని ఆల్కాక్సైడ్పై ఉంచి, చిన్న సమూహాన్ని హాలైడ్గా వాడాలి.
| లక్ష్య ఈథర్ | సరైన జత | తప్పు జత, అది ఇచ్చేది |
|---|---|---|
| (CH₃)₃C–O–CH₃ | (CH₃)₃CO⁻Na⁺ + CH₃Br | (CH₃)₃CBr + CH₃O⁻Na⁺ → 2-methylpropene |
| C₆H₅–O–CH₃ (అనిసోల్) | C₆H₅O⁻Na⁺ + CH₃I | C₆H₅Br + CH₃O⁻Na⁺: చర్య లేదు, ఏరైల్ హాలైడ్లు SN2 జరపవు |
| C₂H₅–O–CH(CH₃)₂ | (CH₃)₂CHO⁻Na⁺ + C₂H₅Br | (CH₃)₂CHBr + C₂H₅O⁻Na⁺ → ఎక్కువ ప్రొపీన్ |
దీన్ని క్రికెట్ ఫీల్డర్ బంతిని పట్టుకోవడంతో పోల్చవచ్చు: ఆల్కాక్సైడ్ కార్బన్ను వెనుక వైపు నుంచి చేరాలి. 3° కార్బన్ చుట్టూ ఫీల్డర్లు (మిథైల్ సమూహాలు) నిండి ఉంటారు, అందుకే ఆల్కాక్సైడ్ దగ్గరలో ఉన్న H⁺ ను పట్టుకుంటుంది.
4.5 భౌతిక ధర్మాలు
ఈథర్ అణువులలో O–H లేదు, కాబట్టి అవి ఒకదానితో ఒకటి హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పరచలేవు. వాటి బాష్పీభవన స్థానాలు సమాన ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఆల్కేన్లకు దగ్గరగా, ఆల్కహాల్ల కంటే చాలా తక్కువగా ఉంటాయి.
| సమ్మేళనం (మోలార్ ద్రవ్యరాశి సుమారు 74) | బాష్పీభవన స్థానం (K) |
|---|---|
| Butan-1-ol | 390 |
| ఇథాక్సీఈథేన్ | 308 |
| n-పెంటేన్ (మోలార్ ద్రవ్యరాశి 72) | 309 |
అయితే నీరు ఈథర్ ఆక్సిజన్కు హైడ్రోజన్ బంధాన్ని ఇవ్వగలదు. కాబట్టి సమాన ద్రవ్యరాశి ఉన్న ఆల్కహాల్లంత ఈథర్లు నీటిలో కరుగుతాయి. ఇథాక్సీఈథేన్, butan-1-ol దాదాపు ఒకే స్థాయిలో కరుగుతాయి — 100 g నీటికి సుమారు 7.5 g, 9 g.
4.6 HX తో ఈథర్ల విచ్ఛేదన
ఈథర్లలోని C–O బంధం బలమైనది. ఈథర్లు క్షారాలు, సజల ఆమ్లాలు, సోడియం లేదా మార్దవ ఆక్సీకరణితో చర్య జరపవు. కానీ వేడి గాఢ HI లేదా HBr వాటిని విచ్ఛేదనం చేస్తాయి.
అధిక HI ఉంటే ఏర్పడిన ఆల్కహాల్ కూడా ఆల్కైల్ అయోడైడ్గా మారుతుంది: R′OH + HI → R′I + H₂O.
ఆమ్లాల చర్యాశీలత HI > HBr > HCl. HI లో H–X బంధం అతి బలహీనం, I⁻ అత్యుత్తమ కేంద్రక ప్రియం.
మొదటి దశ ఎప్పుడూ ఆక్సిజన్ ప్రోటానీకరణం. ఇది చెడు విడిపోయే సమూహాన్ని (RO⁻) మంచిదానిగా (ROH) మారుస్తుంది. తర్వాత ఏమి జరుగుతుందో సమూహాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
| ఈథర్ రకం | చర్యా విధానం | ఏ సమూహం అయోడైడ్ అవుతుంది | ఉదాహరణ |
|---|---|---|---|
| మిథైల్ లేదా 1° / 1° లేదా 2° | SN2 | చిన్నది, తక్కువ అడ్డంకి ఉన్న సమూహం | CH₃OC₂H₅ + HI → CH₃I + C₂H₅OH |
| ఒక సమూహం 3° | SN1 | 3° సమూహం (స్థిరమైన కార్బోకాటయాన్) | (CH₃)₃COCH₃ + HI → (CH₃)₃CI + CH₃OH |
| ఆల్కైల్ ఏరైల్ ఈథర్ | ఆల్కైల్ కార్బన్పై SN2 | ఎప్పుడూ ఆల్కైల్ సమూహమే | C₆H₅OCH₃ + HI → C₆H₅OH + CH₃I |
ఏరైల్ ఈథర్ ఎప్పుడూ అయోడోబెంజీన్ను ఎందుకు ఇవ్వదు? అనునాదం వల్ల O–ఏరైల్ బంధానికి పాక్షిక ద్విబంధ స్వభావం ఉంటుంది, వలయ కార్బన్ sp². I⁻ దానిపై దాడి చేయలేదు. కాబట్టి ఫినాల్, ఆల్కైల్ అయోడైడ్ ఏర్పడతాయి. ఫినాల్ HI తో ఇంక చర్య జరపదు.
–OCH₃ సమూహాలను లెక్కించడానికి మిథాక్సీ సమ్మేళనాలతో HI చర్యను వాడతారు (జీసెల్ పద్ధతి, Zeisel method). ఏర్పడిన CH₃I ను ఆల్కహాలిక్ AgNO₃ లోకి పంపి, AgI గా తూకం వేస్తారు.
