మానవ వ్యాధులు, టీకాలు, రోగనిరోధక శక్తి మరియు మేధో సంపత్తి హక్కులు

గుర్తుంచుకోవలసినవి

• వ్యాధులు వ్యాధికారకాల (వైరస్, బ్యాక్టీరియా, శిలీంధ్రాలు, ప్రోటోజోవా, పురుగులు) వల్ల లేదా జీవనశైలి, జన్యువుల వల్ల వస్తాయి. అనేక అంటువ్యాధులు దోమల వంటి వాహకాల (Vectors) ద్వారా వ్యాపిస్తాయి; వీటిని పరిశుభ్రత, వాహక నియంత్రణ, టీకాల ద్వారా నియంత్రిస్తారు.
• రోగనిరోధక శక్తి సహజమైనది లేదా ఆర్జితమైనది కావచ్చు; టీకాలు సురక్షితమైన క్రియాశీల రోగనిరోధక శక్తిని ఇస్తాయి. భారతదేశం సార్వత్రిక టీకాల కార్యక్రమాన్ని (Universal Immunisation Programme) నడుపుతోంది; యాంటీబయాటిక్స్ దుర్వినియోగం వల్ల మందులకు లొంగని క్రిములు పెరుగుతున్నాయి.
• మేధో సంపత్తి హక్కులు (IPR) మేధస్సు సృష్టులను రక్షిస్తాయి. పేటెంట్లు, కాపీరైట్, ట్రేడ్‌మార్క్‌లు, భౌగోళిక గుర్తింపులు (GI) ఒక్కొక్కటి వేర్వేరు వాటిని రక్షిస్తాయి; TRIPS వీటిపై ప్రపంచ ఒప్పందం.

వ్యాధికారకాలు మరియు వ్యాధుల రకాలు

వ్యాధికారకం (Pathogen) అంటే వ్యాధిని కలిగించే క్రిమి. వ్యాధులు రెండు విస్తృత రకాలు: సంక్రమిక వ్యాధులు (వ్యక్తి నుంచి వ్యక్తికి లేదా గాలి, నీరు, ఆహారం, వాహకాల ద్వారా వ్యాపిస్తాయి) మరియు అసంక్రమిక వ్యాధులు (క్రిముల వల్ల వ్యాపించవు, ఉదా: మధుమేహం, గుండె జబ్బు). వ్యాధులు లోప వ్యాధులు (పోషకం లోపించడం) లేదా జన్యు వ్యాధులు (జన్యువుల ద్వారా సంక్రమించేవి) కూడా కావచ్చు.

ప్రధాన వ్యాధులు మరియు వాటి వాహకాలు

వాహకం (Vector) వ్యాధికారకాన్ని ఒక అతిథేయి నుంచి మరొకదానికి మోసుకెళ్తుంది. వాహకాన్ని నియంత్రిస్తే వ్యాధి నియంత్రణలోకి వస్తుంది.

HIV రోగనిరోధక వ్యవస్థలోని సహాయక T కణాలపై (helper T cells) దాడి చేసి AIDS కు కారణమవుతుంది. ఇది అసురక్షిత రక్తం, లైంగిక సంపర్కం, ఉమ్మడిగా వాడే సూదులు, తల్లి నుంచి బిడ్డకు వ్యాపిస్తుంది; తాకడం ద్వారా లేదా దోమల ద్వారా వ్యాపించదు. క్షయ చికిత్సకు అనేక మందులతో దీర్ఘకాలిక కోర్సు ఇస్తారు; కోర్సును పూర్తిగా వాడాలి. మలేరియాకు మలేరియా నిరోధక మందులతో చికిత్స చేస్తారు; పాత మందు క్వినైన్ సింకోనా బెరడు నుంచి వస్తుంది. క్షయ, మలేరియా, HIV, కుష్టు వ్యాధులకు జాతీయ కార్యక్రమాలు ఉన్నాయి.

రోగనిరోధక శక్తి మరియు టీకాలు

రోగనిరోధక శక్తి (Immunity) అంటే వ్యాధిని ఎదిరించే శరీర సామర్థ్యం. సహజ రోగనిరోధక శక్తి (Innate immunity) పుట్టుక నుంచే ఉంటుంది (చర్మం, శ్లేష్మం, జఠర ఆమ్లం, తెల్ల రక్త కణాలు). ఆర్జిత రోగనిరోధక శక్తి (Acquired immunity) క్రిమికి లేదా టీకాకు గురైన తర్వాత ఏర్పడుతుంది. ఇది క్రియాశీల (శరీరం తన సొంత ప్రతిదేహాలను తయారు చేసుకుంటుంది) లేదా నిష్క్రియాత్మక (తయారుగా ఉన్న ప్రతిదేహాలను ఇస్తారు, ఉదా: శిశువుకు తల్లి పాలు లేదా పాము కాటుకు యాంటీసీరం) కావచ్చు.

