Chapter 9 of 12 · 34 min read

అధ్యాయం 7: అధ్యారోపణం, పరావర్తనం మరియు స్థావర తరంగాలు (Superposition, Reflection and Standing Waves)

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • అధ్యారోపణ సూత్రం, రెండు తరంగాలు ఎలా కలుస్తాయి (వ్యతికరణం).

  • దృఢ చివర, స్వేచ్ఛా చివర వద్ద తరంగాలు ఎలా పరావర్తనం చెందుతాయి, దశా మార్పుతో సహా.

  • వ్యతిరేక దిశలలో కదిలే రెండు సమాన తరంగాలు నిస్పంద, ప్రస్పంద బిందువులతో స్థావర తరంగాన్ని ఎలా ఏర్పరుస్తాయి.

  • రెండు చివరలూ బిగించిన తీగ సహజ రీతులు: ప్రాథమిక స్వరం, అనుస్వరాలు.

  • మూసిన, తెరిచిన ఆర్గన్ గొట్టాల సహజ రీతులు, అంత్య సవరణ.

7.1 అధ్యారోపణ సూత్రం

రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ తరంగాలు ఒకే బిందువు గుండా వెళ్లినప్పుడు, ఫలిత స్థానభ్రంశం ప్రతి తరంగం విడిగా కలిగించే స్థానభ్రంశాల బీజగణిత మొత్తానికి సమానం. దీన్నే అధ్యారోపణ సూత్రం (Principle of superposition) అంటారు:

y=y1+y2+y3+⋯y = y_1 + y_2 + y_3 + \cdots

పొడవాటి తాడు రెండు చివరల నుంచీ ఒక్కో పల్స్ పంపండి. అవి కలిసినచోట ఆకారాలు కలుస్తాయి. తర్వాత ప్రతి పల్స్, రెండోది అసలు లేనట్టుగా, ఏ మార్పూ లేకుండా అవతలి వైపుకు వెళ్తుంది. తరంగాలు ఒకదానినొకటి ఢీకొని వెనక్కి రావు, ఒకదానినొకటి దెబ్బతీయవు.

అందుకే ఒకే పాటలో తబలాను, పిల్లనగ్రోవిని వేరువేరుగా గుర్తించగలం: గాలి రెండు అలజడులనూ ఒకేసారి మోసుకెళ్తుంది.

7.2 రెండు తరంగాల వ్యతికరణం

ఒకే పౌనఃపున్యం, ఒకే తరంగదైర్ఘ్యం గల, ఒకే దిశలో కదిలే రెండు తరంగాలను φ దశాభేదంతో తీసుకోండి:

y1=Asin⁡(kx−ωt),y2=Asin⁡(kx−ωt+ϕ)y_1 = A\sin(kx - \omega t), \qquad y_2 = A\sin(kx - \omega t + \phi)

sin C + sin D = 2 sin((C + D)/2) cos((C − D)/2) వాడితే:

y=[2Acos⁡ϕ2]sin⁡(kx−ωt+ϕ2)y = \left[2A\cos\frac{\phi}{2}\right]\sin\left(kx - \omega t + \frac{\phi}{2}\right)

ఫలితం అదే పౌనఃపున్యం గల తరంగం, దాని కంపన పరిమితి (Amplitude) 2A cos(φ/2). వేర్వేరు కంపన పరిమితులు A₁, A₂ కు:

AR=A12+A22+2A1A2cos⁡ϕA_R = \sqrt{A_1^2 + A_2^2 + 2A_1A_2\cos\phi}
  • నిర్మాణాత్మక వ్యతికరణం (Constructive interference): φ = 0, 2π, 4π, … వద్ద A_R = A₁ + A₂.

  • వినాశక వ్యతికరణం (Destructive interference): φ = π, 3π, … వద్ద A_R = |A₁ − A₂|.

తీవ్రత (Intensity) కంపన పరిమితి వర్గానికి అనులోమానుపాతంలో ఉంటుంది. కాబట్టి I_max / I_min = (A₁ + A₂)² / (A₁ − A₂)². Δx పథాంతరం (Path difference) φ = (2π/λ)Δx దశాభేదాన్ని ఇస్తుంది.

7.3 తరంగాల పరావర్తనం

తరంగం ఒక సరిహద్దును తాకినప్పుడు కొంత భాగం లేదా మొత్తం వెనక్కి వస్తుంది. దీన్నే పరావర్తనం (Reflection) అంటారు. దశకు ఏమవుతుందనేది సరిహద్దుపై ఆధారపడుతుంది.

దృఢ చివర (Rigid end). ఒక తాడును గోడకు కట్టి దాని వెంబడి ఒక ఉబ్బును పంపండి. గోడ కదలదు, కాబట్టి అది తాడును సమానమైన, వ్యతిరేక బలంతో వెనక్కి లాగుతుంది. పరావర్తన పల్స్ తలకిందులుగా వెనక్కి వస్తుంది. తరంగ భాషలో చెప్పాలంటే, పరావర్తనంలో π దశా మార్పు వస్తుంది. బిగించిన చివర ఎప్పుడూ నిస్పంద బిందువు (Node).

స్వేచ్ఛా చివర (Free end). తాడును నున్నటి స్తంభంపై స్వేచ్ఛగా జారే తేలికైన ఉంగరానికి కట్టండి. చివర మితిమీరి కదులుతుంది, పల్స్ అదే విధంగా (తలకిందులు కాకుండా) వెనక్కి వస్తుంది. దశా మార్పు ఉండదు. స్వేచ్ఛా చివర ప్రస్పంద బిందువు (Antinode).

సరిహద్దుఉదాహరణదశా మార్పుసరిహద్దు వద్ద
దృఢ చివరగోడకు కట్టిన తీగ; గొట్టం మూసిన చివరπస్థానభ్రంశ నిస్పంద బిందువు
స్వేచ్ఛా చివరనున్నటి కడ్డీపై ఉంగరం; గొట్టం తెరిచిన చివర0స్థానభ్రంశ ప్రస్పంద బిందువు
తేలిక నుంచి బరువైన తీగసన్నని తీగకు కలిపిన లావాటి తాడుπ (పాక్షిక పరావర్తనం)కొంతవరకు నిస్పంద బిందువులా
బరువైన నుంచి తేలిక తీగలావాటి తాడుకు కలిపిన సన్నని తీగ0 (పాక్షిక పరావర్తనం)కొంతవరకు ప్రస్పంద బిందువులా

గొట్టంలోని ధ్వనికి మూసిన చివర దృఢమైన గోడ లాంటిది: అక్కడ గాలి కదలలేదు, కాబట్టి అది స్థానభ్రంశ నిస్పంద బిందువు. అక్కడ పీడనం అతిగా మారుతుంది, కాబట్టి అది పీడన ప్రస్పంద బిందువు. తెరిచిన చివర స్థానభ్రంశ ప్రస్పంద బిందువు, పీడన నిస్పంద బిందువు.