4.7 అనిసోల్లో ఎలక్ట్రాన్ ప్రియ ప్రతిక్షేపణ
–OCH₃ సమూహం అనునాదం (+R) ద్వారా వలయంలోకి ఎలక్ట్రాన్ సాంద్రతను నెడుతుంది. ఇది వలయాన్ని ఉత్తేజితం చేసి ఆర్థో, పారాలకు నిర్దేశిస్తుంది. –OH కంటే కొంచెం బలహీన ఉత్తేజకం.
| చర్య | కారకాలు | ప్రధాన ఉత్పన్నాలు |
|---|---|---|
| బ్రోమినేషన్ | ఇథనోయిక్ ఆమ్లంలో Br₂ (ఉత్ప్రేరకం అవసరం లేదు) | p-bromoanisole (ప్రధానం), o-bromoanisole |
| నైట్రేషన్ | గాఢ HNO₃ + గాఢ H₂SO₄ | 4-nitroanisole (ప్రధానం), 2-nitroanisole |
| ఫ్రీడెల్–క్రాఫ్ట్స్ ఆల్కైలేషన్ | CH₃Cl, అనార్ద్ర AlCl₃ | 4-methylanisole (ప్రధానం), 2-methylanisole |
| ఫ్రీడెల్–క్రాఫ్ట్స్ ఎసిలేషన్ | CH₃COCl, అనార్ద్ర AlCl₃ | 4-methoxyacetophenone (ప్రధానం), 2-methoxyacetophenone |
పెద్దదైన –OCH₃ సమూహం ఆర్థో స్థానాలను ఇరుకుగా చేస్తుంది కాబట్టి పారా ఉత్పన్నాలు ప్రధానం.
4.8 ఉపయోగాలు
ఇథాక్సీఈథేన్: నూనెలు, కొవ్వులు, Grignard చర్యలకు సాధారణ ద్రావణి. ఒకప్పుడు మత్తుమందు (anaesthetic) గా వాడేవారు.
అనిసోల్: పరిమళ ద్రవ్యాలలో, ఔషధాల తయారీకి ప్రారంభ పదార్థంగా.
2-Methoxy-2-methylpropane: మంచి దహనం కోసం పెట్రోల్ సంకలితం (additive).
గాలిలో వదిలేసిన ఈథర్లు నెమ్మదిగా పెరాక్సైడ్లను ఏర్పరుస్తాయి, అవి స్వేదనం చేసేటప్పుడు పేలవచ్చు. పాత ఈథర్ సీసాలను జాగ్రత్తగా వాడాలి.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.1: IUPAC పేర్లు ఇవ్వండి: (i) CH₃OCH₂CH₂CH₃ (ii) C₆H₅OC₂H₅ (iii) (CH₃)₂CHOCH₃.
సాధన: (i) పెద్ద సమూహం ప్రొపైల్, C1 వద్ద కలిసింది: 1-methoxypropane. (ii) వలయమే మాతృక: ethoxybenzene. (iii) పెద్ద సమూహం ఐసోప్రొపైల్, C2 వద్ద కలిసింది: 2-methoxypropane.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.2: C₄H₁₀O సూత్రంతో ఎన్ని ఈథర్లు ఉన్నాయి? వాటిలో ఏవి మెటామర్లు?
సాధన: రెండు కార్బన్ సమూహాల మొత్తం నాలుగు కార్బన్లు కావాలి. అవకాశాలు: C1 + C3 (రెండు విధాలు, C3 n-ప్రొపైల్ లేదా ఐసోప్రొపైల్), C2 + C2. కాబట్టి మూడు ఈథర్లు: 1-methoxypropane, 2-methoxypropane, ethoxyethane. O కు ఇరువైపులా సమూహాలు వేరుగా ఉండటం వల్ల ethoxyethane ప్రతి methoxypropane కు మెటామర్.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.3: methoxymethane లో C–O–C కోణం 111.7°, నీటిలో H–O–H కోణం 104.5°. వివరించండి.
సాధన: రెండింటిలోనూ రెండు ఒంటరి జంటలు ఉన్న sp³ ఆక్సిజన్ ఉంది. నీటిలో చిన్న H పరమాణువుల వల్ల ఒంటరి జంటలు బంధాలను దగ్గరకు నెట్టగలవు. methoxymethane లో రెండు మిథైల్ సమూహాలు పెద్దవి. వాటి వికర్షణ ఒంటరి జంటల నెట్టుడును అధిగమించి కోణాన్ని 109.5° కంటే కొంచెం ఎక్కువగా తెరుస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.4: 2-ethoxy-2-methylpropane, (CH₃)₃COC₂H₅ కు ఉత్తమ విలియమ్సన్ సంశ్లేషణను సూచించండి.
సాధన: రెండు సమూహాలు tert-బ్యూటైల్ (3°), ఇథైల్ (1°). హాలైడ్ 1° సమూహమే కావాలి. సోడియం tert-బ్యూటాక్సైడ్, (CH₃)₃CO⁻Na⁺ ను బ్రోమోఈథేన్తో వాడండి. విలోమ జత (CH₃)₃CBr + C₂H₅O⁻Na⁺ విలోపనం ద్వారా ప్రధానంగా 2-methylpropene ని ఇస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.5: ఒక తుల్యాంకం వేడి HI తో ఉత్పన్నాలు ఇవ్వండి: (i) CH₃OCH₂CH₃ (ii) (CH₃)₃COCH₃ (iii) C₆H₅OCH₃.
సాధన: (i) రెండు సమూహాలకూ అడ్డంకి లేదు, కాబట్టి SN2. I⁻ చిన్న మిథైల్పై దాడి చేస్తుంది: CH₃I + CH₃CH₂OH. (ii) ఒక సమూహం 3°, కాబట్టి SN1. 3° కార్బోకాటయాన్ ఏర్పడి I⁻ ను తీసుకుంటుంది: (CH₃)₃CI + CH₃OH. (iii) I⁻ మిథైల్ కార్బన్పై మాత్రమే దాడి చేస్తుంది: C₆H₅OH + CH₃I.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.6: మిథనాల్, 2-methylpropan-2-ol లను గాఢ H₂SO₄ తో వేడి చేసి 2-methoxy-2-methylpropane ను ఎందుకు తయారు చేయలేము?