తెల్ల రక్త కణాలు క్రిములతో పోరాడతాయి. B కణాలు ప్రతిదేహాలను (antibodies) తయారు చేస్తాయి. T కణాలు సోకిన కణాలపై దాడి చేసి, ప్రతిస్పందనను నియంత్రించడంలో సహాయపడతాయి. ఇన్ఫెక్షన్ తర్వాత కొన్ని జ్ఞాపక కణాలు (memory cells) మిగిలి ఉంటాయి, అందువల్ల రెండోసారి దాడిని త్వరగా ఎదుర్కొంటాయి. టీకా (Vaccine) లో క్రిమి యొక్క హానిలేని రూపం లేదా దాని భాగం ఉంటుంది; జ్ఞాపక కణాలను తయారు చేసేలా శరీరానికి శిక్షణ ఇస్తుంది.

భారతదేశ సార్వత్రిక టీకాల కార్యక్రమం (Universal Immunisation Programme) పిల్లలకు మరియు గర్భిణులకు క్షయ (BCG), పోలియో, కంఠసర్పి, కంఠ్యస్ఫోటకం (పెర్టుసిస్), ధనుర్వాతం, తట్టు, హెపటైటిస్ B వంటి వ్యాధులకు ఉచిత టీకాలు ఇస్తుంది. పల్స్ పోలియో ప్రచారాలు భారతదేశాన్ని ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ పోలియో రహిత దేశంగా ప్రకటించడానికి దోహదపడ్డాయి. మిషన్ ఇంద్రధనుష్ సాధారణ టీకా కార్యక్రమంలో మిగిలిపోయిన పిల్లలను చేరుకోవడానికి ఉద్దేశించింది. ఎడ్వర్డ్ జెన్నర్ (Edward Jenner) మశూచికి (స్మాల్‌పాక్స్) తొలి టీకాను అభివృద్ధి చేశారు; మశూచి ప్రపంచం నుంచి నిర్మూలించబడింది.

యాంటీబయాటిక్స్ మరియు నిరోధకత

యాంటీబయాటిక్స్ బ్యాక్టీరియాను చంపుతాయి లేదా ఆపుతాయి. అవి వైరస్‌లపై పనిచేయవు, కాబట్టి జలుబు లేదా ఫ్లూకు వాడకూడదు. అలెగ్జాండర్ ఫ్లెమింగ్ (Alexander Fleming) *పెన్సిలియం* బూజు నుంచి పెన్సిలిన్‌ను కనుగొన్నారు.

యాంటీమైక్రోబియల్ నిరోధకత (AMR) అంటే క్రిములు మారిపోయి మందులు వాటిని ఇక చంపలేని స్థితి. అవసరం లేకుండా యాంటీబయాటిక్స్ తీసుకోవడం, కోర్సు పూర్తి చేయకపోవడం, జంతువులలో యాంటీబయాటిక్స్ వాడకం, పేలవమైన పరిశుభ్రత దీనికి కారణాలు. నిరోధక ఇన్ఫెక్షన్లకు చికిత్స కష్టం, ఖర్చు ఎక్కువ. నివారణ చర్యలు: వైద్యుని సలహాపైనే యాంటీబయాటిక్స్ వాడటం, కోర్సు పూర్తి చేయడం, పారిశుధ్యం మరియు టీకాలను మెరుగుపరచడం. భారతదేశంలో కొన్ని యాంటీబయాటిక్స్ ప్రిస్క్రిప్షన్‌తో మాత్రమే అమ్ముతారు, AMR పై జాతీయ కార్యాచరణ ప్రణాళిక కూడా ఉంది.

అసంక్రమిక వ్యాధులు

అసంక్రమిక వ్యాధులు (NCDలు) దీర్ఘకాలం ఉండేవి; జీవనశైలి, వయస్సు, జన్యువులు, పర్యావరణంతో ముడిపడి ఉంటాయి.

ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం, వ్యాయామం, పొగాకు మరియు మద్యానికి దూరంగా ఉండటం, క్రమం తప్పని వైద్య పరీక్షల ద్వారా నివారణ సాధ్యం. అసంక్రమిక వ్యాధుల నివారణ మరియు నియంత్రణ జాతీయ కార్యక్రమం (National Programme for Prevention and Control of Non-Communicable Diseases) మరియు ఆయుష్మాన్ భారత్ ఆరోగ్య, సంరక్షణ కేంద్రాలు స్క్రీనింగ్‌కు తోడ్పడతాయి. లోప వ్యాధులలో రేచీకటి (విటమిన్ A), రికెట్స్ (విటమిన్ D), స్కర్వీ (విటమిన్ C), బెరిబెరి (విటమిన్ B1), రక్తహీనత (ఇనుము), గాయిటర్ (అయోడిన్) ఉన్నాయి.

మేధో సంపత్తి హక్కులు

IPR అంటే మేధస్సు సృష్టులపై చట్టబద్ధ హక్కులు. ఇవి సృష్టికర్తలు తమ రచనల నుంచి కొంత కాలం పాటు ఆదాయం పొందడానికి, వాటిని నియంత్రించడానికి వీలు కల్పిస్తాయి.

ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ (WTO) యొక్క TRIPS ఒప్పందం (Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights) IPR కు కనీస ప్రపంచ ప్రమాణాలను నిర్దేశిస్తుంది. WIPO (World Intellectual Property Organization) IPR కు సంబంధించిన ఐక్యరాజ్యసమితి సంస్థ. భారతదేశ చట్టాలలో పేటెంట్ల చట్టం, కాపీరైట్ చట్టం, ట్రేడ్ మార్క్స్ చట్టం, వస్తువుల భౌగోళిక గుర్తింపుల చట్టం ఉన్నాయి. పేటెంట్లు, డిజైన్లు మరియు ట్రేడ్ మార్కుల కంట్రోలర్ జనరల్ పరిశ్రమల ప్రోత్సాహం మరియు అంతర్గత వాణిజ్య శాఖ (Department for Promotion of Industry and Internal Trade) కింద పనిచేస్తారు. భారతదేశం 2005లో మందులు, ఆహారం, రసాయనాలకు కేవలం ప్రక్రియ పేటెంట్ల నుంచి ఉత్పత్తి పేటెంట్లకు మారింది; అలాగే తెలిసిన పదార్థం యొక్క కొత్త ఉపయోగం లేదా కొత్త రూపానికి పేటెంట్ ఇవ్వకుండా ఉండే రక్షణ (సెక్షన్ 3(d)) ఉంది. నిర్బంధ లైసెన్సింగ్ (Compulsory licensing) ప్రజారోగ్య అవసరమైనప్పుడు పేటెంట్ పొందిన మందును ఇతరులు తయారు చేయడానికి ప్రభుత్వం అనుమతించే వీలు కల్పిస్తుంది. పసుపు మరియు వేప విషయంలో పేటెంట్లకు వ్యతిరేకంగా సంప్రదాయ జ్ఞానాన్ని కాపాడుకున్నారు; సంప్రదాయ జ్ఞాన డిజిటల్ గ్రంథాలయం (Traditional Knowledge Digital Library) భారతీయ సంప్రదాయ జ్ఞానం యొక్క రికార్డులను భద్రపరుస్తుంది.

ప్రజారోగ్య కార్యక్రమాలు మరియు పరిశుభ్రత

సాధారణ చర్యల ద్వారా అనేక ఇన్ఫెక్షన్లను నిలువరించవచ్చు. శుభ్రమైన తాగునీరు, నీటిని మరిగించడం లేదా వడపోయడం, సబ్బుతో చేతులు కడుక్కోవడం, ఆహారాన్ని కప్పి ఉంచడం, సురక్షిత మరుగుదొడ్లు, సరైన వ్యర్థ పారవేత కలరా, టైఫాయిడ్, నీళ్ల విరేచనాలను తగ్గిస్తాయి. ఇళ్ల దగ్గర నిలిచిన నీటిని తొలగించడం దోమల పెరుగుదలను ఆపుతుంది. దోమతెరల కింద నిద్రించడం మలేరియాకు వ్యతిరేకంగా సహాయపడుతుంది. మాస్క్ ధరించడం, దగ్గేటప్పుడు నోరు కప్పుకోవడం, ముందస్తు చికిత్స క్షయ మరియు శ్వాసకోశ ఇన్ఫెక్షన్ల వ్యాప్తిని తగ్గిస్తాయి.

నీటిలో ఉప్పు, చక్కెర కలిపిన ORS (ఓరల్ రీహైడ్రేషన్ సొల్యూషన్) విరేచనాల సమయంలో పిల్లలను నిర్జలీకరణం నుంచి కాపాడుతుంది. క్వారంటైన్ (Quarantine) అంటే సోకి ఉండవచ్చని భావించే వ్యక్తిని కొంత కాలం వేరుగా ఉంచడం; ఐసోలేషన్ (Isolation) అంటే అనారోగ్యంతో ఉన్న వ్యక్తిని వేరు చేయడం. అంటువ్యాధి విజృంభణ (Epidemic) అంటే ఒక ప్రాంతంలో వ్యాధి అకస్మాత్తుగా పెరగడం; ప్రపంచ మహమ్మారి (Pandemic) అనేక దేశాలలో వ్యాపిస్తుంది; స్థానిక వ్యాధి (Endemic) ఒక ప్రాంతంలో ఎల్లప్పుడూ ఉంటుంది. సమూహ రోగనిరోధక శక్తి (Herd immunity) అంటే తగినంత మంది రోగనిరోధక శక్తి కలిగి ఉండటం వల్ల వ్యాధి సులభంగా వ్యాపించలేని స్థితి; టీకా వేయించుకోని వారికి కూడా ఇది రక్షణ. జాతీయ ఆరోగ్య మిషన్ (National Health Mission) గ్రామ ఆరోగ్య కార్యకర్తలకు (ఆశా) మరియు ప్రాథమిక ఆరోగ్య సంరక్షణకు తోడ్పడుతుంది; నిఘా వ్యవస్థలు వ్యాధి విజృంభణలను ట్రాక్ చేస్తాయి.

పరీక్షలో పొరపాట్లు

• మలేరియా ప్రోటోజోవా వల్ల వస్తుంది, వైరస్ లేదా బ్యాక్టీరియా వల్ల కాదు.
• డెంగ్యూ ఎడిస్ ద్వారా; బోదకాలు క్యూలెక్స్ ద్వారా; మలేరియా ఎనాఫిలిస్ ద్వారా వ్యాపిస్తాయి.
• యాంటీబయాటిక్స్ వైరస్‌లపై పనిచేయవు.
• క్రియాశీల రోగనిరోధక శక్తిలో తన సొంత ప్రతిదేహాలు; నిష్క్రియాత్మకంలో తయారుగా ఉన్నవి వాడతారు.
• టీకా జ్ఞాపక కణాలను ఇస్తుంది; యాంటీసీరం త్వరిత కానీ స్వల్పకాల రక్షణ ఇస్తుంది.
• కాపీరైట్ భావ ప్రకటనను రక్షిస్తుంది, ఆలోచనను కాదు.
• పేటెంట్ ఆవిష్కరణను రక్షిస్తుంది; GI ప్రాంతీయ ఉత్పత్తిని రక్షిస్తుంది.
• WIPO ఐక్యరాజ్యసమితి సంస్థ; TRIPS WTO కు చెందినది.

