AP పరీక్షల కోసం సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ · Chapter 5

బయోటెక్నాలజీ, నానోటెక్నాలజీ, జన్యు ఇంజినీరింగ్

గుర్తుంచుకోవలసినవి

బయోటెక్నాలజీ ఉపయోగకరమైన ఉత్పత్తులను తయారు చేయడానికి జీవులను లేదా వాటి భాగాలను వాడుతుంది. జన్యు ఇంజినీరింగ్ ఎంజైమ్‌లతో జన్యువులను కత్తిరించి, కలపడం ద్వారా జీవి DNAను మారుస్తుంది.
నానోటెక్నాలజీ 1 నుండి 100 నానోమీటర్ల స్థాయిలో పనిచేస్తుంది. ఈ పరిమాణంలో పదార్థాలు కొత్త లక్షణాలను చూపుతాయి; వీటిని వైద్యం, ఎలక్ట్రానిక్స్, నీటి శుద్ధి, వ్యవసాయంలో వాడతారు.
కొత్త సాంకేతికతలకు నియమాలు అవసరం. భారతదేశం GM పంటలను బయోసేఫ్టీ సంస్థల ద్వారా నియంత్రిస్తుంది; క్లోనింగ్, మూలకణాలు, జన్యు సవరణపై నైతిక ప్రశ్నలు తలెత్తుతాయి.

DNA, జన్యువులు

DNA (డీఆక్సీరైబోన్యూక్లిక్ ఆమ్లం) జీవుల జన్యు సమాచారాన్ని కలిగి ఉంటుంది. ఇది న్యూక్లియోటైడ్లతో ఏర్పడిన ద్వి-సర్పిలం (double helix). ప్రతి న్యూక్లియోటైడ్‌లో ఒక చక్కెర (డీఆక్సీరైబోజ్), ఒక ఫాస్ఫేట్, నాలుగు క్షారాలలో ఒకటి ఉంటాయి: అడెనిన్ (A), థైమిన్ (T), గ్వానిన్ (G), సైటోసిన్ (C). A, Tతో; G, Cతో జతకడతాయి. RNAలో రైబోజ్ చక్కెర ఉంటుంది, థైమిన్‌కు బదులు యురాసిల్ (U) ఉంటుంది; ఇది సాధారణంగా ఏక పోగు.

జన్యువు అంటే ప్రోటీన్‌ను సంకేతీకరించే DNA భాగం. DNA ప్రతికృతి (replication) అనే ప్రక్రియలో నకలు అవుతుంది. జన్యువును ట్రాన్స్‌క్రిప్షన్లో మెసెంజర్ RNAగా చదువుతారు; ఆ సందేశంతో ట్రాన్స్‌లేషన్లో ప్రోటీన్‌ను నిర్మిస్తారు. DNA క్రోమోసోమ్‌లలో ప్యాక్ అవుతుంది. మానవులకు 23 జతల క్రోమోసోమ్‌లు ఉంటాయి. మానవ జీనోమ్ ప్రాజెక్టు మానవ జన్యువుల పూర్తి సమితిని మ్యాప్ చేసింది; ఇది 2000ల ప్రారంభంలో పూర్తయింది.

పునఃసంయోజక DNA సాంకేతికత

పునఃసంయోజక DNA సాంకేతికత (జన్యు ఇంజినీరింగ్) రెండు వేర్వేరు మూలాల DNAను కలుపుతుంది. ప్రధాన సాధనాలు:

నిరోధక ఎంజైమ్‌లు (Restriction enzymes) (అణు కత్తెరలు) నిర్దిష్ట క్రమాల వద్ద DNAను కత్తిరిస్తాయి.
DNA లైగేజ్ (అణు జిగురు) DNA ముక్కలను కలుపుతుంది.
ప్లాస్మిడ్ల వంటి వాహకాలు (Vectors) జన్యువును అతిథేయి కణంలోకి చేరుస్తాయి. ప్లాస్మిడ్లు బ్యాక్టీరియాలో ఉండే చిన్న వృత్తాకార DNA.
*E. coli* బ్యాక్టీరియా వంటి అతిథేయి కణాలు (Host cells) జన్యువును వృద్ధి చేస్తాయి.
PCR (పాలిమరేస్ చైన్ రియాక్షన్) ఒక DNA ముక్క లక్షలాది నకళ్లను వేగంగా తయారు చేస్తుంది.

దశలు: జన్యువును వేరు చేయడం, దానిని, వాహకాన్ని ఒకే ఎంజైమ్‌తో కత్తిరించడం, వాటిని కలపడం, కొత్త DNAను అతిథేయిలో ప్రవేశపెట్టడం, దానిని కలిగి ఉన్న కణాలను ఎంపిక చేయడం. మానవ ఇన్సులిన్ను బ్యాక్టీరియా ద్వారా ఈ పద్ధతిలో తయారు చేశారు. ఇతర ఉత్పత్తులు వృద్ధి హార్మోన్, హెపటైటిస్ B టీకా, రక్తం గడ్డకట్టే కారకాలు. జన్యు చికిత్స (Gene therapy) పనిచేసే జన్యువును అందించి జన్యు వ్యాధిని నయం చేయడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. CRISPR-Cas9 ఎంచుకున్న చోట DNAను కత్తిరించే జన్యు సవరణ సాధనం; ఇది పాత పద్ధతుల కంటే మరింత కచ్చితమైనది, చౌకైనది.

