AP పరీక్షల కోసం సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ · Chapter 4

శక్తి: సంప్రదాయ, పునరుత్పాదక, అణు శక్తి

గుర్తుంచుకోవలసినవి

భారతదేశ విద్యుత్తుకు బొగ్గు ఇప్పటికీ ప్రధాన వనరు. పునరుత్పాదక శక్తి, అణు విద్యుత్తు, జల విద్యుత్తు దీనికి తోడవుతున్నాయి; దేశం దశలవారీగా పరిశుభ్ర శక్తి వైపు సాగుతోంది.
భారతదేశ అణు కార్యక్రమానికి మూడు దశలు ఉన్నాయి: సహజ యురేనియం, భారజల రియాక్టర్లు; తరువాత ప్లూటోనియం వాడే ఫాస్ట్ బ్రీడర్ రియాక్టర్లు; ఆ తరువాత థోరియం ఆధారిత రియాక్టర్లు. ఈ ప్రణాళిక భారతదేశ విస్తారమైన థోరియం నిల్వల చుట్టూ రూపొందింది.
పునరుత్పాదక వనరులు (సౌర, పవన, జీవద్రవ్యం, చిన్న జల విద్యుత్తు) వేగంగా పెరుగుతున్నాయి. అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి, జాతీయ సౌర మిషన్, శక్తి ఆదా పథకాలు జాతీయ దిశను చూపిస్తాయి.

శక్తి వనరుల ప్రాథమికాంశాలు

శక్తి వనరులను రెండు విధాలుగా వర్గీకరిస్తారు. సంప్రదాయ (పునరుత్పాదకం కాని) వనరులు బొగ్గు, పెట్రోలియం, సహజ వాయువు. ఇవి ఏర్పడటానికి లక్షల సంవత్సరాలు పట్టింది, ఏదో ఒక రోజు అయిపోతాయి. సంప్రదాయేతర (పునరుత్పాదక) వనరులు సౌర, పవన, అలల, భూతాప, జీవద్రవ్యం, చిన్న జల విద్యుత్తు. ఇవి సహజంగా తమను తాము పునరుద్ధరించుకుంటాయి.

శిలాజ ఇంధనాలు వేడి, ఒత్తిడి కింద పూడుకుపోయిన మొక్కలు, జంతువుల అవశేషాల నుండి ఏర్పడతాయి. ఇవి మండినప్పుడు కార్బన్ డయాక్సైడ్, సల్ఫర్ డయాక్సైడ్, నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్లను విడుదల చేస్తాయి. దీనివల్ల భూతాపం, ఆమ్ల వర్షం కలుగుతాయి. ప్రపంచం పరిశుభ్ర శక్తి వైపు మళ్లడానికి ఇదే ప్రధాన కారణం.

బొగ్గు, చమురు, వాయువు

బొగ్గు దశలవారీగా ఏర్పడుతుంది: పీట్, లిగ్నైట్, బిట్యుమినస్, ఆంత్రసైట్. ఈ క్రమంలో కార్బన్ శాతం పెరుగుతుంది. ఆంత్రసైట్ అత్యుత్తమ నాణ్యత గలది, అత్యధిక కార్బన్ ఉంటుంది. భారతీయ బొగ్గులో ఎక్కువ భాగం బిట్యుమినస్, అధిక బూడిదతో ఉంటుంది. థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రాల్లో బొగ్గును మండించి నీటిని మరిగిస్తారు; ఆవిరి టర్బైన్‌ను తిప్పుతుంది, టర్బైన్ జనరేటర్‌ను తిప్పుతుంది.

పెట్రోలియం అవక్షేప శిలల్లో లభించే ముడి చమురు. శుద్ధి కర్మాగారాల్లో అంశిక స్వేదనం ద్వారా దీనిని పెట్రోల్, డీజిల్, కిరోసిన్, LPG, ఇతర ఉత్పత్తులుగా వేరు చేస్తారు. సహజ వాయువు ప్రధానంగా మీథేన్. దీనిని వాహనాలకు CNG (సంపీడిత సహజ వాయువు)గా, ఇళ్లకు PNG (పైపుల ద్వారా సహజ వాయువు)గా విక్రయిస్తారు. LPG ప్రధానంగా ప్రొపేన్, బ్యూటేన్.

భారతదేశం తన ముడి చమురులో పెద్ద భాగాన్ని దిగుమతి చేసుకుంటుంది. అందువల్ల దేశం తూర్పు, పశ్చిమ తీరాల్లో ఉన్న భూగర్భ శిలా గుహల్లో వ్యూహాత్మక పెట్రోలియం నిల్వలను ఉంచుతుంది. తీర ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కృష్ణా-గోదావరి బేసిన్‌లో లోతు సముద్ర వాయువు ఉంది; విశాఖపట్నంలో ప్రధాన శుద్ధి కర్మాగారం ఉంది.

జల విద్యుత్తు

జల విద్యుత్తు నిల్వ చేసిన నీటి స్థితిశక్తిని ఉపయోగిస్తుంది. నీరు పెన్‌స్టాక్స్ అనే గొట్టాల ద్వారా కిందికి పడి టర్బైన్లను తిప్పుతుంది, టర్బైన్ జనరేటర్‌ను నడుపుతుంది. నిల్వ కోసం ఆనకట్ట అవసరం. జల విద్యుత్తు వల్ల వాయు కాలుష్యం ఉండదు; త్వరగా ప్రారంభించి ఆపవచ్చు, కాబట్టి గరిష్ఠ డిమాండ్‌ను తీర్చడానికి వాడతారు.