ఒక్క వాక్యంలో

• ఆడ ఎనాఫిలిస్ మలేరియాను వ్యాపింపజేస్తుంది.
• ఎడిస్ దోమ డెంగ్యూను వ్యాపింపజేస్తుంది.
• HIV సహాయక T కణాలపై దాడి చేస్తుంది.
• క్షయకు వ్యతిరేకంగా BCG టీకా ఇస్తారు.
• జెన్నర్ మశూచి టీకాను అభివృద్ధి చేశారు.
• ఫ్లెమింగ్ పెన్సిలిన్‌ను కనుగొన్నారు.
• మశూచి నిర్మూలించబడింది.
• AMR అంటే క్రిములు మందులకు ఇక స్పందించకపోవడం.
• అయోడిన్ లోపం గాయిటర్‌కు కారణమవుతుంది.
• విటమిన్ C లోపం స్కర్వీకి కారణమవుతుంది.
• పేటెంట్ సాధారణంగా 20 సంవత్సరాలు చెల్లుతుంది.
• కొండపల్లి బొమ్మలకు GI గుర్తింపు ఉంది.

సాధన ప్రశ్నలు

1. మలేరియా దేని వల్ల కలుగుతుంది?

   1. బ్యాక్టీరియా
   2. వైరస్
   3. శిలీంధ్రం
   4. ప్రోటోజోవా
   సమాధానం

   D. ప్రోటోజోవా

   Malaria is caused by a

   1. Bacterium
   2. Virus
   3. Fungus
   4. Protozoan

2. మలేరియాను వ్యాప్తి చేసే దోమ ఏది?

   1. క్యూలెక్స్
   2. ఆడ ఎనాఫిలిస్
   3. ఏడిస్
   4. మగ ఎనాఫిలిస్
   సమాధానం

   B. ఆడ ఎనాఫిలిస్

   Which mosquito spreads malaria?

   1. Culex
   2. Female Anopheles
   3. Aedes
   4. Male Anopheles

3. డెంగ్యూను ఏ దోమ వ్యాప్తి చేస్తుంది?

   1. ఏడిస్
   2. క్యూలెక్స్
   3. ఎనాఫిలిస్
   4. ఇంటి ఈగ
   సమాధానం

   A. ఏడిస్

   Dengue is spread by which mosquito?

   1. Aedes
   2. Culex
   3. Anopheles
   4. Housefly

4. కాలా-అజార్‌ను వ్యాప్తి చేసేది

   1. ఈగ (ఫ్లీ)
   2. సెట్సీ ఈగ
   3. పేను (టిక్)
   4. శాండ్‌ఫ్లై
   సమాధానం

   D. శాండ్‌ఫ్లై

   Kala-azar is spread by

   1. Flea
   2. Tsetse fly
   3. Tick
   4. Sandfly

5. క్షయవ్యాధి ప్రధానంగా దేని ద్వారా వ్యాపిస్తుంది?

   1. దోమ కాటు
   2. కలుషిత నీరు
   3. గాలిలోని తుంపర్లు
   4. రక్త మార్పిడి మాత్రమే
   సమాధానం

   C. గాలిలోని తుంపర్లు

   Tuberculosis is mainly spread through

   1. Mosquito bites
   2. Contaminated water
   3. Air droplets
   4. Blood transfusion only

6. కింది వాటిలో బ్యాక్టీరియా వల్ల కలిగే వ్యాధి ఏది?

   1. కలరా
   2. డెంగ్యూ
   3. తట్టు
   4. పోలియో
   సమాధానం

   A. కలరా

   Which of the following diseases is caused by a bacterium?

   1. Cholera
   2. Dengue
   3. Measles
   4. Polio

7. HIV ప్రధానంగా దేనిపై దాడి చేస్తుంది?

   1. ఎర్ర రక్త కణాలు
   2. సహాయక T కణాలు
   3. ప్లేట్‌లెట్లు
   4. నాడీ కణాలు
   సమాధానం

   B. సహాయక T కణాలు

   HIV mainly attacks

   1. Red blood cells
   2. Helper T cells
   3. Platelets
   4. Neurons

8. రోగనిరోధక వ్యవస్థలో ప్రతిరక్షకాలను (యాంటీబాడీలను) ఉత్పత్తి చేసే కణాలు ఏవి?

   1. ఎర్ర కణాలు
   2. ప్లేట్‌లెట్లు
   3. నాడీ కణాలు
   4. B కణాలు
   సమాధానం

   D. B కణాలు

   Which cells of the immune system produce antibodies?