ప్రతిధ్వని (Echo) అంటే పరావర్తనం చెందిన ధ్వని మాత్రమే. గబ్బిలాలు, ఓడలు దూరాలను కనుగొనడానికి పరావర్తిత ధ్వని పల్సులను వాడతాయి.

7.4 స్థావర తరంగాలు

రెండు చివరలూ బిగించిన తీగ వెంబడి కదిలే తరంగం అటు ఇటు పరావర్తనం చెందుతుంది. పతన, పరావర్తిత తరంగాలకు ఒకే కంపన పరిమితి, ఒకే పౌనఃపున్యం ఉంటాయి, కానీ అవి వ్యతిరేక దిశలలో కదులుతాయి:

y1=Asin⁡(kx−ωt),y2=Asin⁡(kx+ωt)y_1 = A\sin(kx - \omega t), \qquad y_2 = A\sin(kx + \omega t)

వీటిని కలిపితే:

y=2Asin⁡kx cos⁡ωty = 2A\sin kx\,\cos\omega t

ఇది ప్రగామి తరంగం కాదు, ఎందుకంటే x, t ఇక (kx − ωt) గా కలిసి రావు. ప్రతి బిందువూ ω పౌనఃపున్యంతో SHM చేస్తుంది, కానీ దాని కంపన పరిమితి 2A sin kx అది ఎక్కడ ఉందో దానిపై ఆధారపడుతుంది. ఇలాంటి తరంగాన్ని స్థావర తరంగం (Standing wave) అంటారు.

నిస్పంద బిందువులు ఎప్పుడూ కదలని బిందువులు: sin kx = 0, కాబట్టి

x=0,  λ2,  λ,  3λ2,…=nλ2x = 0, \; \frac{\lambda}{2}, \; \lambda, \; \frac{3\lambda}{2}, \ldots = \frac{n\lambda}{2}

ప్రస్పంద బిందువులు గరిష్ఠ కంపన పరిమితి 2A గల బిందువులు: sin kx = ±1, కాబట్టి

x=λ4,  3λ4,  5λ4,…=(2n+1)λ4x = \frac{\lambda}{4}, \; \frac{3\lambda}{4}, \; \frac{5\lambda}{4}, \ldots = \frac{(2n + 1)\lambda}{4}

పక్కపక్క నిస్పంద బిందువుల మధ్య దూరం λ/2. ఒక నిస్పంద బిందువుకు, తర్వాతి ప్రస్పంద బిందువుకు మధ్య దూరం λ/4. రెండు నిస్పంద బిందువుల మధ్య భాగాన్ని లూప్ (Loop) అంటారు.

లక్షణంప్రగామి తరంగంస్థావర తరంగం
శక్తి బదిలీశక్తిని ముందుకు మోసుకెళ్తుందిఫలిత శక్తి బదిలీ లేదు
కంపన పరిమితిఅన్ని కణాలకు సమానం0 (నిస్పంద) నుంచి 2A (ప్రస్పంద) వరకు మారుతుంది
దశx వెంబడి క్రమంగా మారుతుందిఒక లూప్‌లో సమానం; నిస్పంద బిందువు దాటితే π మారుతుంది
ఆకారంముందుకు కదులుతుందిఅక్కడే ఉంటుంది; ఉబ్బి, కుంచించుకుంటుంది మాత్రమే
సమీకరణంA sin(kx − ωt)2A sin kx cos ωt

7.5 రెండు చివరలూ బిగించిన తీగపై స్థావర తరంగాలు

రెండు చివరలూ నిస్పంద బిందువులే కావాలి. కాబట్టి పొడవులో పూర్ణ సంఖ్యలో లూప్‌లు పట్టాలి, ప్రతి లూప్ λ/2 పొడవు:

L=nλn2  ⇒  λn=2Ln,νn=nv2L=n2LTμ,n=1,2,3,…L = n\frac{\lambda_n}{2} \;\Rightarrow\; \lambda_n = \frac{2L}{n}, \qquad \nu_n = \frac{nv}{2L} = \frac{n}{2L}\sqrt{\frac{T}{\mu}}, \quad n = 1, 2, 3, \ldots

ఈ పౌనఃపున్యాలను తీగ సహజ రీతులు (Normal modes) అంటారు.

  • n = 1: ప్రాథమిక రీతి లేదా మొదటి అనుస్వరం (Fundamental, first harmonic), ν₁ = v/2L. ఒక లూప్.

  • n = 2: రెండవ అనుస్వరం, 2ν₁ (మొదటి అధిస్వరం, First overtone). రెండు లూప్‌లు, మధ్యలో ఒక నిస్పంద బిందువు.

  • n = 3: మూడవ అనుస్వరం, 3ν₁ (రెండవ అధిస్వరం). మూడు లూప్‌లు.

ν₁ యొక్క అన్ని పూర్ణ సంఖ్య గుణిజాలూ సాధ్యమే. nవ అనుస్వరంలో n లూప్‌లు, రెండు చివరలతో కలిపి (n + 1) నిస్పంద బిందువులు ఉంటాయి.

చిత్రం 7.1 · రెండు చివరలూ బిగించిన తీగ మొదటి మూడు సహజ రీతులు
చిత్రం 7.1 · రెండు చివరలూ బిగించిన తీగ మొదటి మూడు సహజ రీతులు

nవ అనుస్వరంలో n లూప్‌లు, n + 1 నిస్పంద బిందువులు ఉంటాయి, కాబట్టి దాని పౌనఃపున్యం ప్రాథమిక పౌనఃపున్యానికి n రెట్లు.

కంపించే తీగ నియమాలు (సోనోమీటర్‌పై పరీక్షించేవి) ν₁ = (1/2L)√(T/μ) నుంచి నేరుగా వస్తాయి:

  • పొడవు నియమం: T, μ స్థిరంగా ఉంటే ν ∝ 1/L.

  • తన్యత నియమం: L, μ స్థిరంగా ఉంటే ν ∝ √T.

  • ద్రవ్యరాశి నియమం: L, T స్థిరంగా ఉంటే ν ∝ 1/√μ.

సితార్ వాదకుడు మెట్టుపై తీగను నొక్కి L ని తగ్గించి స్వరాన్ని పెంచుతాడు. మేకును బిగిస్తే T పెరిగి స్వరం కూడా పెరుగుతుంది.