GM పంటలు, జీవ భద్రత

జన్యు మార్పిడి (GM) పంట మరో జీవి నుండి వచ్చిన జన్యువును కలిగి ఉంటుంది. Bt పత్తిలో నేలలోని *Bacillus thuringiensis* బ్యాక్టీరియా జన్యువు ఉంటుంది; ఆ జన్యువు కాయతొలుచు పురుగుకు విషపూరితమైన ప్రోటీన్‌ను తయారు చేస్తుంది. భారతదేశంలో వాణిజ్య సాగుకు ఆమోదం పొందిన ఏకైక GM పంట Bt పత్తి. ప్రపంచంలోని ఇతర ఉదాహరణలు కలుపు మందును తట్టుకునే పంటలు, విటమిన్ A లోపాన్ని నివారించడానికి బీటా-కెరోటిన్ ఉన్న గోల్డెన్ రైస్.

చెప్పబడే ప్రయోజనాలు: అధిక దిగుబడి, తక్కువ పురుగుమందులు, మెరుగైన పోషణ. ఆందోళనలు: ఆరోగ్యంపై, ఇతర కీటకాలపై ప్రభావాలు, అడవి బంధు మొక్కలకు జన్యు ప్రవాహం, విత్తన కంపెనీల నియంత్రణ, జీవవైవిధ్య నష్టం. భారతదేశంలో పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ కింద ఉన్న జన్యు ఇంజినీరింగ్ మదింపు కమిటీ (GEAC) GM జీవులను ఆమోదిస్తుంది. కార్టజేనా ప్రోటోకాల్ (Cartagena Protocol) జీవ మార్పిడి చేసిన జీవుల సురక్షిత నిర్వహణపై అంతర్జాతీయ ఒప్పందం. GM ఉత్పత్తులకు భారతదేశం పర్యావరణ పరిరక్షణ చట్టం కింద నియమాలను అనుసరిస్తుంది; ఆహార నియమాలు భారత ఆహార భద్రత, ప్రమాణాల సంస్థ పరిధిలో ఉంటాయి.

కణజాల వర్ధనం, మూలకణాలు, టీకాలు

కణజాల వర్ధనం (Tissue culture) పోషకాలు, హార్మోన్లు ఉన్న శుభ్రమైన మాధ్యమంలో మొక్క కణజాలం యొక్క చిన్న ముక్క నుండి పూర్తి మొక్కలను పెంచుతుంది. ఇది సర్వశక్తత (totipotency) ఆధారంగా పనిచేస్తుంది; అంటే మొక్క కణం పూర్తి మొక్కగా పెరగగల సామర్థ్యం. అరటి, ఆర్కిడ్లు, చెరకు వేగంగా వృద్ధి చేయడానికి, వ్యాధి రహిత మొక్కలను ఉత్పత్తి చేయడానికి దీనిని వాడతారు.

మూలకణాలు (Stem cells) ఇతర కణ రకాలుగా మారగల ప్రత్యేకీకరణ కాని కణాలు. పిండ మూలకణాలు ఏ కణ రకంగానైనా ఏర్పడగలవు. వయోజన మూలకణాలు (ఉదాహరణకు ఎముక మజ్జలో) పరిమిత రకాలుగా ఏర్పడతాయి. ఎముక మజ్జ మార్పిడి విస్తృతంగా వాడే మూలకణ చికిత్స. బొడ్డు తాడు రక్త బ్యాంకింగ్ బొడ్డు తాడు నుండి మూలకణాలను నిల్వ చేస్తుంది.

టీకా రకం	ఆలోచన	ఉదాహరణ
సజీవ బలహీనపరచిన	బలహీనపరచిన క్రిమి	తట్టు, నోటి పోలియో
నిష్క్రియ	చంపిన క్రిమి	ఇంజెక్షన్ పోలియో
సబ్‌యూనిట్/పునఃసంయోజక	జన్యు ఇంజినీరింగ్ ద్వారా తయారైన ప్రోటీన్	హెపటైటిస్ B
mRNA	ప్రోటీన్ తయారీకి సూచనలు ఇస్తుంది	కొన్ని COVID-19 టీకాలు

జీవ ఇంధనాలు

జీవ ఇంధనాలు జీవ పదార్థం నుండి తయారవుతాయి. బయోఇథనాల్ చెరకు మొలాసిస్, ధాన్యాలు లేదా పంట వ్యర్థాల నుండి వస్తుంది, పెట్రోల్‌తో కలుపుతారు. బయోడీజిల్ కూరగాయల నూనెలు లేదా వాడిన వంట నూనె నుండి ట్రాన్స్‌ఎస్టరిఫికేషన్ అనే రసాయన చర్య ద్వారా తయారవుతుంది. జట్రోఫా నూనెను ఇచ్చే మొక్క. భారతదేశ జీవ ఇంధన జాతీయ విధానం విదేశీ మారకాన్ని ఆదా చేయడానికి, ఉద్గారాలను తగ్గించడానికి ఇథనాల్ మిశ్రమాన్ని, ఆహారేతర ముడి పదార్థాల వినియోగాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది. అధునాతన జీవ ఇంధనాలు వ్యవసాయ వ్యర్థాలను (రెండో తరం) లేదా ఆల్గేను (మూడో తరం) వాడతాయి.

నానోటెక్నాలజీ

ఒక నానోమీటర్ అంటే మీటరులో వందకోట్ల వంతు. మానవ వెంట్రుక వెడల్పు సుమారు పదుల వేల నానోమీటర్లు. నానో స్థాయిలో పదార్థానికి దాని ఘనపరిమాణంతో పోలిస్తే ఉపరితల వైశాల్యం పెద్దదిగా ఉంటుంది, కాబట్టి దాని రంగు, బలం, రసాయన క్రియాశీలత మారతాయి.