   1. Red cells
   2. Platelets
   3. Neurons
   4. B cells

9. ప్రపంచంలో మొదటి టీకాను ఏ వ్యాధికి వ్యతిరేకంగా అభివృద్ధి చేశారు?

   1. రేబిస్
   2. మశూచి
   3. తట్టు
   4. పోలియో
   సమాధానం

   B. మశూచి

   The first vaccine in the world was developed against

   1. Rabies
   2. Smallpox
   3. Measles
   4. Polio

10. BCG టీకా దేని నుండి రక్షిస్తుంది?

    1. క్షయ
    2. టైఫాయిడ్
    3. ధనుర్వాతం
    4. హెపటైటిస్ B
    సమాధానం

    A. క్షయ

    The BCG vaccine protects against

    1. Tuberculosis
    2. Typhoid
    3. Tetanus
    4. Hepatitis B

11. పెన్సిలిన్‌ను కనుగొన్నది ఎవరు?

    1. రాబర్ట్ కోచ్
    2. ఎడ్వర్డ్ జెన్నర్
    3. అలెగ్జాండర్ ఫ్లెమింగ్
    4. లూయీ పాశ్చర్
    సమాధానం

    C. అలెగ్జాండర్ ఫ్లెమింగ్

    Who discovered penicillin?

    1. Robert Koch
    2. Edward Jenner
    3. Alexander Fleming
    4. Louis Pasteur

12. యాంటీబయాటిక్స్ దేనిపై ప్రభావవంతంగా పనిచేయవు?

    1. కలరా
    2. వైరస్‌లు
    3. టైఫాయిడ్
    4. ధనుర్వాతం
    సమాధానం

    B. వైరస్‌లు

    Antibiotics are NOT effective against

    1. Cholera
    2. Viruses
    3. Typhoid
    4. Tetanus

13. యాంటీమైక్రోబియల్ నిరోధకత ప్రధానంగా దేని వల్ల ఏర్పడుతుంది?

    1. ఎక్కువ పండ్లు తినడం
    2. క్రమం తప్పని వ్యాయామం
    3. యాంటీబయాటిక్స్‌ను తప్పుగా లేదా అనవసరంగా వాడటం
    4. మరిగించిన నీరు తాగడం
    సమాధానం

    C. యాంటీబయాటిక్స్‌ను తప్పుగా లేదా అనవసరంగా వాడటం

    Antimicrobial resistance mainly arises from

    1. Eating more fruits
    2. Regular exercise
    3. Wrong or unnecessary use of antibiotics
    4. Drinking boiled water

14. ఆహారంలో అయోడిన్ లోపం వల్ల వచ్చే వ్యాధి

    1. స్కర్వీ
    2. బెరిబెరి
    3. రికెట్స్
    4. గాయిటర్ (గలగండం)
    సమాధానం

    D. గాయిటర్ (గలగండం)

    Lack of iodine in the diet causes

    1. Scurvy
    2. Beriberi
    3. Rickets
    4. Goitre

15. స్కర్వీ ఏ విటమిన్ లోపం వల్ల వస్తుంది?

    1. విటమిన్ C
    2. విటమిన్ A
    3. విటమిన్ B1
    4. విటమిన్ D
    సమాధానం

    A. విటమిన్ C

    Scurvy is caused by deficiency of which vitamin?

    1. Vitamin C
    2. Vitamin A
    3. Vitamin B1
    4. Vitamin D

16. కింది వాటిలో అంటువ్యాధి కాని వ్యాధి ఏది?

    1. టైఫాయిడ్
    2. తట్టు
    3. మలేరియా
    4. మధుమేహం
    సమాధానం

    D. మధుమేహం

    Which of the following is a non-communicable disease?

    1. Typhoid
    2. Measles
    3. Malaria
    4. Diabetes

17. అదుపు లేని కణ విభజన ఏ వ్యాధి ప్రధాన లక్షణం?

    1. గాయిటర్
    2. ఉబ్బసం
    3. క్యాన్సర్
    4. రక్తహీనత
    సమాధానం

    C. క్యాన్సర్

    Uncontrolled cell division is the main feature of

    1. Goitre
    2. Asthma
    3. Cancer
    4. Anaemia

18. సిద్ధంగా ఉన్న ప్రతిరక్షకాలను పొందడం ద్వారా వచ్చే రోగనిరోధక శక్తి ఏది?

    1. సామూహిక రోగనిరోధక శక్తి
    2. నిష్క్రియ రోగనిరోధక శక్తి
    3. క్రియాశీల రోగనిరోధక శక్తి
    4. సహజసిద్ధ రోగనిరోధక శక్తి
    సమాధానం

    B. నిష్క్రియ రోగనిరోధక శక్తి

    Immunity gained by receiving ready-made antibodies is

    1. Herd immunity
    2. Passive immunity
    3. Active immunity
    4. Innate immunity

19. టీకా ఎలా పనిచేస్తుంది?