తీగ వరుస అనునాద పౌనఃపున్యాల మధ్య తేడా ν₁. కాబట్టి ఒక తీగ 420 Hz, 490 Hz వద్ద అనునాదం చెంది, వాటి మధ్య ఏ విలువలోనూ అనునాదం లేకపోతే, ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం 70 Hz.

7.6 మూసిన ఆర్గన్ గొట్టం

ఒక చివర మూసి, మరో చివర తెరిచిన గొట్టానికి (Closed pipe) మూసిన చివర వద్ద స్థానభ్రంశ నిస్పంద బిందువు, తెరిచిన చివర వద్ద ప్రస్పంద బిందువు ఉంటాయి. అతి చిన్న అమరిక పావు తరంగదైర్ఘ్యం: L = λ/4. తర్వాతి అమరికలు ప్రతిసారీ సగం తరంగదైర్ఘ్యం చొప్పున పెరుగుతాయి:

L=(2n−1)λ4  ⇒  ν=(2n−1)v4L,n=1,2,3,…L = (2n - 1)\frac{\lambda}{4} \;\Rightarrow\; \nu = \frac{(2n - 1)v}{4L}, \quad n = 1, 2, 3, \ldots

కాబట్టి పౌనఃపున్యాలు ν₁, 3ν₁, 5ν₁, …, ఇక్కడ ν₁ = v/4L. బేసి అనుస్వరాలు మాత్రమే ఉంటాయి. మొదటి అధిస్వరం మూడవ అనుస్వరం.

ఖాళీ గాజు సీసా మూతి మీదుగా ఊదండి: అది ఒక మూసిన గొట్టం.

7.7 తెరిచిన ఆర్గన్ గొట్టం

రెండు చివరలూ తెరిచిన గొట్టానికి (Open pipe) రెండు చివరలలోనూ స్థానభ్రంశ ప్రస్పంద బిందువులు ఉంటాయి. అతి చిన్న అమరికలో మధ్యలో ఒక నిస్పంద బిందువు ఉంటుంది: L = λ/2.

L=nλ2  ⇒  ν=nv2L,n=1,2,3,…L = n\frac{\lambda}{2} \;\Rightarrow\; \nu = \frac{nv}{2L}, \quad n = 1, 2, 3, \ldots

ν₁, 2ν₁, 3ν₁, … అన్ని అనుస్వరాలూ ఉంటాయి, ν₁ = v/2L. ఫ్లూట్ లేదా బాన్సురి తెరిచిన గొట్టం.

చిత్రం 7.2 · మూసిన, తెరిచిన గొట్టాల మొదటి రెండు రీతులు
చిత్రం 7.2 · మూసిన, తెరిచిన గొట్టాల మొదటి రెండు రీతులు

మూసిన చివర వద్ది నిస్పంద బిందువు వల్ల మూసిన గొట్టంలో బేసి సంఖ్యలో పావు తరంగదైర్ఘ్యాలే పడతాయి; రెండు చివరలలో ప్రస్పందాలు ఉన్న తెరిచిన గొట్టంలో ఏ పూర్ణ సంఖ్యలోనైనా అర్ధ తరంగదైర్ఘ్యాలు పడతాయి.

లక్షణంరెండు చివరలూ బిగించిన తీగమూసిన గొట్టంతెరిచిన గొట్టం
చివరలునిస్పంద, నిస్పందనిస్పంద, ప్రస్పందప్రస్పంద, ప్రస్పంద
ప్రాథమిక పౌనఃపున్యంv/2Lv/4Lv/2L
ఉండే అనుస్వరాలుఅన్నీబేసి మాత్రమేఅన్నీ
పౌనఃపున్యాల నిష్పత్తి1 : 2 : 3 : …1 : 3 : 5 : …1 : 2 : 3 : …
మొదటి అధిస్వరం2ν₁3ν₁2ν₁

అదే పొడవు గల తెరిచిన గొట్టం ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం మూసిన గొట్టం దానికి రెట్టింపు. తెరిచిన గొట్టం ఒక చివరను మూసితే దాని ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం సగానికి పడిపోతుంది.

7.8 అంత్య సవరణ

తెరిచిన చివర వద్ద ప్రస్పంద బిందువు నిజానికి గొట్టం కొంచెం బయట ఏర్పడుతుంది, ఎందుకంటే మూతి ఆవల ఉన్న గాలి కూడా కదులుతుంది. ఈ అదనపు పొడవే అంత్య సవరణ (End correction) e. r వ్యాసార్ధం గల గొట్టానికి e ≈ 0.6r (లేదా 0.3 × వ్యాసం).

  • మూసిన గొట్టం: ఫలిత పొడవు L + e, కాబట్టి ν₁ = v/4(L + 0.6r).

  • తెరిచిన గొట్టం: రెండు తెరిచిన చివరలు, ఫలిత పొడవు L + 2e, కాబట్టి ν₁ = v/2(L + 1.2r).

7.9 అనునాద స్తంభం

ప్రయోగశాలలో, నీటి మట్టం మార్చగల గొట్టం పై శృతి దండాన్ని ఉంచుతారు. ఇది పొడవు మార్చగల మూసిన గొట్టం. బిగ్గరగా ధ్వని (అనునాదం, Resonance) మొదట l₁ పొడవు వద్ద, తర్వాత l₂ వద్ద వినిపిస్తుంది:

l1+e=λ4,l2+e=3λ4l_1 + e = \frac{\lambda}{4}, \qquad l_2 + e = \frac{3\lambda}{4}

తీసివేస్తే e తొలగిపోతుంది:

l2−l1=λ2,v=2ν(l2−l1),e=l2−3l12l_2 - l_1 = \frac{\lambda}{2}, \qquad v = 2\nu(l_2 - l_1), \qquad e = \frac{l_2 - 3l_1}{2}

సాధించిన ఉదాహరణ 7.1: ఒకే పౌనఃపున్యం గల, 3 cm, 4 cm కంపన పరిమితులు గల రెండు తరంగాలు (i) π/2, (ii) π/3 దశాభేదంతో కలుస్తాయి. ప్రతి సందర్భంలో ఫలిత కంపన పరిమితి కనుక్కోండి.

సాధన: (i) A_R = √(9 + 16 + 0) = 5 cm. (ii) A_R = √(9 + 16 + 2 × 3 × 4 × 0.5) = √37 ≈ 6.08 cm.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.2: ఒక తీగపై స్థావర తరంగం y = 0.04 sin(5πx) cos(200πt) (SI ప్రమాణాలు). పక్కపక్క నిస్పంద బిందువుల మధ్య దూరం, అంశ తరంగాల వడి, వాటి కంపన పరిమితి, x = 0.05 m వద్ద కంపన పరిమితి కనుక్కోండి.

