కాకతీయులు

గుర్తుంచుకోవాల్సినవి

• రాజుల క్రమం: బేతరాజు I, ప్రోలరాజు I, బేతరాజు II, ప్రోలరాజు II, రుద్రదేవుడు, మహాదేవుడు, గణపతిదేవుడు, రుద్రమదేవి, ప్రతాపరుద్రుడు. రెండో ప్రోలరాజు మొదటి స్వతంత్ర పాలకుడు; గణపతిదేవుడు రాజధానిని హనుమకొండ నుంచి ఓరుగల్లుకు మార్చాడు.
• రుద్రమదేవి (పట్టాభిషేకం 1262) వంశంలో మొదటి మహిళా పాలకురాలు; "రుద్రదేవ" అనే పేరు వాడింది. ఆమె వారసుడు ప్రతాపరుద్రుని కాలంలో 1323లో రాజ్యం పతనమైంది.
• గొప్ప కట్టడాలు: వేయి స్తంభాల గుడి (1163, రుద్రదేవుడు), రామప్ప దేవాలయం (1213, రేచర్ల రుద్రుడు, యునెస్కో 2021), ఓరుగల్లు కోట, పాకాల సరస్సు (గణపతిదేవుడు).

రాజధానులు మరియు తొలి పాలకులు

కాకతీయులు మొదట హనుమకొండ (హన్మకొండ అని కూడా రాస్తారు) నుంచి పాలించారు. తర్వాత ఓరుగల్లు (వరంగల్) నుంచి పాలించారు. రాజుల క్రమం:

సంఖ్య	రాజు	గమనిక
1	బేతరాజు I	పేరు తెలిసిన తొలి పాలకుడు
2	ప్రోలరాజు I	బేతరాజు I తర్వాత
3	బేతరాజు II	ప్రోలరాజు I తర్వాత
4	ప్రోలరాజు II	సాధారణంగా మొదటి స్వతంత్ర పాలకుడుగా చెబుతారు; అతని కుమారుడు రుద్రదేవుడు 1163లో స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించాడు
5	రుద్రదేవుడు	వేయి స్తంభాల గుడి కట్టించాడు
6	మహాదేవుడు	రుద్రదేవుని తర్వాత
7	గణపతిదేవుడు	రాజధానిని ఓరుగల్లుకు మార్చాడు; ఓరుగల్లు కోట కట్టించాడు
8	రుద్రమదేవి	మొదటి మహిళా పాలకురాలు; పట్టాభిషేకం 1262
9	ప్రతాపరుద్రుడు (II)	చివరి రాజు; పట్టాభిషేకం 1289

ఈ జాబితాను ఒకే గొలుసుగా నేర్చుకోండి. "మహాదేవుని తర్వాత ఎవరు", "రుద్రమదేవికి ముందు ఎవరు" అని ప్రశ్నలు తరచూ అడుగుతారు.

రెండో ప్రోలరాజు పేరు ముఖ్యం. చాలా పరీక్ష కీలు అతన్ని మొదటి స్వతంత్ర పాలకుడు అంటాయి, అయితే అతని కుమారుడు రుద్రదేవుడు 1163లో అధికారికంగా స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించాడు (అనుమకొండ శాసనం). దీనికి ముందు ఈ కుటుంబం పశ్చిమ చాళుక్యుల కింద పాలించింది.

ముఖ్య తేదీలు

సంఘటన	సంవత్సరం
వేయి స్తంభాల గుడి నిర్మాణం	1163
గణపతిదేవుని పట్టాభిషేకం	1199
రామప్ప దేవాలయ నిర్మాణం	1213
మోటుపల్లి అభయ శాసనం	1244
రుద్రమదేవి పట్టాభిషేకం	1262
రుద్రమదేవి మరణం; ప్రతాపరుద్రుని పట్టాభిషేకం	1289
మార్కొపోలో మోటుపల్లి సందర్శన	సుమారు 1292-93
మాలిక్ కాఫూర్ ఓరుగల్లుపై దాడి	1309 లేదా 1310
ఉలుఘ్ ఖాన్ మొదటి దాడి	1321
ఉలుఘ్ ఖాన్ రెండో ముట్టడి; కాకతీయుల పతనం	1323
ముసునూరి నాయకులు ఓరుగల్లును తిరిగి గెలుచుకోవడం	1336
రామప్ప దేవాలయానికి యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ హోదా	2021

గణపతిదేవుడు మరియు రుద్రమదేవి

గణపతిదేవుడు 1199లో సింహాసనం ఎక్కాడు. రాజధానిని హనుమకొండ నుంచి ఓరుగల్లుకు మార్చినది ఈ రాజే. అతను ఓరుగల్లు కోటను, పాకాల సరస్సును నిర్మించాడు. పాకాల ఓరుగల్లు ప్రాంతంలో ఉంది.

అతను 1244లో మోటుపల్లి అభయ శాసనం జారీ చేశాడు. ఇది సముద్ర యాత్రికులైన వ్యాపారుల రక్షణకు సంబంధించినది. మోటుపల్లి తీరంలోని ఓడరేవు. కాకతీయులు సముద్ర వాణిజ్యానికి శ్రద్ధ ఇచ్చారని, వ్యాపారులకు రక్షణ, న్యాయమైన వ్యవహారం కల్పించారని ఈ శాసనం చూపుతుంది.

రుద్రమదేవి గణపతిదేవుని కుమార్తె. ఆమె కాకతీయుల మొదటి మహిళా పాలకురాలు; 1262 నుంచి పాలించింది. రికార్డుల్లో ఆమె రుద్రదేవ (రుద్రదేవ మహారాజు అని కూడా రాస్తారు) అనే పురుష నామాన్ని వాడింది. ఆమె 1289లో మరణించింది, ప్రతాపరుద్రుడు ఆమె తర్వాత వచ్చాడు. కొన్ని సంవత్సరాల తరువాత, సుమారు 1292-93లో మార్కొపోలో మోటుపల్లిని సందర్శించాడు.

కాకతీయుల పతనం

ప్రతాపరుద్రుడు చివరి రాజు. ఢిల్లీ సేనలు ఓరుగల్లుపై పలుమార్లు దాడి చేశాయి.

• మాలిక్ కాఫూర్ 1309 లేదా 1310లో ఓరుగల్లుపై దాడి చేశాడు.
• ఉలుఘ్ ఖాన్ మొదటి దాడి 1321లో.
• ఉలుఘ్ ఖాన్ రెండో ముట్టడి 1323లో కాకతీయ పాలనను అంతం చేసింది.

పతనం తర్వాత ఢిల్లీ సుల్తానేట్‌పై తిరుగుబాటు మొదలైంది. దానికి నాయకత్వం వహించినవాడు ప్రోలయ నాయకుడు (ముసునూరి ప్రోలయ నాయకుడు), ముసునూరి నాయకుల స్థాపకుడు. అతని వారసుడు కాపయ నాయకుడు. 1336లో ముసునూరి నాయకులు ఓరుగల్లును తిరిగి గెలుచుకున్నారు, అది వారి రాజధాని అయింది. ఇది తర్వాతి అధ్యాయాలకు లంకె.

కట్టడాలు, నిర్మాతలు మరియు దైవాలు

కట్టడం	నిర్మాత	ప్రదేశం	దైవం
వేయి స్తంభాల గుడి	రుద్రదేవుడు	హనుమకొండ	రుద్రేశ్వరుడు
రామప్ప దేవాలయం	రేచర్ల రుద్రుడు (సేనాపతి)	పాలంపేట, ములుగు జిల్లా	రామలింగేశ్వరుడు
ఓరుగల్లు కోట	గణపతిదేవుడు	ఓరుగల్లు	-
పాకాల సరస్సు	గణపతిదేవుడు	వరంగల్ జిల్లా	-
భద్రకాళి దేవాలయం	ఇవ్వలేదు	వరంగల్ / హనుమకొండ	భద్రకాళి
పద్మాక్షి దేవాలయం	ఇవ్వలేదు	హనుమకొండ	పద్మాక్షి
కాకతీయ కళాతోరణం	ఇవ్వలేదు	ఓరుగల్లు	-
కోట గుళ్లు	ఇవ్వలేదు	ఘన్‌పూర్	-
లక్నవరం సరస్సు	ఇవ్వలేదు	ములుగు జిల్లా	-
ఖమ్మం కోట	ఇవ్వలేదు	ఖమ్మం	-
భువనగిరి కోట	ఇవ్వలేదు	యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా	-

రామప్ప దేవాలయం పాలంపేటలోని తేలియాడే ఇటుకలకు కూడా ప్రసిద్ధి. 2021లో యునెస్కో ప్రకటించిన దేవాలయం ఇదే. పిల్లలమర్రి మర్రి తోటను కూడా రేచర్ల రుద్రుడే నిర్మించాడు.

ఆధునిక ప్రదేశాలకు కూడా ఈ పేరు ఉంది. కాకతీయ వైద్య కళాశాల 1959లో ఏర్పాటైంది. వరంగల్‌లోని కాకతీయ విశ్వవిద్యాలయం 1976లో ఏర్పాటైంది. వరంగల్ తివాచీలకు ప్రసిద్ధి.

సాహిత్యం మరియు కళలు

రచన	రచయిత
బసవ పురాణం	పాల్కురికి సోమనాథుడు
పండితారాధ్య చరిత్ర	పాల్కురికి సోమనాథుడు
నిర్వచనోత్తర రామాయణం	తిక్కన
రంగనాథ రామాయణం	గోన బుద్ధారెడ్డి
సుమతీ శతకం	బద్దెన
ప్రతాపరుద్ర యశోభూషణం	విద్యానాథుడు
నృత్త రత్నావళి (నృత్యరత్నావళి)	జాయపసేనాని
గీత రత్నావళి	జాయపసేనాని
దశకుమార చరిత్రము	కేతన
మార్కండేయ పురాణం	మారన
శివతత్త్వసారం	మల్లికార్జున పండితుడు
క్రీడాభిరామం	వినుకొండ వల్లభరాయుడు

జాయపసేనానికి గజసాహిణి అనే బిరుదు ఉంది; అంటే ఏనుగు దళాల అధిపతి. పాల్కురికి సోమనాథుడు పాలకుర్తిలో పుట్టాడు. పేరిణి శివతాండవం నృత్యం తెలంగాణకు చెందినది, ఓరుగల్లుతో ముడిపడి ఉంది.

పొరుగు శక్తుల రాజధానులు

పరీక్షల్లో కాకతీయ రాజధానిని ఇతర దక్షిణ భారత రాజధానులతో కలిపి అడుగుతారు. ఈ పట్టికను గుర్తుంచుకోండి.

రాజవంశం	రాజధాని
కాకతీయులు	ఓరుగల్లు (తొలిరోజుల్లో: హనుమకొండ)
హొయసలులు	ద్వారసముద్రం
దేవగిరి యాదవులు	దేవగిరి
పాండ్యులు	మదురై
చోళులు	తంజావూరు
కళ్యాణి పశ్చిమ చాళుక్యులు	కళ్యాణి
రాష్ట్రకూటులు	మాన్యఖేటం
విజయనగర సామ్రాజ్యం	హంపి
ముసునూరి నాయకులు	ఓరుగల్లు

ముసునూరి నాయకులు కూడా ఓరుగల్లును వాడారని గమనించండి. హరిహరుడు విజయనగరాన్ని స్థాపించాడు, హొయసల స్థాపకుడు సాలుడు, ఢిల్లీ ఖిల్జీ, తుగ్లక్ వంశాలను జలాలుద్దీన్ ఖిల్జీ, ఘియాసుద్దీన్ తుగ్లక్ స్థాపించారు. ఓరుగల్లుపై దాడి చేసిన సేనలు ఢిల్లీ ఖిల్జీ, తుగ్లక్ పాలకులవి; ముసునూరులు ఢిల్లీపై తిరగబడ్డారు.

కాకతీయ ప్రశ్నలకు ఉపయోగపడే కవుల బిరుదులు

అనేక సాహిత్య ప్రశ్నలు బిరుదులను జాబితాగా ఇస్తాయి. నన్నయ ఆదికవి. తిక్కన కవి బ్రహ్మ. ఎర్రన ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు. శ్రీనాథుడు కవి సార్వభౌముడు. అల్లసాని పెద్దన ఆంధ్ర కవితా పితామహుడు. కృష్ణదేవరాయలు ఆంధ్ర భోజుడు. నిర్వచనోత్తర రామాయణం రాసిన తిక్కన కాకతీయ యుగ సాహిత్యానికి చెందినవాడు.

పరీక్షలో పడే తప్పులు

• హనుమకొండ తొలి రాజధాని; ఓరుగల్లు తర్వాతిది.
• వేయి స్తంభాల గుడిని రుద్రదేవుడు కట్టించాడు; రామప్ప దేవాలయాన్ని సేనాపతి రేచర్ల రుద్రుడు కట్టించాడు. రెండింటికీ రాజుకు ఘనత ఇవ్వకండి.
• ఓరుగల్లు కోట, పాకాల సరస్సులను గణపతిదేవుడు నిర్మించాడు.
• రుద్రమదేవి "రుద్రదేవ" పేరు వాడింది, కానీ రుద్రదేవుడు (రెండు పదాలు) ముందటి రాజు.
• మొదటి స్వతంత్ర పాలకుడు రెండో ప్రోలరాజు, మొదటి ప్రోలరాజు కాదు.
• మాలిక్ కాఫూర్ దాడి (1309 లేదా 1310) వేరు; ఉలుఘ్ ఖాన్ దాడులు (1321, 1323) వేరు.
• మార్కొపోలో సందర్శన (సుమారు 1292-93) మోటుపల్లికి సంబంధించినది, ఓరుగల్లుకు కాదు.
• తిరుగుబాటుకు నాయకత్వం వహించినవాడు ప్రోలయ నాయకుడు; కాపయ నాయకుడు అతని తర్వాత వచ్చాడు.