    1. జ్ఞాపక కణాలను ఏర్పరచేలా శరీరానికి శిక్షణ ఇవ్వడం ద్వారా
    2. రక్తంలోని అన్ని క్రిములను చంపడం ద్వారా
    3. తెల్ల కణాలను భర్తీ చేయడం ద్వారా
    4. ప్రతిరక్షకాలను నేరుగా అందించడం ద్వారా
    సమాధానం

    A. జ్ఞాపక కణాలను ఏర్పరచేలా శరీరానికి శిక్షణ ఇవ్వడం ద్వారా

    A vaccine works by

    1. Training the body to form memory cells
    2. Killing all germs in the blood
    3. Replacing white cells
    4. Supplying antibodies directly

20. భారతదేశంలో పేటెంట్ కాలపరిమితి సాధారణంగా

    1. ఆవిష్కర్త జీవితకాలం
    2. దాఖలు చేసిన తేదీ నుండి 20 సంవత్సరాలు
    3. 5 సంవత్సరాలు
    4. 50 సంవత్సరాలు
    సమాధానం

    B. దాఖలు చేసిన తేదీ నుండి 20 సంవత్సరాలు

    The patent term in India is generally

    1. Life of the inventor
    2. 20 years from filing
    3. 5 years
    4. 50 years

21. కాపీరైట్ దేనిని రక్షిస్తుంది?

    1. కొత్త యంత్రాన్ని
    2. పుస్తకాలు, సంగీతం వంటి భావ వ్యక్తీకరణను
    3. ఒక ప్రాంతీయ ఉత్పత్తిని
    4. బ్రాండ్ లోగోను మాత్రమే
    సమాధానం

    B. పుస్తకాలు, సంగీతం వంటి భావ వ్యక్తీకరణను

    Copyright protects

    1. A new machine
    2. Expression of ideas such as books and music
    3. A regional product
    4. A brand logo only

22. భౌగోళిక గుర్తింపు (GI) ట్యాగ్‌ను దేనికి ఇస్తారు?

    1. కంప్యూటర్ ప్రోగ్రామ్‌కు
    2. కొత్త ఔషధానికి
    3. ఒక ప్రాంతంతో ముడిపడి ఉన్న ఉత్పత్తికి
    4. కంపెనీ పేరుకు
    సమాధానం

    C. ఒక ప్రాంతంతో ముడిపడి ఉన్న ఉత్పత్తికి

    A Geographical Indication tag is given to

    1. A computer program
    2. A new drug
    3. A product linked to a region
    4. A company name

23. కింది వాటిలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు చెందిన GI ట్యాగ్ ఉన్నది ఏది?

    1. మైసూర్ పట్టు
    2. డార్జిలింగ్ టీ
    3. కులు శాలువా
    4. కొండపల్లి బొమ్మలు
    సమాధానం

    D. కొండపల్లి బొమ్మలు

    Which of the following carries a GI tag from Andhra Pradesh?

    1. Mysore silk
    2. Darjeeling tea
    3. Kullu shawl
    4. Kondapalli toys

24. TRIPS ఒప్పందాన్ని ఏ సంస్థ నిర్వహిస్తుంది?

    1. ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ (WTO)
    2. IMF
    3. WHO
    4. UNESCO
    సమాధానం

    A. ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ (WTO)

    The TRIPS Agreement is administered under the

    1. World Trade Organization
    2. IMF
    3. WHO
    4. UNESCO

25. ప్రపంచవ్యాప్తంగా మేధో సంపత్తిని పర్యవేక్షించే ఐక్యరాజ్యసమితి సంస్థ ఏది?

    1. WIPO
    2. FAO
    3. UNICEF
    4. UNDP
    సమాధానం

    A. WIPO

    Which UN body deals with intellectual property worldwide?

    1. WIPO
    2. FAO
    3. UNICEF
    4. UNDP

26. సాంప్రదాయ విజ్ఞాన డిజిటల్ గ్రంథాలయాన్ని (Traditional Knowledge Digital Library) ప్రధానంగా ఎందుకు ఏర్పాటు చేశారు?

    1. వాతావరణాన్ని నమోదు చేయడానికి
    2. వైద్యులకు శిక్షణ ఇవ్వడానికి
    3. ఔషధాలను అమ్మడానికి
    4. భారతీయ సాంప్రదాయ విజ్ఞానంపై తప్పు పేటెంట్లను నివారించడానికి
    సమాధానం

    D. భారతీయ సాంప్రదాయ విజ్ఞానంపై తప్పు పేటెంట్లను నివారించడానికి

    The Traditional Knowledge Digital Library was set up mainly to

    1. Record weather
    2. Train doctors
    3. Sell medicines
    4. Prevent wrong patents on Indian traditional knowledge

27. నిర్బంధ లైసెన్సింగ్ (Compulsory licensing) దేనికి అనుమతిస్తుంది?

    1. ఔషధాల ఉచిత ఎగుమతికి
    2. ఔషధాన్ని నిషేధించడానికి
    3. ప్రజారోగ్య అవసరంలో పేటెంట్ ఉన్న ఔషధాన్ని ఇతరులు తయారుచేయడానికి
    4. పేటెంట్‌ను శాశ్వతంగా పొడిగించడానికి
    సమాధానం

    C. ప్రజారోగ్య అవసరంలో పేటెంట్ ఉన్న ఔషధాన్ని ఇతరులు తయారుచేయడానికి

    Compulsory licensing allows

    1. Free export of drugs
    2. Banning a drug
    3. Others to make a patented medicine in public health need
    4. Extending a patent forever

28. పాముకాటు తర్వాత సిద్ధంగా ఉన్న యాంటిసీరమ్ తీసుకున్న వ్యక్తికి లభించేది

    1. జీవితకాల రోగనిరోధక శక్తి
    2. నిష్క్రియ రోగనిరోధక శక్తి
    3. క్రియాశీల రోగనిరోధక శక్తి
    4. సహజసిద్ధ రోగనిరోధక శక్తి
    సమాధానం

    B. నిష్క్రియ రోగనిరోధక శక్తి

    A person who takes ready-made antiserum after a snake bite gets

    1. Lifelong immunity
    2. Passive immunity
    3. Active immunity
    4. Innate immunity

29. ఒక ప్రాంతంలో డెంగ్యూ వ్యాప్తిని ఉత్తమంగా నివారించే చర్య ఏది?

