←
AP పరీక్షల కోసం సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ · Chapter 3

అంతరిక్ష సాంకేతికత, రక్షణ

గుర్తుంచుకోవలసినవి

  • ప్రయోగ వాహనాలు: SLV, ASLV తొలి రాకెట్లు; PSLV ప్రధాన సేవా వాహనం; GSLV క్రయోజెనిక్ పై దశను వాడుతుంది; LVM3 (ఇంతకుముందు GSLV Mk III) అన్నింటికంటే భారీది.
  • ఉపగ్రహాలు: సమాచార ఉపగ్రహాలు భూస్థిర కక్ష్యలో ఉంటాయి; రిమోట్ సెన్సింగ్ ఉపగ్రహాలు సూర్య-సమకాలిక ధ్రువ కక్ష్యను వాడతాయి; NavIC భారతదేశ ప్రాంతీయ నావిగేషన్ వ్యవస్థ.
  • రక్షణ: పృథ్వి, అగ్ని, ఆకాశ్, నాగ్, బ్రహ్మోస్ క్షిపణులను DRDO అభివృద్ధి చేసింది. అణు త్రయం అంటే భూమి, ఆకాశం, సముద్రం నుండి ప్రయోగించగల సామర్థ్యం.

ఇస్రో: సంక్షిప్త చరిత్ర

విక్రమ్ సారాభాయ్ ఆధ్వర్యంలో 1962లో భారత జాతీయ అంతరిక్ష పరిశోధన కమిటీ (INCOSPAR) ఏర్పడింది. భారతదేశ తొలి రాకెట్ ప్రయోగం కేరళలోని తుంబా నుండి జరిగింది; అది సౌండింగ్ రాకెట్ల ప్రయోగ కేంద్రంగా మారింది. ఇస్రో 1969లో ఏర్పడింది; అంతరిక్ష విభాగం, అంతరిక్ష కమిషన్ 1972లో ఏర్పడ్డాయి. ఆర్యభట్ట భారతదేశ తొలి ఉపగ్రహం; దీనిని విదేశీ సహాయంతో ప్రయోగించారు. భారత రాకెట్ SLV-3 ద్వారా ప్రయోగించిన తొలి ఉపగ్రహం రోహిణి. తరువాత APPLE ప్రయోగాత్మక సమాచార ఉపగ్రహం, భాస్కర రిమోట్ సెన్సింగ్ ఉపగ్రహాలు వచ్చాయి.

ఇస్రో కేంద్రాలు: ప్రయోగ వాహనాల కోసం విక్రమ్ సారాభాయ్ అంతరిక్ష కేంద్రం (తిరువనంతపురం); ఉపగ్రహాల కోసం యు. ఆర్. రావు ఉపగ్రహ కేంద్రం (బెంగళూరు); పేలోడ్లు, అనువర్తనాల కోసం అంతరిక్ష అనువర్తనాల కేంద్రం (అహ్మదాబాద్); ద్రవ ఇంజన్ల కోసం ద్రవ ప్రొపల్షన్ వ్యవస్థల కేంద్రం; రిమోట్ సెన్సింగ్ డేటా కోసం జాతీయ రిమోట్ సెన్సింగ్ కేంద్రం (హైదరాబాద్); ట్రాకింగ్ కోసం ఇస్రో టెలిమెట్రీ, ట్రాకింగ్, కమాండ్ నెట్‌వర్క్ (బెంగళూరు). IN-SPACe (2020లో ఏర్పడింది) ప్రైవేట్ అంతరిక్ష కార్యకలాపాలకు అనుమతి ఇచ్చి, ప్రోత్సహిస్తుంది; న్యూస్పేస్ ఇండియా లిమిటెడ్ వాణిజ్య విభాగం.

శ్రీహరికోట

సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం, శ్రీహరికోట (SHAR) భారతదేశ ప్రధాన అంతరిక్ష ప్రయోగ కేంద్రం. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్ తీరానికి సమీపంలో, పులికాట్ సరస్సు దగ్గర ఉన్న ద్వీపంలో ఉంది. భూమధ్యరేఖకు దగ్గరగా ఉండటం వల్ల రాకెట్ భూమి తూర్పు వైపు భ్రమణాన్ని ఉపయోగించుకోవడానికి వీలవుతుంది; చుట్టూ ఉన్న సముద్రం జనావాసాలను సురక్షితంగా ఉంచుతుంది. ఇక్కడ PSLV, GSLV, LVM3 కోసం ప్రయోగ వేదికలు ఉన్నాయి. చిన్న ఉపగ్రహాల కోసం రెండో ప్రయోగ సముదాయాన్ని తమిళనాడులోని కులశేఖరపట్టణంలో కూడా అభివృద్ధి చేస్తున్నారు.

ప్రయోగ వాహనాలు

వాహనంముఖ్య విషయాలు
SLVభారతదేశ తొలి ప్రయోగ వాహనం, నాలుగు దశలు, ఘన ఇంధనం
ASLVబరువైన పేలోడ్ల కోసం అభివృద్ధి చేసిన రూపం
PSLVనాలుగు దశలు (ఘన, ద్రవ, ఘన, ద్రవ); ఉపగ్రహాలను ధ్రువ సూర్య-సమకాలిక కక్ష్యలో ప్రవేశపెడుతుంది; చంద్రయాన్-1, మంగళయాన్, ఆదిత్య-L1 కోసం వాడారు
GSLV Mk IIస్వదేశీ క్రయోజెనిక్ పై దశతో మూడు దశలు; భూసమకాలిక బదిలీ కక్ష్య కోసం
LVM3ఇంతకుముందు GSLV Mk III అని పిలిచేవారు; రెండు ఘన బూస్టర్లు, ద్రవ కోర్, క్రయోజెనిక్ దశతో మూడు దశలు; చంద్రయాన్-3 కోసం వాడారు
SSLVఅవసరమైనప్పుడు చిన్న పేలోడ్లను పంపే చిన్న ఉపగ్రహ ప్రయోగ వాహనం

క్రయోజెనిక్ ఇంజన్ చాలా తక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద ద్రవ హైడ్రోజన్, ద్రవ ఆక్సిజన్‌ను మండిస్తుంది; ప్రతి యూనిట్ ఇంధనానికి అధిక త్రస్ట్ ఇస్తుంది. గతంలో సాంకేతికత లభ్యత నిరాకరించబడిన తర్వాత భారతదేశం తన సొంత క్రయోజెనిక్ ఇంజన్‌ను అభివృద్ధి చేసింది.

