Chapter 6 of 12 · 26 min read

అధ్యాయం 4: సరళ హరాత్మక చలనంలో శక్తి (Energy in SHM)

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • SHM లో ఉన్న వస్తువు స్థితి శక్తి ½kx² ను ఎలా ఉత్పాదించాలి.

  • గతి శక్తి — స్థానభ్రంశం ప్రమేయంగా, కాలం ప్రమేయంగా.

  • మొత్తం శక్తి ఎందుకు స్థిరంగా ఉంటుంది, ½kA² = ½mω²A² కు ఎందుకు సమానం.

  • శక్తి–స్థానభ్రంశం, శక్తి–కాలం గ్రాఫ్‌లను ఎలా చదవాలి.

  • గతి, స్థితి శక్తులు ఎక్కడ సమానం, శక్తులు ఎంత తరచుగా డోలనం చెందుతాయి.

4.1 SHM లో స్థితి శక్తి

పునఃస్థాపక బలం F = −kx. వస్తువును 0 నుంచి x కు నెమ్మదిగా జరపడానికి సమానమైన, వ్యతిరేక బలం kx ప్రయోగించాలి. మనం చేసిన పని (Work) స్థితి శక్తి (Potential energy) గా నిల్వ ఉంటుంది:

U=∫0xkx dx=12kx2=12mω2x2U = \int_0^x kx\,dx = \frac{1}{2}kx^2 = \frac{1}{2}m\omega^2x^2

మధ్యమ స్థానం వద్ద U = 0 అని తీసుకున్నాం. అంత్య స్థానాల వద్ద U గరిష్ఠం, అక్కడ అది ½kA².

x = A sin(ωt + φ) తో, కాలం ప్రమేయంగా:

U=12kA2sin⁡2(ωt+ϕ)U = \frac{1}{2}kA^2\sin^2(\omega t + \phi)

4.2 SHM లో గతి శక్తి

v² = ω²(A² − x²), k = mω² వాడి:

K=12mv2=12mω2(A2−x2)=12k(A2−x2)K = \frac{1}{2}mv^2 = \frac{1}{2}m\omega^2(A^2 - x^2) = \frac{1}{2}k(A^2 - x^2)

కాలం ప్రమేయంగా:

K=12kA2cos⁡2(ωt+ϕ)K = \frac{1}{2}kA^2\cos^2(\omega t + \phi)

గతి శక్తి (Kinetic energy) K మధ్యమ స్థానం వద్ద గరిష్ఠం, అంత్య స్థానాల వద్ద శూన్యం.

4.3 మొత్తం శక్తి స్థిరం

రెండింటినీ కలపండి:

E=K+U=12k(A2−x2)+12kx2=12kA2=12mω2A2E = K + U = \frac{1}{2}k(A^2 - x^2) + \frac{1}{2}kx^2 = \frac{1}{2}kA^2 = \frac{1}{2}m\omega^2A^2

x² పదాలు రద్దవుతాయి. కాబట్టి E స్థానంపై గానీ కాలంపై గానీ ఆధారపడదు. శక్తి K, U మధ్య అటుగా ఇటుగా మాత్రమే మారుతుంది — కలిపి ఉన్న రెండు ట్యాంకుల మధ్య అటు ఇటు కదిలే నీళ్ళలాగా.

ω = 2πν కాబట్టి, ఇచ్చిన ద్రవ్యరాశికి

E=2π2mν2A2  ⇒  E∝A2 and E∝ν2E = 2\pi^2 m\nu^2A^2 \;\Rightarrow\; E \propto A^2 \text{ and } E \propto \nu^2

కంపన పరిమితిని రెట్టింపు చేస్తే శక్తి నాలుగు రెట్లవుతుంది. అదే కంపన పరిమితి వద్ద పౌనఃపున్యాన్ని రెట్టింపు చేస్తే కూడా శక్తి నాలుగు రెట్లవుతుంది.

x స్థానభ్రంశం వద్ద ఉపయోగపడే భిన్నాలు:

UE=x2A2,KE=1−x2A2\frac{U}{E} = \frac{x^2}{A^2}, \qquad \frac{K}{E} = 1 - \frac{x^2}{A^2}

4.4 శక్తి–స్థానభ్రంశం గ్రాఫ్

U, K, E లను x తో గీయండి. U = ½kx² అనేది x = 0 వద్ద శూన్యాన్ని తాకే పైకి తెరిచిన పరావలయం. K = ½k(A² − x²) అనేది కిందకి తెరిచిన పరావలయం, x = 0 వద్ద గరిష్ఠం, x = ±A వద్ద శూన్యం. E పైన ఉన్న సమతల రేఖ. ప్రతి x వద్ద రెండు పరావలయాల మొత్తం ఆ సమతల రేఖకు సమానం.