పదార్థం	ప్రత్యేక ఉపయోగం
కార్బన్ నానోట్యూబ్‌లు	చాలా బలమైనవి, విద్యుత్తును ప్రవహింపజేస్తాయి; సంయుక్త పదార్థాలు, ఎలక్ట్రానిక్స్‌లో వాడతారు
గ్రాఫీన్	ఒక అణువు మందం కార్బన్ పొర; బలమైనది, అత్యంత వాహకం
వెండి నానోకణాలు	క్రిములను చంపుతాయి; పూతలు, నీటి ఫిల్టర్లలో వాడతారు
క్వాంటం డాట్‌లు	డిస్‌ప్లే రంగు, ఇమేజింగ్
టైటానియం డయాక్సైడ్ నానోకణాలు	సన్‌స్క్రీన్లు, స్వయం శుభ్రపరచుకునే ఉపరితలాలు

అనువర్తనాలు: క్యాన్సర్ కణాలకు లక్ష్యిత ఔషధ పంపిణీ, మెరుగైన రోగ నిర్ధారణ, తేలికైన, బలమైన పదార్థాలు, నీటి శుద్ధి, స్మార్ట్ ప్యాకేజింగ్, సమర్థ సౌర కణాలు, సెన్సార్లు. వ్యవసాయంలో నానో-ఎరువులను కూడా వాడతారు. ప్రమాదాలు: నానోకణాల సంభావ్య విషపూరితం, పర్యావరణంలో పేరుకుపోవడం. భారతదేశం శాస్త్ర, సాంకేతిక విభాగం కింద నానో మిషన్ను నడుపుతోంది.

జీవ నైతికత, నియంత్రణ

జీవ సాంకేతికతతో మనం ఏమి చేయాలి, ఏమి చేయకూడదు అనే ప్రశ్నను జీవ నైతికత (Bioethics) అడుగుతుంది. ప్రధాన అంశాలు: మానవ క్లోనింగ్ (సంతానోత్పత్తి కోసం సాధారణంగా నిషేధం), డిజైనర్ శిశువులు, జెర్మ్‌లైన్ సవరణ, జన్యు డేటా గోప్యత, జన్యు వనరుల యాజమాన్యం, క్లినికల్ ట్రయల్స్‌లో సమ్మతి, జంతు సంక్షేమం. జీవవైవిధ్య సమావేశం (Convention on Biological Diversity), నగోయా ప్రోటోకాల్ (Nagoya Protocol) జన్యు వనరుల అందుబాటు, స్థానిక సముదాయాలతో ప్రయోజనాల పంపిణీని చూస్తాయి. భారతదేశంలో జీవవైవిధ్య చట్టం, జాతీయ జీవవైవిధ్య సంస్థ దీనిని నిర్వహిస్తాయి. శాస్త్ర, సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ కింద ఉన్న బయోటెక్నాలజీ విభాగం బయోటెక్నాలజీ పరిశోధనను ప్రోత్సహిస్తుంది. భారతీయ వైద్య పరిశోధన మండలి (ICMR) మానవులపై పరిశోధనకు నైతిక నియమాలను రూపొందిస్తుంది.

బయోటెక్నాలజీ ఇతర ఉపయోగాలు

పారిశ్రామిక బయోటెక్నాలజీ ఉత్పత్తులను తయారు చేయడానికి సూక్ష్మజీవులను, ఎంజైమ్‌లను వాడుతుంది. ఈస్ట్ చక్కెరను పులియబెట్టి ఆల్కహాల్ ఇస్తుంది; *Lactobacillus* పాలను పెరుగుగా మారుస్తుంది. అమైలేజ్, ప్రోటీయేజ్ వంటి ఎంజైమ్‌లను డిటర్జెంట్లు, ఆహారం, తోలు పరిశ్రమల్లో వాడతారు. బయోరెమిడియేషన్ చమురు చిందటాలను, విష వ్యర్థాలను శుభ్రం చేయడానికి సూక్ష్మజీవులను వాడుతుంది. రైజోబియం, అజటోబాక్టర్, నీలి-ఆకుపచ్చ శైవలాల వంటి జీవ ఎరువులు నేలకు నత్రజనిని చేరుస్తాయి; జీవ పురుగుమందులు రసాయనాల వాడకాన్ని తగ్గిస్తాయి. DNA వేలిముద్ర (DNA fingerprinting) DNAలోని ప్రత్యేక నమూనాలను పోలుస్తుంది; నేర పరిశోధన, పితృత్వ పరీక్షలు, విపత్తు బాధితుల గుర్తింపులో వాడతారు. ట్రాన్స్‌జెనిక్ జంతువులు పరాయి జన్యువును కలిగి ఉంటాయి; వ్యాధులను అధ్యయనం చేయడానికి, మందులను తయారు చేయడానికి వాడతారు. యాంటీబాడీల ఆధారంగా బయోసెన్సర్లు, రోగ నిర్ధారణ కిట్లు వ్యాధిని ముందుగా గుర్తించడంలో సహాయపడతాయి.