సాధన: k = 5π, కాబట్టి λ = 0.4 m, నిస్పంద బిందువుల మధ్య దూరం 0.2 m. v = ω/k = 200π/5π = 40 m/s. ప్రతి అంశ తరంగం కంపన పరిమితి 0.04/2 = 0.02 m. x = 0.05 m వద్ద కంపన పరిమితి = 0.04 sin(π/4) ≈ 0.028 m.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.3: μ = 0.01 kg/m గల 1 m తీగ రెండు చివరలూ బిగించి, 400 N తన్యతలో ఉంది. దాని ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం, మూడవ అనుస్వరం కనుక్కోండి.

సాధన: v = √(400/0.01) = 200 m/s. ν₁ = v/2L = 200/2 = 100 Hz. మూడవ అనుస్వరం = 300 Hz.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.4: ఒక చివర మూసిన 33 cm గొట్టం ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం, మొదటి అధిస్వరం కనుక్కోండి. (v = 330 m/s, అంత్య సవరణ విస్మరించండి.)

సాధన: ν₁ = v/4L = 330/(4 × 0.33) = 250 Hz. మొదటి అధిస్వరం మూడవ అనుస్వరం: 750 Hz.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.5: ఒక తెరిచిన గొట్టం పొడవు 50 cm. దాని మొదటి మూడు అనుస్వరాలు కనుక్కోండి. (v = 340 m/s)

సాధన: ν₁ = 340/(2 × 0.5) = 340 Hz. తర్వాత 680 Hz, 1020 Hz.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.6: ఒక మూసిన గొట్టం ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం, 60 cm తెరిచిన గొట్టం మొదటి అధిస్వరానికి సమానం. మూసిన గొట్టం పొడవు కనుక్కోండి.

సాధన: తెరిచిన గొట్టం మొదటి అధిస్వరం = 2 × v/(2 × 0.6) = v/0.6. మూసిన గొట్టం ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం = v/4L. సమానం చేస్తే 4L = 0.6 m, కాబట్టి L = 15 cm.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.7: 500 Hz శృతి దండంతో అనునాద గొట్టంలో మొదటి, రెండవ అనునాద పొడవులు 16 cm, 50 cm. ధ్వని వడి, అంత్య సవరణ కనుక్కోండి.

సాధన: λ/2 = 50 − 16 = 34 cm, కాబట్టి λ = 68 cm. v = 500 × 0.68 = 340 m/s. e = (50 − 3 × 16)/2 = 1 cm.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.8: 20 cm పొడవు, 2.5 cm వ్యాసార్ధం గల గొట్టం ఒక చివర మూసి ఉంది. అంత్య సవరణతో దాని ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం కనుక్కోండి. (v = 340 m/s)

సాధన: e = 0.6 × 2.5 = 1.5 cm. ఫలిత పొడవు = 21.5 cm. ν₁ = 340/(4 × 0.215) ≈ 395 Hz. సవరణ లేకుండా అయితే 425 Hz వస్తుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 7.9 (NEET-కఠినం): రెండు చివరలూ బిగించిన తీగ 420 Hz, 490 Hz వద్ద అనునాదం చెందుతుంది, మధ్యలో అనునాదం లేదు. దానిపై తరంగాలు 140 m/s వడితో ప్రయాణిస్తాయి. ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం, అనుస్వర సంఖ్యలు, పొడవు కనుక్కోండి.

సాధన: ν₁ = 490 − 420 = 70 Hz. 420/70 = 6, 490/70 = 7, కాబట్టి ఇవి 6వ, 7వ అనుస్వరాలు. L = v/2ν₁ = 140/140 = 1 m.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • అధ్యారోపణం: y = y₁ + y₂. A_R = √(A₁² + A₂² + 2A₁A₂ cos φ).

  • దృఢ చివర: π దశా మార్పు, నిస్పంద బిందువు. స్వేచ్ఛా చివర: దశా మార్పు లేదు, ప్రస్పంద బిందువు.

  • స్థావర తరంగం y = 2A sin kx cos ωt: నిస్పంద బిందువులు nλ/2 వద్ద, ప్రస్పంద బిందువులు (2n + 1)λ/4 వద్ద.

  • నిస్పందం నుంచి నిస్పందం λ/2; నిస్పందం నుంచి ప్రస్పందం λ/4. ఫలిత శక్తి ప్రవాహం లేదు.

  • రెండు చివరలూ బిగించిన తీగ: ν_n = nv/2L, అన్ని అనుస్వరాలు; v = √(T/μ).

  • మూసిన గొట్టం: ν = (2n − 1)v/4L, బేసి అనుస్వరాలు మాత్రమే. తెరిచిన గొట్టం: ν = nv/2L, అన్ని అనుస్వరాలు.

  • అంత్య సవరణ e ≈ 0.6r: L + e (మూసిన), L + 2e (తెరిచిన).

  • అనునాద గొట్టం: v = 2ν(l₂ − l₁); e = (l₂ − 3l₁)/2.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • నిస్పందం నుంచి నిస్పందం దూరాన్ని λ గా తీసుకోవడం. అది λ/2.

  • మూసిన గొట్టానికి రెండవ అనుస్వరం ఇవ్వడం. మూసిన గొట్టానికి బేసి అనుస్వరాలే ఉంటాయి; దాని మొదటి అధిస్వరం 3ν₁.

  • స్థానభ్రంశ, పీడన నిస్పంద బిందువులను కలపడం. మూసిన చివర స్థానభ్రంశ నిస్పంద బిందువు, కానీ పీడన ప్రస్పంద బిందువు.

  • బిగించిన చివర వద్ద పరావర్తిత తరంగం తలకిందులవుతుందని (π దశా మార్పు) మర్చిపోవడం.

  • y = 2A sin kx cos ωt లో ప్రస్పంద కంపన పరిమితికి 2A బదులు అంశ కంపన పరిమితి A వాడటం.