ఒక్క వాక్య సారాంశాలు

• 1. మొదటి స్వతంత్ర కాకతీయ పాలకుడు: రెండో ప్రోలరాజు.
• 2. మొదటి మహిళా పాలకురాలు: రుద్రమదేవి.
• 3. రాజధానిని ఓరుగల్లుకు మార్చినవాడు గణపతిదేవుడు.
• 4. వేయి స్తంభాల గుడి: 1163లో నిర్మాణం, దైవం రుద్రేశ్వరుడు.
• 5. రామప్ప దేవాలయం: 1213లో నిర్మాణం, దైవం రామలింగేశ్వరుడు.
• 6. రామప్ప దేవాలయాన్ని నిర్మించినవాడు రేచర్ల రుద్రుడు.
• 7. మోటుపల్లి అభయ శాసనం: 1244, సముద్ర వ్యాపారుల రక్షణ.
• 8. చివరి కాకతీయ రాజు: ప్రతాపరుద్రుడు; వంశం 1323లో పతనమైంది.
• 9. ముసునూరి నాయకులు 1336లో ఓరుగల్లును తిరిగి తీసుకున్నారు.
• 10. రామప్ప దేవాలయం 2021లో యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశమైంది.

నేపథ్యం మరియు సందర్భం

కాకతీయులు దక్కన్‌లోని తెలుగు మాట్లాడే ఎగువ ప్రాంతంలో ఎదిగారు. వారి వంశ సంప్రదాయం దుర్జయుడు అనే ఒక తొలి నాయకుని పేరు చెబుతుంది. చాలా కాలం ఈ కుటుంబం రాజవంశం కాదు. అది పెద్ద శక్తులకు సామంతునిగా సేవ చేసింది. మొదట రాష్ట్రకూటులకు, తరువాత కళ్యాణి పశ్చిమ చాళుక్యులకు.

మొదటి ప్రసిద్ధ నాయకుడు మొదటి బేతరాజు. ఆయనకు అనుమకొండ (ఇప్పటి హనుమకొండ) కేంద్రంగా ఒక చిన్న జాగీరు లభించింది. ఈ స్థావరం నుండి కుటుంబం అంచెలంచెలుగా ఎదిగింది. నాయకులు తమ ప్రభువుల కోసం పోరాడి భూములు, బిరుదులతో ప్రతిఫలం పొందారు.

కుటుంబపు తొలి రికార్డులు కన్నడంలో ఉన్నాయి, ఎందుకంటే చాళుక్య ఆస్థానం దాన్ని వాడేది. కుటుంబం సార్వభౌమత్వం పొందాక శాసనాలు తెలుగులోకి మారాయి. హోదా మార్పునకు ఇది మంచి సూచన. కాకతీయులు తెలుగు రాజవంశంగా మారారు, తెలుగు ఎగువ ప్రాంతాన్ని, తెలుగు తీరాన్ని ఒకే పాలన కిందకు తెచ్చారు. రెండు ప్రాంతాల ఈ ఏకీకరణ వారి పెద్ద విజయాల్లో ఒకటి.

కుటుంబం కులపరంగా ఎక్కడ నుండి వచ్చిందన్నది తేలలేదు. తరువాతి రాజుల కొన్ని శాసనాలు ఉన్నత యోధ వంశాన్ని చెప్పుకుంటాయి. ఇతర ఆధారాలు వినయపూర్వక మూలాలను సూచిస్తాయి. పరీక్షకులు దీని గురించి అడగరు, కానీ కాకతీయులు తరువాత అన్ని జన్మల యోధులకు ఎదిగే అవకాశమిచ్చారని ఇది వివరిస్తుంది.

రాజకీయ చరిత్ర

తొలి నాయకులు మరియు స్వాతంత్ర్యానికి దారి. తొలి నాయకుల వరుస: మొదటి బేతరాజు, మొదటి ప్రోలరాజు, రెండవ బేతరాజు, రెండవ ప్రోలరాజు. రెండవ ప్రోలరాజు 12వ శతాబ్దం ఆరంభంలో పాలించాడు. ఆయన కుటుంబ భూమిని విస్తరించాడు మరియు శైవారాధన వైపు మలుపుతో ముడిపడి ఉన్నాడు. ఆయనను ఎలా వర్ణించాలనే విషయంలో ప్రామాణిక గ్రంథాలు విభేదిస్తాయి. కొందరు ఆయనను ఇంకా సామంతునిగా ఉన్న చివరి నాయకునిగా భావిస్తారు. చాలా పరీక్ష పుస్తకాలు ఆయనను మొదటి స్వతంత్ర పాలకుడు అంటాయి. చాలా పరీక్ష కీలు ఇప్పటికీ రెండవ ప్రోలరాజును మొదటి స్వతంత్ర పాలకునిగా ఇస్తాయి, కానీ ఆయన కుమారుడు రుద్రదేవుడు 1163 నాటి అనుమకొండ శాసనంలో అధికారికంగా సార్వభౌమత్వాన్ని ప్రకటించాడు. స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించింది ఎవరు అని ప్రశ్న అడిగితే, లేదా 1163 అని పేర్కొంటే, రుద్రదేవుడిని ఎంచుకోండి. రెండు అభిప్రాయాల వెనుక ఉన్న సురక్షితమైన వాస్తవం ఏమిటంటే, నిజమైన స్వాతంత్ర్యం ఆయన కాలంలో, ఆయన వారసుని కాలంలో వచ్చింది.

రుద్రదేవుడు. రుద్రదేవుడు 12వ శతాబ్దం మధ్యలో సింహాసనం ఎక్కి సుమారు 1195 వరకు పాలించాడు. 1163 సంవత్సరం ఆయనతో ముడిపడి ఉంది, స్వాతంత్ర్య ప్రకటన తేదీగా, వెయ్యి స్తంభాల గుడి తేదీగా కూడా. చాళుక్యుల శక్తి పతనమవుతున్న సమయంలో వారితో విరామాన్ని తుది చేసిన రాజు ఆయనే. రాజ పీఠంగా హనుమకొండతో ముడిపడిన రాజు కూడా ఆయనే.

మహాదేవుడు. రుద్రదేవుని తర్వాత మహాదేవుడు వచ్చాడు. ఆయన పాలన చిన్నది, సుమారు 1195 నుండి 1199 వరకు. ఆయన పాలన గొప్ప రాజుకు వారధి.

గణపతిదేవుడు (1199-1262). గణపతిదేవుడు అరవై సంవత్సరాలకు పైగా పాలించాడు. ఆయన సామ్రాజ్యాన్ని నిర్మించిన గొప్పవాడు.

• ఆయన కాకతీయ సరిహద్దును తూర్పున గోదావరి, కృష్ణా సారవంతమైన డెల్టా భూముల్లోకి నెట్టాడు. ఇది రాజ్యానికి తీరాన్ని, దాని ఓడరేవులను ఇచ్చింది.
• ప్రధాన పీఠాన్ని హనుమకొండ నుండి ఓరుగల్లుకు, అంటే ఇప్పటి వరంగల్లుకు, మార్చాడు.
• వరంగల్ కోటను రాతితో పునర్నిర్మించి బలమైన గోడలతో చుట్టాడు.
• నీటిపారుదల కోసం పాకాల సరస్సును నిర్మించాడు.
• 1244లో సముద్ర వ్యాపారులకు ఒక శాసనపత్రం ఇచ్చాడు. ఆ శాసనపత్రాన్ని మోటుపల్లి అభయ శాసనం అంటారు.

వరంగల్‌కు మార్చడానికి కారణాలు అర్థం చేసుకోవడం సులభం. రాజు ఇప్పుడు తీరాన్ని, మైదానాలను పాలిస్తున్నాడు. అతనికి చుట్టూ పెద్ద మైదానం, బలమైన కోట ఉన్న రాజధాని కావాలి. డెల్టాకు, ఓడరేవుకు మంచి రోడ్లు కూడా కావాలి.

రుద్రమదేవి (1262-1289). గణపతిదేవునికి కుమారుడు లేడు. ఆయన తన కుమార్తె రుద్రమను వారసురాలిగా ఎంచుకున్నాడు. ఆమె సుమారు 1260 ప్రాంతంలో పాలనలో భాగం పంచుకోవడం ప్రారంభించింది. ఆమె అధికారిక పట్టాభిషేక తేదీపై చర్చ ఉన్నప్పటికీ, కొద్దికాలానికే ఆమె ఏకైక పాలకురాలైంది. చాలా ఆధారాలు 1262ను ఆమె సింహాసనారోహణగా ఇస్తాయి. ఆమె రుద్రదేవ మహారాజు అనే పురుష రాజనామాన్ని వాడింది. రాయ గజకేసరి అనే బిరుదును కూడా వాడింది.

ఆమె పాలన యుద్ధాలతో నిండి ఉంది.

• దేవగిరి యాదవులు వారి రాజు మహాదేవుని నాయకత్వంలో దండెత్తారు. ఆమె వారిని వెనక్కి తరిమి, వారి భూమిలో కొంత భాగాన్ని కూడా తీసుకుందని రికార్డులు సూచిస్తాయి.
• సుమారు 1274లో గజపతి అని చెప్పుకున్న ఒడిశా తూర్పు గంగులు తీరం వైపు వచ్చారు. ఆమె సేవలో ఉన్న ఇద్దరు సోదరులు, పోతనాయకుడు మరియు ప్రోలినాయకుడు, వారిని తిప్పికొట్టారు.
• పాండ్యుల కోసం నెల్లూరుతో సహా దక్షిణాన భూమిని పట్టుకున్న చిన్న పాలకుల నుండి ఆమె దాన్ని తిరిగి గెలుచుకుంది.
• అంబదేవుడు అనే కాయస్థ నాయకుడు ఆమె సేవకునిగా మొదలై, విడిపోయి స్వతంత్రంగా పాలించాడు. ఆమె జీవితపు చివరి దశలో ఆమె చివరి యుద్ధం అతని సైన్యాలకు వ్యతిరేకంగా సాగింది.

ఆమె 1289లో మరణించింది. ఆమె మనవడు ప్రతాపరుద్రుడు అనుసరించాడు. ఇది ప్రతాపరుద్రుని ఆమె మనవడిగా చేస్తుంది, కుమారుడిగా కాదు అని గమనించండి. వెనిస్ యాత్రికుడు మార్కో పోలో చైనా నుండి తిరుగు ప్రయాణంలో సుమారు 1292-93లో తూర్పు తీరాన్ని సందర్శించాడు. తెలుగు దేశాన్ని పాలించిన రాణి గురించి ఆయన మంచిగా రాశాడు. ఆమె మునుపటి రాజు వితంతువని ఆయన తప్పుగా చెప్పాడు. ఆమె కుమార్తె అని ఇతర రికార్డులు చూపిస్తాయి. ఆయన కథనం కాకతీయ వాణిజ్యం, మంచి పాలన గురించి ఉపయోగకరమైన విదేశీ దృక్కోణం.

ప్రతాపరుద్రుడు (1289-1323). ప్రతాపరుద్రుడిని రెండవ ప్రతాపరుద్రుడు అని కూడా అంటారు. ఢిల్లీ సుల్తానేట్ దక్షిణం వైపు కదులుతున్న యుగంలో ఆయన పాలించాడు.

• అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ కింద మాలిక్ కాఫూర్ నడిపిన ఢిల్లీ సైన్యం 1309 లేదా 1310లో వరంగల్‌పై దాడి చేసింది. ముట్టడి తర్వాత ప్రతాపరుద్రుడు భారీ కప్పం చెల్లించి సామంతుడయ్యాడు. ఒక ప్రసిద్ధ వజ్రంతో సహా ధనం ఢిల్లీకి వెళ్లింది.
• తుగ్లక్‌ల కింద యువరాజు ఉలుఘ్ ఖాన్ (తరువాత ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్) దక్షిణానికి వచ్చాడు. పాఠ్యపుస్తకాలు 1321లో మొదటి దాడిని, 1323లో తుది ముట్టడిని చెబుతాయి. కొన్ని ఆధునిక కథనాలు మొదటి ముట్టడిని 1323గానే లెక్కిస్తాయి; సుల్తాన్ మరణించాడనే తప్పుడు వదంతి సైనికుల మధ్య వ్యాపించడంతో అది విఫలమైంది. సైన్యం చెదిరిపోయింది.
• ఉలుఘ్ ఖాన్ మరింత బలమైన సైన్యంతో తిరిగి వచ్చాడు. ముట్టడి కొన్ని నెలలు సాగింది. కోట 1323లో పడిపోయింది. రాజును ఖైదీగా ఢిల్లీకి తీసుకెళ్లారు. ఆయన నర్మదా దగ్గర దారిలోనే మరణించాడని కథనాలు చెబుతాయి.

రాజ్యం ఒంటరిగా నిలబడగలంత బలంగా లేదు. కొందరు నాయకులు దాన్ని వీడారు, సుదీర్ఘ యుద్ధాలు ఖజానాను ఖాళీ చేశాయి. 1323 పతనం వంశాన్ని అంతం చేసింది.

ఒక్క చూపులో పాలకులు

రాజు	సుమారు పాలన	ముఖ్య విషయం
మొదటి బేతరాజు	c. 1000-1052	తెలిసిన మొదటి నాయకుడు, అనుమకొండ వద్ద జాగీరు
మొదటి ప్రోలరాజు	మొదటి బేతరాజు తర్వాత	వరుసలో రెండవవాడు
రెండవ బేతరాజు	మొదటి ప్రోలరాజు తర్వాత	వరుసలో మూడవవాడు
రెండవ ప్రోలరాజు	12వ శతాబ్దం ఆరంభం	మొదటి స్వతంత్ర పాలకునికి ప్రామాణిక సమాధానం
రుద్రదేవుడు	c. 1195 వరకు	వెయ్యి స్తంభాల గుడి, 1163
మహాదేవుడు	c. 1195-1199	చిన్న పాలన
గణపతిదేవుడు	1199-1262	వరంగల్ రాజధాని, పాకాల, మోటుపల్లి శాసనం
రుద్రమదేవి	1262-1289	వంశంలో మొదటి స్త్రీ పాలకురాలు
ప్రతాపరుద్రుడు	1289-1323	చివరి రాజు

పరిపాలన మరియు ఆర్థిక వ్యవస్థ

భూమి మరియు చెరువులు. ఎగువ తెలుగు దేశంలో నది నీరు తక్కువ. కాకతీయులు దీన్ని చెరువులతో పరిష్కరించారు. వారు భూమి అంతటా చాలా పెద్ద సంఖ్యలో చెరువులను, జలాశయాలను నిర్మించారు. వాటిలో చాలా ఇప్పటికీ రైతులు ఉపయోగిస్తున్నారు. పాకాల సరస్సు, రామప్ప సరస్సు మరియు లక్నవరం సరస్సు తెలుసుకోవలసిన పేర్లు. చెరువు ఒక గ్రామానికి రెండవ పంటకు నీరిచ్చింది, కొత్త నివాసాలకు తోడ్పడింది. మెరుగైన వ్యవసాయం అంటే ఎక్కువ పన్ను, బలమైన సైన్యం.