జన్యు రుగ్మతలు, పరీక్షలు

కొన్ని వ్యాధులు జన్యువుల ద్వారా సంక్రమిస్తాయి. హీమోఫీలియా రక్తస్రావ రుగ్మత, సికిల్ సెల్ అనీమియా ఎర్ర రక్త కణాల ఆకారాన్ని మారుస్తుంది, థలసీమియా హీమోగ్లోబిన్‌ను తగ్గిస్తుంది. డౌన్ సిండ్రోమ్ క్రోమోసోమ్ 21 అదనపు నకలు వల్ల కలుగుతుంది. జన్యు సలహా, స్క్రీనింగ్ కుటుంబాలు ప్రమాదాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి సహాయపడతాయి. జీనోమ్ సీక్వెన్సింగ్ ఒక వ్యక్తి లేదా జీవి పూర్తి DNAను చదువుతుంది; దాని ఖర్చు బాగా తగ్గింది, కాబట్టి వైద్యంలో, వ్యాధి వ్యాప్తిని ట్రాక్ చేయడంలో ఎక్కువగా వాడుతున్నారు. ఇలాంటి డేటా దుర్వినియోగం నుండి చట్టాలు రోగులను రక్షిస్తాయి; గర్భస్థ శిశువు లింగాన్ని వెల్లడించే పరీక్షలను భారతదేశంలో PCPNDT చట్టం కింద నిషేధించారు.

పరీక్షలో పొరపాట్లు

నిరోధక ఎంజైమ్‌లు DNAను కత్తిరిస్తాయి; లైగేజ్ దానిని కలుపుతుంది.
DNAలో థైమిన్ ఉంటుంది; RNAలో యురాసిల్ ఉంటుంది.
ప్లాస్మిడ్లు బ్యాక్టీరియాలోని వృత్తాకార DNA, క్రోమోసోమ్‌లు కావు.
భారతదేశంలో సాగుకు వాణిజ్యపరంగా ఆమోదం పొందిన ఏకైక GM పంట Bt పత్తి; Bt వంకాయ, ఇతరాలు కావు.
సర్వశక్తత కణజాల వర్ధనానికి సంబంధించింది; పిండ మూలకణాలు బహుశక్త (pluripotent) కణాలు.
బయోఇథనాల్‌ను పెట్రోల్‌తో కలుపుతారు; బయోడీజిల్ డీజిల్‌కు ప్రత్యామ్నాయం లేదా దానితో మిశ్రమం.
CRISPR DNAను సవరిస్తుంది; PCR DNAను నకలు చేస్తుంది.
GEAC GM జీవుల నియంత్రణ సంస్థ; ఇది పరిశోధనా సంస్థ కాదు.

ఒక్క వాక్య సమాచారం

DNA క్షారాలు A, Tతో; G, Cతో జతకడతాయి.
మానవ ఇన్సులిన్‌ను జన్యు ఇంజినీరింగ్ ద్వారా బ్యాక్టీరియాలో ఉత్పత్తి చేశారు.
ప్లాస్మిడ్లను వాహకాలుగా వాడతారు.
PCR DNA నకళ్లను అనేకం తయారు చేస్తుంది.
Bt విషం కాయతొలుచు పురుగును చంపుతుంది.
గోల్డెన్ రైస్‌లో బీటా-కెరోటిన్ ఉంటుంది.
భారతదేశంలో GM జీవులను GEAC ఆమోదిస్తుంది.
కణజాల వర్ధనం శుభ్రమైన మాధ్యమంలో మొక్కలను పెంచుతుంది.
ఎముక మజ్జ మార్పిడి ఒక మూలకణ చికిత్స.
బయోడీజిల్‌ను తినదగని నూనెల నుండి తయారు చేయవచ్చు.
ఒక నానోమీటర్ మీటరులో వందకోట్ల వంతు.
శాస్త్ర, సాంకేతిక విభాగం కింద భారతదేశానికి నానో మిషన్ ఉంది.