సాధన: 3° ఆల్కహాల్ చాలా సులభంగా స్థిరమైన కార్బోకాటయాన్ను ఇస్తుంది. మిథనాల్ దాడి చేసేలోపే ఆ కార్బోకాటయాన్ H⁺ కోల్పోయి 2-methylpropene గా మారుతుంది. పైగా రెండు ఆల్కహాల్ల మిశ్రమం మూడు ఈథర్లను ఇస్తుంది. సోడియం tert-బ్యూటాక్సైడ్, CH₃I తో విలియమ్సన్ సంశ్లేషణ సరైన మార్గం.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.7: 1.08 g అనిసోల్ను అధిక HI తో వేడి చేశారు. ఏర్పడిన CH₃I ను ఆల్కహాలిక్ AgNO₃ లోకి పంపారు. అవక్షేపించిన AgI ద్రవ్యరాశి కనుగొనండి.
సాధన: అనిసోల్ C₇H₈O మోలార్ ద్రవ్యరాశి 108 g/mol. మోల్లు = 1.08 ÷ 108 = 0.010. ఒక –OCH₃ ఒక CH₃I ని, అది ఒక AgI ని ఇస్తుంది. AgI మోలార్ ద్రవ్యరాశి = 108 + 127 = 235 g/mol. ద్రవ్యరాశి = 0.010 × 235 = 2.35 g.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.8: సమ్మేళనం X, C₅H₁₂O, సోడియంతో చర్య జరపదు. చల్లని గాఢ HI దాన్ని మిథనాల్, ఒక తృతీయ ఆల్కైల్ అయోడైడ్గా మారుస్తుంది. X ను గుర్తించండి.
సాధన: Na తో చర్య లేదంటే O–H లేదు, కాబట్టి X ఒక ఈథర్. ఒక ఉత్పన్నం మిథనాల్, కాబట్టి ఒక సమూహం CH₃. మరొక సమూహంలో నాలుగు కార్బన్లు, అది 3°: tert-బ్యూటైల్. tert-బ్యూటైల్ కార్బోకాటయాన్గా (SN1) వెళ్లి (CH₃)₃CI అవుతుంది. X = 2-methoxy-2-methylpropane, (CH₃)₃COCH₃.
త్వరిత పునశ్చరణ
ఈథర్లు: R–O–R′, ఆల్కాక్సీఆల్కేన్లుగా పేర్లు; పెద్ద సమూహం మాతృక.
O sp³; ఆల్కైల్–ఆల్కైల్ వికర్షణ వల్ల methoxymethane లో C–O–C కోణం సుమారు 111.7°.
413 K వద్ద ఇథనాల్ + గాఢ H₂SO₄ (అధిక ఇథనాల్): SN2 ద్వారా ఇథాక్సీఈథేన్. 1° ఆల్కహాల్లకు మాత్రమే.
విలియమ్సన్: RX + R′O⁻Na⁺, SN2. హాలైడ్ మిథైల్ లేదా 1°; 3° సమూహాన్ని ఆల్కాక్సైడ్పై ఉంచండి.
ఈథర్లు ఆల్కేన్లలా మరుగుతాయి, కానీ సమాన ద్రవ్యరాశి ఆల్కహాల్లలా నీటిలో కరుగుతాయి.
HI విచ్ఛేదన: SN2 లో I చిన్న సమూహానికి; SN1 లో I 3° సమూహానికి; ఏరైల్ ఈథర్లు ఫినాల్ + ఆల్కైల్ అయోడైడ్ ఇస్తాయి.
–OCH₃ ఉత్తేజకం, o/p నిర్దేశకం; పారా ఉత్పన్నం ప్రధానం.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
బ్రోమోబెంజీన్, సోడియం మిథాక్సైడ్ నుంచి అనిసోల్ తయారు చేయడం. ఏరైల్ హాలైడ్లు SN2 జరపవు.
విలియమ్సన్ సంశ్లేషణలో 3° ఆల్కైల్ హాలైడ్ వాడటం. అది ఆల్కీన్ను ఇస్తుంది.
అనిసోల్ + HI ఉత్పన్నంగా అయోడోబెంజీన్ రాయడం.
CH₃OC₂H₅ + HI లో అయోడైడ్ను ఇథైల్పై ఉంచడం. చిన్న మిథైల్ సమూహానికే I⁻ వస్తుంది.
(CH₃)₃COCH₃ + HI లో అయోడైడ్ను మిథైల్పై ఉంచడం. ఇక్కడ SN1 వల్ల 3° అయోడైడ్ వస్తుంది.