చిత్రం 4.1 · SHM లో శక్తి–స్థానభ్రంశం
చిత్రం 4.1 · SHM లో శక్తి–స్థానభ్రంశం

ప్రతి x వద్ద రెండు పరావలయాల మొత్తం సమతల రేఖ E; అవి x = ±A/√2 వద్ద ఖండించుకుంటాయి, అక్కడ ఒక్కోదానికి సగం శక్తి ఉంటుంది.

K = U అయ్యే చోట రెండు పరావలయాలు ఖండించుకుంటాయి:

12k(A2−x2)=12kx2  ⇒  x=±A2\frac{1}{2}k(A^2 - x^2) = \frac{1}{2}kx^2 \;\Rightarrow\; x = \pm\frac{A}{\sqrt{2}}

కాబట్టి K = U అనేది కంపన పరిమితిలో సుమారు 71% వద్ద జరుగుతుంది, సగం కంపన పరిమితి వద్ద కాదు. x = A/2 వద్ద U కేవలం E/4, K = 3E/4.

4.5 శక్తి–కాలం గ్రాఫ్

sin²θ = (1 − cos 2θ)/2 వాడండి:

U=E2[1−cos⁡(2ωt+2ϕ)],K=E2[1+cos⁡(2ωt+2ϕ)]U = \frac{E}{2}\left[1 - \cos(2\omega t + 2\phi)\right], \qquad K = \frac{E}{2}\left[1 + \cos(2\omega t + 2\phi)\right]

రెండు శక్తులూ E/2 చుట్టూ 2ω కోణీయ పౌనఃపున్యంతో డోలనం చెందుతాయి. కాబట్టి:

  • స్థానభ్రంశం పౌనఃపున్యం ν అయితే, K, U ల పౌనఃపున్యం ఒక్కోటి 2ν.

  • K (లేదా U) ఆవర్తన కాలం T/2.

  • ఒక చక్రంలో K సగటు E/2. U సగటు కూడా E/2.

  • K, U ఎప్పుడూ ఋణాత్మకం కావు, కాబట్టి వాటి గ్రాఫ్‌లు కాల అక్షం కిందకి ఎప్పుడూ వెళ్లవు.

మధ్యమం నుంచి మొదలైతే, దశ π/4 అయినప్పుడు, అంటే t = T/8 వద్ద, K మొదటిసారి U కు సమానమవుతుంది. ఇది ప్రతి చక్రంలో నాలుగుసార్లు జరుగుతుంది.

4.6 నిలువు స్ప్రింగ్‌ల గురించి ఒక గమనిక

నిలువు స్ప్రింగ్‌పై ఉన్న దిమ్మకు x ని కొత్త విశ్రాంతి బిందువు నుంచి కొలవండి. అప్పుడు స్ప్రింగ్, గురుత్వ స్థితి శక్తుల మొత్తం క్షితిజ స్ప్రింగ్‌లాగే ½kx² గా మారుతుంది. కాబట్టి పై ఫలితాలన్నీ E = ½kA² తో వర్తిస్తాయి.

స్థానంxUKE
మధ్యమం00½kA²½kA²
సగం కంపన పరిమితిA/2E/43E/4½kA²
సమాన పంపిణీA/√2E/2E/2½kA²
√3A/2√3A/23E/4E/4½kA²
అంత్యంA½kA²0½kA²

సాధించిన ఉదాహరణ 4.1: 200 N/m స్థిరాంకం గల స్ప్రింగ్‌పై ఉన్న దిమ్మ 10 cm కంపన పరిమితితో డోలనం చేస్తుంది. దాని మొత్తం శక్తి కనుక్కోండి.

సాధన: E = ½kA² = ½ × 200 × (0.1)² = 1 J.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.2: ఉదాహరణ 4.1 లోని దిమ్మకు x = 5 cm వద్ద K, U కనుక్కోండి.

సాధన: U = ½ × 200 × (0.05)² = 0.25 J. K = E − U = 0.75 J. ఇది x = A/2 వద్ద U = E/4, K = 3E/4 తో సరిపోతుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.3: SHM లో ఉన్న కణం కంపన పరిమితి 6 cm. దాని గతి, స్థితి శక్తులు ఎక్కడ సమానం?