ఉపగ్రహాలు, కక్ష్యలు

  • సమాచార ఉపగ్రహాలు: INSAT, GSAT శ్రేణులు; భూమధ్యరేఖ నుండి సుమారు 36,000 కి.మీ. ఎత్తులో భూస్థిర కక్ష్యలో ఉంచుతారు. ఇవి టీవీ, టెలిఫోన్, బ్రాడ్‌బ్యాండ్, విపత్తు హెచ్చరిక సేవలను అందిస్తాయి.
  • రిమోట్ సెన్సింగ్ ఉపగ్రహాలు: IRS శ్రేణి, కార్టోశాట్ (అధిక-రిజల్యూషన్ మ్యాపింగ్), రిసోర్సశాట్, ఓషన్‌శాట్, RISAT (మేఘాల ద్వారా, రాత్రి కూడా పనిచేసే రాడార్ ఇమేజింగ్). వీటిని సుమారు 500 నుండి 900 కి.మీ. వద్ద తక్కువ ఎత్తు ధ్రువ సూర్య-సమకాలిక కక్ష్యలో ఉంచుతారు.
  • నావిగేషన్: NavIC (Navigation with Indian Constellation), ఇంతకుముందు IRNSS అని పిలిచేవారు; భారతదేశం, పరిసర ప్రాంతాలను కవర్ చేసే ప్రాంతీయ నావిగేషన్ వ్యవస్థ.
  • శాస్త్రీయం: ఆస్ట్రోశాట్ భారతదేశ తొలి ప్రత్యేక బహుళ-తరంగదైర్ఘ్య అంతరిక్ష అబ్జర్వేటరీ.
  • కక్ష్యలు: తక్కువ ఎత్తు భూకక్ష్య (LEO), మధ్య ఎత్తు భూకక్ష్య (MEO), భూస్థిర కక్ష్య (GEO), సూర్య-సమకాలిక కక్ష్య (SSO).
కక్ష్యఎత్తుఉపయోగం
LEOసుమారు 2,000 కి.మీ. వరకుభూ పరిశీలన, అంతరిక్ష కేంద్రం
SSOసుమారు 500-900 కి.మీ.రిమోట్ సెన్సింగ్
GEOసుమారు 36,000 కి.మీ.సమాచారం, వాతావరణం

అంతరిక్ష యాత్రలు (ముఖ్య మైలురాళ్లు మాత్రమే)

  • చంద్రయాన్-1: భారతదేశ తొలి చంద్ర యాత్ర; మూన్ ఇంపాక్ట్ ప్రోబ్‌ను మోసుకెళ్లిన ఆర్బిటర్; చంద్రునిపై నీటి అణువులను నిర్ధారించడంలో సహాయపడింది.
  • మంగళయాన్ (మార్స్ ఆర్బిటర్ మిషన్): భారతదేశ తొలి గ్రహాంతర యాత్ర; PSLV ద్వారా ప్రయోగించారు. తొలి ప్రయత్నంలోనే అంగారక కక్ష్యను చేరిన మొదటి దేశం భారతదేశం, ఆసియాలో ఇలా చేసిన మొదటి దేశం కూడా.
  • చంద్రయాన్-2: ఆర్బిటర్ పనిచేస్తోంది; ల్యాండర్ సాఫ్ట్ ల్యాండింగ్‌ను పూర్తి చేయలేకపోయింది.
  • చంద్రయాన్-3: LVM3 ద్వారా ప్రయోగించారు; ల్యాండర్ (విక్రమ్), రోవర్ (ప్రజ్ఞాన్) చంద్రునిపై సాఫ్ట్ ల్యాండింగ్ చేసిన నాలుగో దేశంగా, చంద్ర దక్షిణ ధ్రువ ప్రాంతం సమీపంలో దిగిన మొదటి దేశంగా భారతదేశాన్ని నిలిపాయి.
  • ఆదిత్య-L1: భారతదేశ తొలి సౌర అబ్జర్వేటరీ; సూర్య-భూమి లాగ్రాంజ్ బిందువు L1 వద్ద ఉంచారు.
  • గగన్‌యాన్: వ్యోమగాములను తక్కువ ఎత్తు భూకక్ష్యకు పంపి, తిరిగి తీసుకురావడానికి భారతదేశ మానవ అంతరిక్ష యాత్ర కార్యక్రమం.
  • SpaDeX: కక్ష్యలో రెండు ఉపగ్రహాల డాకింగ్‌ను ప్రదర్శించే యాత్ర.

రక్షణ సాంకేతికత

DRDO అనేక ప్రయోగశాలల ద్వారా పనిచేస్తుంది. ఎ. పి. జె. అబ్దుల్ కలాం నాయకత్వం వహించిన సమగ్ర గైడెడ్ క్షిపణి అభివృద్ధి కార్యక్రమం (IGMDP) ఐదు క్షిపణి వ్యవస్థలను రూపొందించింది.