ధ్రువీయమైనవి కాబట్టి ఈథర్లు ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతాయని అనుకోవడం. O–H లేకపోవడం వల్ల అవి తమలో తాము H-బంధం ఏర్పరచలేవు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4
స్థాయి 1: భావన పరిశీలన
1. CH₃OC₂H₅ యొక్క IUPAC పేరు: (a) Methoxyethane (b) Ethoxymethane (c) Ethyl methyl ether (d) Propan-1-ol
2. methoxymethane లో C–O–C బంధ కోణం సుమారు: (a) 104.5° (b) 109.5° (c) 111.7° (d) 120°
3. విలియమ్సన్ సంశ్లేషణలో వాడేవి: (a) ఆల్కహాల్, గాఢ H₂SO₄ (b) ఆల్కైల్ హాలైడ్, సోడియం ఆల్కాక్సైడ్ (c) ఆల్కీన్, నీరు (d) ఆల్డిహైడ్, Grignard కారకం
4. అనిసోల్: (a) Ethoxybenzene (b) Phenylmethanol (c) Methylphenol (d) Methoxybenzene
5. ఈథర్లను అతి సులభంగా విచ్ఛేదనం చేసేది: (a) NaOH (b) Na లోహం (c) HI (d) HCl
6. 413 K వద్ద గాఢ H₂SO₄ తో అధిక ఇథనాల్ ఇచ్చేది: (a) ఇథాక్సీఈథేన్ (b) ఈథీన్ (c) ఎసిటాల్డిహైడ్ (ethanal) (d) ఇథనోయిక్ ఆమ్లం
7. అనిసోల్ను HI తో వేడి చేశారు. ఉత్పన్నాలు: (a) అయోడోబెంజీన్, మిథనాల్ (b) ఫినాల్, మిథైల్ అయోడైడ్ (c) బెంజీన్, CH₃OI (d) అయోడోబెంజీన్, మిథైల్ అయోడైడ్
8. సాదృశ్య ఆల్కహాల్తో పోలిస్తే ఈథర్కు: (a) ఎక్కువ బాష్పీభవన స్థానం (b) అదే బాష్పీభవన స్థానం (c) ద్విధ్రువ భ్రామకం లేదు (d) తక్కువ బాష్పీభవన స్థానం
9. ప్రాథమిక హాలైడ్తో విలియమ్సన్ సంశ్లేషణ చర్యా విధానం: (a) SN2 (b) SN1 (c) E1 (d) ఎలక్ట్రాన్ ప్రియ సంకలనం
10. ఇథాక్సీఈథేన్లో ఆక్సిజన్ సంకరీకరణం: (a) sp (b) sp² (c) sp³ (d) sp³d
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. (CH₃)₃C–O–CH₃ తయారీకి ఉత్తమ మార్గం: (a) (CH₃)₃CBr + CH₃ONa (b) 443 K వద్ద గాఢ H₂SO₄ తో (CH₃)₃COH + CH₃OH (c) (CH₃)₃CBr + CH₃OH (d) (CH₃)₃CONa + CH₃Br
12. CH₃OCH₂CH₃ ఒక తుల్యాంకం వేడి HI తో ఇచ్చేవి: (a) CH₃OH + CH₃CH₂I (b) CH₃I + CH₃CH₂OH (c) CH₃I + CH₃CH₂I మాత్రమే (d) CH₄ + CH₃CHO
13. (CH₃)₃COCH₃ HI తో ఇచ్చేవి: (a) (CH₃)₃CI + CH₃OH (b) (CH₃)₃COH + CH₃I (c) (CH₃)₂C=CH₂ + CH₃I + H₂O మాత్రమే (d) చర్య లేదు
14. C₄H₁₀O సూత్రం గల సాదృశ్య ఈథర్ల సంఖ్య: (a) 2 (b) 4 (c) 3 (d) 5
15. ఇథనోయిక్ ఆమ్లంలో Br₂ తో అనిసోల్ ప్రధానంగా ఇచ్చేది: (a) m-Bromoanisole (b) బ్రోమోబెంజీన్ (c) 2,4,6-Tribromophenol (d) p-Bromoanisole
16. ఈథర్ల విచ్ఛేదనలో హైడ్రోజన్ హాలైడ్ల చర్యాశీలత క్రమం: (a) HCl > HBr > HI (b) HI > HBr > HCl (c) HBr > HI > HCl (d) అన్నీ సమానం
17. ఇథాక్సీఈథేన్, butan-1-ol లకు నీటిలో దాదాపు ఒకే ద్రావణీయత ఉండటానికి కారణం: (a) రెండూ తమ అణువుల మధ్య H-బంధాలు ఏర్పరుస్తాయి (b) రెండూ అయానిక్ (c) నీరు రెండింటి ఆక్సిజన్తో కూడా H-బంధాలు ఏర్పరచగలదు (d) రెండింటికీ ఒకే బాష్పీభవన స్థానం
18. ఏ జత అనిసోల్ను ఇవ్వదు? (a) C₆H₅Br + CH₃ONa (b) C₆H₅ONa + CH₃I (c) C₆H₅ONa + CH₃Br (d) K₂CO₃ సమక్షంలో C₆H₅OH + CH₃I
19. 1.08 g అనిసోల్ను అధిక HI తో విచ్ఛేదనం చేసి, CH₃I ని AgI గా మార్చారు. AgI ద్రవ్యరాశి: (a) 1.08 g (b) 2.35 g (c) 4.70 g (d) 1.42 g
20. అధిక వేడి HI తో ఇథాక్సీఈథేన్ ఇచ్చేది: (a) C₂H₅OH మాత్రమే (b) C₂H₅I + C₂H₅OH (c) ఈథీన్, నీరు (d) 2C₂H₅I + H₂O
21. CH₃COCl, అనార్ద్ర AlCl₃ తో అనిసోల్ ప్రధానంగా ఇచ్చేది: (a) ఫెనైల్ ఇథనోయేట్ (b) 3-Methoxyacetophenone (c) 4-Methoxyacetophenone (d) మిథైల్ బెంజోయేట్
22. 2-Methylpropan-2-ol ను గాఢ H₂SO₄ తో వేడి చేస్తే ప్రధానంగా వచ్చేది: (a) 2-Methylpropene (b) Di-tert-butyl ether (c) 2-Methylpropanal (d) Butan-2-one
స్థాయి 3: సవాలు
23. X (C₅H₁₂O) Na తో చర్య జరపదు. చల్లని HI తో మిథనాల్, ఒక 3° ఆల్కైల్ అయోడైడ్ను ఇస్తుంది. X: (a) 1-Methoxybutane (b) 2-Methoxy-2-methylpropane (c) 2-Methylbutan-2-ol (d) 1-Ethoxypropane
24. అనిసోల్ HI తో అయోడోబెంజీన్ను ఇవ్వకపోవడానికి కారణం: (a) HI చాలా బలహీన ఆమ్లం (b) అయోడోబెంజీన్ అస్థిరమైనది (c) I⁻ కంటే ఫినాల్ బలమైన కేంద్రక ప్రియం (d) ఏరైల్ C–O బంధానికి పాక్షిక ద్విబంధ స్వభావం ఉంది, sp² వలయ కార్బన్పై SN2 సాధ్యం కాదు
25. (CH₃)₃CBr ను CH₃O⁻Na⁺ తో చర్య జరిపితే ప్రధానంగా వచ్చేది: (a) 2-Methylpropene (b) 2-Methoxy-2-methylpropane (c) 2-Methylpropan-2-ol (d) డైమిథైల్ ఈథర్
26. ఒక ఈథర్ ఒక తుల్యాంకం HI తో ఇథైల్ అయోడైడ్, propan-2-ol ను ఇస్తుంది. ఆ ఈథర్: (a) 1-Ethoxypropane (b) Ethoxyethane (c) 2-Ethoxypropane (d) 2-Methoxybutane
27. మోలార్ ద్రవ్యరాశి 138 g/mol గల సమ్మేళనం 1.38 g జీసెల్ పద్ధతిలో 4.70 g AgI ని ఇస్తుంది. అణువుకు –OCH₃ సమూహాల సంఖ్య: (a) 1 (b) 2 (c) 3 (d) 4
28. ఈథర్ల గురించి సరైన వాక్యం: (a) ఈథర్లు సోడియంతో చర్య జరిపి H₂ ఇస్తాయి (b) C–O–C కోణం నీటిలోకంటే తక్కువ (c) ఈథర్లకు ద్విధ్రువ భ్రామకం సున్నా (d) అణువు వంగి ఉండటం వల్ల ఈథర్లకు నికర ద్విధ్రువ భ్రామకం ఉంటుంది
29. ప్రతిపాదన (A): ఇథాక్సీఈథేన్ butan-1-ol కంటే చాలా తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతుంది.