ప్రతికూలతలు: భూమి ముంపు, ప్రజల నిర్వాసనం, నదులపై ప్రభావాలు. పంప్డ్ స్టోరేజ్ (Pumped storage) కేంద్రాలు డిమాండ్ తక్కువగా ఉన్నప్పుడు నీటిని పై జలాశయానికి పంపి, డిమాండ్ ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు విడుదల చేస్తాయి; ఇవి పెద్ద బ్యాటరీలా పనిచేస్తాయి. కృష్ణా నదిపై శ్రీశైలం ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణలలో ప్రసిద్ధ జల విద్యుత్ ప్రాజెక్టు; విశాఖపట్నం సమీపంలోని సింహాద్రి బొగ్గు ఆధారిత థర్మల్ కేంద్రం. చిన్న జల విద్యుత్ ప్రాజెక్టులను (సాధారణంగా 25 MW వరకు) పునరుత్పాదకంగా లెక్కిస్తారు.

అణు శక్తి

కేంద్రక విచ్ఛిత్తి (Fission) అంటే భారీ కేంద్రకం (యురేనియం-235 లేదా ప్లూటోనియం-239) న్యూట్రాన్ తాకినప్పుడు చిన్న కేంద్రకాలుగా విడిపోవడం. ఇది అపారమైన శక్తిని, గొలుసు చర్యను కొనసాగించే మరిన్ని న్యూట్రాన్లను విడుదల చేస్తుంది. కేంద్రక సంలీనం (Fusion) అంటే హైడ్రోజన్ ఐసోటోపుల వంటి తేలికైన కేంద్రకాలు కలవడం; ఇది సూర్యుడికి శక్తినిస్తుంది, భూమిపై విద్యుత్తు కోసం ఇంకా వాడటం లేదు.

రియాక్టర్ భాగాలు: ఇంధనం (యురేనియం), మితకారి (Moderator) (న్యూట్రాన్లను నెమ్మది చేస్తుంది; భారజలం లేదా గ్రాఫైట్), నియంత్రణ కడ్డీలు (న్యూట్రాన్లను గ్రహిస్తాయి; బోరాన్ లేదా కాడ్మియం), శీతలీకరణి (వేడిని తొలగిస్తుంది), దృఢమైన కంటైన్‌మెంట్ భవనం. ప్రెషరైజ్డ్ హెవీ వాటర్ రియాక్టర్లు (PHWR) సహజ యురేనియం, భారజలాన్ని వాడతాయి. లైట్ వాటర్ రియాక్టర్లు సంపన్న యురేనియంను వాడతాయి. తమిళనాడులోని కూడంకుళంలో రష్యా రూపకల్పన చేసిన లైట్ వాటర్ రియాక్టర్లు ఉన్నాయి.

హోమీ జె. భాభా రూపొందించిన భారతదేశ మూడు దశల కార్యక్రమం:

దశ	రియాక్టర్	ఇంధనం	ఫలితం
1	PHWR	సహజ యురేనియం	విద్యుత్తు, ప్లూటోనియం-239
2	ఫాస్ట్ బ్రీడర్ రియాక్టర్	ప్లూటోనియం, యురేనియం	విద్యుత్తు, థోరియం నుండి యురేనియం-233
3	థోరియం ఆధారిత రియాక్టర్లు	యురేనియం-233, థోరియం	దీర్ఘకాలిక విద్యుత్తు

భారతదేశంలో చాలా పెద్ద థోరియం నిల్వలు ఉన్నాయి; అవి ఎక్కువగా కేరళ, తమిళనాడు, ఒడిశా బీచ్ ఇసుకల్లో, తీర ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కూడా ఉన్నాయి. అందుకే థోరియం మార్గం ముఖ్యమైనది. అణుశక్తి కమిషన్, అణుశక్తి విభాగం కార్యక్రమానికి నాయకత్వం వహిస్తాయి; న్యూక్లియర్ పవర్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా లిమిటెడ్ విద్యుత్ రియాక్టర్లను నడుపుతుంది. అణుశక్తి నియంత్రణ మండలి భద్రతా నియంత్రణ సంస్థ. అణు వ్యర్థాలను నిల్వ, పునఃప్రాసెసింగ్ ద్వారా నిర్వహిస్తారు.

పునరుత్పాదక శక్తి

సౌర: ఫోటోవోల్టాయిక్ (PV) కణాలు సూర్యకాంతిని నేరుగా విద్యుత్తుగా మారుస్తాయి. సౌర ఉష్ణ వ్యవస్థలు అద్దాలతో ద్రవాన్ని వేడి చేస్తాయి. జాతీయ సౌర మిషన్ (2010) భారతదేశాన్ని సౌర విద్యుత్తులో అగ్రగామిగా చేయడాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. భారతదేశం, ఫ్రాన్స్ ప్రారంభించిన అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి సూర్యరశ్మి సమృద్ధిగా ఉన్న దేశాల కోసం; దీని ప్రధాన కార్యాలయం భారతదేశంలో ఉంది. పైకప్పు సౌర విద్యుత్తు, రైతులకు సౌర పంపులకు PM-KUSUM వంటి పథకాలు మద్దతు ఇస్తాయి.

పవన: గాలి జనరేటర్‌కు అనుసంధానించిన రెక్కలను తిప్పుతుంది. తమిళనాడు, గుజరాత్, కర్ణాటక ప్రముఖ పవన రాష్ట్రాలు; ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కూడా పవన, సౌర పార్కులు ఉన్నాయి; రాయలసీమ ప్రాంతాలు రెండింటికీ అనుకూలం.

జీవద్రవ్యం, బయోగ్యాస్: వ్యవసాయ వ్యర్థాలు, పశువుల పేడ, కలపను వాడతారు. బయోగ్యాస్ ప్రధానంగా అవాయు జీర్ణక్రియ ద్వారా ఉత్పత్తి అయ్యే మీథేన్. చమురు దిగుమతులను తగ్గించడానికి పెట్రోల్‌లో కలిపే ఇథనాల్ వంటి జీవ ఇంధనాలను ప్రోత్సహిస్తారు.