క్షిపణిరకం
పృథ్విఉపరితలం నుండి ఉపరితలానికి, స్వల్ప శ్రేణి
అగ్ని శ్రేణిఉపరితలం నుండి ఉపరితలానికి బాలిస్టిక్ క్షిపణులు; మధ్యంతర నుండి దీర్ఘ శ్రేణి వరకు
ఆకాశ్ఉపరితలం నుండి ఆకాశానికి, మధ్యస్థ శ్రేణి
త్రిశూల్స్వల్ప శ్రేణి ఉపరితలం నుండి ఆకాశానికి
నాగ్ట్యాంకు విధ్వంసక గైడెడ్ క్షిపణి
బ్రహ్మోస్రష్యాతో కలిసి తయారుచేసిన సూపర్‌సోనిక్ క్రూయిజ్ క్షిపణి; భూమి, సముద్రం, ఆకాశం నుండి ప్రయోగించవచ్చు
సాగరిక (K-15), K-4జలాంతర్గామి నుండి ప్రయోగించే బాలిస్టిక్ క్షిపణులు

ఇతర రక్షణ ప్రాజెక్టులు: తేజస్ తేలికపాటి యుద్ధ విమానం (HAL), అర్జున్ ప్రధాన యుద్ధ ట్యాంకు, INS విక్రాంత్ (స్వదేశీ విమాన వాహక నౌక), INS అరిహంత్ (అణుశక్తితో నడిచే బాలిస్టిక్ క్షిపణి జలాంతర్గామి, విశాఖపట్నంలో నిర్మించారు). క్షిపణి పరీక్షలు తరచుగా ఒడిశా తీరంలోని పరీక్షా కేంద్రాల్లో జరుగుతాయి.

అణు త్రయం

అణు త్రయం అంటే భూమి (అగ్ని వంటి బాలిస్టిక్ క్షిపణులు), ఆకాశం (విమానాలు), సముద్రం (K-శ్రేణి క్షిపణులతో INS అరిహంత్ వంటి జలాంతర్గాములు) నుండి అణ్వాయుధాలను ప్రయోగించగల సామర్థ్యం. ఇది రెండో దాడి సామర్థ్యాన్ని సాధ్యం చేస్తుంది. భారతదేశం విశ్వసనీయ కనిష్ఠ నిరోధం (credible minimum deterrence), ముందుగా ప్రయోగించకూడదు (No First Use) అనే విధానాన్ని అనుసరిస్తుంది. భారతదేశ పోఖ్రాన్ పరీక్షలు 1974, 1998లలో జరిగాయి.

క్షిపణి తరగతులు, ప్రాథమిక పదాలు

బాలిస్టిక్ క్షిపణి శక్తితో ప్రయోగించిన తర్వాత ఎత్తైన వక్ర మార్గంలో ప్రయాణించి, ఆ తర్వాత స్వేచ్ఛగా పడుతుంది. క్రూయిజ్ క్షిపణి తన సొంత ఇంజన్‌తో తక్కువ ఎత్తులో ఎగురుతుంది, దిశను మార్చగలదు. శ్రేణి తరగతులు స్వల్ప, మధ్యస్థ, మధ్యంతర, దీర్ఘ. ఉపరితలం నుండి ఆకాశానికి క్షిపణులు విమానాలు, క్షిపణుల నుండి రక్షిస్తాయి. ట్యాంకు విధ్వంసక గైడెడ్ క్షిపణులు సాయుధ వాహనాలను ఛేదిస్తాయి. MIRV అంటే ఒక క్షిపణి వేర్వేరు లక్ష్యాలను ఛేదించగల అనేక వార్‌హెడ్లను మోస్తుంది. ఘన ఇంధన క్షిపణిని త్వరగా ప్రయోగించవచ్చు, ద్రవ ఇంధన క్షిపణికి ప్రయోగానికి ముందు ఇంధనం నింపాలి. బ్రహ్మోస్‌లో వాడే రామ్‌జెట్ (ramjet) ఇంజన్ వాహనం ముందుకు కదలడం వల్ల గాలిని సంపీడనం చేసి అధిక వేగంలో పనిచేస్తుంది. సూపర్‌సోనిక్ అంటే ధ్వని కంటే వేగంగా; హైపర్‌సోనిక్ అంటే ధ్వని వేగానికి ఐదు రెట్లకు పైగా.

అంతరిక్ష సాంకేతికత ఉపయోగాలు

ఉపగ్రహాలు వాతావరణ సూచన, తుపాను ట్రాకింగ్, చేపల వేట ప్రాంతాల సలహా, పంటలు, భూమి మ్యాపింగ్, భూగర్భ జల అధ్యయనం, టెలిమెడిసిన్, టెలి-విద్య, విపత్తు నిర్వహణ, నావిగేషన్‌లో సహాయపడతాయి. పొడవైన తీరం ఉన్న ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉపగ్రహాల నుండి వచ్చే తుపాను హెచ్చరికలు, సముద్ర సమాచారంపై ఆధారపడుతుంది. సమాచార ఉపగ్రహాలు మారుమూల ప్రాంతాలకు టీవీ, ఇంటర్నెట్, బ్యాంకింగ్‌ను చేరుస్తాయి. నావిగేషన్ సంకేతాలు ఓడలకు, విమానాలకు, రైతులకు, వాహనాలకు మార్గనిర్దేశం చేస్తాయి. జాతీయ రిమోట్ సెన్సింగ్ కేంద్రం నుండి వచ్చే రిమోట్ సెన్సింగ్ డేటా భూమి, నీటి ప్రణాళికలో సహాయపడుతుంది.

అంతరిక్ష విధానం, ప్రైవేట్ పాత్ర

అంతరిక్ష కార్యకలాపాలను చాలాకాలం ప్రభుత్వం మాత్రమే నిర్వహించింది. 2020 సంస్కరణలు ఈ రంగాన్ని ప్రైవేట్ సంస్థలకు, స్టార్టప్‌లకు తెరిచాయి. IN-SPACe అనుమతులు ఇస్తుంది, న్యూస్పేస్ ఇండియా లిమిటెడ్ వాణిజ్య సేవలను చూసుకుంటుంది. ప్రైవేట్ కంపెనీలు ఇప్పుడు చిన్న ప్రయోగ వాహనాలు, ఉపగ్రహాలను నిర్మిస్తున్నాయి. ఇది ఖర్చును తగ్గించి, ప్రయోగాల సంఖ్యను పెంచుతుంది. ఇస్రో పరిశోధన, మానవ అంతరిక్ష యాత్ర, అన్వేషణపై దృష్టి కొనసాగిస్తుంది.