సాధన ప్రశ్నలు

DNA లో కాకుండా RNA లో ఉండే క్షారం ఏది?
1. అడెనిన్
2. యురాసిల్
3. థైమిన్
4. గ్వానిన్
సమాధానం
B. యురాసిల్
Which base is found in RNA but not in DNA?
1. Adenine
2. Uracil
3. Thymine
4. Guanine
DNA లో అడెనిన్ ఎల్లప్పుడూ ఏదానితో జతకడుతుంది?
1. థైమిన్
2. సైటోసిన్
3. యురాసిల్
4. గ్వానిన్
సమాధానం
A. థైమిన్
In DNA, adenine always pairs with
1. Thymine
2. Cytosine
3. Uracil
4. Guanine
జన్యు ఇంజనీరింగ్‌లో "అణు కత్తెర" అని ఏ ఎంజైమ్‌ను పిలుస్తారు?
1. DNA పాలిమరేజ్
2. DNA లైగేజ్
3. నిరోధక ఎంజైమ్ (Restriction enzyme)
4. అమైలేజ్
సమాధానం
C. నిరోధక ఎంజైమ్ (Restriction enzyme)
Which enzyme is called a molecular scissor in genetic engineering?
1. DNA polymerase
2. DNA ligase
3. Restriction enzyme
4. Amylase
DNA లైగేజ్‌ను దేనికి ఉపయోగిస్తారు?
1. DNA ను కత్తిరించడానికి
2. RNA ను కాపీ చేయడానికి
3. ప్రోటీన్లను విచ్ఛిన్నం చేయడానికి
4. DNA ఖండాలను అతికించడానికి
సమాధానం
D. DNA ఖండాలను అతికించడానికి
DNA ligase is used to
1. Cut DNA
2. Copy RNA
3. Break proteins
4. Join DNA fragments
వాహకంగా (వెక్టర్) ఉపయోగించే బ్యాక్టీరియా చిన్న వృత్తాకార DNA ను ఏమంటారు?
1. రైబోజోమ్
2. ప్లాస్మిడ్
3. కేంద్రకం
4. క్రోమోజోమ్
సమాధానం
B. ప్లాస్మిడ్
Small circular DNA of bacteria used as a vector is called a
1. Ribosome
2. Plasmid
3. Nucleus
4. Chromosome
DNA ఖండం యొక్క లక్షలాది కాపీలను తయారుచేసే పద్ధతి ఏది?
1. PCR
2. కిణ్వనం
3. ఎలక్ట్రోఫోరేసిస్
4. క్రొమాటోగ్రఫీ
సమాధానం
A. PCR
Which technique makes millions of copies of a DNA segment?
1. PCR
2. Fermentation
3. Electrophoresis
4. Chromatography
మధుమేహం కోసం మానవ ఇన్సులిన్‌ను వాణిజ్యపరంగా దేనిని ఉపయోగించి తయారుచేస్తారు?
1. జన్యుపరంగా మార్పు చేసిన బ్యాక్టీరియా
2. పందుల మూత్రపిండాలు మాత్రమే
3. మొక్కల వేర్లు
4. వికిరణం
సమాధానం
A. జన్యుపరంగా మార్పు చేసిన బ్యాక్టీరియా
Human insulin for diabetes is commercially made using
1. Genetically engineered bacteria
2. Pig kidneys only
3. Plant roots
4. Radiation
బీటీ పత్తిలో ఏ జీవి నుండి తీసుకున్న జన్యువు ఉంటుంది?
1. ఈస్ట్
2. రైజోబియం
3. బాసిల్లస్ థురింజియెన్సిస్
4. ఎషెరిషియా కోలి
సమాధానం
C. బాసిల్లస్ థురింజియెన్సిస్
Bt cotton contains a gene from which organism?
1. Yeast
2. Rhizobium
3. Bacillus thuringiensis
4. Escherichia coli
భారతదేశంలో వాణిజ్య సాగుకు ఆమోదం పొందిన GM పంట ఏది?
1. గోల్డెన్ రైస్
2. బీటీ వంకాయ
3. అన్ని రాష్ట్రాల్లో GM ఆవాలు
4. బీటీ పత్తి
సమాధానం
D. బీటీ పత్తి
Which GM crop is approved for commercial cultivation in India?
1. Golden Rice
2. Bt brinjal
3. GM mustard in all states
4. Bt cotton
భారతదేశంలో GM జీవులను ఏ కమిటీ ఆమోదిస్తుంది?
1. UGC
2. ICMR
3. జన్యు ఇంజనీరింగ్ మదింపు కమిటీ (GEAC)
4. నీతి ఆయోగ్
సమాధానం
C. జన్యు ఇంజనీరింగ్ మదింపు కమిటీ (GEAC)
Which committee approves GM organisms in India?
1. UGC
2. ICMR
3. Genetic Engineering Appraisal Committee
4. NITI Aayog
గోల్డెన్ రైస్‌లో సమృద్ధిగా ఉండేది ఏది?
1. బీటా-కెరోటిన్
2. ఇనుము మాత్రమే
3. విటమిన్ C
4. కాల్షియం
సమాధానం
A. బీటా-కెరోటిన్
Golden Rice is enriched with
1. Beta-carotene
2. Iron only
3. Vitamin C
4. Calcium
ఒక మొక్క కణం పూర్తి మొక్కగా పెరిగే సామర్థ్యాన్ని ఏమంటారు?
1. ఉత్పరివర్తనం
2. టోటిపొటెన్సీ (సర్వశక్తి)
3. అపోప్టోసిస్
4. ట్రాన్స్‌క్రిప్షన్
సమాధానం
B. టోటిపొటెన్సీ (సర్వశక్తి)
The ability of a plant cell to grow into a complete plant is called
1. Mutation
2. Totipotency
3. Apoptosis
4. Transcription
వైద్యంలో విస్తృతంగా ఉపయోగించే మూల కణ చికిత్స ఏది?
1. టీకా వేయడం
2. X-కిరణాలు
3. రక్త పరీక్ష
4. ఎముక మజ్జ మార్పిడి
సమాధానం
D. ఎముక మజ్జ మార్పిడి
Which is a stem cell treatment widely used in medicine?
1. Vaccination
2. X-ray
3. Blood test
4. Bone marrow transplant
పెట్రోల్‌లో కలిపే బయో ఇథనాల్‌ను ప్రధానంగా దేని నుండి ఉత్పత్తి చేస్తారు?
1. ముడి చమురు
2. సహజ వాయువు
3. చెరకు మొలాసిస్ మరియు ధాన్యాలు
4. బొగ్గు తారు
సమాధానం
C. చెరకు మొలాసిస్ మరియు ధాన్యాలు
Bioethanol blended with petrol is mainly produced from
1. Crude oil
2. Natural gas
3. Sugarcane molasses and grains
4. Coal tar