ఇతరాలు: అలల శక్తి సముద్ర మట్టం మార్పులను వాడుతుంది; భూతాప శక్తి భూమి లోపలి వేడిని వాడుతుంది; పునరుత్పాదక విద్యుత్తుతో నీటిని విడగొట్టి తయారుచేసే గ్రీన్ హైడ్రోజన్ను జాతీయ గ్రీన్ హైడ్రోజన్ మిషన్ ప్రోత్సహిస్తుంది.

వనరు	ప్రధాన ప్రయోజనం	ప్రధాన పరిమితి
బొగ్గు	చౌక, సమృద్ధి	కాలుష్యం, బూడిద
జల విద్యుత్తు	పరిశుభ్రం, త్వరగా ప్రారంభం	ముంపు, వర్షం అవసరం
అణు శక్తి	అధిక విద్యుత్తు, తక్కువ కార్బన్	వ్యర్థాలు, భద్రత, ఖర్చు
సౌర	ఉచిత ఇంధనం	పగటిపూట మాత్రమే పనిచేస్తుంది
పవన	పరిశుభ్రం	స్థిరమైన గాలి అవసరం

శక్తి విధానం, సామర్థ్యం

విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ విద్యుత్తును, నూతన, పునరుత్పాదక శక్తి మంత్రిత్వ శాఖ పునరుత్పాదక శక్తిని చూస్తాయి. శక్తి పరిరక్షణ చట్టం (Energy Conservation Act) ఇంధన సామర్థ్య సంస్థ (BEE)ను ఏర్పాటు చేసింది. BEE గృహోపకరణాలకు స్టార్ లేబులింగ్ కార్యక్రమాన్ని నడుపుతుంది; స్టార్ ఎక్కువైతే విద్యుత్ వినియోగం తక్కువ. UJALA పథకం LED బల్బులను పంపిణీ చేసింది. పెర్ఫార్మ్, అచీవ్ అండ్ ట్రేడ్ (PAT) పథకం పెద్ద పరిశ్రమలకు శక్తి ఆదా లక్ష్యాలను నిర్దేశిస్తుంది, సర్టిఫికెట్లను వ్యాపారం చేసుకునే అవకాశం ఇస్తుంది. శక్తి పరిరక్షణ భవన నియమావళి (Energy Conservation Building Code) సమర్థ భవనాలకు నియమాలను నిర్దేశిస్తుంది.

నికర-శూన్య ఉద్గారాల దీర్ఘకాలిక లక్ష్యాన్ని భారతదేశం నిర్దేశించుకుంది; తన సామర్థ్యంలో శిలాజేతర విద్యుత్ వాటాను పెంచుతామని హామీ ఇచ్చింది. స్మార్ట్ గ్రిడ్లు, బ్యాటరీ నిల్వ, ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు ఈ లక్ష్యానికి తోడ్పడతాయి.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు పొడవైన తీరం, బలమైన సూర్యరశ్మి, మంచి పవన ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. రాష్ట్రం సౌర పార్కులు, పవన ప్రాజెక్టులు, పంప్డ్ స్టోరేజ్, గ్రీన్ హైడ్రోజన్ ప్రణాళికలను ప్రోత్సహిస్తుంది. ప్రస్తుత ప్రాజెక్టు పేర్లు, సామర్థ్యాల కోసం తాజా అధికారిక ప్రకటనను చూడండి.

విద్యుత్ గ్రిడ్, శక్తి భద్రత

విద్యుత్తు ఉత్పత్తి కేంద్రాల్లో తయారై, అధిక వోల్టేజ్ ప్రసార లైన్ల ద్వారా వెళ్లి, ఆ తర్వాత ఇళ్లు, కర్మాగారాల కోసం ట్రాన్స్‌ఫార్మర్ల (Transformer) ద్వారా తగ్గించబడుతుంది. ఈ లైన్లు గ్రిడ్ను ఏర్పరుస్తాయి. భారతదేశంలో ఒకే జాతీయ గ్రిడ్ ఉంది, కాబట్టి ఒక ప్రాంతంలో మిగులు విద్యుత్తును మరో ప్రాంతానికి పంపవచ్చు. విద్యుత్తు ఉమ్మడి జాబితా అంశం (concurrent subject), కాబట్టి కేంద్రం, రాష్ట్రాలు రెండూ దీనిపై నియమాలు రూపొందిస్తాయి. ప్రసార, పంపిణీ సమయంలో నష్టాలు (T&D నష్టాలు) పాత సమస్య; వాటిని తగ్గించడానికి స్మార్ట్ మీటర్లు, మెరుగైన లైన్లను వాడతారు.

శక్తి భద్రత అంటే ఎల్లప్పుడూ అందుబాటు ధరలో తగినంత శక్తి ఉండటం. భారతదేశం దీనిని అనేక వనరులను వాడటం, నిల్వలను నిర్మించడం, శక్తిని ఆదా చేయడం, సొంత ఇంధనాన్ని ఎక్కువగా ఉత్పత్తి చేయడం ద్వారా సాధించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. బొగ్గు వాయురూపీకరణ (Coal gasification) బొగ్గును మరింత పరిశుభ్రంగా మండే వాయువుగా మారుస్తుంది; క్లీన్ కోల్ పద్ధతులు థర్మల్ కేంద్రాల కాలుష్యాన్ని తగ్గించడానికి ప్రయత్నిస్తాయి. థర్మల్ కేంద్రాల చిమ్నీలలో బూడిదను పట్టుకోవడానికి ఎలక్ట్రోస్టాటిక్ ప్రెసిపిటేటర్లు అనే ఫిల్టర్లను వాడతారు. ఫ్లై యాష్‌ను ఇటుకలు, సిమెంటు తయారీకి వాడవచ్చు, ఇది వ్యర్థాలను తగ్గిస్తుంది. సూర్యకాంతి, గాలి రోజంతా మారుతూ ఉంటాయి కాబట్టి సౌర, పవన విద్యుత్తుకు బలమైన గ్రిడ్, బ్యాటరీల వంటి నిల్వ అవసరం.