నాయంకర వ్యవస్థ. రాజులు నాయకులు అనే సైనిక అధిపతుల ద్వారా పాలించారు. నాయకుడు సైనికులకు బదులుగా భూమిని లేదా ఆదాయాన్ని కలిగి ఉండేవాడు. ఆ బిరుదు ఎవరు కలిగి ఉండాలో పుట్టుక నిర్ణయించలేదు. రైతు లేదా వినయపూర్వక కుటుంబానికి చెందిన వ్యక్తి యోధ-అధికారి కాగలడు. రుద్రమదేవి పాలనలో ఇలాంటి అధికారులు దళంలో పెరుగుతున్న భాగాన్ని, పాత ఉన్నత నాయకులు తగ్గుతున్న భాగాన్ని ఏర్పరిచారు. తరువాత విజయనగర రాజులు ఇలాంటి వ్యవస్థను వాడారు, దాన్ని వారు అమరం అన్నారు. కాబట్టి కాకతీయ పద్ధతి తరువాతి అధ్యాయాలకు ముఖ్యం.

కోటలు. రాజ్యం కోటల గొలుసుతో నిలిచింది. వరంగల్ గుండె. భోంగీర్, ఖమ్మం వంటి ఇతరాలు తీరానికి, దక్షిణానికి వెళ్లే దారిని కాపాడాయి. వరంగల్ కోటకు మూడు రక్షణ వలయాలు ఉన్నాయి: సున్నం లేని రాతి గోడ, బయటి మట్టి గోడ మరియు వెడల్పాటి కందకం.

వాణిజ్యం. గణపతిదేవుడు సముద్ర వాణిజ్యం పెరగాలని కోరుకున్నాడు. ఆయన 1244 శాసనపత్రం, అభయ శాసనం, మోటుపల్లిలో జారీ చేయబడింది. అది విదేశీ వ్యాపారులకు భద్రత ఇస్తామని వాగ్దానం చేసింది. ఓడ ధ్వంసమైతే వారి సరుకులను స్వాధీనం చేసుకోరు. అనేక చిన్న పన్నుల స్థానంలో ఒక సరళమైన స్థిర సుంకం వచ్చింది. మోటుపల్లి రాజ్యపు ప్రధాన ఓడరేవు. ఇది ఆగ్నేయాసియా, చైనా, మధ్యప్రాచ్య దేశాలతో సంబంధాలున్న పాత నౌకాశ్రయం. మార్కో పోలో ఆ రాజ్యాన్ని దాని పేరుతో పిలిచాడు. తెలుగు ప్రాంతం నుండి వస్త్రం, సుగంధ ద్రవ్యాలు, వజ్రాలు ఈ ఓడరేవు ద్వారా వెళ్లాయి.

నాణేలు మరియు ఆదాయం. రాజు ఆదాయం భూమి పన్ను, వాణిజ్య సుంకం, నాయకుల కప్పం నుండి వచ్చేది. నాయకులు తమ ఆదాయంలో కొంత భాగాన్ని రాజుకు చెల్లించి సైనికులను సరఫరా చేశారు.

సమాజం, మతం మరియు సంస్కృతి

మతం. తొలి కుటుంబం బహుశా జైన విశ్వాసాలను ఇష్టపడి ఉండొచ్చు, కానీ రాజకుటుంబం రెండవ ప్రోలరాజు కింద శైవానికి మారింది. రుద్ర, మహాదేవ, గణపతి వంటి పేర్లు దీన్ని చూపిస్తాయి. రాజులు శైవ ఆలయాలకు, గురువులకు భూమి, కానుకలు ఇచ్చారు. శైవంలో అనేక శాఖలు చురుకుగా ఉండేవి, గణపతిదేవుని యుగంలో వీరశైవ భావాలు విస్తృతంగా వ్యాపించాయి. వైష్ణవ క్షేత్రాలకు, జైన స్థలాలకు కూడా మద్దతు లభించింది. వెయ్యి స్తంభాల గుడి మంచి రుజువు: అది శివుడు, విష్ణువు, సూర్యుడు ముగ్గురికీ కలిపి నిర్మించబడింది.

సమాజం. సైన్యంలో సేవకు కులం బలమైన అడ్డంకి కాదు. ఇది సమాజానికి చలనశీలత స్ఫూర్తిని ఇచ్చింది. రుద్రమదేవి చూపినట్లుగా స్త్రీలు కూడా అధికారాన్ని కలిగి ఉండగలిగారు.

ఆలయ వాస్తుశిల్పం. కాకతీయ ఆలయాలు దక్కన్ చాళుక్య శైలిని ద్రావిడ లక్షణాలతో కలుపుతాయి. అవి ఎత్తైన, నక్షత్రాకార పీఠంపై నిర్మించబడ్డాయి. సూక్ష్మ చెక్కడానికి ముదురు డోలరైట్ రాతిని వాడతారు, కుదురు తిప్పిన వస్తువులా మెరుగు పెట్టబడి ఉంటుంది. ఇతర లక్షణాలు రంధ్రాలున్న కిటికీలు, పెద్ద మండపం, చెక్కిన నంది విగ్రహం.

• హనుమకొండలోని వెయ్యి స్తంభాల గుడి శివుడు, విష్ణువు, సూర్యుల కోసం త్రికూటాలయం. ప్రధాన దైవం రుద్రేశ్వరుడు, ఇది ఆలయాన్ని దాని నిర్మాత పేరుతో ముడిపెడుతుంది. దీనికి నక్షత్రాకార ప్లాను, ఏకశిలా నంది, అనేక చెక్కిన స్తంభాలు ఉన్నాయి. గతంలో నిజాం సహాయంతో, 2004లో ప్రభుత్వ ప్రాజెక్టుతో ఆధునిక కాలంలో దీన్ని పునరుద్ధరించారు.
• ములుగు జిల్లా పాలంపేటలోని రామప్ప ఆలయం గణపతిదేవుని కింద సేనాపతి రేచర్ల రుద్రుడు 1213లో ప్రారంభించాడు. ఇది ప్రధాన శిల్పి రామప్ప పేరును కలిగి ఉండటం వల్ల ప్రసిద్ధి. ప్రధాన చట్రానికి ఎర్ర ఇసుకరాయిని, సూక్ష్మ శిల్పానికి డోలరైట్‌ను వాడారు. దీని గోపురం చాలా తేలికైన ఇటుకలతో చేయబడింది. ఈ ఇటుకలు రంధ్రాలతో ఉండి నీటిపై తేలగలవు. యునెస్కో ఈ ఆలయాన్ని 2021 జూలై 25న ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా జాబితా చేసింది.
• వరంగల్ కోట మొదట ఇటుకతో నిర్మించబడింది. గణపతిదేవుడు దాన్ని రాతితో పునర్నిర్మించాడు, రుద్రమదేవి, ప్రతాపరుద్రుడు పనిని కొనసాగించారు. శిథిలాల్లోని నాలుగు అలంకరించిన ద్వారాలు కాకతీయ కళా తోరణం. లోపల స్వయంభూ శివాలయం ఉండేది, అది 1323లో ధ్వంసమైంది. కోట తరువాత ముసునూరులకు, తర్వాత బహమనీలకు, కుతుబ్ షాహీలకు, నిజాంలకు చేరింది.

సాహిత్యం. కాకతీయుల యుగం తెలుగు రచనకు గొప్ప యుగం. ఆస్థానం, దేవాలయం తెలుగు, సంస్కృతం రెండింటిలో కవులను ఆదరించాయి.

రచన లేదా రచయిత	గుర్తుంచుకోవలసినది
పాల్కురికి సోమనాథుడు	బసవ పురాణం, పండితారాధ్య చరిత్ర రాశాడు; శైవ ఇతివృత్తంతో తొలి తెలుగు రచనలు
తిక్కన	నిర్వచనోత్తర రామాయణం; కవిబ్రహ్మ బిరుదు; ఒక తెలుగు చోడ పాలకుని నెల్లూరు ఆస్థానంలో సేవ చేశాడు, కాకతీయ ఆస్థానంతో ముడిపడ్డాడు
గోన బుద్ధారెడ్డి	రంగనాథ రామాయణం
జాయపసేనాని	గణపతిదేవుని సైన్యాధిపతి; నృత్తరత్నావళి, గీతరత్నావళి నృత్యం, సంగీతంపై రాశాడు
విద్యానాథుడు	అలంకార శాస్త్రంపై ప్రతాపరుద్ర యశోభూషణం

జాయపసేనాని నృత్య, సంగీత రచనలు ఆస్థానం కళలను కూడా ప్రేమించిందని చూపిస్తాయి. శివునికి యోధ నృత్యమైన పేరిణి శివతాండవం కాకతీయ యుగంతో, వరంగల్‌తో ముడిపడి ఉంది.

పతనం, వారసత్వం మరియు తెలుసుకోవలసిన ప్రదేశాలు

పతనం. కారణాలను జాబితా చేయడం సులభం. మొదటిది, ఢిల్లీ సుల్తానేట్ బలపడి మళ్లీ మళ్లీ సైన్యాలను పంపింది. రెండవది, కాకతీయ రాజులకు పశ్చిమాన యాదవులు, తీరం దగ్గర పాండ్యులు, గజపతులతో అనేక సరిహద్దులు ఉన్నాయి. మూడవది, కొందరు నాయకులు తిరుగుబాటు చేశారు. నాల్గవది, 1310 తర్వాత కప్పం ఖజానాను బలహీనపరిచింది.

పతనం తర్వాత. ఢిల్లీకి వ్యతిరేక ప్రతిఘటన 1323 తర్వాత త్వరలోనే ప్రారంభమైంది. నాయకుడు కాకతీయ వంశానికి చెందినవాడినని చెప్పుకున్న ప్రోలయ నాయకుడు. ఆయన ముసునూరి నాయకులను స్థాపించి సుమారు 1330లో ఒక దానం చేశాడు. ఆయన బంధువు కాపయ నాయకుడు హొయసల రాజు మూడవ వీర బల్లాలుని సహాయంతో 1336లో ఢిల్లీ గవర్నర్‌ను వరంగల్ నుండి తరిమాడు. వరంగల్ వారి రాజధాని అయింది. ముసునూరి రాజ్యం స్వల్పకాలికం. బహమనీ సుల్తానేట్ దానిపై ఒత్తిడి తెచ్చింది, రేచర్ల నాయకులు 1368లో కాపయ నాయకుని చంపారు.

వారసత్వం.

• కాకతీయులు ఎగువ మరియు తీర తెలుగు ప్రాంతాలను రాజకీయంగా కలిపారు.
• తెలుగు ఆస్థానం, శాసనాల భాష అయింది.
• చెరువుల వ్యవస్థ తరువాతి వ్యవసాయానికి ఆధారమైంది.
• నాయంకర వ్యవస్థ ముసునూరులకు, తర్వాత విజయనగరానికి చేరింది.
• ఆలయాలు దక్షిణ భారతంలోని అత్యుత్తమమైన వాటిలో ఉన్నాయి.

తెలుసుకోవలసిన ప్రదేశాలు.

ప్రదేశం	అది ఏమిటి
హనుమకొండ	తొలి రాజధాని; వెయ్యి స్తంభాల గుడి; భద్రకాళి, పద్మాక్షి ఆలయాలు
వరంగల్ (ఓరుగల్లు)	తరువాతి రాజధాని; కోట; కాకతీయ కళా తోరణం
పాలంపేట	రామప్ప ఆలయం, ములుగు జిల్లాలో
పాకాల	గణపతిదేవుడు నిర్మించిన సరస్సు
లక్నవరం	సరస్సు
భోంగీర్, ఖమ్మం	కొండ మరియు మైదాన కోటలు
మోటుపల్లి	కాకతీయ రాజ్యపు ఓడరేవు, బాపట్ల జిల్లాలో

పరీక్షకులు ఈ అధ్యాయాన్ని ఎలా వాడతారు

• రాజుల వరుస. వారు వరుస ఇస్తారు: మొదటి బేతరాజు, మొదటి ప్రోలరాజు, రెండవ బేతరాజు, రెండవ ప్రోలరాజు, రుద్రదేవుడు, మహాదేవుడు, గణపతిదేవుడు, రుద్రమదేవి, ప్రతాపరుద్రుడు. ప్రతి పేరుకు ముందు, తర్వాత ఎవరు వస్తారో నేర్చుకోండి.
• మొదటి స్వతంత్ర పాలకుడు. చాలా కీలు రెండవ ప్రోలరాజు అని ఇస్తాయి, మొదటి ప్రోలరాజు ఎప్పుడూ కాదు. ప్రశ్న 1163లో స్వాతంత్ర్య ప్రకటన గురించి అయితే, రుద్రదేవుడిని ఎంచుకోండి.
• రాజధాని మార్పు. హనుమకొండ తొలి పీఠం. గణపతిదేవుడు దాన్ని వరంగల్‌కు మార్చాడు.
• నిర్మాత జతలు. రుద్రదేవుడు వెయ్యి స్తంభాల గుడిని నిర్మించాడు (1163, రుద్రేశ్వరుడు). సేనాపతి రేచర్ల రుద్రుడు రామప్ప ఆలయాన్ని నిర్మించాడు (1213). గణపతిదేవుడు వరంగల్ కోట, పాకాల సరస్సు నిర్మించాడు.
• రుద్రమదేవి. ఆమె రుద్రదేవ అనే రాజనామంతో మొదటి స్త్రీ పాలకురాలు. ఆ పేరుతో ఉన్న మునుపటి రాజుతో కలపవద్దు. మార్కో పోలో సందర్శన (c. 1292-93) ఆమె సాధారణ మరణ తేదీ 1289కి కొన్ని సంవత్సరాల తర్వాత వస్తుంది, అది మోటుపల్లితో ముడిపడి ఉంది.
• మోటుపల్లి శాసనం. అభయ శాసనం, 1244, విదేశీ వ్యాపారులకు భద్రత, గణపతిదేవుని కింద జారీ చేయబడింది.
• ఢిల్లీ దాడులు. వరుస: మాలిక్ కాఫూర్ (1309 లేదా 1310), తర్వాత ఉలుఘ్ ఖాన్ (1321 మరియు 1323). పతనం 1323.
• పతనం తర్వాత. ప్రోలయ నాయకుడు తిరుగుబాటు ప్రారంభించాడు. కాపయ నాయకుడు 1336లో వరంగల్‌ను తిరిగి తీసుకున్నాడు.
• సాహిత్యం. ప్రతి రచయితను అతని రచనతో జత చేయండి: సోమనాథుడు, తిక్కన, గోన బుద్ధారెడ్డి, జాయపసేనాని, విద్యానాథుడు.