సాధన: x = A/√2 = 6/√2 = 3√2 ≈ 4.24 cm, మధ్యమానికి రెండు వైపులా.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.4: 0.5 kg ద్రవ్యరాశి 2 Hz పౌనఃపున్యం, 5 cm కంపన పరిమితితో SHM చేస్తుంది. దాని మొత్తం శక్తి కనుక్కోండి.

సాధన: ω = 2π × 2 = 4π rad/s. E = ½mω²A² = ½ × 0.5 × 16π² × 0.0025 = 0.01π² ≈ 0.099 J.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.5: ఒక కణం 5 Hz తో డోలనం చేస్తుంది. దాని గతి శక్తి ఏ పౌనఃపున్యంతో మారుతుంది?

సాధన: K ∝ cos²(ωt + φ), ఇది రెట్టింపు పౌనఃపున్యంతో మారుతుంది. కాబట్టి K 10 Hz తో మారుతుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.6: ఒక డోలకం కంపన పరిమితిని రెట్టింపు చేసి, ఆవర్తన కాలాన్ని సగం చేశారు. దాని శక్తి ఎన్ని రెట్లు మారుతుంది? (అదే ద్రవ్యరాశి.)

సాధన: E ∝ ω²A². T సగమైతే ω రెట్టింపవుతుంది. కాబట్టి E 2² × 2² = 16 రెట్లు మారుతుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.7: ఏ స్థానభ్రంశం వద్ద స్థితి శక్తి మొత్తం శక్తిలో తొమ్మిదో వంతు అవుతుంది?

సాధన: x²/A² = 1/9, కాబట్టి x = A/3. ఈ బిందువు వద్ద K = 8E/9.

సాధించిన ఉదాహరణ 4.8 (NEET కఠినం): నున్నటి నేలపై 1 kg దిమ్మ 100 N/m స్ప్రింగ్‌కు కట్టబడి ఉంది. మధ్యమ స్థానం వద్ద దానికి 2 m/s వడి ఇచ్చారు. కంపన పరిమితి, మొత్తం శక్తి, x = 12 cm వద్ద వడి కనుక్కోండి.

సాధన: ω = √(100/1) = 10 rad/s. A = v_max/ω = 2/10 = 0.2 m. E = ½ × 1 × 2² = 2 J (తనిఖీ: ½ × 100 × 0.04 = 2 J). x = 0.12 m వద్ద v = ω√(A² − x²) = 10√(0.04 − 0.0144) = 10 × 0.16 = 1.6 m/s.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • U = ½kx² = ½mω²x²; K = ½k(A² − x²).

  • E = ½kA² = ½mω²A² = 2π²mν²A², స్థిరం.

  • E ∝ A², E ∝ ν² (అదే ద్రవ్యరాశి).

  • x = ±A/√2 వద్ద K = U; మధ్యమం నుంచి మొదటిసారి t = T/8 వద్ద.

  • x = A/2 వద్ద: U = E/4, K = 3E/4.

  • K, U లు 2ν తో (ఆవర్తన కాలం T/2) డోలనం చెందుతాయి; ఒక చక్రంలో ఒక్కోదాని సగటు E/2.

  • U-x పైకి తెరిచిన పరావలయం, K-x కిందకి తెరిచిన పరావలయం, E-x సమతల రేఖ.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • x = A/2 వద్ద K = U అనుకోవడం. అది A/√2 వద్ద.

  • శక్తి స్థానభ్రంశం పౌనఃపున్యంతోనే డోలనం చెందుతుంది అనడం. అది రెట్టింపు.

  • మధ్యమం వద్ద మొత్తం శక్తి గరిష్ఠం అనుకోవడం. అది అన్ని చోట్లా ఒకటే; అక్కడ K మాత్రమే గరిష్ఠం.

  • E ∝ A² మరచిపోవడం: కంపన పరిమితి రెట్టింపైతే శక్తి నాలుగు రెట్లు, రెండు రెట్లు కాదు.

  • E = ½mω²A² లో ω, ν లను కలపడం. ν తో E = 2π²mν²A².