శీఘ్ర పోలిక: వాడుకలో శిలాజ ఇంధనాలు

బొగ్గును ప్రధానంగా విద్యుత్తు, ఉక్కు తయారీకి వాడతారు. పెట్రోలియంను ఎక్కువగా రవాణాకు, ప్లాస్టిక్లు, ఎరువులకు ముడి పదార్థంగా వాడతారు. సహజ వాయువును విద్యుత్తు, ఎరువుల కర్మాగారాలు, ఇంట్లో పరిశుభ్ర ఇంధనంగా వాడతారు. ఈ మూడింటిలో ప్రతి యూనిట్ శక్తికి బొగ్గు అత్యధిక కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను, సహజ వాయువు అత్యల్పాన్ని ఇస్తుంది. అందుకే పరిశుభ్ర శక్తి వైపు సాగే మార్గంలో వాయువును వారధి ఇంధనం అంటారు.

పరీక్షలో పొరపాట్లు

సూర్యుడికి శక్తినిచ్చేది సంలీనం; ఈ రోజు రియాక్టర్లలో వాడేది విచ్ఛిత్తి.
భారజలం మితకారి, ఇంధనం కాదు; నియంత్రణ కడ్డీలు న్యూట్రాన్లను గ్రహిస్తాయి.
దశ 2 ప్లూటోనియంను ఇంధనంగా వాడుతుంది (థోరియం కేవలం యురేనియం-233 ఉత్పత్తికి దుప్పటిగా); థోరియం ఆధారిత ఇంధనం దశ 3.
ఆంత్రసైట్‌లో అత్యధిక కార్బన్; లిగ్నైట్, పీట్‌లో తక్కువ.
LPG ప్రొపేన్, బ్యూటేన్; CNG ప్రధానంగా మీథేన్.
భాభా కార్యక్రమాన్ని రూపొందించారు; భాభా పరమాణు పరిశోధన కేంద్రం ప్రధాన పరిశోధన కేంద్రం, NPCIL విద్యుత్ కేంద్రాలను నడుపుతుంది.
BEE లేబులింగ్ చేస్తుంది; సౌర, పవనాన్ని నూతన, పునరుత్పాదక శక్తి మంత్రిత్వ శాఖ చూస్తుంది.
పంప్డ్ స్టోరేజ్ శక్తిని నిల్వ చేస్తుంది; కొత్త శక్తిని సృష్టించదు.

ఒక్క వాక్య సమాచారం

శిలాజ ఇంధనాలు మండినప్పుడు కార్బన్ డయాక్సైడ్‌ను విడుదల చేస్తాయి.
భారతదేశంలో విద్యుత్తుకు బొగ్గు అతిపెద్ద వనరు.
పెట్రోలియంను అంశిక స్వేదనం ద్వారా వేరు చేస్తారు.
బయోగ్యాస్ ప్రధానంగా మీథేన్.
మితకారి న్యూట్రాన్లను నెమ్మది చేస్తుంది.
నియంత్రణ కడ్డీలు బోరాన్ లేదా కాడ్మియంను వాడతాయి.
భారత అణు కార్యక్రమం మొదటి దశ PHWRలను వాడుతుంది.
భారతదేశ థోరియం నిల్వలు పెద్దవి.
అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి ప్రధాన కార్యాలయం భారతదేశంలో ఉంది.
BEE గృహోపకరణాలకు స్టార్ రేటింగ్‌లు ఇస్తుంది.
UJALA LED బల్బులను ప్రోత్సహించింది.
శ్రీశైలం కృష్ణా నదిపై జల విద్యుత్ ప్రాజెక్టు.