సాధన ఉదాహరణలు

ఉదాహరణ 1: ఈ సంఘటనలను క్రమంలో అమర్చండి: (A) కాకతీయుల పతనం (B) మోటుపల్లి అభయ శాసనం (C) వరంగల్‌ను ముసునూరి వారు తిరిగి స్వాధీనం చేసుకోవడం (D) రామప్ప దేవాలయ నిర్మాణం.

తర్కం:

• 1. దేవాలయాన్ని మొదట ఉంచండి. రామప్ప దేవాలయం 1213లో నిర్మించబడింది.
• 2. మోటుపల్లి అభయ శాసనం 1244లో వచ్చింది, అంటే 1213 తరువాత.
• 3. ఉలుఘ్ ఖాన్ రెండవ ముట్టడి తరువాత 1323లో కాకతీయులు పతనమయ్యారు.
• 4. పతనం తరువాత, 1336లో ముసునూరి నాయకులు వరంగల్‌ను తిరిగి తీసుకున్నారు.

గుర్తుంచుకోవాలి: క్రమం D, B, A, C. పతనం ఎల్లప్పుడూ తిరిగి స్వాధీనం కంటే ముందు వస్తుంది.

ఉదాహరణ 2: "రామప్ప దేవాలయాన్ని ఎవరు నిర్మించారు?" ఎంపికలు: రుద్ర దేవుడు, గణపతి దేవుడు, రేచర్ల రుద్రుడు, ప్రతాపరుద్రుడు.

తర్కం:

• 1. రుద్ర దేవుడు 1163లో హనుమకొండలో వేయి స్తంభాల గుడిని నిర్మించాడు.
• 2. గణపతి దేవుడు వరంగల్ కోటను, పాకాల సరస్సును నిర్మించాడు.
• 3. రేచర్ల రుద్రుడు సేనాని. అతడు 1213లో రామప్ప దేవాలయాన్ని, పిల్లలమర్రి మర్రి తోటను నిర్మించాడు.
• 4. ప్రతాపరుద్రుడు చివరి రాజు, అతడు పతనంతో ముడిపడి ఉన్నాడు, ఈ దేవాలయంతో కాదు.

గుర్తుంచుకోవాలి: ప్రతి కట్టడాన్ని దాని నిర్మాతతో జతపరచండి. రాజు అన్ని కట్టడాలనూ నిర్మించలేదు.

ఉదాహరణ 3: "గణపతి దేవునితో ముడిపడనిది ఏది?" (1) రాజధానిని వరంగల్‌కు మార్చడం (2) వరంగల్ కోట (3) మోటుపల్లి అభయ శాసనం (4) వేయి స్తంభాల గుడి.

తర్కం:

• 1. గణపతి దేవుడు 1199లో సింహాసనం ఎక్కి రాజధానిని హనుమకొండ నుండి వరంగల్‌కు మార్చాడు. 1వ ఎంపిక ముడిపడి ఉంది.
• 2. అతడు వరంగల్ కోటను నిర్మించాడు. 2వ ఎంపిక ముడిపడి ఉంది.
• 3. మోటుపల్లి అభయ శాసనం 1244లో విదేశీ వ్యాపారుల కోసం జారీ చేయబడింది. 3వ ఎంపిక ముడిపడి ఉంది.
• 4. వేయి స్తంభాల గుడిని 1163లో రుద్ర దేవుడు నిర్మించాడు, అతడు జాబితాలో గణపతి దేవుని కంటే ముందు వచ్చాడు. కాబట్టి 4వ ఎంపిక సమాధానం.

గుర్తుంచుకోవాలి: రాజుల జాబితా, తేదీని ఉపయోగించి ఒక కట్టడాన్ని ఎవరు నిర్మించగలిగేవారో చూడండి.

ఉదాహరణ 4: "రుద్రమదేవి రుద్రదేవ అనే పేరును ఉపయోగించింది. కాబట్టి ఆమె రుద్ర దేవునితో ఒకటే." ఇది సరైనదా?

తర్కం:

• 1. రుద్రమదేవి (Rudrama Devi) మొదటి మహిళా పాలకురాలు. ఆమె 1262లో పాలకురాలైంది.
• 2. ఆమె రికార్డులలో రుద్రదేవ అనే పురుష నామాన్ని ఉపయోగించింది.
• 3. రుద్ర దేవుడు జాబితాలో ఐదవ రాజు, వేయి స్తంభాల గుడిని నిర్మించాడు.
• 4. ఇద్దరు వ్యక్తులు ఒకేలాంటి పేరు పంచుకున్నారు, కాబట్టి ప్రకటన తప్పు.

గుర్తుంచుకోవాలి: ఒకేలా కనిపించే పేర్లకు తేదీ, రచన ఆధారంగా రెండవ పరీక్ష అవసరం.

పోలికలు – తేడాలు

పోలిన జత	వివరం A	వివరం B
మాలిక్ కాఫూర్, ఉలుఘ్ ఖాన్	మాలిక్ కాఫూర్ 1309 లేదా 1310లో ఖల్జీ కాలంలో వరంగల్‌పై దాడి చేశాడు	ఉలుఘ్ ఖాన్ తుగ్లక్‌ల కాలంలో 1321లో, 1323లో దాడి చేశాడు
హనుమకొండ, వరంగల్	హనుమకొండ: తొలి రాజధాని	వరంగల్: తరువాతి రాజధాని, ముసునూరి రాజధాని కూడా
వేయి స్తంభాల గుడి, రామప్ప దేవాలయం	1163లో రుద్ర దేవుడు నిర్మించాడు; దైవం రుద్రేశ్వరుడు	1213లో రేచర్ల రుద్రుడు నిర్మించాడు; దైవం రామలింగేశ్వరుడు
మొదటి ప్రోలుడు, రెండవ ప్రోలుడు	మొదటి ప్రోలుడు జాబితాలో రెండవ రాజు	రెండవ ప్రోలుడు నాల్గవ రాజు, సాధారణంగా మొదటి స్వతంత్ర పాలకుడుగా చెబుతారు (అతని కుమారుడు రుద్ర దేవుడు 1163లో స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించాడు)

కవి	రచన లేదా బిరుదు
తిక్కన	నిర్వచనోత్తర రామాయణం; కవి బ్రహ్మ
గోన బుద్ధారెడ్డి	రంగనాథ రామాయణం
పాల్కురికి సోమనాథుడు	బసవ పురాణం, పండితారాధ్య చరిత్ర
జాయప సేనాని	నృత్త రత్నావళి, గీత రత్నావళి; గజసాహిని

క్రమం – కాలరేఖ

సంవత్సరం	సంఘటన
1163	వేయి స్తంభాల గుడి నిర్మాణం
1199	గణపతి దేవుడు సింహాసనం అధిష్ఠించాడు
1213	రామప్ప దేవాలయ నిర్మాణం
1244	మోటుపల్లి అభయ శాసనం
1262	రుద్రమదేవి సింహాసనం అధిష్ఠించింది
1289	రుద్రమదేవి మరణం; ప్రతాపరుద్రుడు సింహాసనం అధిష్ఠించాడు
సుమారు 1293	మార్కో పోలో మోటుపల్లిని సందర్శించాడు
1309 లేదా 1310	మాలిక్ కాఫూర్ వరంగల్‌పై దాడి
1321	ఉలుఘ్ ఖాన్ మొదటి దాడి
1323	రెండవ ముట్టడి; కాకతీయుల పతనం
1336	ముసునూరి నాయకులు వరంగల్‌ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నారు
2021	రామప్ప దేవాలయం యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా గుర్తింపు

రాజుల క్రమం: బేతరాజు I, ప్రోలుడు I, బేతరాజు II, ప్రోలుడు II, రుద్ర దేవుడు, మహాదేవుడు, గణపతి దేవుడు, రుద్రమదేవి, ప్రతాపరుద్రుడు.

ఈ కాలరేఖను పరీక్షలో ఎలా ఉపయోగించాలి. చాలా ప్రశ్నలు మూడు లేదా నాలుగు సంఘటనలు ఇచ్చి సరైన క్రమాన్ని అడుగుతాయి. ప్రతి తేదీని ఒక వ్యక్తితో ముడిపెట్టండి. గణపతి దేవుడు 1199, 1244. రుద్రమదేవి 1262, ఆమె మరణం 1289. ప్రతాపరుద్రుడు 1289లో మొదలై 1323లో ముగుస్తాడు. ఢిల్లీ దాడులు మూడు దశలలో వస్తాయి: మాలిక్ కాఫూర్, తరువాత ఉలుఘ్ ఖాన్ మొదటి దాడి, తరువాత అతని రెండవ ముట్టడి. పతనం తరువాత ముసునూరి వారి తిరిగి స్వాధీనం వస్తుంది.

రాజుల జాబితాలో తొమ్మిది పేర్లు ఉన్నాయని గుర్తుంచుకోండి. రెండవ ప్రోలుడు నాల్గవవాడు. రుద్ర దేవుడు ఐదవవాడు. గణపతి దేవుడు ఏడవవాడు. రుద్రమదేవి ఎనిమిదవది. రుద్రమదేవికి ఠక్కున ముందు ఎవరు అని అడిగితే, వరుసను చదివి గణపతి దేవుని చెప్పండి. ఆమె తరువాత ఎవరు అని అడిగితే, ప్రతాపరుద్రుని చెప్పండి.

మరిన్ని ఒక్క వాక్య విషయాలు

• 1. విద్యానాథుడు ప్రతాపరుద్ర యశోభూషణం రచించాడు.
• 2. మల్లికార్జున పండితుడు శివతత్త్వసారం రచించాడు.
• 3. వినుకొండ వల్లభరాయుడు క్రీడాభిరామం రచించాడు.
• 4. బద్దెన సుమతీ శతకం రచించాడు.
• 5. కేతన దశకుమార చరిత్రం రచించాడు.
• 6. మారన మార్కండేయ పురాణం రచించాడు.
• 7. పాల్కురికి సోమనాథుడు పాలకుర్తిలో జన్మించాడు.
• 8. కోట గుళ్ళు ఘన్‌పూర్ వద్ద ఉన్నాయి.
• 9. పేరిణి శివతాండవం వరంగల్‌తో ముడిపడి ఉంది.
• 10. వరంగల్ తివాచీలకు ప్రసిద్ధి.
• 11. మొదటి హరిహరుడు విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు, రాజధాని హంపి.
• 12. సాలుడు హొయసలుల స్థాపకుడు, రాజధాని ద్వారసముద్రం.
• 13. జలాలుద్దీన్ ఖల్జీ ఖల్జీ వంశాన్ని స్థాపించాడు.
• 14. ఘియాసుద్దీన్ తుగ్లక్ తుగ్లక్ వంశాన్ని స్థాపించాడు.
• 15. రాష్ట్రకూటులు మాన్యఖేటం నుండి పాలించారు; కళ్యాణి పశ్చిమ చాళుక్యులు కళ్యాణి నుండి పాలించారు.

సాధన ప్రశ్నలు

1. ఈ క్రింది వాటిలో ఏది '1323' అనే అంశానికి సరిగ్గా జతకాదు? (సంఘటన – సంవత్సరం)

   1. వేయి స్తంభాల గుడి నిర్మాణం
   2. ఉలుగ్ ఖాన్ రెండవ వరంగల్ ముట్టడి
   3. కాకతీయ రాజ్య పతనం
   4. ఉలుగ్ ఖాన్ ఓరుగల్లు ముట్టడి
   సమాధానం

   A. వేయి స్తంభాల గుడి నిర్మాణం

   Which of the following is NOT correctly paired with 1323 (Event – Year)?

   1. Construction of Thousand Pillar Temple
   2. Ulugh Khan's second siege of Warangal
   3. Fall of the Kakatiya kingdom to the Tughlaqs
   4. Siege of Warangal by Ulugh Khan

2. యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ స్థలమైన పాలంపేటలోని రామప్ప దేవాలయం ఏ కాకతీయ రాజు కాలంలో నిర్మితమైంది?

   1. రుద్రమదేవి
   2. రుద్రదేవుడు
   3. గణపతిదేవుడు
   4. రెండో ప్రతాపరుద్రుడు
   సమాధానం

   C. గణపతిదేవుడు

   The Ramappa Temple at Palampet, a UNESCO World Heritage Site, was built during the reign of which Kakatiya ruler?