కారణం (R): ఈథర్ అణువులు ఒకదానితో ఒకటి హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పరచలేవు.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: సోడియం మిథాక్సైడ్తో తృతీయ ఆల్కైల్ హాలైడ్ ప్రధాన ఉత్పన్నంగా ఈథర్ను ఇస్తుంది.
వాక్యం II: ఆల్కాక్సైడ్ అయాన్లు మంచి కేంద్రక ప్రియాలే కాకుండా బలమైన క్షారాలు కూడా.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | a | పెద్ద సమూహం (ఈథేన్) మాతృక; CH₃O– మిథాక్సీ. |
| 2 | c | ఆల్కైల్–ఆల్కైల్ వికర్షణ కోణాన్ని 111.7° కు తెరుస్తుంది. |
| 3 | b | RX + R′O⁻Na⁺ → ROR′. |
| 4 | d | అనిసోల్ = C₆H₅OCH₃. |
| 5 | c | HI అతి బలమైన ఆమ్లం, I⁻ అత్యుత్తమ కేంద్రక ప్రియం. |
| 6 | a | అధిక ఆల్కహాల్తో 413 K ఈథర్కు అనుకూలం. |
| 7 | b | I⁻ CH₃ పై దాడి చేస్తుంది; ఏరైల్ C–O అలాగే ఉంటుంది. |
| 8 | d | ఈథర్ అణువుల మధ్య H-బంధం లేదు. |
| 9 | a | ఆల్కాక్సైడ్ ఒకే దశలో వెనుక వైపు నుంచి దాడి చేస్తుంది. |
| 10 | c | రెండు బంధాలు, రెండు ఒంటరి జంటలు. |
| 11 | d | 3° సమూహం ఆల్కాక్సైడ్పై, మిథైల్ హాలైడ్గా. |
| 12 | b | చిన్న మిథైల్ సమూహంపై SN2. |
| 13 | a | స్థిరమైన 3° కార్బోకాటయాన్ ద్వారా SN1. |
| 14 | c | 1-Methoxypropane, 2-methoxypropane, ethoxyethane. |
| 15 | d | –OCH₃ o/p నిర్దేశకం; పారా తక్కువ ఇరుకు. |
| 16 | b | క్రమం ఆమ్ల బలాన్ని, X⁻ కేంద్రకప్రియతను అనుసరిస్తుంది. |
| 17 | c | నీరు ఈథర్ ఆక్సిజన్కు కూడా H-బంధాలు ఇస్తుంది. |
| 18 | a | ఏరైల్ హాలైడ్లు ఆల్కాక్సైడ్లతో SN2 జరపవు. |
| 19 | b | 0.010 mol × 235 g/mol = 2.35 g. |
| 20 | d | ఏర్పడిన ఇథనాల్ కూడా C₂H₅I గా మారుతుంది. |
| 21 | c | ఉత్తేజిత వలయంలో పారా ఎసిలేషన్. |
| 22 | a | 3° ఆల్కహాల్లు ఈథర్లకు కాకుండా ఆల్కీన్లకు నిర్జలీకరణం చెందుతాయి. |
| 23 | b | మిథైల్ + tert-బ్యూటైల్ ఈథర్; SN1 (CH₃)₃CI ని ఇస్తుంది. |
| 24 | d | ఏరైల్ కార్బన్పై I⁻ దాడి చేయలేదు. |
| 25 | a | 3° హాలైడ్తో బలమైన క్షారం విలోపనానికి అనుకూలం. |
| 26 | c | తక్కువ అడ్డంకి ఉన్న ఇథైల్పై SN2 propan-2-ol ను వదులుతుంది. |
| 27 | b | 0.010 mol సమ్మేళనానికి 0.020 mol AgI = 2. |
| 28 | d | వంగిన ఆకారం: బంధ ద్విధ్రువాలు రద్దు కావు. |
| 29 | a | H-బంధం లేకపోవడం తక్కువ బాష్పీభవన స్థానాన్ని వివరిస్తుంది. |
| 30 | d | 3° హాలైడ్ విలోపనం చెందుతుంది; II సరైనది. |
అధ్యాయం 4 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
ఈథర్లు: R–O–R'. సౌష్టవ (ఒకే సమూహాలు) లేదా అసౌష్టవ (మిశ్రమ).