కూరగాయల నూనెల నుండి బయోడీజిల్‌ను తయారుచేసే ప్రక్రియను ఏమంటారు?
1. కిరణజన్య సంయోగక్రియ
2. లవణాల జలవిశ్లేషణ
3. ముడి చమురు స్వేదనం
4. ట్రాన్స్‌ఎస్టరిఫికేషన్
సమాధానం
D. ట్రాన్స్‌ఎస్టరిఫికేషన్
Biodiesel is made from vegetable oils by a process called
1. Photosynthesis
2. Hydrolysis of salts
3. Distillation of crude oil
4. Transesterification
ఒక నానోమీటర్ దేనికి సమానం?
1. మీటర్‌లో పది లక్షల వంతు
2. మీటర్‌లో వంద కోట్ల వంతు
3. మీటర్‌లో లక్ష కోట్ల వంతు
4. మీటర్‌లో వెయ్యో వంతు
సమాధానం
B. మీటర్‌లో వంద కోట్ల వంతు
One nanometre is equal to
1. One millionth of a metre
2. One billionth of a metre
3. One trillionth of a metre
4. One thousandth of a metre
కార్బన్ పరమాణువుల ఒకే పొర అయిన నానోపదార్థం ఏది?
1. గ్రాఫీన్
2. క్వాంటం డాట్
3. సిల్వర్ నానోపార్టికల్
4. ఫుల్లెరీన్
సమాధానం
A. గ్రాఫీన్
Which nanomaterial is a single layer of carbon atoms?
1. Graphene
2. Quantum dot
3. Silver nanoparticle
4. Fullerene
నీటి ఫిల్టర్లలో సిల్వర్ నానోపార్టికల్స్‌ను ఉపయోగించడానికి కారణం అవి
1. రంగును కలుపుతాయి
2. pH ను పెంచుతాయి
3. నీటిని తియ్యగా చేస్తాయి
4. క్రిములను చంపుతాయి
సమాధానం
D. క్రిములను చంపుతాయి
Silver nanoparticles are used in water filters because they
1. Add colour
2. Increase pH
3. Make water sweet
4. Kill germs
భారతదేశంలో నానో మిషన్ ఏ శాఖ ఆధ్వర్యంలో నడుస్తోంది?
1. రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ
2. ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ
3. శాస్త్ర సాంకేతిక విభాగం (DST)
4. రైల్వే మంత్రిత్వ శాఖ
సమాధానం
C. శాస్త్ర సాంకేతిక విభాగం (DST)
The Nano Mission in India is run under the
1. Ministry of Defence
2. Ministry of Finance
3. Department of Science and Technology
4. Ministry of Railways
CRISPR-Cas9 సాధనాన్ని దేనికి ఉపయోగిస్తారు?
1. రక్తపోటును కొలవడానికి
2. జన్యు సవరణకు
3. కణజాలాన్ని పెంచడానికి
4. జీవ ఇంధనం తయారీకి
సమాధానం
B. జన్యు సవరణకు
The tool called CRISPR-Cas9 is used for
1. Measuring blood pressure
2. Gene editing
3. Growing tissue
4. Making biofuel
బలహీనపరచిన సజీవ క్రిమిని ఉపయోగించే టీకా రకం ఏది?
1. mRNA టీకా
2. సబ్‌యూనిట్ టీకా
3. బలహీనపరచిన సజీవ టీకా (Live attenuated)
4. టాక్సాయిడ్ టీకా
సమాధానం
C. బలహీనపరచిన సజీవ టీకా (Live attenuated)
Which vaccine type uses a weakened live germ?
1. mRNA vaccine
2. Subunit vaccine
3. Live attenuated vaccine
4. Toxoid vaccine
హెపటైటిస్ B టీకా దేనికి ఉదాహరణ?
1. బలహీనపరచిన సజీవ టీకా
2. చంపిన పూర్తి క్రిమి టీకా
3. యాంటీబయాటిక్
4. రీకాంబినెంట్ సబ్‌యూనిట్ టీకా
సమాధానం
D. రీకాంబినెంట్ సబ్‌యూనిట్ టీకా
The hepatitis B vaccine is an example of a
1. Live attenuated vaccine
2. Killed whole-germ vaccine
3. Antibiotic
4. Recombinant subunit vaccine
జన్యుపరంగా మార్పు చెందిన జీవుల సురక్షిత నిర్వహణపై అంతర్జాతీయ ఒప్పందం ఏది?
1. కార్టజెనా ప్రోటోకాల్
2. క్యోటో ప్రోటోకాల్
3. రామ్‌సర్ సమావేశం
4. మాంట్రియల్ ప్రోటోకాల్
సమాధానం
A. కార్టజెనా ప్రోటోకాల్
The international agreement on safe handling of living modified organisms is the
1. Cartagena Protocol
2. Kyoto Protocol
3. Ramsar Convention
4. Montreal Protocol
జన్యు వనరులకు ప్రాప్యత మరియు ప్రయోజనాల పంపిణీ ఏ ఒప్పందం యొక్క అంశం?
1. స్టాక్‌హోమ్ సమావేశం
2. నగోయా ప్రోటోకాల్
3. బాసెల్ సమావేశం
4. వియన్నా సమావేశం
సమాధానం
B. నగోయా ప్రోటోకాల్
Access to genetic resources and benefit sharing is the subject of the
1. Stockholm Convention
2. Nagoya Protocol
3. Basel Convention
4. Vienna Convention
ఒక శాస్త్రవేత్త వేలాది వ్యాధి రహిత అరటి మొక్కలను త్వరగా ఉత్పత్తి చేయాలనుకుంటున్నారు. ఉత్తమ పద్ధతి ఏది?
1. సంకరణం
2. కణజాల వర్ధనం (Tissue culture)
3. అంటుకట్టడం మాత్రమే
4. విత్తనాల నిల్వ
సమాధానం
B. కణజాల వర్ధనం (Tissue culture)
A scientist wants to quickly produce thousands of disease-free banana plants. The best method is
1. Cross-breeding
2. Tissue culture
3. Grafting only
4. Seed storage
ఒక కంపెనీకి కీటక నిరోధక పంట కావాలి. ఏ విధానం సరిపోతుంది?
1. నానోట్యూబ్ ఫైబర్లను ఉపయోగించడం
2. నీటిపారుదలను పెంచడం
3. కీటక విషానికి సంబంధించిన జన్యువును చేర్చడం