   1. Rudramadevi
   2. Rudra Deva
   3. Ganapati Deva
   4. Prataparudra II

3. ఈ క్రింది వాటిలో ఏది హనుమకొండ జిల్లా ప్రాంతంలో ఉంది?

   1. భువనగిరి కోట
   2. కాకతీయ కళాతోరణం
   3. వేయి స్తంభాల గుడి
   4. పాలంపేట
   సమాధానం

   C. వేయి స్తంభాల గుడి

   Which of the following is located in the Hanumakonda district area?

   1. Bhongir Fort
   2. Kakatiya Kala Thoranam
   3. Thousand Pillar Temple
   4. Palampet

4. ఈ క్రింది వాటిలో ఏది యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా ప్రాంతంలో ఉంది?

   1. వరంగల్ కోట
   2. వేయి స్తంభాల గుడి
   3. పాకాల సరస్సు
   4. భువనగిరి కోట
   సమాధానం

   D. భువనగిరి కోట

   Which of the following is located in the Yadadri Bhuvanagiri district area?

   1. Warangal Fort
   2. Thousand Pillar Temple
   3. Pakhal Lake
   4. Bhongir Fort

5. గణపతిదేవుని గజసాహిణి అయిన ఏ కవి నృత్త రత్నావళిని రచించాడు?

   1. జాయప సేనాని
   2. తిక్కన
   3. పాల్కురికి సోమనాథుడు
   4. విద్యానాథుడు
   సమాధానం

   A. జాయప సేనాని

   The treatise on dance Nritta Ratnavali was written by which commander of Ganapati Deva's elephant force?

   1. Jayapa Senani
   2. Tikkana
   3. Palkuriki Somanatha
   4. Vidyanatha

6. సుమారు 1336లో వరంగల్ నుంచి తుగ్లక్ గవర్నర్‌ను తరిమివేసిన, ప్రోలయ నాయకుని సోదరుడు (పినతండ్రి కుమారుడు) అయిన ముసునూరి నాయకుడు ఎవరు?

   1. ప్రోలయ వేమారెడ్డి
   2. అనవోతా నాయకుడు
   3. రేచర్ల సింగమ నాయకుడు
   4. కాపయ నాయకుడు
   సమాధానం

   D. కాపయ నాయకుడు

   Which Musunuri leader, a cousin of Prolaya Nayaka, expelled the Tughlaq governor from Warangal around 1336?

   1. Prolaya Vema Reddy
   2. Anavota Nayaka
   3. Recherla Singama Nayaka
   4. Kapaya Nayaka

7. 1323లో వరంగల్‌ను ఆక్రమించి రెండో ప్రతాపరుద్రుని కాకతీయ పాలనను అంతం చేసిన ఢిల్లీ సుల్తానేట్ యువరాజు ఎవరు?

   1. మాలిక్ కాఫర్
   2. ఉలుఘ్ ఖాన్ (జునాఖాన్)
   3. ఖుస్రావ్ ఖాన్
   4. జఫర్ ఖాన్
   సమాధానం

   B. ఉలుఘ్ ఖాన్ (జునాఖాన్)

   Which Delhi Sultanate prince captured Warangal in 1323 and ended Kakatiya rule under Prataparudra II?

   1. Malik Kafur
   2. Ulugh Khan (Juna Khan)
   3. Khusrau Khan
   4. Zafar Khan

8. ప్రోలయ నాయకుని ఆధ్వర్యంలో ఢిల్లీ సుల్తానుల పాలనకు వ్యతిరేకంగా కోస్తాంధ్ర నాయక సమాఖ్యకు నాయకత్వం వహించిన నాయక వంశం ఏది?

   1. కాకతీయ
   2. గజపతి
   3. తూర్పు చాళుక్య
   4. ముసునూరి
   సమాధానం

   D. ముసునూరి

   Which family of Nayakas led the coastal Andhra confederacy against Delhi Sultanate rule under Prolaya Nayaka?

   1. Kakatiya
   2. Gajapati
   3. Eastern Chalukya
   4. Musunuri

9. ప్రోలయ నాయకుడు ఈ క్రింది వాటిలో దేనికి స్థాపకుడు?

   1. హొయసల రాజవంశం
   2. సింధియా వంశం
   3. ముసునూరి నాయకులు
   4. కొండవీడు రెడ్డి రాజ్యం
   సమాధానం

   C. ముసునూరి నాయకులు

   Prolaya Nayaka was the founder of which of the following?

   1. Hoysala dynasty
   2. Scindia dynasty
   3. Musunuri Nayaks
   4. Kondaveedu Reddy kingdom

10. హనుమకొండ ఈ క్రింది వాటిలో దేనికి రాజధాని?

    1. తొలి చోళ వంశం
    2. ఆంధ్ర రాష్ట్రం
    3. జింజి నాయక రాజ్యం
    4. తొలి కాకతీయ పాలకులు
    సమాధానం

    D. తొలి కాకతీయ పాలకులు

    Hanumakonda was the capital of which of the following?

    1. Early Chola dynasty
    2. Andhra State
    3. Gingee Nayak kingdom
    4. Early Kakatiya rulers

11. రామప్ప దేవాలయం ఏ జిల్లా/ప్రాంతంలో ఉంది?

    1. ములుగు జిల్లా
    2. యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా
    3. వరంగల్ జిల్లా
    4. ఖమ్మం జిల్లా
    సమాధానం

    A. ములుగు జిల్లా

    In which district or place is Ramappa Temple located?

    1. Mulugu district
    2. Yadadri Bhuvanagiri district
    3. Warangal district
    4. Khammam district

12. భద్రకాళి దేవాలయం ఏ జిల్లా/ప్రాంతంలో ఉంది?

    1. హనుమకొండ జిల్లా
    2. ములుగు జిల్లా
    3. యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా
    4. వరంగల్ జిల్లా
    సమాధానం

    A. హనుమకొండ జిల్లా

    In which district or place is Bhadrakali Temple located?

    1. Hanumakonda district
    2. Mulugu district
    3. Yadadri Bhuvanagiri district
    4. Warangal district

13. కాకతీయ కళాతోరణం ఏ జిల్లా/ప్రాంతంలో ఉంది?

    1. యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా
    2. ములుగు జిల్లా
    3. వరంగల్ జిల్లా
    4. ఖమ్మం జిల్లా
    సమాధానం

    C. వరంగల్ జిల్లా

    In which district or place is Kakatiya Kala Thoranam located?

    1. Yadadri Bhuvanagiri district
    2. Mulugu district
    3. Warangal district
    4. Khammam district

14. ఈ క్రింది వాటిలో ఏది 'వరంగల్ జిల్లా' అనే అంశానికి సరిగ్గా జతకాదు? (ప్రదేశం – ఉన్న చోటు)

    1. వరంగల్ కోట
    2. పాకాల సరస్సు
    3. వేయి స్తంభాల గుడి
    4. కాకతీయ కళాతోరణం
    సమాధానం

    C. వేయి స్తంభాల గుడి

    Which of the following is NOT correctly paired with Warangal district (Place – Location)?

    1. Warangal Fort
    2. Pakhal Lake
    3. Thousand Pillar Temple
    4. Kakatiya Kala Thoranam

15. విదేశీ వర్తకులకు రక్షణ, న్యాయమైన సుంకాలను హామీ ఇచ్చిన 1244-45 నాటి మోటుపల్లి అభయ శాసనాన్ని జారీచేసినవారు:

    1. ప్రతాపరుద్రుడు
    2. రుద్రమదేవి
    3. రుద్రదేవుడు
    4. గణపతిదేవుడు
    సమాధానం

    D. గణపతిదేవుడు

    The Motupalli Abhaya Sasanam of 1244-45, assuring safety and fair duties to overseas traders, was issued by:

    1. Prataparudra
    2. Rudrama Devi
    3. Rudra Deva
    4. Ganapati Deva

16. చివరి కాకతీయ పాలకుడు ప్రతాపరుద్రుడు 1323లో ఎవరి సైన్యం చేతిలో ఓడిపోయాడు?

    1. కుతుబ్‌షాహీ సుల్తాన్ కులీ
    2. ఉలుఘ్ ఖాన్ నాయకత్వంలోని ఘియాసుద్దీన్ తుగ్లక్ సైన్యం
    3. బహమనీ సుల్తాన్ అలావుద్దీన్ హసన్
    4. మాలిక్ కాఫూర్ నాయకత్వంలోని అల్లావుద్దీన్ ఖిల్జీ సైన్యం
    సమాధానం

    B. ఉలుఘ్ ఖాన్ నాయకత్వంలోని ఘియాసుద్దీన్ తుగ్లక్ సైన్యం

    The last Kakatiya ruler Prataparudra was defeated in 1323 by the army of:

    1. Qutb Shahi Sultan Quli
    2. Ghiyasuddin Tughlaq under Ulugh Khan
    3. Bahmani Sultan Alauddin Hasan
    4. Alauddin Khalji under Malik Kafur

17. కాకతీయుల కాలంలో తెలుగు బసవ పురాణం రాసినవారు ఎవరు?

    1. నన్నయ
    2. పాల్కురికి సోమనాథుడు
    3. శ్రీనాథుడు
    4. తిక్కన
    సమాధానం

    B. పాల్కురికి సోమనాథుడు

    Who wrote the Telugu Basava Puranam in the Kakatiya period?

    1. Nannaya
    2. Palkuriki Somanatha
    3. Srinatha
    4. Tikkana

18. సుమారు 1336లో ఢిల్లీ సుల్తానత్ గవర్నర్ నుండి వరంగల్‌ను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్న ముసునూరి నాయకుడు ఎవరు?

    1. కాపయ నాయకుడు
    2. సింగమ నాయకుడు
    3. అనపోత నాయకుడు
    4. ప్రోలయ వేమారెడ్డి
    సమాధానం

    A. కాపయ నాయకుడు

    Which Musunuri chief recaptured Warangal from the Delhi Sultanate's governor around 1336?

    1. Kapaya Nayaka
    2. Singama Nayaka
    3. Anapota Nayaka
    4. Prolaya Vema Reddy

19. ముస్లిం పాలనకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు ఉద్యమం ప్రారంభకుడు ఎవరు?

    1. రేచర్ల సింగ నాయకుడు
    2. కొనిడి రుద్రుడు
    3. ముసునూరి ప్రోలయ నాయకుడు
    4. ప్రోలయ వేమారెడ్డి
    సమాధానం

    C. ముసునూరి ప్రోలయ నాయకుడు

    Who started the revolt against Muslim rule?

    1. Recherla Singa Nayaka
    2. Koni Rudra
    3. Musunuri Prolaya Nayaka
    4. Prolaya Vema Reddy

20. కాకతీయ యుగ సాహిత్య కాలానికి (13వ శతాబ్దం నుండి 14వ శతాబ్దపు ఆరంభం) చెందని కవి ఎవరు?

    1. తిక్కన
    2. శ్రీనాథుడు
    3. పాల్కురికి సోమనాథుడు
    4. గోన బుద్ధారెడ్డి
    సమాధానం

    B. శ్రీనాథుడు

    Which poet does NOT belong to the Kakatiya-period literary age (13th to early 14th century)?

    1. Tikkana
    2. Srinatha
    3. Palkuriki Somanatha
    4. Gona Budda Reddy

21. ఢిల్లీ సుల్తానేట్ ఓరుగల్లు జయంలో ఉలుగ్ ఖాన్ సైన్యం చేతిలో ఓడిన చివరి కాకతీయ పాలకుడు ఎవరు?

    1. రుద్రాంబ
    2. ప్రతాపరుద్రుడు
    3. రుద్రమదేవి
    4. గణపతి
    సమాధానం

    B. ప్రతాపరుద్రుడు

    Which last Kakatiya ruler was defeated by the army of Ulugh Khan in the Delhi Sultanate's conquest of Warangal?

    1. Rudramba
    2. Prataparudra
    3. Rudramadevi
    4. Ganapati

22. ప్రోలయ నాయకుని సోదరుడైన ముసునూరి నాయకుడు ఢిల్లీ సుల్తానేట్ నుంచి ఓరుగల్లును తిరిగి స్వాధీనం చేసుకుని తెలంగాణను పాలించాడు; అతడు ఎవరు?

    1. కాపయ నాయకుడు
    2. తొయ్యేటి అనవోత నాయకుడు
    3. ప్రోలయ నాయకుడు
    4. నరస నాయకుడు
    సమాధానం

    A. కాపయ నాయకుడు

    Which Musunuri chief, cousin of Prolaya Nayaka, recaptured Warangal from the Delhi Sultanate and ruled Telangana?

    1. Kapaya Nayaka
    2. Toyyeti Anavota Nayaka
    3. Prolaya Nayaka
    4. Narasa Nayaka

23. కొండవీడు రెడ్డి రాజ్యం స్థాపకుడు ఎవరు?

    1. ముసునూరి ప్రోలయ నాయకుడు
    2. ఫతేవుల్లా ఇమాద్-ఉల్-ముల్క్
    3. జలాలుద్దీన్ ఖిల్జీ
    4. ప్రోలయ వేమారెడ్డి
    సమాధానం

    D. ప్రోలయ వేమారెడ్డి

    Who was the founder of Kondaveedu Reddy kingdom?

    1. Musunuri Prolaya Nayaka
    2. Fathullah Imad-ul-Mulk
    3. Jalaluddin Khalji
    4. Prolaya Vema Reddy

24. హైదరాబాద్ ఈ క్రింది వాటిలో దేనికి రాజధాని?

    1. కొండవీడు రెడ్డి రాజ్యం
    2. తొలి కాకతీయ వంశం
    3. 1956లో ఆంధ్రప్రదేశ్
    4. తొలి విజయనగర సామ్రాజ్యం
    సమాధానం

    C. 1956లో ఆంధ్రప్రదేశ్

    Hyderabad was the capital of which of the following?

    1. Reddi Kingdom of Kondaveedu
    2. Early Kakatiya dynasty
    3. Andhra Pradesh in 1956
    4. Early Vijayanagara Empire

25. వరంగల్ ఈ క్రింది వాటిలో దేనికి రాజధాని?