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4

స్థాయి 1: భావన పరీక్ష

1. SHM లో వస్తువు మొత్తం శక్తి దీనికి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది? (a) A (b) √A (c) A² (d) 1/A

2. SHM లో వస్తువు స్థితి శక్తి గరిష్ఠంగా ఉండే చోటు (a) అంత్య స్థానాలు (b) మధ్యమ స్థానం (c) x = A/2 (d) x = A/√2

3. SHM లో వస్తువు గతి శక్తి గరిష్ఠంగా ఉండే చోటు (a) అంత్య స్థానాలు (b) x = A/2 (c) x = A/√2 (d) మధ్యమ స్థానం

4. k స్థిరాంకం గల స్ప్రింగ్‌పై A కంపన పరిమితితో ఉన్న దిమ్మ మొత్తం శక్తి (a) kA² (b) ½kA² (c) ½kA (d) ¼kA²

5. 100 N/m స్థిరాంకం గల స్ప్రింగ్ 0.2 m కంపన పరిమితితో డోలనం చేస్తుంది. మొత్తం శక్తి (a) 20 J (b) 4 J (c) 2 J (d) 1 J

6. SHM లో వస్తువు మధ్యమం నుంచి అంత్య స్థానానికి కదులుతున్నప్పుడు దాని మొత్తం యాంత్రిక శక్తి (a) పెరుగుతుంది (b) తగ్గుతుంది (c) మధ్యమం వద్ద గరిష్ఠం (d) స్థిరంగా ఉంటుంది

7. SHM లో అంత్య స్థానం వద్ద వస్తువు గతి శక్తి (a) శూన్యం (b) గరిష్ఠం (c) మొత్తం శక్తిలో సగం (d) మొత్తం శక్తిలో నాలుగో వంతు

8. SHM లో స్థితి శక్తి–స్థానభ్రంశం గ్రాఫ్ (a) సరళ రేఖ (b) పరావలయం (c) వృత్తం (d) అతిపరావలయం

9. SHM కంపన పరిమితిని సగం చేస్తే మొత్తం శక్తి (a) అసలులో 1/2 (b) 2 రెట్లు (c) అసలులో 1/4 (d) 4 రెట్లు

10. ఒక చక్రంలో సగటు గతి శక్తి, మొత్తం శక్తిలో భాగంగా (a) 1/4 (b) 1/2 (c) 1 (d) 0

స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం

11. SHM లో x = A/2 వద్ద K : U నిష్పత్తి (a) 3 : 1 (b) 1 : 3 (c) 1 : 1 (d) 2 : 1

12. గతి, స్థితి శక్తులు సమానమయ్యే చోటు (a) x = A/2 (b) x = A/√2 (c) x = √3A/2 (d) x = A/4

13. ఒక కణం 4 Hz తో డోలనం చేస్తుంది. దాని గతి శక్తి మారే పౌనఃపున్యం (a) 4 Hz (b) 2 Hz (c) 16 Hz (d) 8 Hz

14. 2 kg ద్రవ్యరాశి ω = 5 rad/s, A = 0.1 m తో SHM చేస్తుంది. దాని మొత్తం శక్తి (a) 0.5 J (b) 2.5 J (c) 0.25 J (d) 0.05 J

15. x = A/3 వద్ద స్థితి శక్తి మొత్తం శక్తిలో ఎంత భాగం? (a) 1/3 (b) 8/9 (c) 1/6 (d) 1/9

16. అదే కంపన పరిమితి, ద్రవ్యరాశి వద్ద డోలకం పౌనఃపున్యాన్ని రెట్టింపు చేస్తే దాని శక్తి (a) 4 రెట్లు (b) 2 రెట్లు (c) 8 రెట్లు (d) మారదు

17. 50 N/m స్ప్రింగ్‌పై 0.5 kg దిమ్మ కంపన పరిమితి 0.2 m. x = 0.1 m వద్ద దాని గతి శక్తి (a) 1 J (b) 0.75 J (c) 0.25 J (d) 0.5 J

18. SHM లో ఉన్న వస్తువు మొత్తం శక్తి 8 J, కంపన పరిమితి 0.4 m. బల స్థిరాంకం (a) 50 N/m (b) 200 N/m (c) 100 N/m (d) 25 N/m

19. ఒక వస్తువు 2 s ఆవర్తన కాలంతో SHM చేస్తుంది. దాని స్థితి శక్తి ఆవర్తన కాలం (a) 2 s (b) 4 s (c) 0.5 s (d) 1 s