రక్షణ వ్యవస్థ సంక్షిప్తంగా

రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ సైన్యం, నౌకాదళం, వైమానిక దళాన్ని నిర్వహిస్తుంది. రక్షణ దళాల అధిపతి (Chief of Defence Staff) మూడు దళాలను సమన్వయం చేస్తారు. వ్యూహాత్మక దళాల కమాండ్ అణు దళాలను చూసుకుంటుంది. DRDO వ్యవస్థలను రూపొందిస్తుంది, హిందుస్థాన్ ఏరోనాటిక్స్ లిమిటెడ్ (HAL) విమానాలను నిర్మిస్తుంది, భారత్ డైనమిక్స్ లిమిటెడ్ క్షిపణులను నిర్మిస్తుంది. రక్షణ కారిడార్లు, స్థానిక కొనుగోలుకు సానుకూల జాబితాల ద్వారా మేక్ ఇన్ ఇండియా కింద స్వదేశీ ఉత్పత్తిని ప్రభుత్వం ప్రోత్సహిస్తుంది. విశాఖపట్నంలో తూర్పు నౌకాదళ కమాండ్, నౌకా నిర్మాణ కేంద్రం ఉన్నాయి.

రాకెట్ సైన్స్‌లో ముఖ్య పదాలు

త్రస్ట్ (Thrust) అంటే రాకెట్‌ను పైకి నెట్టే బలం. పేలోడ్ (Payload) అంటే మోసుకెళ్లే ఉపగ్రహం లేదా పరికరం. స్టేజింగ్ (Staging) అంటే బరువు తగ్గించడానికి వాడేసిన దశలను వేరు చేయడం. పలాయన వేగం (Escape velocity) అంటే భూమి గురుత్వాకర్షణను వదిలి వెళ్లడానికి అవసరమైన వేగం, సెకనుకు సుమారు 11.2 కి.మీ. భూస్థిర (Geostationary) అంటే ఉపగ్రహ కక్ష్య కాలం భూమి భ్రమణ కాలం (సుమారు 24 గంటలు)తో సమానం కాబట్టి అది ఒకే చోట స్థిరంగా కనిపిస్తుంది. ధ్రువ కక్ష్య (Polar orbit) ధ్రువాల మీదుగా వెళ్లి, కాలక్రమేణా మొత్తం భూమిని స్కాన్ చేస్తుంది. సూర్య-సమకాలిక (Sun-synchronous) అంటే ఉపగ్రహం ప్రతిరోజూ ఒక ప్రదేశం మీదుగా ఒకే స్థానిక సౌర సమయంలో వెళ్తుంది, కాబట్టి చిత్రాలలో కాంతి ఒకేలా ఉంటుంది.

పరీక్షలో పొరపాట్లు

  • ఆర్యభట్ట విదేశీ సహాయంతో ప్రయోగించబడింది; రోహిణిని భారతదేశ సొంత SLV-3 ప్రయోగించింది.
  • PSLV ధ్రువ కక్ష్యలకు ఉపయోగపడుతుంది; GSLV భూస్థిర బదిలీ కక్ష్యలకు.
  • LVM3 అనేది GSLV Mk III కొత్త పేరు.
  • భూస్థిర ఉపగ్రహాలు సూర్య-సమకాలిక ఉపగ్రహాల కంటే చాలా ఎత్తులో ఉంటాయి.
  • మంగళయాన్ అంటే అంగారకుడు; చంద్రయాన్ అంటే చంద్రుడు; ఆదిత్య-L1 అంటే సూర్యుడు.
  • చంద్రయాన్-3 దక్షిణ ధ్రువ ప్రాంతం సమీపంలో దిగింది, సాఫ్ట్ ల్యాండింగ్ చేసిన నాలుగో దేశం భారతదేశం.
  • NavIC ప్రాంతీయమైనది, ప్రపంచవ్యాప్తం కాదు.
  • బ్రహ్మోస్ సూపర్‌సోనిక్ క్రూయిజ్; అగ్ని బాలిస్టిక్.
  • నాగ్ ట్యాంకు విధ్వంసక క్షిపణి; ఆకాశ్ ఉపరితలం నుండి ఆకాశానికి.

ఒక్క వాక్య సమాచారం

  • 1. ఇస్రో 1969లో ఏర్పడింది.
  • 2. ఆర్యభట్ట భారతదేశ తొలి ఉపగ్రహం.
  • 3. శ్రీహరికోట ఇస్రో ప్రధాన ప్రయోగ స్థావరం.
  • 4. PSLVకి నాలుగు దశలు ఉన్నాయి.
  • 5. క్రయోజెనిక్ దశ ద్రవ హైడ్రోజన్, ద్రవ ఆక్సిజన్‌ను వాడుతుంది.
  • 6. LVM3 చంద్రయాన్-3ని ప్రయోగించింది.
  • 7. NavIC భారతదేశ ప్రాంతీయ నావిగేషన్ వ్యవస్థ.
  • 8. ఆస్ట్రోశాట్ భారతదేశ తొలి ప్రత్యేక ఖగోళ ఉపగ్రహం.
  • 9. మంగళయాన్ తొలి ప్రయత్నంలోనే అంగారక కక్ష్యను చేరింది.
  • 10. IGMDPకి కలాం నాయకత్వం వహించారు.
  • 11. బ్రహ్మోస్‌ను భారత్-రష్యా భాగస్వామ్యం తయారుచేస్తుంది.
  • 12. అణు త్రయం భూమి, ఆకాశం, సముద్రాన్ని కవర్ చేస్తుంది.

సాధన ప్రశ్నలు

  1. భారతదేశపు మొదటి ఉపగ్రహం ఏది?