IUPAC: ఆల్కాక్సీఆల్కేన్, చిన్న సమూహం ఆల్కాక్సీగా: CH₃OC₂H₅ = methoxyethane; C₆H₅OCH₃ = methoxybenzene (అనిసోల్).
రెండు ఆల్కైల్ సమూహాల వికర్షణ వల్ల methoxymethane లో C–O–C కోణం సుమారు 111.7°, చతుర్ముఖ కోణం కంటే కొంచెం ఎక్కువ.
ఆల్కహాల్ల ఆమ్ల నిర్జలీకరణం (గాఢ H₂SO₄, 413 K) ప్రాథమిక ఆల్కహాల్లకే సరిపోతుంది; 2°, 3° ఆల్కీన్లను ఇస్తాయి.
విలియమ్సన్ సంశ్లేషణ: R–X + R'O⁻Na⁺ → R–O–R' (SN2). ప్రాథమిక (లేదా మిథైల్) హాలైడ్ వాడాలి; తృతీయ హాలైడ్ విలోపనంతో ఆల్కీన్ను ఇస్తుంది.
ఆల్కైల్ ఏరైల్ ఈథర్లు: సోడియం ఫినాక్సైడ్ + ఆల్కైల్ హాలైడ్. ఏరైల్ హాలైడ్ + ఆల్కాక్సైడ్ పనిచేయదు.
బాష్పీభవన స్థానం: ఈథర్లు సమాన ద్రవ్యరాశి ఆల్కేన్లకు దగ్గరగా, ఆల్కహాల్ల కంటే చాలా తక్కువ (ఈథర్ అణువుల మధ్య H-బంధాలు లేవు).
ద్రావణీయత: సమాన ద్రవ్యరాశి ఆల్కహాల్లాగే (ఈథర్ O నీటి నుంచి H-బంధాలను స్వీకరిస్తుంది). ఇథాక్సీఈథేన్, butan-1-ol రెండూ 100 g నీటికి సుమారు 7.5 g కరుగుతాయి.
HX తో విచ్ఛేదన (HI > HBr > HCl): R–O–R + HI → ROH + RI; అధిక వేడి HI తో రెండు సమూహాలూ అయోడైడ్లుగా మారతాయి.
మిథైల్ + 1°/2° ఆల్కైల్: అయోడైడ్ మిథైల్ కార్బన్పై దాడి (SN2) → CH₃I. తృతీయ ఆల్కైల్: SN1 → తృతీయ అయోడైడ్ + CH₃OH.
అనిసోల్ + HI → ఫినాల్ + CH₃I. O–ఏరైల్ బంధానికి పాక్షిక ద్విబంధ స్వభావం ఉంది, అది తెగదు.
–OCH₃ ఉత్తేజకం, o/p నిర్దేశకం: బ్రోమినేషన్, నైట్రేషన్, ఫ్రీడెల్–క్రాఫ్ట్స్ చర్యలలో అనిసోల్ ప్రధానంగా పారా ఉత్పన్నాలను ఇస్తుంది.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| ఈథర్ + HI | ఉత్పన్నాలు | ఎందుకు |
|---|---|---|
| CH₃OC₂H₅ | CH₃I + C₂H₅OH | తక్కువ అడ్డంకి ఉన్న మిథైల్పై SN2 |
| (CH₃)₃COCH₃ | (CH₃)₃CI + CH₃OH | స్థిరమైన 3° కాటయాన్ ద్వారా SN1 |
| C₆H₅OCH₃ | C₆H₅OH + CH₃I | O–ఏరైల్ బంధం బలమైనది |
| C₂H₅OC₂H₅ (అధిక HI) | 2 C₂H₅I + H₂O | ఏర్పడిన ఇథనాల్ మళ్ళీ చర్య జరుపుతుంది |
| అనిసోల్ చర్య | ప్రధాన ఉత్పన్నం |
|---|---|
| ఇథనోయిక్ ఆమ్లంలో Br₂ | 4-Bromoanisole |
| గాఢ HNO₃ + గాఢ H₂SO₄ | 4-Nitroanisole (కొంత 2-nitro) |
| CH₃COCl, అనార్ద్ర AlCl₃ | 4-Methoxyacetophenone |
| CH₃Cl, అనార్ద్ర AlCl₃ | 4-Methylanisole (కొంత 2-methyl) |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"Williamson Wants an unhindered halide": విలియమ్సన్కు అడ్డంకి లేని హాలైడ్ కావాలి — హాలైడ్ వైపు మిథైల్ లేదా 1°; పెద్ద సమూహం ఆల్కాక్సైడ్పై.
"మిథైల్ వెళ్తుంది, తృతీయం తీసుకుంటుంది": HI విచ్ఛేదనలో తృతీయ సమూహం లేకపోతే మిథైల్ CH₃I గా వెళ్తుంది; తృతీయ సమూహం ఉంటే అదే అయోడైడ్ను తీసుకుంటుంది.
"ఏరైల్ ఎప్పుడూ ఆక్సిజన్ను వదలదు": ఏరైల్ ఈథర్ ఎప్పుడూ ఫినాల్నే ఇస్తుంది, ఏరైల్ అయోడైడ్ను కాదు.
"ఈథర్ చేతులు చాచుతుంది": C–O–C కోణం 111.7°, నీటి 104.5° కంటే వెడల్పు.
భావనల అనుసంధానం
విలియమ్సన్, HI విచ్ఛేదన వెనుక ఉన్న SN1, SN2, విలోపనం — రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 16: హాలోజన్లు కలిగిన కర్బన సమ్మేళనాల నుంచి.
బంధ కోణాలు, H-బంధం — రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 3: రసాయన బంధం మరియు అణు నిర్మాణంతో ముడిపడి ఉంటాయి.