20. x = A/√3 వద్ద K : U నిష్పత్తి (a) 2 : 1 (b) 1 : 2 (c) 3 : 1 (d) 1 : 3

21. 0.1 m కంపన పరిమితితో SHM చేసే 0.1 kg కణం గరిష్ఠ గతి శక్తి 0.2 J. దాని కోణీయ పౌనఃపున్యం (a) 10 rad/s (b) 20 rad/s (c) 40 rad/s (d) 200 rad/s

22. మధ్యమ స్థానం నుంచి మొదలైతే, గతి, స్థితి శక్తులు మొదటిసారి సమానమయ్యేది (a) T/4 (b) T/12 (c) T/8 (d) T/6 తర్వాత

స్థాయి 3: సవాలు

23. నున్నటి నేలపై 1 kg దిమ్మ 400 N/m స్ప్రింగ్‌కు కట్టబడి ఉంది. మధ్యమ స్థానం వద్ద దానికి 4 m/s వడి ఇచ్చారు. x = 16 cm వద్ద దాని వడి (a) 3.2 m/s (b) 1.6 m/s (c) 2.4 m/s (d) 1.2 m/s

24. సమాన ద్రవ్యరాశులు గల రెండు కణాలు SHM చేస్తాయి. మొదటిదాని కంపన పరిమితి రెండవదానికి రెట్టింపు, రెండవదాని కోణీయ పౌనఃపున్యం మొదటిదానికి రెట్టింపు. వాటి శక్తుల నిష్పత్తి E₁ : E₂ (a) 1 : 1 (b) 4 : 1 (c) 1 : 4 (d) 2 : 1

25. ఒక SHM లో x = 2 cm వద్ద స్థితి శక్తి 1 J, మొత్తం శక్తి 4 J. కంపన పరిమితి (a) 8 cm (b) 4 cm (c) 2 cm (d) 16 cm

26. SHM లో ఉన్న కణం మొత్తం శక్తి 6 J. ఒక చక్రంలో దాని సగటు స్థితి శక్తి (a) 6 J (b) 0 (c) 1.5 J (d) 3 J

27. ఒక దిమ్మ స్ప్రింగ్‌పై A కంపన పరిమితి, E శక్తితో డోలనం చేస్తుంది. స్ప్రింగ్‌ను దాని సగంతో (మధ్యలో కత్తిరించినది) మార్చారు, దిమ్మ అదే కంపన పరిమితితో డోలనం చేస్తుంది. కొత్త శక్తి (a) E (b) E/2 (c) 2E (d) 4E

28. 0.2 kg కణం x = 0.05 sin(10t + π/4) m ప్రకారం చలిస్తుంది. t = 0 వద్ద దాని గతి శక్తి (a) 25 mJ (b) 12.5 mJ (c) 6.25 mJ (d) శూన్యం

29. ప్రతిపాదన (A): SHM లో గతి శక్తి స్థానభ్రంశం కంటే రెట్టింపు పౌనఃపున్యంతో డోలనం చెందుతుంది.
కారణం (R): గతి శక్తి cos²(ωt + φ) గా మారుతుంది; cos² అనేది cos ఆవర్తన కాలంలో సగంలోనే పునరావృతమవుతుంది.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: SHM లో వస్తువు మొత్తం యాంత్రిక శక్తి మధ్యమ స్థానం వద్ద గరిష్ఠం.
వాక్యం II: SHM లో వస్తువు గతి, స్థితి శక్తులు x = A/2 వద్ద సమానం.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1cE = ½kA².
2aU = ½kx² అనేది x = ±A వద్ద గరిష్ఠం.
3dమధ్యమం వద్ద వడి అతి ఎక్కువ.
4bఅంత్యం వద్ద శక్తి అంతా స్థితి శక్తి: ½kA².
5c½ × 100 × 0.04 = 2 J.
6dప్రతి బిందువు వద్ద K + U = ½kA².
7aఅంత్య స్థానాల వద్ద v = 0.
8bU = ½kx² ఒక పరావలయం.
9cE ∝ A²; (1/2)² = 1/4.
10bఒక చక్రంలో cos² సగటు 1/2.
11aU = E/4, K = 3E/4.
12bA² − x² = x² నుంచి x = A/√2.
13dశక్తి 2ν = 8 Hz తో మారుతుంది.
14c½ × 2 × 25 × 0.01 = 0.25 J.
15dU/E = x²/A² = 1/9.
16aE ∝ ν².
17b½ × 50 × (0.04 − 0.01) = 0.75 J.
18ck = 2E/A² = 16/0.16 = 100 N/m.
19dశక్తి ఆవర్తన కాలం T/2 = 1 s.
20aU = E/3, K = 2E/3.
21b0.2 = ½ × 0.1 × ω² × 0.01 నుంచి ω² = 400.
22cమధ్యమం నుంచి π/4 దశకు T/8 పడుతుంది.
23cω = 20, A = 0.2 m; v = 20√(0.04 − 0.0256) = 2.4 m/s.
24aE ∝ A²ω²: (2)²(1)² vs (1)²(2)².
25bU ∝ x²: 4/1 = (A/2)², కాబట్టి A = 4 cm.
26dసగటు U = E/2 = 3 J.
27cసగం స్ప్రింగ్‌కు 2k; E = ½(2k)A² = 2E.
28bE = 0.025 J; K = E cos²(π/4) = 0.0125 J.
29acos² కోణీయ పౌనఃపున్యం 2ω, ఇది A ను వివరిస్తుంది.
30bE అన్ని చోట్లా ఒకటే; K = U అనేది A/√2 వద్ద, A/2 వద్ద కాదు.