    1. రోహిణి
    2. INSAT-1A
    3. భాస్కర
    4. ఆర్యభట్ట
    సమాధానం

    D. ఆర్యభట్ట

    Which was India's first satellite?

    1. Rohini
    2. INSAT-1A
    3. Bhaskara
    4. Aryabhata

  2. భారత రాకెట్ ద్వారా కక్ష్యలో ప్రవేశపెట్టిన మొదటి ఉపగ్రహమైన రోహిణిని ప్రయోగించిన వాహక నౌక ఏది?

    1. LVM3
    2. PSLV
    3. GSLV
    4. SLV-3
    సమాధానం

    D. SLV-3

    Which vehicle launched the Rohini satellite, the first satellite put in orbit by an Indian rocket?

    1. LVM3
    2. PSLV
    3. GSLV
    4. SLV-3

  3. PSLVకి ఎన్ని దశలు ఉంటాయి?

    1. మూడు
    2. నాలుగు
    3. ఐదు
    4. రెండు
    సమాధానం

    B. నాలుగు

    How many stages does the PSLV have?

    1. Three
    2. Four
    3. Five
    4. Two

  4. GSLV క్రయోజెనిక్ దశలో ఏ చోదకాలను (propellants) ఉపయోగిస్తారు?

    1. కేవలం ఘన ఇంధనం
    2. ద్రవ హైడ్రోజన్ మరియు ద్రవ ఆక్సిజన్
    3. కిరోసిన్ మరియు గాలి
    4. పెట్రోల్ మరియు నూనె
    సమాధానం

    B. ద్రవ హైడ్రోజన్ మరియు ద్రవ ఆక్సిజన్

    The cryogenic stage of the GSLV uses which propellants?

    1. Solid fuel only
    2. Liquid hydrogen and liquid oxygen
    3. Kerosene and air
    4. Petrol and oil

  5. LVM3ని ఇంతకు ముందు ఏ పేరుతో పిలిచేవారు?

    1. ASLV
    2. PSLV-XL
    3. SSLV
    4. GSLV Mk III
    సమాధానం

    D. GSLV Mk III

    LVM3 was earlier known by which name?

    1. ASLV
    2. PSLV-XL
    3. SSLV
    4. GSLV Mk III

  6. భారతదేశపు ప్రధాన అంతరిక్ష ప్రయోగ కేంద్రం (స్పేస్‌పోర్ట్) ఎక్కడ ఉంది?

    1. అహ్మదాబాద్
    2. తుంబ
    3. శ్రీహరికోట
    4. బెంగళూరు
    సమాధానం

    C. శ్రీహరికోట

    Where is India's main spaceport located?

    1. Ahmedabad
    2. Thumba
    3. Sriharikota
    4. Bengaluru

  7. NavIC అంటే ఏమిటి?

    1. అంగారక యాత్ర
    2. సైనిక ట్యాంకు
    3. వాతావరణ ఉపగ్రహం
    4. భారతదేశపు ప్రాంతీయ నావిగేషన్ ఉపగ్రహ వ్యవస్థ
    సమాధానం

    D. భారతదేశపు ప్రాంతీయ నావిగేషన్ ఉపగ్రహ వ్యవస్థ

    NavIC is what?

    1. A Mars mission
    2. A military tank
    3. A weather satellite
    4. India's regional navigation satellite system

  8. మొదటి ప్రయత్నంలోనే అంగారక కక్ష్యను చేరిన మొదటి దేశంగా భారతదేశాన్ని నిలిపిన మిషన్ ఏది?

    1. ఆదిత్య-L1
    2. ఆస్ట్రోశాట్
    3. మంగళయాన్
    4. చంద్రయాన్-1
    సమాధానం

    C. మంగళయాన్

    Which mission made India the first to reach Mars orbit in its first attempt?

    1. Aditya-L1
    2. AstroSat
    3. Mangalyaan
    4. Chandrayaan-1

  9. ఆదిత్య-L1 ఏ ఖగోళ వస్తువును అధ్యయనం చేసే మిషన్?

    1. శుక్రుడు
    2. సూర్యుడు
    3. అంగారకుడు
    4. చంద్రుడు
    సమాధానం

    B. సూర్యుడు

    Aditya-L1 is a mission to study which body?

    1. Venus
    2. The Sun
    3. Mars
    4. The Moon

  10. విక్రమ్ ల్యాండర్ మరియు ప్రజ్ఞాన్ రోవర్‌ను తీసుకెళ్లిన మిషన్ ఏది?

    1. చంద్రయాన్-1
    2. మంగళయాన్
    3. గగన్‌యాన్
    4. చంద్రయాన్-3
    సమాధానం

    D. చంద్రయాన్-3

    Which mission carried the lander Vikram and rover Pragyan?

    1. Chandrayaan-1
    2. Mangalyaan
    3. Gaganyaan
    4. Chandrayaan-3

  11. ఆస్ట్రోశాట్‌ను ఉత్తమంగా వర్ణించేది ఏది?

    1. నావిగేషన్ ఉపగ్రహం
    2. సైనిక ఉపగ్రహం
    3. బహుళ-తరంగదైర్ఘ్య అంతరిక్ష అబ్జర్వేటరీ
    4. వాతావరణ ఉపగ్రహం
    సమాధానం

    C. బహుళ-తరంగదైర్ఘ్య అంతరిక్ష అబ్జర్వేటరీ

    AstroSat is best described as what?

    1. A navigation satellite
    2. A military satellite
    3. A multi-wavelength space observatory
    4. A weather satellite

  12. భూమధ్యరేఖకు ఎంత ఎత్తులో భూస్థిర ఉపగ్రహాన్ని (geostationary satellite) ఉంచుతారు?

    1. సుమారు 500 కి.మీ.
    2. సుమారు 36,000 కి.మీ.
    3. సుమారు 2,000 కి.మీ.
    4. సుమారు 100 కి.మీ.
    సమాధానం

    B. సుమారు 36,000 కి.మీ.

    At about what height above the equator is a geostationary satellite placed?