4. పత్రహరితాన్ని తొలగించడం
సమాధానం
C. కీటక విషానికి సంబంధించిన జన్యువును చేర్చడం
A company wants an insect-resistant crop. Which approach fits?
1. Use nanotube fibres
2. Increase irrigation
3. Add a gene for insect toxin
4. Remove chlorophyll
కణితులకు నానోపార్టికల్ ఔషధ సరఫరా ఉపయోగకరం ఎందుకంటే అది
1. నిర్దిష్ట కణాలకు మందును అందిస్తుంది
2. శరీర ఉష్ణోగ్రతను పెంచుతుంది
3. పరీక్ష అవసరం లేదు
4. అన్ని శస్త్రచికిత్సలను భర్తీ చేస్తుంది
సమాధానం
A. నిర్దిష్ట కణాలకు మందును అందిస్తుంది
Nanoparticle drug delivery to tumours is useful because it
1. Delivers medicine to specific cells
2. Raises body temperature
3. Needs no testing
4. Replaces all surgery
స్థూల పదార్థంతో పోలిస్తే నానోపదార్థాలు భిన్న లక్షణాలను ఎందుకు చూపిస్తాయి?
1. వాటికి పరమాణువులు ఉండవు
2. అవి ఎల్లప్పుడూ అయస్కాంత స్వభావం కలిగి ఉంటాయి
3. అవి ఎల్లప్పుడూ ద్రవ రూపంలో ఉంటాయి
4. వాటి ఘనపరిమాణానికి తగినంత పెద్ద ఉపరితల వైశాల్యం ఉంటుంది
సమాధానం
D. వాటి ఘనపరిమాణానికి తగినంత పెద్ద ఉపరితల వైశాల్యం ఉంటుంది
Why do nanomaterials show different properties from bulk material?
1. They have no atoms
2. They are always magnetic
3. They are always liquid
4. They have large surface area for their volume
mRNA సందేశం నుండి ప్రోటీన్‌ను నిర్మించే ప్రక్రియను ఏమంటారు?
1. ట్రాన్స్‌లేషన్ (అనువాదం)
2. ట్రాన్స్‌క్రిప్షన్ (లిప్యంతరీకరణ)
3. ఉత్పరివర్తనం
4. ప్రతికృతి
సమాధానం
A. ట్రాన్స్‌లేషన్ (అనువాదం)
The process of building a protein from an mRNA message is called
1. Translation
2. Transcription
3. Mutation
4. Replication
కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. నిరోధక ఎంజైమ్‌లు DNA ను కత్తిరిస్తాయి. 2. DNA లైగేజ్ DNA ను అతికిస్తుంది.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
C. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements: 1. Restriction enzymes cut DNA. 2. DNA ligase joins DNA.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. RNA లో థైమిన్ ఉంటుంది. 2. DNA లో డీఆక్సీరైబోజ్ చక్కెర ఉంటుంది.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements: 1. RNA contains thymine. 2. DNA contains deoxyribose sugar.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. భారతదేశంలో వాణిజ్యపరంగా ఆమోదం పొందిన ఏకైక GM పంట బీటీ పత్తి. 2. GM పంటలను GEAC ఆమోదిస్తుంది.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 లేదా 2 కాదు
4. 1 మరియు 2 రెండూ
సమాధానం
D. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements: 1. Bt cotton is the only GM crop commercially approved in India. 2. GM crops are approved by GEAC.
1. 1 only
2. 2 only
3. Neither 1 nor 2
4. Both 1 and 2
కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. PCR DNA కాపీలను తయారుచేస్తుంది. 2. DNA కాపీలను తయారుచేయడానికి CRISPR ను ఉపయోగిస్తారు.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements: 1. PCR makes copies of DNA. 2. CRISPR is used to make copies of DNA.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. పిండ మూల కణాలు అనేక రకాల కణాలుగా మారగలవు. 2. వయోజన మూల కణాలు శరీరంలోని ఏ రకమైన కణంగానైనా మారగలవు.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements: 1. Embryonic stem cells can form many cell types. 2. Adult stem cells can form any cell type in the body.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. బయో ఇథనాల్‌ను పెట్రోల్‌లో కలుపుతారు. 2. వాడిన వంటనూనె నుండి బయోడీజిల్ తయారుచేయవచ్చు.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
C. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements: 1. Bioethanol is blended with petrol. 2. Biodiesel can be made from used cooking oil.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. కార్బన్ నానోట్యూబ్‌లు విద్యుత్తును ప్రసరింపజేస్తాయి. 2. నానోటెక్నాలజీ సుమారు 1 నుండి 100 నానోమీటర్ల పరిమాణాలతో వ్యవహరిస్తుంది.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 లేదా 2 కాదు
4. 1 మరియు 2 రెండూ
సమాధానం
D. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements: 1. Carbon nanotubes conduct electricity. 2. Nanotechnology deals with sizes of about 1 to 100 nanometres.