అధ్యాయం 4 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • స్థితి శక్తి U = ½kx² = ½mω²x². మధ్యమం వద్ద శూన్యం, అంత్య స్థానాల వద్ద గరిష్ఠం ½kA².

  • గతి శక్తి K = ½k(A² − x²). మధ్యమం వద్ద గరిష్ఠం ½kA², అంత్య స్థానాల వద్ద శూన్యం.

  • మొత్తం శక్తి E = K + U = ½kA² = ½mω²A² = 2π²mν²A². ఇది స్థిరం (అవరోధం లేనప్పుడు).

  • E ∝ A²; ఇచ్చిన ద్రవ్యరాశికి E ∝ ν²A².

  • భిన్నాలు: U/E = x²/A², K/E = 1 − x²/A².

  • x = A/√2 వద్ద K = U. x = A/2 వద్ద K : U = 3 : 1.

  • U–x పైకి తెరిచిన పరావలయం, K–x తలకిందుల పరావలయం, E–x క్షితిజ రేఖ.

  • కాలంతో U = E sin²(ωt), K = E cos²(ωt) (x = A sin ωt కు). ప్రతి శక్తి T/2 ఆవర్తన కాలంతో, అంటే 2ν పౌనఃపున్యంతో పునరావృతమవుతుంది.

  • ఒక చక్రంలో సగటు K = సగటు U = E/2.

  • మధ్యమం నుంచి మొదలైతే, t = T/8 వద్ద మొదటిసారి K = U.

  • అదే E, m లకు k ఏదైనా గరిష్ఠ వడి ఒకటే; కంపన పరిమితి 1/√k గా మారుతుంది.

E=12kA2,K=12k(A2−x2),U=12kx2E = \tfrac{1}{2}kA^2, \qquad K = \tfrac{1}{2}k(A^2 - x^2), \qquad U = \tfrac{1}{2}kx^2

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

స్థానంU/EK/EK : U
x = 001అంతా గతి శక్తి
x = A/21/43/43 : 1
x = A/√21/21/21 : 1
x = (√3/2)A3/41/41 : 3
x = A10అంతా స్థితి శక్తి

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "భిన్నం వర్గం": U/E = (x/A)². సగం కంపన పరిమితి వద్ద శక్తిలో నాలుగో వంతు మాత్రమే స్థితి శక్తి.

  • "√2 వద్ద సమానం": A/√2 వద్ద K = U, మధ్యమం నుంచి T/8 లో చేరుతుంది.

  • "శక్తి రెట్టింపు వేగంగా కొట్టుకుంటుంది": x ఒక చక్రం పూర్తి చేసేలోగా K, U రెండు పూర్తి చక్రాలు చేస్తాయి.

  • "A రెట్టింపైతే E నాలుగు రెట్లు": E ∝ A².

భావనల అనుసంధానం

  • స్ప్రింగ్ స్థితి శక్తి, పని–శక్తి సిద్ధాంతం భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 4: పని, శక్తి మరియు సామర్థ్యం నుంచి వస్తాయి.

  • రెట్టింపు పౌనఃపున్యంతో రెండు రూపాల మధ్య శక్తి మారడం భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 14: విద్యుదయస్కాంత ప్రేరణ మరియు ఏకాంతర విద్యుత్ ప్రవాహాలు లోని LC వలయంలో మళ్లీ కనిపిస్తుంది.