    1. కాకతీయ వంశం
    2. శాలంకాయనులు
    3. ఆంధ్ర రాష్ట్రం
    4. తొలి విజయనగర సామ్రాజ్యం
    సమాధానం

    A. కాకతీయ వంశం

    Warangal was the capital of which of the following?

    1. Kakatiya dynasty
    2. Salankayanas
    3. Andhra State
    4. Early Vijayanagara Empire

26. ఈ క్రింది వాటిలో ఏది 'వరంగల్' అనే అంశానికి సరిగ్గా జతకాదు? (రాజవంశం/రాష్ట్రం – రాజధాని)

    1. కాకతీయులు
    2. బాదామి చాళుక్యులు
    3. కాకతీయ వంశం
    4. ముసునూరి నాయక రాజ్యం
    సమాధానం

    B. బాదామి చాళుక్యులు

    Which of the following is NOT correctly paired with Warangal (Dynasty/State – Capital)?

    1. Kakatiyas
    2. Chalukyas of Badami
    3. Kakatiya dynasty
    4. Musunuri Nayaka kingdom

27. ముసునూరి కాపయ నాయకుడు ఈ క్రింది వాటిలో దేనికి చెందినది?

    1. ముసునూరి నాయక వంశం
    2. కాకతీయ వంశం
    3. మొఘల్ సామ్రాజ్యం
    4. తంజావూరు నాయక వంశం
    సమాధానం

    A. ముసునూరి నాయక వంశం

    To which of the following does Musunuri Kapaya Nayaka belong?

    1. Musunuri Nayaka dynasty
    2. Kakatiya dynasty
    3. Mughal Empire
    4. Thanjavur Nayak dynasty

28. ఈ క్రింది వాటిలో ఏది ములుగు జిల్లా ప్రాంతంలో ఉంది?

    1. భద్రకాళి దేవాలయం
    2. వరంగల్ కోట
    3. రామప్ప దేవాలయం
    4. ఖమ్మం కోట
    సమాధానం

    C. రామప్ప దేవాలయం

    Which of the following is located in the Mulugu district area?

    1. Bhadrakali Temple
    2. Warangal Fort
    3. Ramappa Temple
    4. Khammam Fort

29. ఈ క్రింది వాటిలో ఏది వరంగల్ జిల్లా ప్రాంతంలో ఉంది?

    1. లక్నవరం సరస్సు
    2. వేయి స్తంభాల గుడి
    3. వరంగల్ కోట
    4. ఖమ్మం కోట
    సమాధానం

    C. వరంగల్ కోట

    Which of the following is located in the Warangal district area?

    1. Laknavaram Lake
    2. Thousand Pillar temple
    3. Warangal Fort
    4. Khammam Fort

30. ఈ క్రింది వాటిలో ఏది ఖమ్మం జిల్లా ప్రాంతంలో ఉంది?

    1. వరంగల్ కోట
    2. ఖమ్మం కోట
    3. కాకతీయ కళాతోరణం
    4. భద్రకాళి దేవాలయం
    సమాధానం

    B. ఖమ్మం కోట

    Which of the following is located in the Khammam district area?

    1. Warangal Fort
    2. Khammam Fort
    3. Kakatiya Kala Thoranam
    4. Bhadrakali Temple

31. భువనగిరి కోట ఏ జిల్లా/ప్రాంతంలో ఉంది?

    1. యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా
    2. ములుగు జిల్లా
    3. వరంగల్ జిల్లా
    4. హనుమకొండ జిల్లా
    సమాధానం

    A. యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా

    In which district or place is Bhongir Fort located?

    1. Yadadri Bhuvanagiri district
    2. Mulugu district
    3. Warangal district
    4. Hanumakonda district

32. ఈ క్రింది వాటిలో ఏది 'ములుగు జిల్లా' అనే అంశానికి సరిగ్గా జతకాదు? (ప్రదేశం – ఉన్న చోటు)

    1. లక్నవరం సరస్సు
    2. పాలంపేట
    3. భువనగిరి కోట
    4. రామప్ప దేవాలయం
    సమాధానం

    C. భువనగిరి కోట

    Which of the following is NOT correctly paired with Mulugu district (Place – Location)?

    1. Laknavaram Lake
    2. Palampet
    3. Bhongir Fort
    4. Ramappa Temple

33. ఢిల్లీ సుల్తానులపై ముసునూరి తిరుగుబాటు నాయకుడు ఎవరు?

    1. జనరల్ జె. ఎన్. చౌధురి
    2. బుస్సీ
    3. ఔరంగజేబు
    4. ప్రోలయ నాయకుడు
    సమాధానం

    D. ప్రోలయ నాయకుడు

    Who led Musunuri revolt against the Delhi Sultanate?

    1. General J. N. Chaudhuri
    2. Bussy
    3. Aurangzeb
    4. Prolaya Nayaka

34. ముసునూరి ప్రోలయ నాయకుడు నాయకత్వం వహించినది ఏది?

    1. ఢిల్లీ సుల్తానులపై ముసునూరి తిరుగుబాటు
    2. రజాకార్లు
    3. హైదరాబాద్ స్టేట్ కాంగ్రెస్
    4. హైదరాబాద్ బ్రిటిష్ రెసిడెన్సీపై దాడి
    సమాధానం

    A. ఢిల్లీ సుల్తానులపై ముసునూరి తిరుగుబాటు

    Musunuri Prolaya Nayaka led which of the following?

    1. Musunuri revolt against the Delhi Sultanate
    2. Razakars
    3. Hyderabad State Congress
    4. Attack on the British Residency at Hyderabad

35. ఈ క్రింది జతలను పరిశీలించండి (నిబంధన – విషయం): (i) మోటుపల్లి అభయ శాసనం – రహదారుల నిర్మాణం (ii) 99వ సవరణ చట్టం – జాతీయ న్యాయ నియామకాల కమిషన్ (iii) అగ్రోనోమోయి – విదేశీ వ్యాపారుల రక్షణ సరిగ్గా జతపరచబడినవి ఏవి?

    1. (ii) మాత్రమే
    2. (i), (ii), (iii) అన్నీ
    3. (i), (iii) మాత్రమే
    4. (i), (ii) మాత్రమే
    సమాధానం

    A. (ii) మాత్రమే

    Consider the following pairs (Provision – Subject): (i) Motupalli Abhaya Shasanam – road construction (ii) Ninety-ninth Amendment Act – National Judicial Appointments Commission (iii) Agronomoi – protection of overseas traders Which of the pairs are correctly matched?

    1. Only (ii)
    2. All of (i), (ii) and (iii)
    3. Only (i) and (iii)
    4. Only (i) and (ii)

36. 1163లో హనుమకొండలో వేయి స్తంభాల గుడిని నిర్మించిన కాకతీయ రాజు ఎవరు?

    1. రుద్రదేవుడు
    2. మొదటి బేతరాజు
    3. రెండో ప్రతాపరుద్రుడు
    4. గణపతిదేవుడు
    సమాధానం

    A. రుద్రదేవుడు

    The Thousand Pillar Temple at Hanamkonda was built by which Kakatiya ruler in 1163?

    1. Rudra Deva
    2. Beta I
    3. Prataparudra II
    4. Ganapati Deva

37. గణపతిదేవుని సేనాని రేచర్ల రుద్రుడు నిర్మించిన ప్రసిద్ధ దేవాలయం ఏది?

    1. వేయి స్తంభాల గుడి
    2. రామప్ప దేవాలయం
    3. సింహాచల దేవాలయం
    4. శ్రీశైల దేవాలయం
    సమాధానం

    B. రామప్ప దేవాలయం

    Recherla Rudra, a general of Ganapati Deva, founded which famous temple?

    1. Thousand Pillar Temple
    2. Ramappa Temple
    3. Simhachalam temple
    4. Srisailam temple

38. శ్రీనాథుడు రచించిన గ్రంథాల జంట ఏది?

    1. హరివంశం, నృసింహ పురాణం
    2. దశకుమార చరిత్ర, నిర్వచనోత్తర రామాయణం
    3. కాశీఖండం, భీమఖండం
    4. బసవ పురాణం, పండితారాధ్య చరిత్ర
    సమాధానం

    C. కాశీఖండం, భీమఖండం

    Which pair of works was composed by Srinatha?

    1. Harivamsam and Nrisimha Puranam
    2. Dasakumara Charitra and Nirvachanottara Ramayanam
    3. Kasikhandam and Bhimakhandam
    4. Basava Puranam and Panditaradhya Charitra

39. కపిలేంద్ర గజపతి కోస్తాంధ్రలో ఎవరిని ఓడించి తన పాలనను విస్తరించాడు?

    1. రేచర్ల నాయకులు
    2. వరంగల్ కాకతీయులు
    3. తూర్పు చాళుక్యులు
    4. కొండవీడు, రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి రాజులు
    సమాధానం

    D. కొండవీడు, రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి రాజులు

    Kapilendra Gajapati extended his rule over coastal Andhra by defeating which rulers?

    1. Recherla Nayaks
    2. Kakatiyas of Warangal
    3. Eastern Chalukyas
    4. Reddy kings of Kondaveedu and Rajahmundry

40. తిక్కన బిరుదులు ఏవి?

    1. కవి బ్రహ్మ, ఉభయ కవి మిత్రుడు
    2. అభినవ దండి, అభినవ భోజ
    3. కవి సార్వభౌమ, కవి రాజు
    4. ఆంధ్ర భోజ, కవితా పితామహ
    సమాధానం

    A. కవి బ్రహ్మ, ఉభయ కవి మిత్రుడు

    What were Tikkana's titles?

    1. Kavi Brahma, Ubhaya Kavi Mitra
    2. Abhinava Dandi, Abhinava Bhoja
    3. Kavi Sarvabhauma, Kavi Raju
    4. Andhra Bhoja, Kavita Pitamaha

41. జాయప సేనాని రచించిన గ్రంథాలు ఏవి?

    1. క్రీడాభిరామం, ప్రతాప చరిత్ర
    2. నీతిసారం, నీతి ముక్తావళి
    3. దశకుమార చరిత్ర, భాస్కర రామాయణం
    4. నృత్య రత్నావళి, గీత రత్నావళి, వాద్య రత్నావళి
    సమాధానం

    D. నృత్య రత్నావళి, గీత రత్నావళి, వాద్య రత్నావళి

    Which works were written by Jayapa Senani?

    1. Kridabhiramam, Prataparudra Charitra
    2. Nitisaram, Niti Muktavali
    3. Dasakumara Charitra, Bhaskara Ramayanam
    4. Nritya, Geeta and Vadya Ratnavali

42. మల్లికార్జున పండితుని జీవిత గాథను రచించిన కవి ఎవరు?

    1. తిక్కన
    2. నన్నయ
    3. ఎర్రన
    4. పాల్కురికి సోమనాథుడు
    సమాధానం

    D. పాల్కురికి సోమనాథుడు

    Who wrote the life story of Mallikarjuna Pandita?

    1. Tikkana
    2. Nannaya
    3. Errana
    4. Palkuriki Somanatha

43. ఆంధ్రలో ముస్లిం పాలనకు వ్యతిరేకంగా మొదటగా రాజ్యం స్థాపించిన వంశం ఏది?

    1. రెడ్డి వంశం
    2. ముసునూరి వంశం
    3. పద్మనాయక వంశం
    4. విజయనగర వంశం
    సమాధానం

    B. ముసునూరి వంశం

    Which dynasty first established a kingdom against Muslim rule in Andhra?

    1. Reddy dynasty
    2. Musunuri dynasty
    3. Padmanayaka dynasty
    4. Vijayanagara dynasty

44. బసవ పురాణం ఎవరి రచన?

    1. నన్నెచోడుడు
    2. మల్లికార్జున పండితుడు
    3. శ్రీనాథుడు
    4. పాల్కురికి సోమనాథుడు
    సమాధానం

    D. పాల్కురికి సోమనాథుడు

    Author of Basava Puranam?

    1. Nannechodudu
    2. Mallikarjuna Pandita
    3. Srinatha
    4. Palkuriki Somanatha

45. 13వ శతాబ్దం చివరలో ఆంధ్ర తీరాన్ని సందర్శించిన వెనిస్ యాత్రికుడు మార్కో పోలో ఏ కాకతీయ పాలకుని న్యాయపాలనను ప్రశంసించాడు?

    1. గణపతిదేవుడు
    2. ప్రతాపరుద్రుడు
    3. మహాదేవుడు
    4. రుద్రమదేవి
    సమాధానం

    D. రుద్రమదేవి

    The Venetian traveller Marco Polo, who visited the Andhra coast in the late 13th century, praised the just rule of which Kakatiya ruler?

    1. Ganapati Deva
    2. Prataparudra
    3. Mahadeva
    4. Rudrama Devi

సాధన ప్రశ్నలు — సెట్ 2

1. హంపి ఈ క్రింది వాటిలో దేనికి రాజధాని?

   1. గుర్జర ప్రతీహార వంశం
   2. ముసునూరి నాయకులు
   3. విజయనగర సామ్రాజ్యం
   4. సింధియాలు
   సమాధానం

   C. విజయనగర సామ్రాజ్యం

   Hampi was the capital of which of the following?

   1. Gurjara-Pratihara dynasty
   2. Musunuri Nayaks
   3. Vijayanagara Empire
   4. Scindias

2. ఈ క్రింది జతలను పరిశీలించండి (రాజవంశం/రాష్ట్రం – రాజధాని): (i) కొండవీడు రెడ్డి రాజ్యం – కొండవీడు (ii) వియత్నాం – హనోయి (iii) ముసునూరి నాయకులు – వరంగల్ సరిగ్గా జతపరచబడినవి ఏవి?

   1. ఏదీ కాదు
   2. (i), (ii), (iii) అన్నీ
   3. (ii), (iii) మాత్రమే
   4. (ii) మాత్రమే
   సమాధానం

   B. (i), (ii), (iii) అన్నీ

   Consider the following pairs (Dynasty/State – Capital): (i) Kondaveedu Reddy kingdom – Kondaveedu (ii) Vietnam – Hanoi (iii) Musunuri Nayaks – Warangal Which of the pairs are correctly matched?