1. 1 only
2. 2 only
3. Neither 1 nor 2
4. Both 1 and 2
కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. ప్లాస్మిడ్‌లు బ్యాక్టీరియాలో ఉంటాయి. 2. ప్లాస్మిడ్‌లను వెక్టర్లుగా ఉపయోగిస్తారు.
1. 1 మరియు 2 రెండూ
2. 1 మాత్రమే
3. 2 మాత్రమే
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements: 1. Plasmids are found in bacteria. 2. Plasmids are used as vectors.
1. Both 1 and 2
2. 1 only
3. 2 only
4. Neither 1 nor 2
అంశాన్ని దాని ఉపయోగంతో జతపరచండి: 1. గోల్డెన్ రైస్ - A. విటమిన్ A 2. బీటీ పత్తి - B. చీడపీడల నిరోధకత 3. కణజాల వర్ధనం - C. మొక్కల వృద్ధి
1. 1-A, 2-C, 3-B
2. 1-A, 2-B, 3-C
3. 1-B, 2-A, 3-C
4. 1-C, 2-B, 3-A
సమాధానం
B. 1-A, 2-B, 3-C
Match the item with its use: 1. Golden Rice - A. Vitamin A 2. Bt cotton - B. Pest resistance 3. Tissue culture - C. Plant multiplication
1. 1-A, 2-C, 3-B
2. 1-A, 2-B, 3-C
3. 1-B, 2-A, 3-C
4. 1-C, 2-B, 3-A
సాధనాన్ని దాని విధితో జతపరచండి: 1. లైగేజ్ - A. DNA ను కత్తిరిస్తుంది 2. నిరోధక ఎంజైమ్ - B. DNA ను అతికిస్తుంది 3. PCR - C. DNA ను కాపీ చేస్తుంది
1. 1-C, 2-B, 3-A
2. 1-B, 2-A, 3-C
3. 1-A, 2-B, 3-C
4. 1-B, 2-C, 3-A
సమాధానం
B. 1-B, 2-A, 3-C
Match the tool with its function: 1. Ligase - A. Cuts DNA 2. Restriction enzyme - B. Joins DNA 3. PCR - C. Copies DNA
1. 1-C, 2-B, 3-A
2. 1-B, 2-A, 3-C
3. 1-A, 2-B, 3-C
4. 1-B, 2-C, 3-A
నానోపదార్థాన్ని దాని ఉపయోగంతో జతపరచండి: 1. క్వాంటం డాట్లు - A. డిస్‌ప్లే రంగులు 2. సిల్వర్ నానోపార్టికల్స్ - B. క్రిములను చంపడం 3. టైటానియం డయాక్సైడ్ - C. సన్‌స్క్రీన్
1. 1-B, 2-A, 3-C
2. 1-C, 2-A, 3-B
3. 1-A, 2-C, 3-B
4. 1-A, 2-B, 3-C
సమాధానం
D. 1-A, 2-B, 3-C
Match the nanomaterial with its use: 1. Quantum dots - A. Display colours 2. Silver nanoparticles - B. Germ killing 3. Titanium dioxide - C. Sunscreen
1. 1-B, 2-A, 3-C
2. 1-C, 2-A, 3-B
3. 1-A, 2-C, 3-B
4. 1-A, 2-B, 3-C
టీకాను దాని రకంతో జతపరచండి: 1. నోటి పోలియో - A. క్రియారహితం చేసినది 2. ఇంజెక్షన్ పోలియో - B. బలహీనపరచిన సజీవ టీకా 3. హెపటైటిస్ B - C. రీకాంబినెంట్
1. 1-C, 2-A, 3-B
2. 1-B, 2-C, 3-A
3. 1-B, 2-A, 3-C
4. 1-A, 2-B, 3-C
సమాధానం
C. 1-B, 2-A, 3-C
Match the vaccine with its type: 1. Oral polio - A. Inactivated 2. Injected polio - B. Live attenuated 3. Hepatitis B - C. Recombinant
1. 1-C, 2-A, 3-B
2. 1-B, 2-C, 3-A
3. 1-B, 2-A, 3-C
4. 1-A, 2-B, 3-C
పునరుత్పత్తి కోసం మానవ క్లోనింగ్ సాధారణంగా
1. చట్టం ప్రకారం తప్పనిసరి
2. నైతిక మార్గదర్శకాల ప్రకారం నిషేధితం
3. మధుమేహాన్ని నయం చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు
4. అన్ని ఆసుపత్రుల్లో ఉపయోగిస్తారు
సమాధానం
B. నైతిక మార్గదర్శకాల ప్రకారం నిషేధితం
Reproductive human cloning is generally
1. Required by law
2. Banned by ethical guidelines
3. Used to cure diabetes
4. Used in all hospitals
వీటిలో రెండవ తరం జీవ ఇంధన ముడి పదార్థం ఏది?
1. సోయాబీన్ నూనె
2. మొక్కజొన్న గింజలు
3. చెరకు రసం
4. వ్యవసాయ వ్యర్థాలు
సమాధానం
D. వ్యవసాయ వ్యర్థాలు
Which of these is a second-generation biofuel feedstock?
1. Soybean oil
2. Corn grain
3. Sugarcane juice
4. Agricultural waste
కణంలో జన్యు సమాచారం దేనిలో నిల్వ ఉంటుంది?
1. పిండిపదార్థం
2. నీరు
3. DNA
4. లిపిడ్లు
సమాధానం
C. DNA
Genetic information in the cell is stored in
1. Starch
2. Water
3. DNA
4. Lipids
భారతదేశంలో జీవ వైవిధ్య చట్టం ఏ సంస్థ సహాయంతో అమలవుతుంది?
1. లా కమిషన్
2. ఎన్నికల సంఘం
3. జాతీయ జీవ వైవిధ్య ప్రాధికార సంస్థ
4. భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్
సమాధానం
C. జాతీయ జీవ వైవిధ్య ప్రాధికార సంస్థ
The Biological Diversity Act in India is implemented with the help of the
1. Law Commission
2. Election Commission
3. National Biodiversity Authority
4. Reserve Bank of India

Page 1 of 1

Finished reading?

Test yourself in 10 minutes

A free 10-question mini-mock on your exam's real pattern, with negative marking and an instant score. अपनी तैयारी 10 मिनट में जाँचें।

Take a free mini-mock →Topic-wise practice