  • అధ్యాయం 7, అధ్యాయం 8 లో వాడే తరంగ తీవ్రత ∝ A²ν² అనేది ఇక్కడి E ∝ A²ν² ఫలితంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4, స్థాయి 4 (కొత్త NEET విధానం)

31. ఒక కణం A కంపన పరిమితి, E మొత్తం శక్తితో SHM లో ఉంది. జాబితా I (స్థానం) ను జాబితా II (K/E) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
(A) x = 0
(B) x = A/2
(C) x = A/√2
(D) x = A
జాబితా II:
(i) 3/4
(ii) 0
(iii) 1/2
(iv) 1
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-ii, B-i, C-iii, D-iv (c) A-iv, B-i, C-ii, D-iii (d) A-iv, B-i, C-iii, D-ii

32. k = 20 N/m స్ప్రింగ్‌పై 0.2 kg దిమ్మ 0.1 m కంపన పరిమితితో డోలనం చేస్తుంది. జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I:
(A) మొత్తం శక్తి
(B) x = 0.05 m వద్ద గతి శక్తి
(C) x = 0.05 m వద్ద స్థితి శక్తి
(D) గరిష్ఠ వడి
జాబితా II:
(i) 0.025 J
(ii) 1 m/s
(iii) 0.1 J
(iv) 0.075 J
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii

33. ఒక స్ప్రింగ్–దిమ్మ వ్యవస్థ మొత్తం శక్తి E. జాబితా I (మార్పు) ను జాబితా II (కొత్త మొత్తం శక్తి) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
(A) కంపన పరిమితి రెట్టింపు
(B) కంపన పరిమితి √2 రెట్లు
(C) కంపన పరిమితి సగం
(D) ద్రవ్యరాశి రెట్టింపు, అదే k, అదే కంపన పరిమితి
జాబితా II:
(i) 4E
(ii) E/4
(iii) 2E
(iv) E
(a) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (b) A-i, B-ii, C-iii, D-iv (c) A-iii, B-i, C-ii, D-iv (d) A-i, B-iii, C-iv, D-ii

34. జాబితా I (శక్తి షరతు) ను జాబితా II (స్థానం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
(A) K = U
(B) K = 3U
(C) U = 3K
(D) K = 0
జాబితా II:
(i) A
(ii) A/2
(iii) A/√2
(iv) (√3/2)A
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (d) A-iii, B-ii, C-i, D-iv

35. అవరుద్ధం కాని SHM కు కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. మొత్తం యాంత్రిక శక్తి స్థిరం.
B. గతి, స్థితి శక్తులు ఒక్కోటి చలన పౌనఃపున్యానికి రెట్టింపు పౌనఃపున్యంతో మారుతాయి.
C. ఒక చక్రంలో సగటు గతి శక్తి సగటు స్థితి శక్తికి సమానం.
D. స్థితి శక్తి మధ్యమ స్థానం వద్ద అతి ఎక్కువ.
(a) 2 (b) 3 (c) 4 (d) 1

36. సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. E = ½mω²A².
B. ఇచ్చిన ద్రవ్యరాశికి E ∝ A²ν².
C. x స్థానభ్రంశం వద్ద గతి శక్తి ½k(A² − x²).
D. x = A/2 వద్ద స్థితి శక్తి మొత్తం శక్తిలో సగం.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) A, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D

37. 1 kg వస్తువు ω = 2 rad/s, A = 0.5 m తో SHM లో కదులుతుంది. ఎన్ని వాక్యాలు సరైనవి?
A. మొత్తం శక్తి 0.5 J.
B. గరిష్ఠ వడి 1 m/s.
C. x = 0.25 m వద్ద గతి శక్తి 0.375 J.
D. x = 0.25 m వద్ద స్థితి శక్తి 0.125 J.
(a) 2 (b) 3 (c) 4 (d) 1

38. SHM శక్తి గ్రాఫ్‌ల గురించి సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. U–x గ్రాఫ్ పైకి తెరిచిన పరావలయం.
B. K–x గ్రాఫ్ తలకిందుల పరావలయం.
C. E–x గ్రాఫ్ క్షితిజ సరళ రేఖ.
D. U–t గ్రాఫ్ ఆవర్తన కాలం x–t గ్రాఫ్ ఆవర్తన కాలానికి సమానం.
(a) A, B మాత్రమే (b) B, D మాత్రమే (c) A, B, C, D (d) A, B, C మాత్రమే