   1. None of them
   2. All of (i), (ii) and (iii)
   3. Only (ii) and (iii)
   4. Only (ii)

3. ఈ క్రింది జతలను పరిశీలించండి (రాజవంశం/రాష్ట్రం – రాజధాని): (i) తొలి కాకతీయ పాలకులు – హనుమకొండ (ii) సౌదీ అరేబియా – రియాద్ (iii) ఆంధ్ర రాష్ట్రం – కర్నూలు సరిగ్గా జతపరచబడినవి ఏవి?

   1. (iii) మాత్రమే
   2. (ii) మాత్రమే
   3. (i), (ii), (iii) అన్నీ
   4. (i), (iii) మాత్రమే
   సమాధానం

   C. (i), (ii), (iii) అన్నీ

   Consider the following pairs (Dynasty/State – Capital): (i) Early Kakatiya rulers – Hanumakonda (ii) Saudi Arabia – Riyadh (iii) Andhra State – Kurnool Which of the pairs are correctly matched?

   1. Only (iii)
   2. Only (ii)
   3. All of (i), (ii) and (iii)
   4. Only (i) and (iii)

4. ఈ క్రింది జతలను పరిశీలించండి (రాజవంశం/రాష్ట్రం – రాజధాని): (i) ముసునూరి నాయకులు – వరంగల్ (ii) ఖిల్జీ వంశం – గ్వాలియర్ (iii) సింధియాలు – ఢిల్లీ సరిగ్గా జతపరచబడినవి ఏవి?

   1. (i), (iii) మాత్రమే
   2. (i) మాత్రమే
   3. ఏదీ కాదు
   4. (ii) మాత్రమే
   సమాధానం

   B. (i) మాత్రమే

   Consider the following pairs (Dynasty/State – Capital): (i) Musunuri Nayaks – Warangal (ii) Khalji dynasty – Gwalior (iii) Scindias – Delhi Which of the pairs are correctly matched?

   1. Only (i) and (iii)
   2. Only (i)
   3. None of them
   4. Only (ii)

5. ముసునూరి ప్రోలయ నాయకుడు ఈ క్రింది వాటిలో దేనికి చెందినది?

   1. ముసునూరి నాయక వంశం
   2. శాలంకాయనులు
   3. మదురై నాయక వంశం
   4. కాకతీయ వంశం
   సమాధానం

   A. ముసునూరి నాయక వంశం

   To which of the following does Musunuri Prolaya Nayaka belong?

   1. Musunuri Nayaka dynasty
   2. Salankayanas
   3. Madurai Nayak dynasty
   4. Kakatiya dynasty

6. ఆంధ్ర మహాభారతం రచయిత ఎవరు?

   1. సురవరం ప్రతాపరెడ్డి
   2. ఇబ్రహీం ఆదిల్ షా రెండవ
   3. నన్నయ్య, తిక్కన, ఎర్రన
   4. ఆర్యదేవుడు
   సమాధానం

   C. నన్నయ్య, తిక్కన, ఎర్రన

   Who wrote Andhra Mahabharatam?

   1. Suravaram Pratapa Reddy
   2. Ibrahim Adil Shah II
   3. Nannaya, Tikkana and Errana
   4. Aryadeva

7. ఈ క్రింది జతలను పరిశీలించండి (రచన – రచయిత): (i) ప్రతాపరుద్ర యశోభూషణం – విద్యానాథుడు (ii) నిర్వచనోత్తర రామాయణము – తిక్కన (iii) ది స్పిరిట్ ఆఫ్ ది లాస్ – మాంటెస్క్యూ సరిగ్గా జతపరచబడినవి ఏవి?

   1. (i), (iii) మాత్రమే
   2. (i), (ii), (iii) అన్నీ
   3. (ii), (iii) మాత్రమే
   4. (i), (ii) మాత్రమే
   సమాధానం

   B. (i), (ii), (iii) అన్నీ

   Consider the following pairs (Work – Author): (i) Pratapa Rudra Yashobhushanam – Vidyanatha (ii) Nirvachanottara Ramayanamu – Tikkana (iii) The Spirit of the Laws – Montesquieu Which of the pairs are correctly matched?

   1. Only (i) and (iii)
   2. All of (i), (ii) and (iii)
   3. Only (ii) and (iii)
   4. Only (i) and (ii)

8. పాలంపేట ఏ జిల్లా/ప్రాంతంలో ఉంది?

   1. హనుమకొండ జిల్లా
   2. ములుగు జిల్లా
   3. ఖమ్మం జిల్లా
   4. వరంగల్ జిల్లా
   సమాధానం

   B. ములుగు జిల్లా

   In which district or place is Palampet located?

   1. Hanumakonda district
   2. Mulugu district
   3. Khammam district
   4. Warangal district

9. మోటుపల్లి అభయ శాసనం దేనికి సంబంధించినది?

   1. శ్రీకృష్ణుని జీవితం
   2. ఆస్ట్రియా వారసత్వ యుద్ధం ముగింపు
   3. హైదరాబాద్ రాష్ట్రంతో యథాతథ స్థితి
   4. విదేశీ వ్యాపారుల రక్షణ
   సమాధానం

   D. విదేశీ వ్యాపారుల రక్షణ

   Motupalli Abhaya Shasanam deals with which of the following?

   1. Life of Krishna
   2. end of the War of Austrian Succession
   3. status quo with Hyderabad State
   4. protection of overseas traders

10. ఈ క్రింది జతలను పరిశీలించండి (నిబంధన – విషయం): (i) మోటుపల్లి అభయ శాసనం – విదేశీ వ్యాపారుల రక్షణ (ii) ఆర్టికల్ 243Y – మున్సిపాలిటీల కోసం ఆర్థిక సంఘం (iii) విద్యుత్ జనరేటర్ – విద్యుదయస్కాంత ప్రేరణ సరిగ్గా జతపరచబడినవి ఏవి?

    1. (ii), (iii) మాత్రమే
    2. (i), (ii), (iii) అన్నీ
    3. (i), (iii) మాత్రమే
    4. (iii) మాత్రమే
    సమాధానం

    B. (i), (ii), (iii) అన్నీ

    Consider the following pairs (Provision – Subject): (i) Motupalli Abhaya Shasanam – protection of overseas traders (ii) Article 243Y – Finance Commission for municipalities (iii) Electric generator – electromagnetic induction Which of the pairs are correctly matched?

    1. Only (ii) and (iii)
    2. All of (i), (ii) and (iii)
    3. Only (i) and (iii)
    4. Only (iii)

11. ఈ క్రింది జతలను పరిశీలించండి (నిబంధన – విషయం): (i) హరివంశం – శ్రీకృష్ణుని జీవితం (ii) ఆర్టికల్ 243O – పంచాయతీ ఎన్నికల వ్యవహారాల్లో కోర్టుల జోక్యంపై నిషేధం (iii) మోటుపల్లి అభయ శాసనం – విదేశీ వ్యాపారుల రక్షణ సరిగ్గా జతపరచబడినవి ఏవి?

    1. (i), (ii), (iii) అన్నీ
    2. (iii) మాత్రమే
    3. (ii), (iii) మాత్రమే
    4. (ii) మాత్రమే
    సమాధానం

    A. (i), (ii), (iii) అన్నీ

    Consider the following pairs (Provision – Subject): (i) Harivamsam – Life of Krishna (ii) Article 243O – bar on court interference in panchayat electoral matters (iii) Motupalli Abhaya Shasanam – protection of overseas traders Which of the pairs are correctly matched?

    1. All of (i), (ii) and (iii)
    2. Only (iii)
    3. Only (ii) and (iii)
    4. Only (ii)

12. ఈ క్రింది జతలను పరిశీలించండి (కట్టడం – నిర్మాత): (i) రామప్ప సరస్సు – రేచర్ల రుద్రుడు (ii) ఢిల్లీ జామా మసీదు – షాజహాన్ (iii) శ్రీకాళహస్తి ఆలయ రాజగోపురం – శ్రీకృష్ణదేవరాయలు సరిగ్గా జతపరచబడినవి ఏవి?

    1. (ii), (iii) మాత్రమే
    2. (i), (ii) మాత్రమే
    3. ఏదీ కాదు
    4. (i), (ii), (iii) అన్నీ
    సమాధానం

    D. (i), (ii), (iii) అన్నీ

    Consider the following pairs (Monument – Builder): (i) Ramappa Lake – Recherla Rudra (ii) Jama Masjid Delhi – Shah Jahan (iii) Srikalahasti Temple Rajagopuram – Krishnadevaraya Which of the pairs are correctly matched?

    1. Only (ii) and (iii)
    2. Only (i) and (ii)
    3. None of them
    4. All of (i), (ii) and (iii)

13. శ్రీకృష్ణదేవరాయలకు సంబంధించిన బిరుదు ఏది?

    1. గద్య తిక్కన
    2. ఆంధ్ర భోజుడు
    3. మన్యం వీరుడు
    4. కవితా పితామహ
    సమాధానం

    B. ఆంధ్ర భోజుడు

    Which title is associated with Krishnadevaraya?

    1. Gadya Tikkana
    2. Andhra Bhoja
    3. Manyam Veerudu
    4. Kavita Pitamaha

14. 1244 నాటి గణపతిదేవుని మోటుపల్లి అభయ శాసనం దేనికి హామీ ఇచ్చింది?

    1. విదేశీ వర్తకులకు రక్షణ, నిర్ణీత సుంకాలు
    2. రైతులకు పన్ను మినహాయింపు
    3. దేవాలయాలకు సైనిక రక్షణ
    4. శ్రీశైల యాత్రకు ఉచిత సౌకర్యం
    సమాధానం

    A. విదేశీ వర్తకులకు రక్షణ, నిర్ణీత సుంకాలు

    What did Ganapati Deva's Motupalli Abhaya Sasanam of 1244 guarantee?

    1. Safety and fixed duties for overseas traders
    2. Tax exemption for farmers
    3. Military protection for temples
    4. Free pilgrimage to Srisailam

15. 1323లో వరంగల్‌ను జయించిన యువరాజు ఉలుగ్ ఖాన్ తర్వాత ఏ ఢిల్లీ సుల్తాన్ అయ్యాడు?

    1. ఘియాసుద్దీన్ తుగ్లక్
    2. ఫిరోజ్ షా తుగ్లక్
    3. మహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్
    4. అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ
    సమాధానం

    C. మహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్

    The prince Ulugh Khan, who conquered Warangal in 1323, later became which Delhi Sultan?

    1. Ghiyasuddin Tughlaq
    2. Firoz Shah Tughlaq
    3. Muhammad bin Tughlaq
    4. Alauddin Khalji

16. 1310లో వరంగల్‌పై దండెత్తిన అలావుద్దీన్ ఖిల్జీ సేనాని ఎవరు?

    1. మాలిక్ కాఫూర్
    2. ఖుస్రూ ఖాన్
    3. జాఫర్ ఖాన్
    4. ఉలుగ్ ఖాన్
    సమాధానం

    A. మాలిక్ కాఫూర్

    Which general of Alauddin Khalji led the 1310 expedition against Warangal?

    1. Malik Kafur
    2. Khusrau Khan
    3. Zafar Khan
    4. Ulugh Khan

17. గద్యం లేని తెలుగు కావ్యం నిర్వచనోత్తర రామాయణాన్ని రచించిన కవి ఎవరు?

    1. గోన బుద్ధారెడ్డి
    2. పోతన
    3. తిక్కన
    4. ఎర్రన
    సమాధానం

    C. తిక్కన

    Which poet wrote the Nirvachanottara Ramayanam, a Telugu poem without prose?

    1. Gona Buddha Reddy
    2. Pothana
    3. Tikkana
    4. Errana

18. కాకతీయుల పతనం తర్వాత ఆంధ్రలో ప్రాంతీయ శక్తిగా ఎదగనిది ఏది?

    1. తూర్పు చాళుక్యులు
    2. ముసునూరి నాయకులు
    3. రేచర్ల నాయకులు
    4. రెడ్డి రాజులు
    సమాధానం

    A. తూర్పు చాళుక్యులు

    Which one did NOT emerge in Andhra as a regional power after the fall of the Kakatiyas?

    1. Eastern Chalukyas
    2. Musunuri Nayaks
    3. Recherla Nayaks
    4. Reddy kings

19. ప్రతిపాదన (A): హంపి యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం. కారణం (R): విజయనగర సామ్రాజ్యం 1336లో స్థాపించబడింది. ఏది సరైనది?

    1. A, R రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ
    2. A, R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి వివరణ కాదు
    3. A సరైనది, R తప్పు
    4. A తప్పు, R సరైనది
    సమాధానం

    B. A, R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి వివరణ కాదు

    Assertion (A): Hampi is a UNESCO World Heritage Site. Reason (R): The Vijayanagara Empire was founded in 1336. Which is correct?

    1. Both A and R are true and R explains A
    2. Both A and R are true but R does not explain A
    3. A is true but R is false
    4. A is false but R is true

20. చోడ తిక్కన కు ఉన్న మరొక బిరుదు ఏది?

    1. ఆంధ్ర కవితా పితామహ
    2. కవి బ్రహ్మ
    3. అభినవ దండి
    4. చోళ స్థాపనాచార్య
    సమాధానం

    D. చోళ స్థాపనాచార్య

    Which was another title of Choda Tikkana?

    1. Andhra Kavita Pitamaha
    2. Kavi Brahma
    3. Abhinava Dandi
    4. Chola Sthapanacharya

21. హనుమకొండ వేయి స్తంభాల గుడి శాసనాన్ని వేయించినది ఎవరు?

    1. రుద్రదేవుడు
    2. గణపతిదేవుడు
    3. రుద్రమదేవి
    4. ప్రతాపరుద్రుడు
    సమాధానం

    A. రుద్రదేవుడు

    Who issued the Hanumakonda Thousand Pillar temple inscription?