  • తెరిచిన గొట్టానికి ఒకే అంత్య సవరణ కలపడం. దానికి రెండు తెరిచిన చివరలు, కాబట్టి 2e కలపాలి.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 7

స్థాయి 1: భావన పరీక్ష

1. స్థావర తరంగంలో పక్కపక్క నిస్పంద బిందువుల మధ్య దూరం (a) λ (b) λ/2 (c) λ/4 (d) 2λ

2. స్థావర తరంగంలో ఒక నిస్పంద బిందువుకు, తర్వాతి ప్రస్పంద బిందువుకు మధ్య దూరం (a) λ/4 (b) λ/2 (c) λ (d) 3λ/4

3. ఒక చివర మూసిన గొట్టం ఉత్పత్తి చేసేవి (a) అన్ని అనుస్వరాలు (b) సరి అనుస్వరాలు మాత్రమే (c) బేసి అనుస్వరాలు మాత్రమే (d) ఏ అనుస్వరాలూ ఉండవు

4. దృఢ చివర వద్ద పరావర్తనంలో తరంగం పొందే దశా మార్పు (a) 0 (b) π/2 (c) 2π (d) π

5. రెండు చివరలూ తెరిచిన L పొడవు గొట్టం ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం (a) v/4L (b) v/2L (c) v/L (d) 2v/L

6. స్థావర తరంగం (a) శక్తిని ముందుకు మోసుకెళ్తుంది (b) శక్తిని వెనక్కి మోసుకెళ్తుంది (c) ఫలిత శక్తి బదిలీ లేదు (d) పదార్థాన్ని మోసుకెళ్తుంది

7. ఆర్గన్ గొట్టం మూసిన చివర ఎల్లప్పుడూ (a) స్థానభ్రంశ నిస్పంద బిందువు (b) స్థానభ్రంశ ప్రస్పంద బిందువు (c) పీడన నిస్పంద బిందువు (d) నిస్పందమూ కాదు, ప్రస్పందమూ కాదు

8. అధ్యారోపణ సూత్రం ప్రకారం ఒక బిందువు వద్ద ఫలిత స్థానభ్రంశం (a) విడివిడి స్థానభ్రంశాల లబ్ధం (b) రెండింటిలో పెద్ద స్థానభ్రంశం (c) ఎల్లప్పుడూ వాటి తేడా (d) విడివిడి స్థానభ్రంశాల బీజగణిత మొత్తం

9. A కంపన పరిమితి గల రెండు తరంగాలు ఒకే దశలో కలుస్తాయి. ఫలిత కంపన పరిమితి (a) A (b) 2A (c) √2 A (d) శూన్యం

10. ఒక తీగ ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం 200 Hz. దాని మూడవ అనుస్వరం (a) 600 Hz (b) 400 Hz (c) 300 Hz (d) 800 Hz

స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం

11. 5 cm, 3 cm కంపన పరిమితులు గల రెండు తరంగాలు π/3 దశాభేదంతో కలుస్తాయి. ఫలిత కంపన పరిమితి (a) 8 cm (b) √34 cm (c) 7 cm (d) 2 cm

12. ఒక స్థావర తరంగం y = 0.06 sin(2πx/3) cos(120πt) (SI ప్రమాణాలు). పక్కపక్క నిస్పంద బిందువుల మధ్య దూరం (a) 3 m (b) 1.5 m (c) 0.75 m (d) 6 m

13. Q12 లోని స్థావర తరంగానికి అంశ ప్రగామి తరంగాల వడి (a) 60 m/s (b) 360 m/s (c) 120π m/s (d) 180 m/s

14. ఒక చివర మూసిన 25 cm గొట్టం ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం (v = 340 m/s, అంత్య సవరణ విస్మరించండి) (a) 340 Hz (b) 680 Hz (c) 170 Hz (d) 1360 Hz

15. ఒక తెరిచిన గొట్టం పొడవు 85 cm. దాని రెండవ అనుస్వరం (v = 340 m/s) (a) 200 Hz (b) 600 Hz (c) 400 Hz (d) 100 Hz

16. అదే పొడవు గల తెరిచిన, మూసిన గొట్టాల ప్రాథమిక పౌనఃపున్యాల నిష్పత్తి (తెరిచిన : మూసిన) (a) 1 : 2 (b) 2 : 1 (c) 4 : 1 (d) 1 : 1

17. μ = 0.01 kg/m గల 50 cm తీగ రెండు చివరలూ బిగించి, 100 N తన్యతలో ఉంది. దాని ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం (a) 50 Hz (b) 200 Hz (c) 25 Hz (d) 100 Hz

18. సోనోమీటర్ తీగలో తన్యతను 69% పెంచారు. దాని ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం పెరిగే శాతం (a) 30% (b) 69% (c) 13% (d) 34.5%

19. ఒక మూసిన గొట్టం ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం 150 Hz. దాని మొదటి అధిస్వరం (a) 300 Hz (b) 450 Hz (c) 600 Hz (d) 750 Hz

20. 480 Hz శృతి దండంతో అనునాద గొట్టం 17 cm, 52 cm వద్ద అనునాదాలను ఇస్తుంది. ధ్వని వడి (a) 326 m/s (b) 345 m/s (c) 336 m/s (d) 340 m/s

21. I, 4I తీవ్రతలు గల రెండు తరంగాలు వ్యతికరణం చెందుతాయి. గరిష్ఠ, కనిష్ఠ తీవ్రతల నిష్పత్తి (a) 9 (b) 4 (c) 5 (d) 3

22. రెండు చివరలూ బిగించిన తీగ నాలుగవ అనుస్వరంలో కంపిస్తుంది. చివరలతో కలిపి నిస్పంద బిందువుల సంఖ్య (a) 4 (b) 3 (c) 6 (d) 5

స్థాయి 3: సవాలు

23. ఒక మూసిన గొట్టం మూడవ అనుస్వరం ఒక తెరిచిన గొట్టం ప్రాథమిక పౌనఃపున్యంతో ఏకస్వరంలో ఉంది. వాటి పొడవుల నిష్పత్తి (మూసిన : తెరిచిన) (a) 2 : 3 (b) 3 : 2 (c) 3 : 4 (d) 4 : 3

24. రెండు చివరలూ బిగించిన తీగకు వరుస అనునాద పౌనఃపున్యాలు 375 Hz, 450 Hz. దాని ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం (a) 375 Hz (b) 150 Hz (c) 75 Hz (d) 37.5 Hz

25. 30 cm పొడవు, 2 cm వ్యాసార్ధం గల గొట్టం ఒక చివర మూసి ఉంది. అంత్య సవరణతో దాని ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం సుమారు (v = 330 m/s) (a) 264 Hz (b) 275 Hz (c) 250 Hz (d) 258 Hz

26. స్థావర తరంగంలో రెండు కణాలు ఒక నిస్పంద బిందువుకు అటు ఇటు దగ్గరగా ఉన్నాయి. వాటి డోలనాల మధ్య దశాభేదం (a) 0 (b) π/2 (c) π/4 (d) π