సాధన ప్రశ్నలు

ఏ రకం బొగ్గులో కార్బన్ శాతం అత్యధికంగా ఉంటుంది?
1. బిటుమినస్
2. పీట్
3. లిగ్నైట్
4. ఆంత్రసైట్
సమాధానం
D. ఆంత్రసైట్
Which form of coal has the highest carbon content?
1. Bituminous
2. Peat
3. Lignite
4. Anthracite
వాహనాల్లో CNGగా ఉపయోగించే సహజ వాయువు ప్రధానంగా ఏ వాయువుతో ఏర్పడింది?
1. ప్రొపేన్
2. మీథేన్
3. బ్యూటేన్
4. ఈథేన్
సమాధానం
B. మీథేన్
Natural gas used in vehicles as CNG is mainly composed of which gas?
1. Propane
2. Methane
3. Butane
4. Ethane
ముడి చమురును పెట్రోల్, డీజిల్, కిరోసిన్‌గా విడదీసే ప్రక్రియ ఏది?
1. అవక్షేపణ
2. వడపోత
3. విద్యుత్ విశ్లేషణ
4. అంశీభూత స్వేదనం
సమాధానం
D. అంశీభూత స్వేదనం
Crude oil is separated into petrol, diesel and kerosene by which process?
1. Sedimentation
2. Filtration
3. Electrolysis
4. Fractional distillation
అణు రియాక్టర్‌లో న్యూట్రాన్లను నెమ్మదింపజేసే పదార్థాన్ని ఇలా అంటారు
1. నియంత్రణ కడ్డీ
2. మితకారి (మోడరేటర్)
3. శీతలీకరణి (కూలెంట్)
4. ఇంధనం
సమాధానం
B. మితకారి (మోడరేటర్)
In a nuclear reactor, the material that slows down neutrons is called the
1. Control rod
2. Moderator
3. Coolant
4. Fuel
న్యూట్రాన్లను శోషించడానికి నియంత్రణ కడ్డీలలో సాధారణంగా ఉపయోగించే పదార్థం ఏది?
1. ఇనుము
2. రాగి
3. అల్యూమినియం
4. బోరాన్
సమాధానం
D. బోరాన్
Which material is commonly used in control rods to absorb neutrons?
1. Iron
2. Copper
3. Aluminium
4. Boron
సూర్యునికి శక్తినిచ్చే ప్రక్రియ
1. కేంద్రక విచ్ఛిత్తి
2. కేంద్రక సంలీనం
3. దహనం
4. రేడియోధార్మిక క్షయం
సమాధానం
B. కేంద్రక సంలీనం
The process that powers the Sun is
1. Nuclear fission
2. Nuclear fusion
3. Combustion
4. Radioactive decay
భారతదేశ త్రిదశ అణు విద్యుత్ కార్యక్రమాన్ని రూపొందించినది ఎవరు?
1. సి. వి. రామన్
2. హోమీ జె. భాభా
3. విక్రమ్ సారాభాయ్
4. ఏ. పి. జె. అబ్దుల్ కలాం
సమాధానం
B. హోమీ జె. భాభా
Who planned India's three-stage nuclear power programme?
1. C. V. Raman
2. Homi J. Bhabha
3. Vikram Sarabhai
4. A. P. J. Abdul Kalam
భారత అణు కార్యక్రమం మొదటి దశలో ఏ రకం రియాక్టర్ ఉపయోగిస్తారు?
1. థోరియం రియాక్టర్
2. సంలీన రియాక్టర్
3. ఫాస్ట్ బ్రీడర్ రియాక్టర్
4. పీడన భారజల రియాక్టర్
సమాధానం
D. పీడన భారజల రియాక్టర్
The first stage of India's nuclear programme uses which type of reactor?
1. Thorium reactor
2. Fusion reactor
3. Fast breeder reactor
4. Pressurised heavy water reactor
భారత అణు కార్యక్రమం రెండో దశలో ప్రధానంగా ఉపయోగించే ఇంధనం ఏది?
1. సహజ యురేనియం మాత్రమే
2. బొగ్గు
3. భారజలం
4. ప్లుటోనియం
సమాధానం
D. ప్లుటోనియం
Which fuel is mainly used in the second stage of the Indian nuclear programme?
1. Natural uranium alone
2. Coal
3. Heavy water
4. Plutonium
భారతదేశ దీర్ఘకాలిక అణు ప్రణాళిక ఏ సమృద్ధ వనరుపై ఆధారపడి ఉంది?
1. హీలియం
2. థోరియం
3. లిథియం
4. రేడియం
సమాధానం
B. థోరియం
India's long-term nuclear plan depends on which abundant resource?
1. Helium
2. Thorium
3. Lithium
4. Radium
భారతదేశంలో అణు కేంద్రాల భద్రతా నియంత్రణ సంస్థ ఏది?
1. BARC
2. NPCIL
3. పరమాణు శక్తి నియంత్రణ మండలి (AERB)
4. ISRO
సమాధానం
C. పరమాణు శక్తి నియంత్రణ మండలి (AERB)
Which body is the safety regulator for nuclear facilities in India?
1. BARC
2. NPCIL
3. Atomic Energy Regulatory Board
4. ISRO
అంతర్జాతీయ సౌర కూటమిని భారతదేశంతో కలిసి ప్రారంభించిన మరో దేశం ఏది?
1. జర్మనీ
2. ఫ్రాన్స్
3. జపాన్
4. రష్యా
సమాధానం
B. ఫ్రాన్స్
The International Solar Alliance was launched by India and which other country?
1. Germany
2. France
3. Japan
4. Russia
ఫోటోవోల్టాయిక్ సెల్స్ మారుస్తాయి
1. గాలిని కాంతిగా
2. వేడిని ధ్వనిగా
3. నీటిని ఇంధనంగా
4. సూర్యకాంతిని నేరుగా విద్యుత్తుగా
సమాధానం
D. సూర్యకాంతిని నేరుగా విద్యుత్తుగా
Photovoltaic cells convert
1. Wind into light
2. Heat into sound
3. Water into fuel
4. Sunlight directly into electricity
బయోగ్యాస్ ప్రధానంగా ఏర్పడేది
1. కార్బన్ మోనాక్సైడ్
2. మీథేన్
3. ఆక్సిజన్
4. హైడ్రోజన్ సల్ఫైడ్
సమాధానం
B. మీథేన్
Biogas is mainly composed of
1. Carbon monoxide
2. Methane
3. Oxygen
4. Hydrogen sulphide
భారతదేశంలో విద్యుత్ ఉపకరణాలకు స్టార్ లేబులింగ్‌ను నిర్వహించే సంస్థ
1. ఇంధన సామర్థ్య సంస్థ (BEE)