    1. ఏడిస్ దోమ పెరిగే నిల్వ నీటిని తొలగించడం
    2. యాంటీబయాటిక్స్ తీసుకోవడం
    3. పాలు మరిగించడం
    4. ఎక్కువ ఉప్పు తినడం
    సమాధానం

    A. ఏడిస్ దోమ పెరిగే నిల్వ నీటిని తొలగించడం

    Which step best prevents the spread of dengue in a locality?

    1. Removing stagnant water where Aedes breeds
    2. Taking antibiotics
    3. Boiling milk
    4. Eating more salt

30. వైరల్ జ్వరం ఉన్న రోగి యాంటీబయాటిక్స్ అడుగుతున్నారు. సరైన సలహా ఏమిటంటే, యాంటీబయాటిక్స్

    1. విటమిన్లు
    2. అన్ని జ్వరాలను నయం చేస్తాయి
    3. వైరస్‌లపై నిరుపయోగం
    4. జీవితకాల రోగనిరోధక శక్తిని ఇస్తాయి
    సమాధానం

    C. వైరస్‌లపై నిరుపయోగం

    A patient with viral fever asks for antibiotics. The correct advice is that

    1. They are vitamins
    2. They cure all fever
    3. They are useless against viruses
    4. They give lifelong immunity

31. కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. మలేరియా ప్రోటోజోవా వల్ల కలుగుతుంది. 2. డెంగ్యూ బ్యాక్టీరియా వల్ల కలుగుతుంది.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Consider the statements: 1. Malaria is caused by a protozoan. 2. Dengue is caused by a bacterium.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

32. కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. HIV దోమ కాటు ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. 2. HIV ఉమ్మడిగా వాడే సూదుల ద్వారా వ్యాపించగలదు.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    B. 2 మాత్రమే

    Consider the statements: 1. HIV spreads by mosquito bites. 2. HIV can spread through shared needles.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

33. కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. మశూచి నిర్మూలించబడింది. 2. మొదటి టీకాను ఎడ్వర్డ్ జెన్నర్ అభివృద్ధి చేశారు.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 లేదా 2 కాదు
    4. 1 మరియు 2 రెండూ
    సమాధానం

    D. 1 మరియు 2 రెండూ

    Consider the statements: 1. Smallpox has been eradicated. 2. The first vaccine was developed by Edward Jenner.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Neither 1 nor 2
    4. Both 1 and 2

34. కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. యాంటీబయాటిక్స్ వైరస్‌లపై పనిచేస్తాయి. 2. యాంటీబయాటిక్ కోర్సును మధ్యలో ఆపడం నిరోధకత పెరగడానికి దోహదపడవచ్చు.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    B. 2 మాత్రమే

    Consider the statements: 1. Antibiotics work on viruses. 2. Incomplete antibiotic courses can help resistance develop.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

35. కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. కాపీరైట్ భావాలను యథాతథంగా రక్షిస్తుంది. 2. పేటెంట్ కొత్త ఆవిష్కరణను రక్షిస్తుంది.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    B. 2 మాత్రమే

    Consider the statements: 1. Copyright protects ideas as such. 2. A patent protects a new invention.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

36. కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. TRIPS అనేది WTO ఒప్పందం. 2. WIPO ఐక్యరాజ్యసమితి సంస్థ.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    C. 1 మరియు 2 రెండూ

    Consider the statements: 1. TRIPS is an agreement of the WTO. 2. WIPO is a UN agency.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

37. కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. బోదకాలు (ఫైలేరియాసిస్) క్యూలెక్స్ దోమ ద్వారా వ్యాపిస్తుంది. 2. కాలా-అజార్ ఎనాఫిలిస్ దోమ ద్వారా వ్యాపిస్తుంది.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 మరియు 2 రెండూ
    4. 1 లేదా 2 కాదు
    సమాధానం

    A. 1 మాత్రమే

    Consider the statements: 1. Filariasis is spread by the Culex mosquito. 2. Kala-azar is spread by the Anopheles mosquito.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Both 1 and 2
    4. Neither 1 nor 2

38. కింది ప్రకటనలను పరిగణించండి: 1. సహజసిద్ధ రోగనిరోధక శక్తి పుట్టుక నుండే ఉంటుంది. 2. రెండోసారి సంక్రమణ వచ్చినప్పుడు జ్ఞాపక కణాలు త్వరిత ప్రతిస్పందనకు సహాయపడతాయి.