27. ఒక సోనోమీటర్ తీగ ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం 256 Hz. దాని కంపించే పొడవును సగం చేసి, తన్యతను నాలుగు రెట్లు చేశారు. కొత్త ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం (a) 512 Hz (b) 1024 Hz (c) 256 Hz (d) 2048 Hz

28. రెండు చివరలూ తెరిచిన గొట్టం ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం 300 Hz. ఇప్పుడు ఒక చివరను మూసారు. మూసిన గొట్టం మొదటి అధిస్వరం (a) 300 Hz (b) 600 Hz (c) 450 Hz (d) 150 Hz

29. ప్రతిపాదన (A): ఒక చివర మూసిన గొట్టం బేసి అనుస్వరాలను మాత్రమే ఉత్పత్తి చేస్తుంది.
కారణం (R): మూసిన చివర స్థానభ్రంశ నిస్పంద బిందువు, తెరిచిన చివర స్థానభ్రంశ ప్రస్పంద బిందువు కావాలి.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కు వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: స్థావర తరంగంలో రెండు పక్కపక్క నిస్పంద బిందువుల మధ్య ఉన్న కణాలన్నీ ఒకే దశలో కంపిస్తాయి.
వాక్యం II: స్థావర తరంగంలో అన్ని కణాలూ ఒకే కంపన పరిమితితో కంపిస్తాయి.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1bనిస్పంద బిందువులు nλ/2 వద్ద ఉంటాయి.
2aప్రస్పంద బిందువులు నిస్పంద బిందువుల సరిగ్గా మధ్యలో ఉంటాయి.
3cఒక చివర నిస్పందం, మరో చివర ప్రస్పందం: L = (2n − 1)λ/4.
4dదృఢ చివర తరంగాన్ని తలకిందులు చేస్తుంది.
5bరెండు చివరలలో ప్రస్పంద బిందువులు: L = λ/2.
6cవ్యతిరేక దిశలలోని రెండు సమాన తరంగాలు రెండు వైపులకూ సమాన శక్తిని మోసుకెళ్తాయి.
7aమూసిన చివర వద్ద గాలి కదలలేదు.
8dస్థానభ్రంశాలు కేవలం కలుస్తాయి.
9bA_R = A + A.
10a3 × 200 = 600 Hz.
11c√(25 + 9 + 15) = 7 cm.
12bλ = 2π/k = 3 m; నిస్పంద బిందువుల మధ్య λ/2 = 1.5 m.
13dω/k = 120π/(2π/3) = 180 m/s.
14a340/(4 × 0.25) = 340 Hz.
15cν₁ = 340/1.7 = 200 Hz; రెండవ అనుస్వరం 400 Hz.
16bv/2L వర్సస్ v/4L.
17dv = 100 m/s; 100/(2 × 0.5) = 100 Hz.
18a√1.69 = 1.3.
19bమూసిన గొట్టం అధిస్వరం 3ν₁ = 450 Hz.
20cλ = 2 × 35 cm = 0.70 m; 480 × 0.70 = 336 m/s.
21aకంపన పరిమితులు 1 : 2; (1 + 2)²/(2 − 1)² = 9.
22dనాలుగు లూప్‌లకు ఐదు నిస్పంద బిందువులు కావాలి.
23b3v/4L_c = v/2L_o నుంచి L_c/L_o = 3/2.
24cవరుస అనుస్వరాల తేడా ν₁ = 75 Hz.
25aL + 0.6r = 31.2 cm; 330/(4 × 0.312) ≈ 264 Hz.
26dనిస్పంద బిందువు దాటితే sin kx గుర్తు మారుతుంది.
27bν ∝ √T/L: 256 × 2 × 2 = 1024 Hz.
28cమూసిన గొట్టం ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం 150 Hz; మొదటి అధిస్వరం 3 × 150 = 450 Hz.
29aనిస్పంద-ప్రస్పంద చివరలు L = (2n − 1)λ/4 ను మాత్రమే అనుమతిస్తాయి.
30cఒక లూప్‌లో దశ సమానం; కంపన పరిమితి 0 నుంచి 2A వరకు మారుతుంది.

అధ్యాయం 7 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • అధ్యారోపణం: తరంగాలు అతివ్యాప్తి చెందినచోట ఫలిత స్థానభ్రంశం బీజగణిత మొత్తం, y = y₁ + y₂. తర్వాత ప్రతి తరంగం మారకుండా ముందుకు సాగుతుంది.

  • φ దశాభేదంతో a కంపన పరిమితి గల రెండు తరంగాలు A_R = 2a cos(φ/2) ఇస్తాయి. సాధారణంగా A_R² = a₁² + a₂² + 2a₁a₂ cos φ.

  • నిర్మాణాత్మక: φ = 0, 2π ... (A_R = a₁ + a₂). వినాశక: φ = π, 3π ... (A_R = తేడా). తీవ్రత ∝ A².

  • దృఢ చివర వద్ద పరావర్తనం: π దశా మార్పు (శృంగం ద్రోణిగా తిరిగి వస్తుంది). స్వేచ్ఛా చివర వద్ద: దశా మార్పు లేదు.

  • వ్యతిరేక దిశలలో కదిలే రెండు సమాన తరంగాల నుంచి స్థావర తరంగం: y = 2A sin kx cos ωt. కంపన పరిమితి 2A sin kx స్థానంపై ఆధారపడుతుంది.

  • నిస్పంద బిందువులు (శూన్య కంపన పరిమితి) x = 0, λ/2, λ ... వద్ద; ప్రస్పంద బిందువులు λ/4, 3λ/4 ... వద్ద. నిస్పందం-నిస్పందం = λ/2, నిస్పందం-ప్రస్పందం = λ/4.

  • రెండు పక్కపక్క నిస్పంద బిందువుల మధ్య కణాలన్నీ ఒకే దశలో కదులుతాయి; నిస్పంద బిందువు దాటితే దశ π మారుతుంది. స్థావర తరంగం వెంబడి ఫలిత శక్తి ప్రవహించదు.

  • రెండు చివరలూ బిగించిన తీగ: L = nλ/2, νₙ = nv/2L, అన్ని అనుస్వరాలు, nవ రీతిలో n లూప్‌లు, n + 1 నిస్పంద బిందువులు.

  • తీగల నియమాలు: ν = (1/2L)√(T/μ); ν ∝ 1/L, ν ∝ √T, ν ∝ 1/√μ.

  • మూసిన గొట్టం: మూసిన చివర వద్ద నిస్పందం, తెరిచిన చివర వద్ద ప్రస్పందం. ν = (2n − 1)v/4L; బేసి అనుస్వరాలు మాత్రమే.