అనిసోల్ వలయ ప్రతిక్షేపణ రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 15: హైడ్రోకార్బన్లను అనుసరిస్తుంది.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4, స్థాయి 4 (కొత్త NEET సరళి)
31. జాబితా I (HI తో వేడి చేసిన ఈథర్) ను జాబితా II (ఉత్పన్నాలు) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. CH₃OCH₂CH₃ (ఒక తుల్యాంకం HI)
B. C₆H₅OCH₃
C. (CH₃)₃COCH₃
D. C₂H₅OC₂H₅ (అధిక HI)
జాబితా II:
(i) CH₃I + CH₃CH₂OH
(ii) C₆H₅OH + CH₃I
(iii) (CH₃)₃CI + CH₃OH
(iv) 2 CH₃CH₂I + H₂O
(a) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (b) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (c) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (d) A-i, B-ii, C-iv, D-iii
32. జాబితా I (లక్ష్య ఈథర్) ను జాబితా II (ఉత్తమ విలియమ్సన్ జత) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. (CH₃)₃C–O–CH₃
B. C₆H₅–O–CH₂CH₃
C. CH₃CH₂–O–CH₂CH₃
D. C₆H₅CH₂–O–CH₃
జాబితా II:
(i) C₂H₅ONa + C₂H₅Br
(ii) C₆H₅CH₂ONa + CH₃I
(iii) (CH₃)₃CONa + CH₃Br
(iv) C₆H₅ONa + C₂H₅Br
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii
33. జాబితా I (నిర్మాణం) ను జాబితా II (IUPAC పేరు) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. CH₃OCH₂CH₂CH₃
B. C₆H₅OCH₃
C. CH₃CH₂OCH₂CH₃
D. (CH₃)₂CHOCH₃
జాబితా II:
(i) Ethoxyethane
(ii) 2-Methoxypropane
(iii) 1-Methoxypropane
(iv) Methoxybenzene
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-iv, B-iii, C-i, D-ii
34. జాబితా I (అనిసోల్ చర్య) ను జాబితా II (ప్రధాన ఉత్పన్నం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
A. ఇథనోయిక్ ఆమ్లంలో Br₂
B. అనార్ద్ర AlCl₃ తో CH₃COCl
C. గాఢ HNO₃ + గాఢ H₂SO₄
D. HI, వేడి
జాబితా II:
(i) ఫినాల్ + అయోడోమీథేన్
(ii) 4-Nitroanisole
(iii) 4-Methoxyacetophenone
(iv) 4-Bromoanisole
(a) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. సాదృశ్య ఆల్కహాల్ల కంటే ఈథర్లు చాలా తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతాయి.
B. ఇథాక్సీఈథేన్, butan-1-ol లకు నీటిలో సమాన ద్రావణీయత ఉంటుంది.
C. methoxymethane లో C–O–C కోణం 109.5° కంటే తక్కువ.
D. ఈథర్లు క్షారాల పట్ల దాదాపు నిష్క్రియాత్మకంగా ఉంటాయి.
E. ద్వితీయ ఆల్కహాల్ల ఆమ్ల నిర్జలీకరణం ఈథర్ల తయారీకి మంచి మార్గం.
(a) ఒకటి (b) రెండు (c) నాలుగు (d) మూడు
36. విలియమ్సన్ సంశ్లేషణ గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ఇది SN2 చర్యా విధానంలో జరుగుతుంది.
B. సోడియం మిథాక్సైడ్తో తృతీయ హాలైడ్ ప్రధానంగా ఆల్కీన్ను ఇస్తుంది.
C. సోడియం ఇథాక్సైడ్తో ఏరైల్ హాలైడ్ ఆల్కైల్ ఏరైల్ ఈథర్కు మంచి మార్గం.
D. ఇది సౌష్టవ, అసౌష్టవ ఈథర్లను రెండింటినీ తయారు చేయగలదు.
(a) A, B, D మాత్రమే (b) A, C మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B మాత్రమే
37. HI తో ఈథర్ల విచ్ఛేదన గురించి సరైన వాక్యాలను ఎంచుకోండి.
A. హాలోజన్ ఆమ్లాల చర్యాశీలత HI > HBr > HCl.
B. అనిసోల్ అయోడోబెంజీన్, మిథనాల్ను ఇస్తుంది.
C. tert-బ్యూటైల్ మిథైల్ ఈథర్ SN1 మార్గంలో tert-బ్యూటైల్ అయోడైడ్ను ఇస్తుంది.
D. మొదట ఈథర్ ఆక్సిజన్ ప్రోటానీకరణం చెందుతుంది.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, C, D మాత్రమే (c) A, C, D మాత్రమే (d) C, D మాత్రమే
38. ఈ ఈథర్లలో ఎన్ని ఒక తుల్యాంకం HI తో ఒక ఉత్పన్నంగా మిథైల్ అయోడైడ్ను ఇస్తాయి?
CH₃OC₂H₅
C₆H₅OCH₃
(CH₃)₃COCH₃
CH₃OCH(CH₃)₂
C₂H₅OC₂H₅
(a) రెండు (b) మూడు (c) నాలుగు (d) ఐదు
39. ఈ దత్తాంశాన్ని పరిశీలించండి.
| సమ్మేళనం | మోలార్ ద్రవ్యరాశి (g/mol) | బాష్పీభవన స్థానం (K) |
|---|---|---|
| పెంటేన్ | 72 | 309 |
| ఇథాక్సీఈథేన్ | 74 | 308 |
| Butan-1-ol | 74 | 391 |
ఈ ధోరణికి ఉత్తమ వివరణ:
(a) పెంటేన్ కంటే ఇథాక్సీఈథేన్ మోలార్ ద్రవ్యరాశి ఎక్కువ (b) ఇథాక్సీఈథేన్ పూర్తిగా ధ్రువరహితం (c) ఈథర్ అణువులు ఒకదానితో ఒకటి H-బంధం ఏర్పరచలేవు, butan-1-ol అణువులు ఏర్పరచగలవు (d) Butan-1-ol లో ద్విధ్రువ–ద్విధ్రువ బలాలు మాత్రమే ఉంటాయి
40. methoxymethane చిత్రంలో sp³ ఆక్సిజన్పై రెండు CH₃ సమూహాలు, C–O–C కోణం 111.7° అని గుర్తించారు. కోణం 109.5° కంటే ఎందుకు ఎక్కువ?