    1. About 500 km
    2. About 36,000 km
    3. About 2,000 km
    4. About 100 km

  13. రిమోట్ సెన్సింగ్ ఉపగ్రహాలకు సాధారణంగా ఉపయోగించే కక్ష్య ఏది?

    1. పలాయన కక్ష్య
    2. బదిలీ కక్ష్య
    3. సూర్య-సమకాలిక ధ్రువ కక్ష్య
    4. భూస్థిర కక్ష్య
    సమాధానం

    C. సూర్య-సమకాలిక ధ్రువ కక్ష్య

    Which orbit is commonly used for remote sensing satellites?

    1. Escape orbit
    2. Transfer orbit
    3. Sun-synchronous polar orbit
    4. Geostationary orbit

  14. భారతదేశంలో ప్రధానంగా సమాచార ప్రసారానికి ఉపయోగించే ఉపగ్రహ శ్రేణి ఏది?

    1. కార్టోశాట్
    2. RISAT
    3. IRS
    4. INSAT మరియు GSAT
    సమాధానం

    D. INSAT మరియు GSAT

    Which satellite series is mainly used for communication in India?

    1. Cartosat
    2. RISAT
    3. IRS
    4. INSAT and GSAT

  15. మేఘాల గుండా మరియు రాత్రి సమయంలో భూమిని చిత్రీకరించగల ఉపగ్రహం ఏది?

    1. ఓషన్‌శాట్
    2. RISAT
    3. ఆస్ట్రోశాట్
    4. కార్టోశాట్
    సమాధానం

    B. RISAT

    Which satellite can image the earth through clouds and at night?

    1. Oceansat
    2. RISAT
    3. AstroSat
    4. Cartosat

  16. భారతదేశపు మానవ అంతరిక్ష యాత్ర కార్యక్రమం ఏది?

    1. మంగళయాన్
    2. శక్తి
    3. గగన్‌యాన్
    4. ఆదిత్య
    సమాధానం

    C. గగన్‌యాన్

    Which programme is India's human spaceflight mission?

    1. Mangalyaan
    2. Shakti
    3. Gaganyaan
    4. Aditya

  17. భారతదేశంలో ప్రైవేట్ అంతరిక్ష కార్యకలాపాలకు అనుమతి ఇచ్చి, ప్రోత్సహించే సంస్థ ఏది?

    1. HAL
    2. DRDO
    3. BEL
    4. IN-SPACe
    సమాధానం

    D. IN-SPACe

    Which body authorises and promotes private space activities in India?

    1. HAL
    2. DRDO
    3. BEL
    4. IN-SPACe

  18. భారతదేశపు మొదటి చంద్ర యాత్ర ఏది?

    1. చంద్రయాన్-3
    2. చంద్రయాన్-1
    3. చంద్రయాన్-2
    4. మంగళయాన్
    సమాధానం

    B. చంద్రయాన్-1

    Which was the first Indian lunar mission?

    1. Chandrayaan-3
    2. Chandrayaan-1
    3. Chandrayaan-2
    4. Mangalyaan

  19. ఎ. పి. జె. అబ్దుల్ కలాం నేతృత్వంలోని ఏ కార్యక్రమం పృథ్వి, అగ్ని, ఆకాశ్, త్రిశూల్ మరియు నాగ్‌లను రూపొందించింది?

    1. గగన్‌యాన్
    2. మిషన్ శక్తి
    3. సమీకృత గైడెడ్ క్షిపణి అభివృద్ధి కార్యక్రమం (Integrated Guided Missile Development Programme)
    4. ఆపరేషన్ ఫ్లడ్
    సమాధానం

    C. సమీకృత గైడెడ్ క్షిపణి అభివృద్ధి కార్యక్రమం (Integrated Guided Missile Development Programme)

    Which programme led by A. P. J. Abdul Kalam produced Prithvi, Agni, Akash, Trishul and Nag?

    1. Gaganyaan
    2. Mission Shakti
    3. Integrated Guided Missile Development Programme
    4. Operation Flood

  20. ఏ క్షిపణి ట్యాంకు-విధ్వంసక గైడెడ్ క్షిపణి?

    1. అగ్ని
    2. నాగ్
    3. బ్రహ్మోస్
    4. పృథ్వి
    సమాధానం

    B. నాగ్

    Which missile is an anti-tank guided missile?

    1. Agni
    2. Nag
    3. BrahMos
    4. Prithvi

  21. రష్యాతో కలిసి అభివృద్ధి చేసిన సూపర్‌సోనిక్ క్రూయిజ్ క్షిపణి ఏది?

    1. బ్రహ్మోస్
    2. అగ్ని
    3. పృథ్వి
    4. ఆకాశ్
    సమాధానం

    A. బ్రహ్మోస్

    Which missile is a supersonic cruise missile developed with Russia?

    1. BrahMos
    2. Agni
    3. Prithvi
    4. Akash

  22. మధ్యశ్రేణి నేల నుండి గగనతలానికి ప్రయోగించే క్షిపణి ఏది?

    1. నాగ్
    2. పృథ్వి
    3. అగ్ని
    4. ఆకాశ్
    సమాధానం

    D. ఆకాశ్

    Which missile is a surface-to-air missile of medium range?

    1. Nag
    2. Prithvi
    3. Agni
    4. Akash

  23. INS అరిహంత్ ఏ రకమైన నౌక?

    1. డిస్ట్రాయర్
    2. విమాన వాహక నౌక
    3. అణుశక్తితో నడిచే బాలిస్టిక్ క్షిపణి జలాంతర్గామి
    4. సర్వే నౌక
    సమాధానం

    C. అణుశక్తితో నడిచే బాలిస్టిక్ క్షిపణి జలాంతర్గామి

    INS Arihant is what type of vessel?

    1. Destroyer
    2. Aircraft carrier
    3. Nuclear-powered ballistic missile submarine
    4. Survey ship

  24. భారతదేశ అణు సిద్ధాంతంలో భాగమైన విధానం ఏది?