    1. 1 మాత్రమే
    2. 2 మాత్రమే
    3. 1 లేదా 2 కాదు
    4. 1 మరియు 2 రెండూ
    సమాధానం

    D. 1 మరియు 2 రెండూ

    Consider the statements: 1. Innate immunity is present from birth. 2. Memory cells help a faster response to a second infection.

    1. 1 only
    2. 2 only
    3. Neither 1 nor 2
    4. Both 1 and 2

39. వ్యాధిని దాని కారకంతో జతపరచండి: 1. క్షయ - A. వైరస్ 2. పోలియో - B. బ్యాక్టీరియా 3. తామర (రింగ్‌వార్మ్) - C. శిలీంధ్రం

    1. 1-A, 2-B, 3-C
    2. 1-C, 2-B, 3-A
    3. 1-B, 2-A, 3-C
    4. 1-B, 2-C, 3-A
    సమాధానం

    C. 1-B, 2-A, 3-C

    Match the disease with its cause: 1. Tuberculosis - A. Virus 2. Polio - B. Bacterium 3. Ringworm - C. Fungus

    1. 1-A, 2-B, 3-C
    2. 1-C, 2-B, 3-A
    3. 1-B, 2-A, 3-C
    4. 1-B, 2-C, 3-A

40. వ్యాధిని దాని వాహకంతో జతపరచండి: 1. మలేరియా - A. ఏడిస్ 2. డెంగ్యూ - B. ఎనాఫిలిస్ 3. బోదకాలు - C. క్యూలెక్స్

    1. 1-C, 2-A, 3-B
    2. 1-B, 2-C, 3-A
    3. 1-A, 2-B, 3-C
    4. 1-B, 2-A, 3-C
    సమాధానం

    D. 1-B, 2-A, 3-C

    Match the disease with its vector: 1. Malaria - A. Aedes 2. Dengue - B. Anopheles 3. Filariasis - C. Culex

    1. 1-C, 2-A, 3-B
    2. 1-B, 2-C, 3-A
    3. 1-A, 2-B, 3-C
    4. 1-B, 2-A, 3-C

41. లోపాన్ని దాని వ్యాధితో జతపరచండి: 1. విటమిన్ A - A. రికెట్స్ 2. విటమిన్ D - B. రేచీకటి 3. ఇనుము - C. రక్తహీనత

    1. 1-B, 2-A, 3-C
    2. 1-A, 2-B, 3-C
    3. 1-B, 2-C, 3-A
    4. 1-C, 2-A, 3-B
    సమాధానం

    A. 1-B, 2-A, 3-C

    Match the deficiency with the disease: 1. Vitamin A - A. Rickets 2. Vitamin D - B. Night blindness 3. Iron - C. Anaemia

    1. 1-B, 2-A, 3-C
    2. 1-A, 2-B, 3-C
    3. 1-B, 2-C, 3-A
    4. 1-C, 2-A, 3-B

42. హక్కును అది రక్షించే వాటితో జతపరచండి: 1. పేటెంట్ - A. ఆవిష్కరణ 2. ట్రేడ్‌మార్క్ - B. బ్రాండ్ పేరు 3. కాపీరైట్ - C. పుస్తకాలు, సంగీతం

    1. 1-A, 2-C, 3-B
    2. 1-B, 2-A, 3-C
    3. 1-A, 2-B, 3-C
    4. 1-C, 2-B, 3-A
    సమాధానం

    C. 1-A, 2-B, 3-C

    Match the right with what it protects: 1. Patent - A. Invention 2. Trademark - B. Brand name 3. Copyright - C. Books and music

    1. 1-A, 2-C, 3-B
    2. 1-B, 2-A, 3-C
    3. 1-A, 2-B, 3-C
    4. 1-C, 2-B, 3-A

43. కింది వాటిలో గుండె జబ్బుకు జీవనశైలి సంబంధిత ప్రమాద కారకం ఏది?

    1. టీకా వేయడం
    2. చేతులు కడుక్కోవడం
    3. మరిగించిన నీరు తాగడం
    4. ధూమపానం మరియు వ్యాయామం లేకపోవడం
    సమాధానం

    D. ధూమపానం మరియు వ్యాయామం లేకపోవడం

    Which of the following is a lifestyle-related risk for heart disease?

    1. Vaccination
    2. Hand washing
    3. Drinking boiled water
    4. Smoking and lack of exercise

44. పల్స్ పోలియో కార్యక్రమాల్లో ప్రధానంగా ఇచ్చేవి

    1. విటమిన్ మాత్రలు
    2. నోటి పోలియో టీకా చుక్కలు
    3. యాంటీబయాటిక్ ఇంజెక్షన్లు
    4. మలేరియా మందులు
    సమాధానం

    B. నోటి పోలియో టీకా చుక్కలు

    Pulse Polio campaigns mainly give

    1. Vitamin tablets
    2. Oral polio vaccine drops
    3. Antibiotic injections
    4. Malaria drugs

45. కింది వాటిలో జన్యువుల ద్వారా సంక్రమించేది ఏది?

    1. కలరా
    2. మలేరియా
    3. క్షయ
    4. హీమోఫిలియా
    సమాధానం

    D. హీమోఫిలియా

    Which of the following is passed on through genes?

    1. Cholera
    2. Malaria
    3. Tuberculosis
    4. Haemophilia