    1. Rudradeva
    2. Ganapatideva
    3. Rudramadevi
    4. Prataparudra

22. రుద్రదేవుడు హనుమకొండలో నిర్మించిన దేవాలయం ఏది?

    1. రామప్ప గుడి
    2. బేతేశ్వర గుడి
    3. వేయి స్తంభాల గుడి (రుద్రేశ్వరాలయం)
    4. సిద్ధేశ్వర గుడి
    సమాధానం

    C. వేయి స్తంభాల గుడి (రుద్రేశ్వరాలయం)

    Which temple did Rudradeva build at Hanumakonda?

    1. Ramappa temple
    2. Betesvara temple
    3. Thousand Pillar temple (Rudreswara)
    4. Siddeswara temple

23. గణపతిదేవుడు బంధీగా ఉన్న కాలంలో కాకతీయ రాజ్యాన్ని రక్షించినవారు ఎవరు?

    1. జాయప సేనాని
    2. మైలాంబ
    3. కుందమాంబ
    4. రేచర్ల రుద్రుడు
    సమాధానం

    D. రేచర్ల రుద్రుడు

    Who protected the Kakatiya kingdom while Ganapatideva was a captive?

    1. Jayapa Senani
    2. Mailamba
    3. Kundamamba
    4. Recherla Rudra

24. రుద్రమదేవికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసిన ఆమె సవతి సోదరులు ఎవరు?

    1. జైతుగి, సింఘన
    2. రేచర్ల రుద్ర, జాయప
    3. హరిహర, మురారి దేవులు
    4. భోజ, గోపాల
    సమాధానం

    C. హరిహర, మురారి దేవులు

    Which step-relatives revolted against Rudramadevi?

    1. Jaitugi and Singhana
    2. Recherla Rudra and Jayapa
    3. Harihara and Murari Deva
    4. Bhoja and Gopala

25. ప్రతాపరుద్రుని మరణంతో కాకతీయ రాజ్యం ఎవరి రాజ్యంలో చేరింది?

    1. ఢిల్లీ సుల్తాన్ల
    2. విజయనగర
    3. హొయసల
    4. బహమనీ
    సమాధానం

    A. ఢిల్లీ సుల్తాన్ల

    With whose kingdom did Kakatiya territory merge after his death?

    1. Delhi Sultans
    2. Vijayanagara
    3. Hoysala
    4. Bahmani

26. రుద్రదేవుని మంత్రి వెల్లంకి గంగాధరుడు హనుమకొండలో ఏ ఆలయాన్ని నిర్మించాడు?

    1. రామప్ప ఆలయం
    2. వేయిస్తంభాల గుడి
    3. ప్రసన్న కేశవస్వామి ఆలయం
    4. చెన్నకేశవ ఆలయం
    సమాధానం

    C. ప్రసన్న కేశవస్వామి ఆలయం

    Which temple did Rudradeva's minister Vellanki Gangadhara build at Hanumakonda?

    1. Ramappa temple
    2. Thousand Pillar temple
    3. Prasanna Kesava Swami temple
    4. Chennakesava temple

27. హనుమకొండలో వేయి స్తంభాల గుడిని నిర్మించింది ఎవరు?

    1. రుద్రదేవుడు
    2. గణపతిదేవుడు
    3. ప్రతాపరుద్రుడు
    4. రుద్రమదేవి
    సమాధానం

    A. రుద్రదేవుడు

    Who built the Thousand Pillar temple at Hanumakonda?

    1. Rudradeva
    2. Ganapatideva
    3. Prataparudra
    4. Rudramadevi

28. బసవ పురాణం రచయిత ఎవరు?

    1. పాల్కురికి సోమనాథుడు
    2. మడికి సింగన
    3. మల్లికార్జున పండితుడు
    4. శివదేవయ్య
    సమాధానం

    A. పాల్కురికి సోమనాథుడు

    Who wrote Basava Puranam?

    1. Palkuriki Somanatha
    2. Madiki Singana
    3. Mallikarjuna Pandita
    4. Sivadevayya

29. కాకతీయ పతనం తర్వాత ఏర్పడిన నూతన రాజ్యాలలో లేనిది ఏది?

    1. ముసునూరి నాయక రాజ్యం
    2. రేచర్ల పద్మనాయక రాజ్యం
    3. రెడ్డి రాజ్యం
    4. చోళ రాజ్యం
    సమాధానం

    D. చోళ రాజ్యం

    Which was NOT a new kingdom formed after the fall of Kakatiyas?

    1. Musunuri Nayaka kingdom
    2. Recherla Padmanayaka kingdom
    3. Reddy kingdom
    4. Chola kingdom

30. ఎర్రన బిరుదులు ఏవి?

    1. సర్వజ్ఞ చక్రవర్తి
    2. శంభుదాసుడు, ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు
    3. కవి సార్వభౌముడు
    4. ఆంధ్ర కవితా పితామహుడు
    సమాధానం

    B. శంభుదాసుడు, ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు

    Which were the titles of Errana?

    1. Sarvajna Chakravarti
    2. Sambhudasu, Prabandha Parameswara
    3. Kavi Sarvabhauma
    4. Andhra Kavita Pitamaha

31. ముస్లిం పాలనకు వ్యతిరేకంగా ఏర్పడిన రాజ్యాలు ఏవి?

    1. చోళ, పాండ్య రాజ్యాలు
    2. ముసునూరి, రెడ్డి, పద్మనాయక రాజ్యాలు
    3. గుప్త రాజ్యం
    4. శాతవాహన రాజ్యం
    సమాధానం

    B. ముసునూరి, రెడ్డి, పద్మనాయక రాజ్యాలు

    Which kingdoms formed against Muslim rule?

    1. Chola and Pandya kingdoms
    2. Musunuri, Reddy and Padmanayaka kingdoms
    3. Gupta kingdom
    4. Satavahana kingdom

32. కాకతీయ పతనం తరువాత స్థాపించబడిన రాజ్యాలలో అత్యంత ముఖ్యమైనది ఏది?

    1. బహమనీ రాజ్యం
    2. రెడ్డి రాజ్యం
    3. ముసునూరి రాజ్యం
    4. విజయనగర సామ్రాజ్యం
    సమాధానం

    D. విజయనగర సామ్రాజ్యం

    Which was the most important state founded after the Kakatiya fall?

    1. Bahmani kingdom
    2. Reddy kingdom
    3. Musunuri kingdom
    4. Vijayanagara empire

33. ఢిల్లీ సుల్తానుల సైన్యం చేతిలో ఓరుగల్లు వద్ద కాకతీయ రాజ్యం ఏ సంవత్సరంలో పతనమైంది?

    1. 1296
    2. 1310
    3. 1336
    4. 1323
    సమాధానం

    D. 1323

    In which year did the Kakatiya kingdom fall at Warangal to the Delhi Sultanate's army?

    1. 1296
    2. 1310
    3. 1336
    4. 1323

34. ఆంధ్ర మహాభారత రచనలో నన్నయకు సహకరించినవారు ఎవరు?

    1. తిక్కన
    2. నారాయణభట్టు
    3. భాస్కరుడు
    4. పాల్కురికి సోమనాథుడు
    సమాధానం

    B. నారాయణభట్టు

    Who assisted Nannaya in composing the Andhra Mahabharatam?

    1. Tikkana
    2. Narayanabhatta
    3. Bhaskara
    4. Palkuriki Somanatha

35. 'ఆంధ్ర భోజుడు' అనే బిరుదు పొందిన విజయనగర పాలకుడు ఎవరు?

    1. మొదటి హరిహరుడు
    2. రెండో దేవరాయలు
    3. శ్రీకృష్ణదేవరాయలు
    4. అచ్యుత రాయలు
    సమాధానం

    C. శ్రీకృష్ణదేవరాయలు

    Which Vijayanagara ruler bore the title 'Andhra Bhoja'?

    1. Harihara I
    2. Deva Raya II
    3. Sri Krishnadevaraya
    4. Achyuta Raya

36. నందులను కూలదోసి దక్షిణానికి తన ప్రభావాన్ని విస్తరించిన ఏ రాజవంశంతో చిత్తూరు జిల్లా రాజకీయ చరిత్ర ప్రారంభమవుతుంది?

    1. పశ్చిమ చాళుక్యులు
    2. ముసునూరి నాయకులు
    3. మట్ల
    4. మౌర్యులు
    సమాధానం

    D. మౌర్యులు

    The political history of Chittoor district begins with which dynasty that extended its sway to the south after overthrowing the Nandas?

    1. Western Chalukyas
    2. Musunuri chiefs
    3. Matla
    4. Mauryas

37. 1323లో ఉలుగ్ ఖాన్ చేతిలో ఓడిపోయి ఖైదీగా ఢిల్లీకి పంపబడిన కాకతీయ రాజు ఎవరు?

    1. ప్రతాపరుద్రుడు
    2. రుద్రమదేవి
    3. రుద్రమ్మ
    4. గణపతి
    సమాధానం

    A. ప్రతాపరుద్రుడు

    Which Kakatiya king was defeated by Ulugh Khan in 1323 and sent as a prisoner to Delhi?

    1. Prataparudra
    2. Rudramadevi
    3. Rudramba
    4. Ganapati

38. ఢిల్లీ సుల్తానుల నుండి కోస్తాంధ్రను విముక్తి చేసిన నాయక సమాఖ్యకు నాయకునిగా ఎన్నికైనది ఎవరు?

    1. కాపయ నాయకుడు
    2. ప్రోలయ నాయకుడు
    3. తొయ్యేటి అనవోత నాయకుడు
    4. యాచమ నాయకుడు
    సమాధానం

    B. ప్రోలయ నాయకుడు

    Who was chosen leader of the Nayaka confederacy that freed coastal Andhra from the Delhi Sultanate?

    1. Kapaya Nayaka
    2. Prolaya Nayaka
    3. Toyyeti Anavota Nayaka
    4. Yachama Nayaka

39. కోస్తాంధ్రలో ఢిల్లీ పాలనకు వ్యతిరేక ఉద్యమంలో సమాఖ్య నాయకులకు నాయకునిగా ఎన్నికైనది ఎవరు?

    1. కాపయ నాయకుడు
    2. తొయ్యేటి అనవోత నాయకుడు
    3. ప్రోలయ నాయకుడు
    4. యాచమ నాయకుడు
    సమాధానం

    C. ప్రోలయ నాయకుడు

    Who was chosen leader of the confederate Nayakas in the movement against Delhi rule in coastal Andhra?

    1. Kapaya Nayaka
    2. Toyyeti Anavota Nayaka
    3. Prolaya Nayaka
    4. Yachama Nayaka

40. ఓరుగల్లు నుంచి పాలించి, గణపతిదేవుడు, రుద్రమదేవి, ప్రతాపరుద్రుడు వంటి పాలకులను కలిగిన వంశం ఏది?

    1. కొండవీటి రెడ్లు
    2. కాకతీయులు
    3. సాలంకాయనులు
    4. హొయసలులు
    సమాధానం

    B. కాకతీయులు

    Which dynasty ruled from Warangal and counted Ganapati Deva, Rudramadevi and Prataparudra among its rulers?

    1. Reddis of Kondavidu
    2. Kakatiyas
    3. Salankayana
    4. Hoysalas

41. ఉలుగ్ ఖాన్ నేతృత్వంలోని ఢిల్లీ సుల్తానేట్ సైన్యం చివరకు ఓరుగల్లును స్వాధీనం చేసుకుని కాకతీయ పాలనను అంతం చేసిన సంవత్సరం ఏది?

    1. 1323
    2. 1324
    3. 1320
    4. 1322
    సమాధానం

    A. 1323

    In which year did the Delhi Sultanate army under Ulugh Khan finally capture Warangal and end Kakatiya rule?

    1. 1323
    2. 1324
    3. 1320
    4. 1322

42. ప్రోలయ వేమారెడ్డి ఈ క్రింది వాటిలో దేనికి స్థాపకుడు?

    1. సింధియా వంశం
    2. మరాఠా సామ్రాజ్యం
    3. సయ్యద్ వంశం
    4. కొండవీడు రెడ్డి రాజ్యం
    సమాధానం

    D. కొండవీడు రెడ్డి రాజ్యం

    Prolaya Vema Reddy was the founder of which of the following?

    1. Scindia dynasty
    2. Maratha Empire
    3. Sayyid dynasty
    4. Reddy kingdom of Kondavidu

43. రేచర్ల సింగమ నాయకుడు ఈ క్రింది వాటిలో దేనికి స్థాపకుడు?

    1. రేచర్ల వెలమ వంశం
    2. సంగమ వంశం
    3. ముసునూరి నాయకులు
    4. బృహత్పలాయన వంశం
    సమాధానం

    A. రేచర్ల వెలమ వంశం

    Recherla Singama Nayaka was the founder of which of the following?

    1. Recherla Velama dynasty
    2. Sangama dynasty
    3. Musunuri Nayaks
    4. Brihatpalayana dynasty

44. ముసునూరి ప్రోలయ నాయకుడు ఈ క్రింది వాటిలో దేనికి స్థాపకుడు?

    1. మరాఠా సామ్రాజ్యం
    2. రోషనియా ఉద్యమం
    3. ముసునూరి నాయక వంశం
    4. కుతుబ్ షాహీ వంశం
    సమాధానం

    C. ముసునూరి నాయక వంశం

    Musunuri Prolaya Nayaka was the founder of which of the following?

    1. Maratha Empire
    2. Roshaniya movement
    3. Musunuri Nayaka dynasty
    4. Qutb Shahi dynasty

45. హరిహర I ఈ క్రింది వాటిలో దేనికి స్థాపకుడు?

    1. సూర్ సామ్రాజ్యం
    2. విజయాలయ చోళ రాజవంశం
    3. అసఫ్ జాహీ వంశం
    4. సంగమ వంశం
    సమాధానం

    D. సంగమ వంశం

    Harihara I was the founder of which of the following?

    1. Sur Empire
    2. Chola dynasty of Vijayalaya
    3. Asaf Jahi dynasty
    4. Sangama dynasty