    1. ముందుగా ఉపయోగించకపోవడం (No First Use)
    2. ఎల్లప్పుడూ మొదట దాడి చేయడం
    3. సంపూర్ణ నిరాయుధీకరణ
    4. అపరిమిత నిల్వలు
    సమాధానం

    A. ముందుగా ఉపయోగించకపోవడం (No First Use)

    Which policy is part of India's nuclear doctrine?

    1. No First Use
    2. First strike always
    3. Total disarmament
    4. Unlimited stockpiling

  25. అణు త్రయం (nuclear triad) అంటే ఏ మూడు వేదికల నుండి ప్రయోగించడాన్ని సూచిస్తుంది?

    1. సైన్యం, పోలీసు మరియు నౌకాదళం
    2. భూమి, గగనం మరియు సముద్రం
    3. రైలు, రోడ్డు మరియు గగనం
    4. సూర్యుడు, చంద్రుడు మరియు భూమి
    సమాధానం

    B. భూమి, గగనం మరియు సముద్రం

    The nuclear triad refers to delivery from which three platforms?

    1. Army, police and navy
    2. Land, air and sea
    3. Rail, road and air
    4. Sun, moon and earth

  26. భారత తీరంలో చాలావరకు క్షిపణి పరీక్షలు ఎక్కడ జరుగుతాయి?

    1. గోవా తీరం
    2. గుజరాత్ తీరం
    3. కేరళ తీరం
    4. ఒడిశా తీరం
    సమాధానం

    D. ఒడిశా తీరం

    Where are most missile tests held on the Indian coast?

    1. Goa coast
    2. Gujarat coast
    3. Kerala coast
    4. Odisha coast

  27. ISRO యొక్క ఏ కేంద్రం ప్రధానంగా ప్రయోగ వాహక నౌకలను అభివృద్ధి చేస్తుంది?

    1. స్పేస్ అప్లికేషన్స్ సెంటర్
    2. విక్రమ్ సారాభాయ్ స్పేస్ సెంటర్
    3. నేషనల్ రిమోట్ సెన్సింగ్ సెంటర్
    4. యు. ఆర్. రావు శాటిలైట్ సెంటర్
    సమాధానం

    B. విక్రమ్ సారాభాయ్ స్పేస్ సెంటర్

    Which centre of ISRO mainly develops launch vehicles?

    1. Space Applications Centre
    2. Vikram Sarabhai Space Centre
    3. National Remote Sensing Centre
    4. U. R. Rao Satellite Centre

  28. శ్రీహరికోట మంచి ప్రయోగ స్థలం ఎందుకు?

    1. భూమధ్యరేఖకు దగ్గరగా మరియు సముద్రం పక్కనే ఉండటం వల్ల
    2. ఎడారిలో ఉండటం వల్ల
    3. పెద్ద నగరంలో ఉండటం వల్ల
    4. ధ్రువాలకు దగ్గరగా ఉండటం వల్ల
    సమాధానం

    A. భూమధ్యరేఖకు దగ్గరగా మరియు సముద్రం పక్కనే ఉండటం వల్ల

    Why is Sriharikota a good launch site?

    1. Near the equator and next to the sea
    2. Located in a desert
    3. Located in a large city
    4. Close to the poles

  29. సౌండింగ్ రాకెట్ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభిస్తూ భారతదేశపు మొదటి రాకెట్‌ను ఎక్కడి నుండి ప్రయోగించారు?

    1. శ్రీహరికోట
    2. పోఖ్రాన్
    3. అహ్మదాబాద్
    4. తుంబ
    సమాధానం

    D. తుంబ

    Where was India's first rocket launched from, starting the sounding rocket programme?

    1. Sriharikota
    2. Pokhran
    3. Ahmedabad
    4. Thumba

  30. అవసరమైనప్పుడు చిన్న ఉపగ్రహాల కోసం రూపొందించిన ప్రయోగ వాహక నౌక ఏది?

    1. LVM3
    2. GSLV Mk II
    3. SSLV
    4. PSLV
    సమాధానం

    C. SSLV

    Which launch vehicle is made for small satellites on demand?

    1. LVM3
    2. GSLV Mk II
    3. SSLV
    4. PSLV

  31. ఒక ఉపగ్రహం భూమిపై ఒకే చోట స్థిరంగా కనిపిస్తోంది. అది ఏ కక్ష్యలో ఉంది?

    1. సూర్య-సమకాలిక కక్ష్య
    2. భూస్థిర కక్ష్య
    3. ధ్రువ కక్ష్య
    4. అల్ప భూ కక్ష్య
    సమాధానం

    B. భూస్థిర కక్ష్య

    A satellite appears fixed over one place on the earth. Which orbit is it in?

    1. Sun-synchronous orbit
    2. Geostationary orbit
    3. Polar orbit
    4. Low earth orbit

  32. క్రూయిజ్ క్షిపణి బాలిస్టిక్ క్షిపణి కంటే ఎలా భిన్నంగా ఉంటుంది?

    1. ఎత్తైన వక్ర మార్గంలో వెళ్లి స్వేచ్ఛగా పడుతుంది
    2. ఇంజిన్‌ను ఎప్పుడూ వాడదు
    3. కేవలం నౌక నుండి మాత్రమే ప్రయోగించబడుతుంది
    4. ఇంజిన్ శక్తితో నిరంతరం తక్కువ ఎత్తులో ఎగురుతుంది
    సమాధానం

    D. ఇంజిన్ శక్తితో నిరంతరం తక్కువ ఎత్తులో ఎగురుతుంది

    A cruise missile differs from a ballistic missile because it does what?

    1. Follows a high arc and falls freely
    2. Never uses an engine
    3. Is launched only from a ship
    4. Flies at low level with continuous engine power

  33. తూర్పు నౌకాదళ కమాండ్ (Eastern Naval Command) ఉన్న ఆంధ్రప్రదేశ్ నగరం ఏది?