  • తెరిచిన గొట్టం: రెండు చివరలలో ప్రస్పందాలు. ν = nv/2L; అన్ని అనుస్వరాలు. అదే పొడవుకు తెరిచిన గొట్టం ప్రాథమిక = 2 × మూసిన గొట్టం ప్రాథమిక.

  • ప్రతి తెరిచిన చివర వద్ద అంత్య సవరణ e ≈ 0.6r: మూసిన L + 0.6r, తెరిచిన L + 1.2r.

  • అనునాద గొట్టం: l₁ + e = λ/4, l₂ + e = 3λ/4, కాబట్టి v = 2ν(l₂ − l₁), e = (l₂ − 3l₁)/2.

y=2Asin⁡kxcos⁡ωt,νclosed=(2n−1)v4L,νopen=nv2Ly = 2A\sin kx\cos\omega t, \qquad \nu_{\text{closed}} = \frac{(2n-1)v}{4L}, \qquad \nu_{\text{open}} = \frac{nv}{2L}

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

వ్యవస్థప్రాథమిక పౌనఃపున్యంఉండే అనుస్వరాలువరుస పౌనఃపున్యాల తేడా
రెండు చివరలూ బిగించిన తీగv/2Lఅన్నీ (1, 2, 3 ...)v/2L
తెరిచిన గొట్టంv/2Lఅన్నీ (1, 2, 3 ...)v/2L
మూసిన గొట్టంv/4Lబేసి మాత్రమే (1, 3, 5 ...)v/2L = 2ν₁
అనునాద గొట్టం——v = 2ν(l₂ − l₁)

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "మూసినది బేసి, పావు" ("Closed is Odd and Quarter"): మూసిన గొట్టానికి బేసి అనుస్వరాలు, ప్రాథమిక రీతిలో పావు తరంగదైర్ఘ్యం.

  • "NAN-NA": N = Node (నిస్పందం), A = Antinode (ప్రస్పందం). నిస్పందం–ప్రస్పందం–నిస్పందం, ప్రతి N, A మధ్య λ/4.

  • "దృఢం తలకిందులు చేస్తుంది" ("Rigid Reverses"): దృఢ చివర వద్ద పరావర్తనం పల్స్‌ను తలకిందులు చేస్తుంది (π దశ); స్వేచ్ఛా చివర చేయదు.

  • "తీగలకు LTM": L (Length, పొడవు) తగ్గినా, T (Tension, తన్యత) పెరిగినా, M (ఏకాంక పొడవుకు ద్రవ్యరాశి) తగ్గినా పౌనఃపున్యం పెరుగుతుంది.

  • "అధిస్వరం = అనుస్వరం − 1 (తెరిచిన)": తెరిచిన గొట్టంలో pవ అధిస్వరం (p + 1)వ అనుస్వరం; మూసిన గొట్టంలో అది (2p + 1)వ అనుస్వరం.

భావనల అనుసంధానం

  • భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 16: దృశ్టిశాస్త్రం లోని యంగ్ ద్విచ్ఛిద్ర కాంతి వ్యతికరణం ఇదే A_R = 2a cos(φ/2), పథం నుంచి దశ నియమాన్ని వాడుతుంది.

  • భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 17: ద్రవ్యం, వికిరణం ద్వంద్వ స్వభావం, భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 18: పరమాణువులు, కేంద్రకాలు లోని స్థావర ద్రవ్య తరంగాలు, స్థిర కక్ష్యలు ఇదే nλ అమరిక ఆలోచనను అనుసరిస్తాయి.

  • అనునాద గొట్టం, సోనోమీటర్ భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 20: ప్రాయోగిక నైపుణ్యాలు లో ప్రయోగాలుగా వస్తాయి.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 7, స్థాయి 4 (కొత్త NEET విధానం)

31. 0.85 m పొడవు గల గొట్టాన్ని ఒక చివర మూసి లేదా రెండు చివరలూ తెరిచి వాడతారు (v = 340 m/s, అంత్య సవరణ లేదు). జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I:
(A) మూసిన గొట్టం ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం
(B) తెరిచిన గొట్టం ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం
(C) మూసిన గొట్టం మొదటి అధిస్వరం
(D) తెరిచిన గొట్టం మొదటి అధిస్వరం
జాబితా II:
(i) 300 Hz
(ii) 400 Hz
(iii) 100 Hz
(iv) 200 Hz
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii

32. a సమాన కంపన పరిమితి గల రెండు తరంగాలు కలుస్తాయి. జాబితా I (దశాభేదం) ను జాబితా II (ఫలిత కంపన పరిమితి) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
(A) 0
(B) π
(C) π/2
(D) 2π/3
జాబితా II:
(i) a
(ii) 0
(iii) 2a
(iv) √2 a
(a) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (d) A-iii, B-ii, C-i, D-iv

33. స్థావర తరంగం y = 4 sin(5πx) cos(100πt) (y cm లలో, x m లలో, t s లలో) కు జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I:
(A) పక్కపక్క నిస్పంద బిందువుల మధ్య దూరం
(B) ప్రస్పంద బిందువు వద్ద కంపన పరిమితి
(C) పౌనఃపున్యం
(D) ప్రతి అంశ తరంగం వడి
జాబితా II:
(i) 50 Hz
(ii) 20 m/s
(iii) 0.2 m
(iv) 4 cm
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii

34. సాగదీసిన తీగ ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం ν. జాబితా I (మార్పు) ను జాబితా II (కొత్త ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం) తో జతపరచండి.
జాబితా I:
(A) పొడవు రెట్టింపు
(B) తన్యత 4 రెట్లు
(C) తన్యత 9 రెట్లు
(D) పొడవు సగం, తన్యత 4 రెట్లు
జాబితా II:
(i) 3ν
(ii) ν/2
(iii) 4ν
(iv) 2ν
(a) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (b) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (d) A-ii, B-iv, C-iii, D-i

35. స్థావర తరంగాల గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. నిస్పంద బిందువుల వద్ద అన్ని సమయాల్లో స్థానభ్రంశం శూన్యం.
B. స్థావర తరంగం వెంబడి ఫలిత శక్తి ప్రవహించదు.
C. రెండు పక్కపక్క నిస్పంద బిందువుల మధ్య కణాలన్నీ ఒకే దశలో డోలనం చేస్తాయి.
D. ఒక నిస్పంద బిందువుకు, సమీప ప్రస్పంద బిందువుకు మధ్య దూరం λ/4.
(a) 1 (b) 2 (c) 3 (d) 4

36. సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. ఒక చివర మూసిన గొట్టానికి బేసి అనుస్వరాలు మాత్రమే ఉంటాయి.
B. అదే పొడవు గల మూసిన గొట్టం కంటే తెరిచిన గొట్టం ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం రెట్టింపు.
C. అంత్య సవరణ గొట్టం ఫలిత పొడవును దాని నిజ పొడవు కంటే తక్కువ చేస్తుంది.
D. తెరిచిన చివర వద్ద అంత్య సవరణ సుమారు 0.6 × వ్యాసార్ధం.
(a) A మరియు B మాత్రమే (b) A, B మరియు D మాత్రమే (c) B మరియు C మాత్రమే (d) A, C మరియు D మాత్రమే

37. రెండు చివరలూ బిగించిన 0.5 m తీగపై తరంగాలు 200 m/s వడితో ప్రయాణిస్తాయి. ఎన్ని వాక్యాలు సరైనవి?
A. దాని ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం 200 Hz.
B. ప్రాథమిక రీతిలో తరంగదైర్ఘ్యం 1 m.
C. మూడవ అనుస్వరంలో చివరలతో కలిపి 3 నిస్పంద బిందువులు ఉంటాయి.
D. 600 Hz దాని సహజ పౌనఃపున్యాలలో ఒకటి.
(a) 3 (b) 4 (c) 2 (d) 1

38. అనునాద గొట్టానికి (l₁, l₂ = మొదటి, రెండవ అనునాద పొడవులు, e = అంత్య సవరణ) సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. l₁ + e = λ/4.
B. l₂ − l₁ = λ/2.
C. e = (l₂ − 3l₁)/2.
D. v = 2ν(l₂ + l₁).
(a) A మరియు B మాత్రమే (b) A, B, C మరియు D (c) A, B మరియు C మాత్రమే (d) B మరియు D మాత్రమే

39. 500 Hz శృతి దండంతో అనునాద గొట్టం ఇచ్చిన ఫలితాలు:

అనునాదంమొదటిదిరెండవది
గాలి స్తంభం పొడవు (cm)16.550.5

ధ్వని వడి, అంత్య సవరణ (a) 330 m/s, 1.0 cm (b) 340 m/s, 1.0 cm (c) 330 m/s, 0.5 cm (d) 340 m/s, 0.5 cm

40. రెండు చివరలూ బిగించిన 1.2 m తీగపై స్థావర తరంగం స్నాప్‌షాట్ మూడు లూప్‌లను చూపిస్తుంది. తీగపై తరంగ వడి 240 m/s. కంపన పౌనఃపున్యం (a) 100 Hz (b) 300 Hz (c) 200 Hz (d) 600 Hz

41. ఒక గొట్టం ఈ వరుస పౌనఃపున్యాల వద్ద అనునాదాలను చూపిస్తుంది:

అనునాదంగమనించిన 1వదిగమనించిన 2వదిగమనించిన 3వది
పౌనఃపున్యం (Hz)150250350

గొట్టం రకం, దాని ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం (a) మూసిన గొట్టం, 50 Hz (b) తెరిచిన గొట్టం, 100 Hz (c) తెరిచిన గొట్టం, 50 Hz (d) మూసిన గొట్టం, 100 Hz

Q42–43 కోసం సన్నివేశం: ఒక సితార్ తీగ కంపించే పొడవు 0.75 m, ఏకాంక పొడవుకు ద్రవ్యరాశి 4 g/m. దాన్ని 360 N తన్యతకు శృతి చేశారు.

42. తీగపై తిర్యక్ తరంగాల వడి (a) 150 m/s (b) 600 m/s (c) 300 m/s (d) 95 m/s

43. దాని మూడవ అనుస్వరం పౌనఃపున్యం (a) 400 Hz (b) 600 Hz (c) 200 Hz (d) 900 Hz

44. ఒక మూసిన గొట్టం మూడవ అనుస్వరం పౌనఃపున్యం, ఒక తెరిచిన గొట్టం ప్రాథమిక పౌనఃపున్యానికి సమానం. మూసిన గొట్టం పొడవుకు, తెరిచిన గొట్టం పొడవుకు నిష్పత్తి (a) 3 : 2 (b) 2 : 3 (c) 3 : 4 (d) 1 : 2

45. 50 cm తెరిచిన గొట్టాన్ని సగం పొడవు నీటిలో మునిగేలా నిలువుగా దించారు. మొదటి ప్రాథమిక పౌనఃపున్యంతో పోలిస్తే కొత్త ప్రాథమిక పౌనఃపున్యం (a) రెట్టింపవుతుంది (b) సగమవుతుంది (c) నాలుగు రెట్లవుతుంది (d) మారదు

స్థాయి 4 జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
31dv/4L = 100 Hz, v/2L = 200 Hz; మూసిన గొట్టం మొదటి అధిస్వరం 3 × 100; తెరిచిన గొట్టం మొదటి అధిస్వరం 2 × 200
32aA_R = 2a cos(φ/2): 2a, 0, √2 a, a
33cλ = 2π/5π = 0.4 m, కాబట్టి నిస్పంద బిందువుల మధ్య 0.2 m; 2A = 4 cm; ν = 50 Hz; v = ω/k = 20 m/s
34bν ∝ √T/L: ν/2, 2ν, 3ν, (2/0.5)ν = 4ν
35dనాలుగూ ప్రాథమిక లక్షణాలే
36bC తప్పు: అంత్య సవరణ పొడవుకు కలుస్తుంది
37aν₁ = 200/(2 × 0.5) = 200 Hz; λ₁ = 2L = 1 m; C తప్పు: 3వ అనుస్వరంలో 4 నిస్పంద బిందువులు; 600 = 3 × 200
38cD తప్పు: v = 2ν(l₂ − l₁)
39dv = 2 × 500 × 0.34 = 340 m/s; e = (50.5 − 49.5)/2 = 0.5 cm
40b3 లూప్‌లు: λ/2 = 0.4 m, λ = 0.8 m, ν = 240/0.8 = 300 Hz
41aతేడా 100 Hz = 2ν₁, 150 : 250 : 350 = 3 : 5 : 7, కాబట్టి ν₁ = 50 Hz గల మూసిన గొట్టం
42cv = √(360/0.004) = 300 m/s
43bν₁ = 300/1.5 = 200 Hz, మూడవ అనుస్వరం 600 Hz
44a3v/4L_c = v/2L_o నుంచి L_c/L_o = 3/2
45d25 cm కొత్త మూసిన గొట్టం: v/(4 × 0.25) = v/(2 × 0.5), మారదు
34 min left
‹
›