2. కేంద్ర విద్యుత్ అథారిటీ
3. నీతి ఆయోగ్
4. బొగ్గు మంత్రిత్వ శాఖ
సమాధానం
A. ఇంధన సామర్థ్య సంస్థ (BEE)
Star labelling of electrical appliances in India is run by the
1. Bureau of Energy Efficiency
2. Central Electricity Authority
3. NITI Aayog
4. Ministry of Coal
తక్కువ ధరకు LED బల్బుల పంపిణీని ప్రోత్సహించిన పథకం ఏది?
1. PAT
2. స్వచ్ఛ భారత్
3. UJALA
4. PM-KUSUM
సమాధానం
C. UJALA
Which scheme promoted the distribution of LED bulbs at low cost?
1. PAT
2. Swachh Bharat
3. UJALA
4. PM-KUSUM
'పెర్ఫార్మ్, అచీవ్ అండ్ ట్రేడ్' (PAT) పథకం ప్రధానంగా లక్ష్యంగా చేసుకునేది
1. రైతులు
2. గృహాలు
3. పాఠశాలలు
4. శక్తిని అధికంగా వినియోగించే పెద్ద పరిశ్రమలు
సమాధానం
D. శక్తిని అధికంగా వినియోగించే పెద్ద పరిశ్రమలు
The Perform, Achieve and Trade scheme mainly targets
1. Farmers
2. Households
3. Schools
4. Large energy-intensive industries
పంప్డ్ స్టోరేజ్ జల విద్యుత్ కేంద్రాలు ఉపయోగకరమైనవి ఎందుకంటే అవి
1. ఆనకట్ట అవసరం లేదు
2. గరిష్ఠ డిమాండ్ సమయంలో ఉపయోగించడానికి శక్తిని నిల్వ చేస్తాయి
3. బాయిలర్లలో తక్కువ బొగ్గు మండిస్తాయి
4. కొత్త నీటిని సృష్టిస్తాయి
సమాధానం
B. గరిష్ఠ డిమాండ్ సమయంలో ఉపయోగించడానికి శక్తిని నిల్వ చేస్తాయి
Pumped storage hydro plants are useful because they
1. Need no dam
2. Store energy for use at peak demand
3. Burn less coal in boilers
4. Create new water
జల విద్యుత్ కేంద్రాల్లో నీటిని టర్బైన్ వద్దకు తీసుకెళ్లే భాగం ఏది?
1. పెన్‌స్టాక్
2. చిమ్నీ
3. బాయిలర్
4. కండెన్సర్
సమాధానం
A. పెన్‌స్టాక్
Hydro power plants use which part to carry water to the turbine?
1. Penstock
2. Chimney
3. Boiler
4. Condenser
కింది వాటిలో పునరుద్ధరించలేని శక్తి వనరు ఏది?
1. అలల శక్తి
2. పవన శక్తి
3. సహజ వాయువు
4. భూఉష్ణ శక్తి
సమాధానం
C. సహజ వాయువు
Which of the following is a non-renewable source of energy?
1. Tidal
2. Wind
3. Natural gas
4. Geothermal
శిలాజ ఇంధనాలను మండించడం వల్ల ప్రధానంగా కలిగే సమస్య ఏది?
1. నేలలో ఓజోన్ ఏర్పడటం
2. అలలు తగ్గిపోవడం
3. నేలలో నైట్రోజన్ పెరగడం
4. భూతాపం మరియు ఆమ్ల వర్షాలు
సమాధానం
D. భూతాపం మరియు ఆమ్ల వర్షాలు
Burning fossil fuels mainly causes which problem?
1. Ozone formation in soil
2. Loss of tides
3. Rise in soil nitrogen
4. Global warming and acid rain
కోస్తా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని కృష్ణా-గోదావరి బేసిన్ దేనికి ప్రసిద్ధి?
1. బొగ్గు పొరలు
2. బాక్సైట్ తవ్వకం
3. సహజ వాయువు
4. యురేనియం గనులు
సమాధానం
C. సహజ వాయువు
The Krishna-Godavari basin in coastal Andhra Pradesh is best known for
1. Coal seams
2. Bauxite mining
3. Natural gas
4. Uranium mines
భారతదేశంలోని కింది రియాక్టర్లలో రష్యా రూపకల్పనతో తమిళనాడులో ఉన్నది ఏది?
1. నరోరా
2. కాక్రాపార్
3. తారాపూర్
4. కూడంకుళం
సమాధానం
D. కూడంకుళం
Which of the following reactors in India is of Russian design and located in Tamil Nadu?
1. Narora
2. Kakrapar
3. Tarapur
4. Kudankulam
కింది వాటిలో రియాక్టర్ భాగం మరియు దాని విధికి సరైన జత ఏది?
1. కూలెంట్ - న్యూట్రాన్లను శోషిస్తుంది
2. మోడరేటర్ - న్యూట్రాన్లను నెమ్మదింపజేస్తుంది
3. ఇంధనం - వేడిని తొలగిస్తుంది
4. నియంత్రణ కడ్డీ - న్యూట్రాన్లను నెమ్మదింపజేస్తుంది
సమాధానం
B. మోడరేటర్ - న్యూట్రాన్లను నెమ్మదింపజేస్తుంది
Which of the following is a correct pair of reactor part and function?
1. Coolant - absorbs neutrons
2. Moderator - slows neutrons
3. Fuel - removes heat
4. Control rod - slows neutrons
కింది వాటిలో పునరుద్ధరించదగిన శక్తి వనరు కానిది ఏది?
1. బొగ్గు
2. జీవద్రవ్యరాశి
3. చిన్న జల విద్యుత్
4. సౌర విద్యుత్
సమాధానం
A. బొగ్గు
Which one of the following is NOT a renewable source of energy?
1. Coal
2. Biomass
3. Small hydro
4. Solar power
ఒక రైతు నీటి పారుదలలో డీజిల్ వాడకాన్ని తగ్గించాలనుకుంటున్నాడు. ఏ ప్రోత్సాహక పథకం సరిపోతుంది?
1. స్టార్ లేబులింగ్
2. UJALA
3. PAT పథకం
4. సౌర పంపుల కోసం PM-KUSUM
సమాధానం
D. సౌర పంపుల కోసం PM-KUSUM
A farmer wants to cut diesel use in irrigation. Which support scheme fits best?
1. Star labelling
2. UJALA
3. PAT scheme
4. PM-KUSUM for solar pumps
బొగ్గు కేంద్రంతో పోలిస్తే జల విద్యుత్ కేంద్రం యొక్క ప్రయోజనం ఏది?
1. అన్ని కరువుల్లోనూ పనిచేస్తుంది