    1. విశాఖపట్నం
    2. తిరుపతి
    3. గుంటూరు
    4. కర్నూలు
    సమాధానం

    A. విశాఖపట్నం

    Which Andhra Pradesh city has the Eastern Naval Command?

    1. Visakhapatnam
    2. Tirupati
    3. Guntur
    4. Kurnool

  34. ప్రయోగ వాహక నౌకలపై ఈ ప్రవచనాలను పరిగణించండి. 1. PSLVని ప్రధానంగా ధ్రువ సూర్య-సమకాలిక కక్ష్యలకు ఉపయోగిస్తారు. 2. GSLVని క్రయోజెనిక్ ఉపరి దశతో నిర్మించారు.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    C. 1 మరియు 2 రెండూ

    Consider these statements on launch vehicles. 1. PSLV is used mainly for polar sun-synchronous orbits. 2. GSLV is built with a cryogenic upper stage.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

  35. చంద్రయాన్-3పై ఈ ప్రవచనాలను పరిగణించండి. 1. దీనిని LVM3 ప్రయోగించింది. 2. ఇది చంద్రుని దక్షిణ ధ్రువ ప్రాంతం దగ్గర దిగింది.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    C. 1 మరియు 2 రెండూ

    Consider these statements on Chandrayaan-3. 1. It was launched by LVM3. 2. It landed near the lunar south pole region.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

  36. NavICపై ఈ ప్రవచనాలను పరిగణించండి. 1. ఇది ప్రాంతీయ నావిగేషన్ వ్యవస్థ. 2. ఇది ప్రపంచం మొత్తాన్ని కవర్ చేసే ప్రపంచ వ్యవస్థ.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Consider these statements on NavIC. 1. It is a regional navigation system. 2. It is a global system covering the whole world.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

  37. ఆర్యభట్ట మరియు రోహిణిపై ఈ ప్రవచనాలను పరిగణించండి. 1. ఆర్యభట్ట భారతదేశపు మొదటి ఉపగ్రహం. 2. రోహిణిని భారత్‌లో తయారైన రాకెట్ ప్రయోగించింది.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    C. 1 మరియు 2 రెండూ

    Consider these statements on Aryabhata and Rohini. 1. Aryabhata was India's first satellite. 2. Rohini was launched by an Indian-made rocket.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

  38. కక్ష్యలపై ఈ ప్రవచనాలను పరిగణించండి. 1. భూస్థిర ఉపగ్రహాలు సూర్య-సమకాలిక ఉపగ్రహాల కంటే ఎత్తులో ఉంటాయి. 2. రిమోట్ సెన్సింగ్ ఉపగ్రహాలు సాధారణంగా భూస్థిర కక్ష్యలో ఉంటాయి.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Consider these statements on orbits. 1. Geostationary satellites are higher than sun-synchronous satellites. 2. Remote sensing satellites are usually in geostationary orbit.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

  39. క్షిపణులపై ఈ ప్రవచనాలను పరిగణించండి. 1. నాగ్ ఒక ట్యాంకు-విధ్వంసక క్షిపణి. 2. బ్రహ్మోస్ ఒక బాలిస్టిక్ క్షిపణి.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Consider these statements on missiles. 1. Nag is an anti-tank missile. 2. BrahMos is a ballistic missile.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

  40. అణు త్రయంపై ఈ ప్రవచనాలను పరిగణించండి. 1. ఇందులో జలాంతర్గామి ఆధారిత ప్రయోగం ఉంటుంది. 2. ఇది ప్రతిదాడి (second-strike) సామర్థ్యాన్ని సాధ్యం చేస్తుంది.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    C. 1 మరియు 2 రెండూ

    Consider these statements on the nuclear triad. 1. It includes submarine-based delivery. 2. It makes a second-strike capability possible.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

  41. మంగళయాన్‌పై ఈ ప్రవచనాలను పరిగణించండి. 1. దీనిని PSLV ప్రయోగించింది. 2. ఇది సూర్యుడిని అధ్యయనం చేసే మిషన్.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Consider these statements on Mangalyaan. 1. It was launched by PSLV. 2. It is a mission to study the Sun.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

  42. శ్రీహరికోటపై ఈ ప్రవచనాలను పరిగణించండి. 1. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్ తీరానికి సమీపంలోని ద్వీపంలో ఉంది. 2. ఇక్కడ PSLV మరియు LVM3కి ప్రయోగ వేదికలు ఉన్నాయి.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    C. 1 మరియు 2 రెండూ

    Consider these statements on Sriharikota. 1. It lies on an island off the Andhra Pradesh coast. 2. It has launch pads for PSLV and LVM3.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

  43. IGMDPపై ఈ ప్రవచనాలను పరిగణించండి. 1. దీనికి ఎ. పి. జె. అబ్దుల్ కలాం నాయకత్వం వహించారు. 2. ఇది అగ్ని క్షిపణిని అభివృద్ధి చేసింది.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    C. 1 మరియు 2 రెండూ

    Consider these statements on IGMDP. 1. It was led by A. P. J. Abdul Kalam. 2. It developed the Agni missile.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

  44. క్రయోజెనిక్ ఇంజిన్లపై ఈ ప్రవచనాలను పరిగణించండి. 1. ఇవి ద్రవ హైడ్రోజన్ మరియు ద్రవ ఆక్సిజన్‌ను ఉపయోగిస్తాయి. 2. ఇవి కేవలం ఘన ఇంధనాన్ని మాత్రమే ఉపయోగిస్తాయి.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Consider these statements on cryogenic engines. 1. They use liquid hydrogen and liquid oxygen. 2. They use solid fuel only.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

  45. IN-SPACeపై ఈ ప్రవచనాలను పరిగణించండి. 1. ఇది అంతరిక్షంలో ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది. 2. ఇది క్షిపణి పరీక్షా కేంద్రం.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Consider these statements on IN-SPACe. 1. It promotes private participation in space. 2. It is a missile test range.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2
Page 1 of 1
‹
›