39. SHM లో ఉన్న 0.1 kg కణం U–x గ్రాఫ్ ఒక పరావలయం. x = 0 వద్ద U = 0, వెనుదిరిగే బిందువులు x = ±0.2 m వద్ద U = 0.8 J. కణం గరిష్ఠ వడి (a) 2 m/s (b) 8 m/s (c) 4 m/s (d) 16 m/s

40. SHM లో ఉన్న వస్తువు K–t గ్రాఫ్ 0 మరియు 2 J మధ్య పెరుగుతూ తగ్గుతూ ఉంటుంది. K వరుస శిఖరాల మధ్య వ్యవధి 0.5 s. SHM ఆవర్తన కాలం (a) 1 s (b) 0.5 s (c) 0.25 s (d) 2 s

41. 5 cm కంపన పరిమితితో SHM లో ఉన్న వస్తువుకు స్థితి శక్తి రీడింగులు:

x (cm)123
U (mJ)2818

x = 3 cm వద్ద గతి శక్తి (a) 18 mJ (b) 32 mJ (c) 50 mJ (d) 25 mJ

Q42–43 కోసం సన్నివేశం: నున్నటి ట్రాక్‌పై ఉన్న 0.5 kg ట్రాలీ k = 200 N/m స్ప్రింగ్‌కు కట్టబడి ఉంది. దాన్ని సమతాస్థితి నుంచి 6 cm లాగి, విశ్రాంతి నుంచి వదిలేస్తారు.

42. డోలనం మొత్తం శక్తి (a) 0.36 J (b) 0.72 J (c) 0.18 J (d) 3.6 J

43. సమతాస్థితి నుంచి 3 cm దూరంలో ఉన్నప్పుడు ట్రాలీ వడి సుమారు (a) 0.60 m/s (b) 1.20 m/s (c) 0.52 m/s (d) 1.04 m/s

44. 2.4 s ఆవర్తన కాలంతో SHM లో ఉన్న కణం మధ్యమ స్థానం నుంచి మొదలవుతుంది. గతి, స్థితి శక్తులు మొదటిసారి సమానమయ్యేది (a) 0.6 s (b) 0.3 s (c) 0.2 s (d) 0.4 s తర్వాత

45. రెండు స్ప్రింగ్–దిమ్మ వ్యవస్థలకు సమాన ద్రవ్యరాశులు, సమాన మొత్తం శక్తి ఉన్నాయి. వాటి స్ప్రింగ్ స్థిరాంకాలు k, 4k. వాటి కంపన పరిమితుల నిష్పత్తి, గరిష్ఠ వడుల నిష్పత్తి (a) 1 : 2, 1 : 1 (b) 2 : 1, 2 : 1 (c) 2 : 1, 1 : 1 (d) 1 : 2, 2 : 1

స్థాయి 4 జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
31dK/E = 1 − x²/A²: 1, 3/4, 1/2, 0
32bE = ½ × 20 × 0.01 = 0.1 J; U = 0.025 J; K = 0.075 J; v_max = A√(k/m) = 1 m/s
33aE = ½kA² లో m లేదు
34cU/E = 1/2, 1/4, 3/4, 1 నుంచి x = A/√2, A/2, (√3/2)A, A
35bD తప్పు: మధ్యమం వద్ద U శూన్యం
36aD తప్పు: A/2 వద్ద U = E/4
37cE = ½ × 1 × 4 × 0.25 = 0.5 J; Aω = 1; U = E/4 = 0.125 J, K = 0.375 J
38dD తప్పు: U = E sin²ωt ఆవర్తన కాలం T/2
39cE = 0.8 J = ½ × 0.1 × v², కాబట్టి v_max = 4 m/s
40aK ప్రతి T/2 కు పునరావృతం, కాబట్టి T = 2 × 0.5 = 1 s
41bU = 2x² mJ, కాబట్టి E = 2 × 25 = 50 mJ; K = 50 − 18 = 32 mJ
42aE = ½ × 200 × 0.06² = 0.36 J
43dω = 20 rad/s, v = 20√(0.0036 − 0.0009) ≈ 1.04 m/s
44bx = A/√2 వద్ద K = U, T/8 = 0.3 s లో చేరుతుంది
45c½kA₁² = ½(4k)A₂² నుంచి 2 : 1; అదే E, m కాబట్టి అదే గరిష్ఠ వడి
26 min left
‹
›