(a) ఆక్సిజన్ sp² సంకరీకరణం చెందింది (b) రెండు పెద్ద మిథైల్ సమూహాల వికర్షణ కోణాన్ని తెరుస్తుంది (c) నీటిలోకంటే ఒంటరి జంటలు ఎక్కువగా వికర్షిస్తాయి (d) ఆక్సిజన్ sp సంకరీకరణం చెందింది
41. 0.1 mol ఇథాక్సీఈథేన్ను అధిక HI తో వేడి చేశారు. ఏర్పడిన అయోడోఈథేన్ (M = 156 g/mol) ద్రవ్యరాశి:
(a) 31.2 g (b) 15.6 g (c) 46.8 g (d) 23.4 g
Q42–43 కు పేరా: అర్జున్ 2-methoxy-2-methylpropane, (CH₃)₃C–O–CH₃ తయారు చేయాలనుకుంటున్నాడు. మార్గం 1 లో (CH₃)₃CBr, CH₃ONa వాడతారు. మార్గం 2 లో (CH₃)₃CONa, CH₃Br వాడతారు.
42. ఏ మార్గం ఈథర్ను మంచి దిగుబడితో ఇస్తుంది, ఎందుకు?
(a) మార్గం 2, ఎందుకంటే CH₃Br అడ్డంకి లేనిది, SN2 దాడి సులభం (b) మార్గం 1, ఎందుకంటే 3° హాలైడ్ అతి వేగంగా కార్బోకాటయాన్ను ఇస్తుంది (c) రెండు మార్గాలూ సమానంగా (d) ఏదీ కాదు; ఈథర్లకు ఆమ్ల ఉత్ప్రేరకం కావాలి
43. మార్గం 1 యొక్క ప్రధాన కర్బన ఉత్పన్నం:
(a) లక్ష్య ఈథర్ (b) 2-Methylpropan-2-ol (c) మిథనాల్ మాత్రమే (d) 2-Methylpropene
44. సమ్మేళనం X (C₄H₁₀O) సోడియం లోహంతో చర్య జరపదు. అధిక వేడి HI తో అది C₂H₅I అనే ఒకే ఒక కర్బన ఉత్పన్నాన్ని ఇస్తుంది. X:
(a) 1-Methoxypropane (b) Ethoxyethane (c) Butan-1-ol (d) 2-Methoxypropane
45. ఏ హాలైడ్, ఆల్కాక్సైడ్ ఎంచుకున్నా విలియమ్సన్ సంశ్లేషణతో మంచి దిగుబడితో తయారు చేయలేని ఈథర్ ఏది?
(a) Ethoxyethane (b) Methoxybenzene (c) Di-tert-butyl ether (d) 2-Methoxy-2-methylpropane
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | a | మిథైల్ CH₃I గా వెళ్తుంది (SN2); ఏరైల్ O ను ఉంచుకుంటుంది; 3° సమూహం అయోడైడ్ అవుతుంది (SN1); అధిక HI రెండు ఇథైల్లనూ C₂H₅I గా మారుస్తుంది |
| 32 | c | పెద్ద లేదా ఏరైల్ సమూహం ఆక్సిజన్పై; హాలైడ్ మిథైల్ లేదా 1° |
| 33 | b | 1-Methoxypropane, methoxybenzene, ethoxyethane, 2-methoxypropane |
| 34 | d | –OCH₃ పారాకు నిర్దేశిస్తుంది: 4-bromo, 4-acetyl, 4-nitro; HI ఫినాల్ + CH₃I ఇస్తుంది |
| 35 | d | A, B, D సరైనవి; కోణం 111.7° (C తప్పు); 2° ఆల్కహాల్లు ఆల్కీన్లను ఇస్తాయి (E తప్పు) |
| 36 | a | ఏరైల్ హాలైడ్లు SN2 జరపవు, కాబట్టి C తప్పు |
| 37 | c | అనిసోల్ ఫినాల్, CH₃I ని ఇస్తుంది, కాబట్టి B తప్పు |
| 38 | b | CH₃OC₂H₅, అనిసోల్, CH₃OCH(CH₃)₂ CH₃I ని ఇస్తాయి; 3° ఈథర్ (CH₃)₃CI ని ఇస్తుంది; డైఇథైల్ ఈథర్లో మిథైల్ లేదు |
| 39 | c | O–H లేకపోవడంతో ఈథర్ అణువులకు పెంటేన్లా బలహీన బలాలే; butan-1-ol H-బంధాలు ఏర్పరుస్తుంది |
| 40 | b | రెండు మిథైల్ సమూహాల ప్రాదేశిక వికర్షణ కోణాన్ని విస్తరిస్తుంది |
| 41 | a | ఒక ఈథర్ రెండు C₂H₅I ఇస్తుంది: 0.2 mol × 156 = 31.2 g |
| 42 | a | SN2 కు అడ్డంకి లేని హాలైడ్ కావాలి; CH₃Br ఉత్తమం |
| 43 | d | 3° హాలైడ్పై మిథాక్సైడ్ క్షారంగా పనిచేస్తుంది; విలోపనం 2-methylpropene ని ఇస్తుంది |
| 44 | b | O–H లేదు (Na తో చర్య లేదు), రెండు ఒకే ఇథైల్ సమూహాలు C₂H₅I ని మాత్రమే ఇస్తాయి |
| 45 | c | ప్రతి జతకు తృతీయ హాలైడ్ అవసరం, అది ప్రతిక్షేపణకు బదులు విలోపనం చెందుతుంది |