2. ఎవరినీ నిర్వాసితులను చేయదు
3. ఉత్పత్తి సమయంలో వాయు కాలుష్యం కలిగించదు
4. ఆనకట్ట అవసరం లేదు
సమాధానం
C. ఉత్పత్తి సమయంలో వాయు కాలుష్యం కలిగించదు
Which of the following is an advantage of a hydro power plant over a coal plant?
1. It works in all droughts
2. It displaces no people
3. It gives no air pollution while generating
4. It needs no dam
ఒక దేశం తన భారీ థోరియం నిల్వలను విద్యుత్ కోసం ఉపయోగించాలనుకుంటే అది అభివృద్ధి చేయాల్సింది
1. యురేనియం-233 ఉత్పత్తి చేసే బ్రీడర్ రియాక్టర్లు
2. బొగ్గు వాయురూపకరణ
3. అలల టర్బైన్లు
4. పవన క్షేత్రాలు
సమాధానం
A. యురేనియం-233 ఉత్పత్తి చేసే బ్రీడర్ రియాక్టర్లు
A country wants to use its large thorium reserves for power. It must develop
1. Breeder reactors producing uranium-233
2. Coal gasification
3. Tidal turbines
4. Wind farms
గ్రీన్ హైడ్రోజన్‌ను ఉత్పత్తి చేసేది
1. సహజ వాయువును స్వేదనం చేయడం
2. పునరుత్పాదక విద్యుత్తో నీటిని విడగొట్టడం
3. పెట్రోలియంను క్రాకింగ్ చేయడం
4. గాలిలో బొగ్గును మండించడం
సమాధానం
B. పునరుత్పాదక విద్యుత్తో నీటిని విడగొట్టడం
Green hydrogen is produced by
1. Distilling natural gas
2. Splitting water using renewable electricity
3. Cracking petroleum
4. Burning coal in air
పవనం వంటి శక్తి వనరును అస్థిరమైనది (ఇంటర్మిటెంట్) అని ఎందుకు అంటారు?
1. దీన్ని విద్యుత్తుకు ఉపయోగించలేము
2. ఇది ఎల్లప్పుడూ ఒకే స్థాయిలో లభించదు
3. ఇది చాలా ఖరీదైనది
4. ఇది ఒక శిలాజ ఇంధనం
సమాధానం
B. ఇది ఎల్లప్పుడూ ఒకే స్థాయిలో లభించదు
Why is an energy source like wind called intermittent?
1. It cannot be used for electricity
2. It is not always available at the same level
3. It is very costly
4. It is a fossil fuel
కేంద్రక విచ్ఛిత్తి గురించి ఏ ప్రకటన సరైనది? 1. ఇది భారీ కేంద్రకాన్ని విడగొడుతుంది. 2. ప్రస్తుత అణు విద్యుత్ కేంద్రాల్లో ఇది ఉపయోగిస్తారు.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
C. 1 మరియు 2 రెండూ
Which statement about nuclear fission is correct? 1. It splits a heavy nucleus. 2. It is used in current nuclear power plants.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. PHWRలలో భారజలాన్ని మోడరేటర్‌గా ఉపయోగిస్తారు. 2. నియంత్రణ కడ్డీలు భారజలంతో తయారవుతాయి.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements: 1. Heavy water is used as a moderator in PHWRs. 2. Control rods are made of heavy water.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఇంధన సామర్థ్య సంస్థ (Bureau of Energy Efficiency) ఇంధన పరిరక్షణ చట్టం కింద ఏర్పడింది. 2. స్టార్ రేటింగ్ ఎక్కువైతే విద్యుత్ వినియోగం ఎక్కువ.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Consider the statements: 1. The Bureau of Energy Efficiency was created under the Energy Conservation Act. 2. A higher star rating means higher electricity use.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
భారత అణు కార్యక్రమం గురించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. రెండో దశలో ఫాస్ట్ బ్రీడర్ రియాక్టర్లు ఉపయోగిస్తారు. 2. మూడో దశ థోరియంపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 లేదా 2 కాదు
4. 1 మరియు 2 రెండూ
సమాధానం
D. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements about India's nuclear programme: 1. Stage 2 uses fast breeder reactors. 2. Stage 3 is based on thorium.
1. 1 only
2. 2 only
3. Neither 1 nor 2
4. Both 1 and 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. ఆంత్రసైట్‌లో లిగ్నైట్ కంటే తక్కువ కార్బన్ ఉంటుంది. 2. సహజ వాయువు ప్రధానంగా మీథేన్.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements: 1. Anthracite has less carbon than lignite. 2. Natural gas is mainly methane.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. సంలీనం నేడు వాణిజ్య విద్యుత్ రియాక్టర్లలో విస్తృతంగా ఉపయోగిస్తున్నారు. 2. సంలీనం తేలికైన కేంద్రకాలను కలుపుతుంది.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Consider the statements: 1. Fusion is widely used today in commercial power reactors. 2. Fusion joins light nuclei.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. అంతర్జాతీయ సౌర కూటమి ప్రధాన కార్యాలయం భారతదేశంలో ఉంది. 2. ఇది సూర్యరశ్మి సమృద్ధిగా ఉన్న దేశాల కోసం ఉద్దేశించినది.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
C. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements: 1. The International Solar Alliance has headquarters in India. 2. It is meant for countries rich in sunshine.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి: 1. చిన్న జల విద్యుత్ ప్రాజెక్టులను పునరుద్ధరించదగినవిగా పరిగణిస్తారు. 2. పంప్డ్ స్టోరేజ్ కేంద్రాలు అధిక డిమాండ్ సమయాల్లో నిల్వ చేసిన నీటిని విడుదల చేస్తాయి.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 లేదా 2 కాదు
4. 1 మరియు 2 రెండూ
సమాధానం
D. 1 మరియు 2 రెండూ
Consider the statements: 1. Small hydro projects are counted as renewable. 2. Pumped storage plants release stored water at times of high demand.
1. 1 only
2. 2 only
3. Neither 1 nor 2
4. Both 1 and 2
శక్తి పదాన్ని దాని అర్థంతో జతపరచండి: 1. PNG - A. వాహనాలకు ఇంధనం 2. CNG - B. ఇళ్లకు పైపుల ద్వారా వాయువు 3. LPG - C. ప్రొపేన్ మరియు బ్యూటేన్ మిశ్రమం
1. 1-C, 2-A, 3-B
2. 1-A, 2-B, 3-C
3. 1-B, 2-C, 3-A
4. 1-B, 2-A, 3-C
సమాధానం
D. 1-B, 2-A, 3-C
Match the energy term with its meaning: 1. PNG - A. Fuel for vehicles 2. CNG - B. Piped gas for homes 3. LPG - C. Propane and butane mix
1. 1-C, 2-A, 3-B
2. 1-A, 2-B, 3-C
3. 1-B, 2-C, 3-A
4. 1-B, 2-A, 3-C
సంస్థను దాని పాత్రతో జతపరచండి: 1. NPCIL - A. భద్రతా నియంత్రణ 2. AERB - B. అణు విద్యుత్ కేంద్రాల నిర్వహణ 3. BEE - C. ఇంధన సామర్థ్యం
1. 1-B, 2-A, 3-C
2. 1-C, 2-A, 3-B
3. 1-B, 2-C, 3-A
4. 1-A, 2-B, 3-C
సమాధానం
A. 1-B, 2-A, 3-C
Match the body with its role: 1. NPCIL - A. Safety regulation 2. AERB - B. Runs nuclear power plants 3. BEE - C. Energy efficiency
1. 1-B, 2-A, 3-C
2. 1-C, 2-A, 3-B
3. 1-B, 2-C, 3-A
4. 1-A, 2-B, 3-C
రియాక్టర్ భాగాన్ని దాని పదార్థంతో జతపరచండి: 1. మోడరేటర్ - A. బోరాన్ 2. నియంత్రణ కడ్డీ - B. భారజలం 3. ఇంధనం - C. యురేనియం
1. 1-A, 2-B, 3-C
2. 1-B, 2-C, 3-A
3. 1-B, 2-A, 3-C
4. 1-C, 2-B, 3-A
సమాధానం
C. 1-B, 2-A, 3-C
Match the reactor part with its material: 1. Moderator - A. Boron 2. Control rod - B. Heavy water 3. Fuel - C. Uranium
1. 1-A, 2-B, 3-C
2. 1-B, 2-C, 3-A
3. 1-B, 2-A, 3-C
4. 1-C, 2-B, 3-A
ఇంధనాన్ని దాని మూల రకంతో జతపరచండి: 1. బయోగ్యాస్ - A. శిలాజ 2. బొగ్గు - B. జీవద్రవ్యరాశి 3. ఇథనాల్ మిశ్రమం - C. జీవ ఇంధనం
1. 1-A, 2-B, 3-C
2. 1-B, 2-A, 3-C
3. 1-B, 2-C, 3-A
4. 1-C, 2-A, 3-B
సమాధానం
B. 1-B, 2-A, 3-C
Match the fuel with its source type: 1. Biogas - A. Fossil 2. Coal - B. Biomass 3. Ethanol blend - C. Biofuel
1. 1-A, 2-B, 3-C
2. 1-B, 2-A, 3-C
3. 1-B, 2-C, 3-A
4. 1-C, 2-A, 3-B
కింది వాటిలో పెద్ద జల విద్యుత్ ప్రాజెక్టుల ప్రధాన లోపం ఏది?
1. భూమి ముంపు మరియు నిర్వాసితులవడం
2. బాయిలర్ నుంచి కార్బన్ ఉద్గారాలు
3. అధిక ఇంధన వ్యయం
4. అణు ఇంధనం అవసరం
సమాధానం
A. భూమి ముంపు మరియు నిర్వాసితులవడం
Which of the following is the main drawback of large hydro projects?
1. Submergence of land and displacement
2. Carbon emissions from boiler
3. High fuel cost
4. Need for nuclear fuel
భారతదేశంలో వ్యూహాత్మక పెట్రోలియం నిల్వలను ఉంచేది
1. తెరిచిన చెరువుల్లో
2. బొగ్గు గనుల్లో
3. భూగర్భ శిలా గుహల్లో
4. ధాన్యం గోదాముల్లో
సమాధానం
C. భూగర్భ శిలా గుహల్లో
Strategic petroleum reserves in India are stored in
1. Open ponds
2. Coal mines
3. Underground rock caverns
4. Grain godowns
థర్మల్ విద్యుత్ కేంద్రాలు విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేసేది
1. కాంతిని నేరుగా మార్చడం ద్వారా
2. నీటిని విడగొట్టడం ద్వారా
3. అలలను ఉపయోగించడం ద్వారా
4. నీటిని వేడి చేసి ఆవిరితో టర్బైన్‌ను తిప్పడం ద్వారా
సమాధానం
D. నీటిని వేడి చేసి ఆవిరితో టర్బైన్‌ను తిప్పడం ద్వారా
Thermal power plants produce electricity by
1. Directly converting light
2. Splitting water
3. Using tides
4. Heating water to steam that turns a turbine

Page 1 of 1

Finished reading?

Test yourself in 10 minutes

A free 10-question mini-mock on your exam's real pattern, with negative marking and an instant score. अपनी तैयारी 10 मिनट में जाँचें।

Take a free mini-mock →Topic-wise practice