ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్ర: ప్రాచీన కాలం నుండి రాష్ట్ర విభజన వరకు · Chapter 6

రెడ్డి రాజులు, రేచర్ల వెలమలు, ముసునూరులు, గజపతులు మరియు నాయకులు

> గుర్తుంచుకోవాల్సినవి

> - కాకతీయుల పతనం (1323) తర్వాత అనేక చిన్న తెలుగు రాజ్యాలు లేచాయి: ముసునూరులు (ఓరుగల్లు, 1336), రెడ్డి రాజులు (1325), రేచర్ల వెలమలు, తర్వాత గజపతులు (1435), నాయకులు.

> - ఈ యుగంలో తెలుగు కవిత్వం బాగా వికసించింది: శ్రీనాథుడు, ఎర్రన, పోతన, తిక్కన, నన్నయ – వారి రచనలు, బిరుదులతో సహా తెలుసుకోవాలి.

> - స్థాపకులు, రాజధానులు ఎక్కువగా అడిగే ప్రశ్నలు: ప్రోలయ వేమారెడ్డి (అద్దంకి), సింగమ నాయకుడు (రాచకొండ), ప్రోలయ నాయకుడు (ఓరుగల్లు), కపిలేంద్రుడు (కటక్).

1. రాజకీయ నేపథ్యం

కాకతీయ రాజు రెండో ప్రతాపరుద్రుడు 1323లో ఢిల్లీ సుల్తానేట్ చేతిలో పతనమయ్యాడు. దీనితో తెలుగు ప్రాంత ఐక్యత విచ్ఛిన్నమైంది. స్థానిక నాయకులు తమ సొంత రాజ్యాలు నిర్మించుకున్నారు. కొందరు సుల్తానేట్‌తో పోరాడిన తెలుగు నాయకులు. మరికొందరు బయటినుంచి వచ్చినవారు, ఒడిశా గజపతుల వలె, వారు దక్షిణాన తీరాంధ్రలోకి విస్తరించారు.

ఈ అధ్యాయంలో మూడు సమూహాలు ముఖ్యం:

తీరాంధ్ర, మధ్యాంధ్రలోని రెడ్డి రాజులు.
తెలంగాణ ప్రాంతపు ముసునూరి నాయకులు, రేచర్ల వెలమలు.
ఒడిశా గజపతులు, దూర దక్షిణ నాయకులు.

Reddi, Velama, Gajapati and Nayaka centres — Capitals and forts of the post-Kakatiya Telugu powers, the Gajapatis and the southern Nayakas.

ముసునూరులు 1336లో ఓరుగల్లును విముక్తి చేశారు. తర్వాత విజయనగర కృష్ణదేవరాయలు ఉదయగిరిని (1514), కొండవీడును (1515) స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఈ రెండు తేదీలు ఆంధ్రలో గజపతుల అధికార అంతంతో ముడిపడి ఉన్నాయి.

2. రెడ్డి రాజ్యం (1325)

రెడ్డి రాజ్యం 1325లో స్థాపితమైంది. దాని మొదటి రాజు ప్రోలయ వేమారెడ్డి. అతనే కొండవీడు కోట (2022 నుంచి పల్నాడు జిల్లా), కొండపల్లి కోట (ఎన్టీఆర్ జిల్లా) నిర్మాతగా కూడా చెబుతారు.

అంశం	వివరం
స్థాపకుడు	ప్రోలయ వేమారెడ్డి
మొదటి రాజధాని	అద్దంకి (ప్రకాశం జిల్లా)
రెండో రాజధాని	కొండవీడు (పల్నాడు జిల్లా)
మూడో కేంద్రం (శాఖ వంశం, సుమారు 1395 నుంచి)	రాజమహేంద్రవరం (తూర్పు గోదావరి జిల్లా)

తొలి రాజుల క్రమం. ప్రోలయ వేమారెడ్డి తర్వాత అనవోతారెడ్డి. అనవోతా తర్వాత అనవేమారెడ్డి. అనవేమా తర్వాత కుమారగిరి రెడ్డి. ఇతర రెడ్డి పాలకులు: కాటయ వేమారెడ్డి, పెదకోమటి వేమారెడ్డి, రాచ వేమారెడ్డి. పెదకోమటి వేమారెడ్డి తర్వాత రాచ వేమారెడ్డి వచ్చాడు.

కుమారగిరి రెడ్డికి వసంతరాయలు అనే బిరుదు ఉంది. *వసంతరాజీయం* రచన అతనితో ముడిపడి ఉంది.

రాజమహేంద్రవరం తెలుగు సాహిత్య తొలి కవి నన్నయతో కూడా ముడిపడి ఉంది.

3. రేచర్ల వెలమలు మరియు ముసునూరి నాయకులు

రాజవంశం	స్థాపకుడు	రాజధాని(లు)	ప్రముఖ పేర్లు
రేచర్ల వెలమ	రేచర్ల సింగమ నాయకుడు	రాచకొండ; తర్వాత దేవరకొండ	అనపోతా నాయకుడు, సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుడు
ముసునూరి నాయక	ముసునూరి ప్రోలయ నాయకుడు	ఓరుగల్లు	ముసునూరి కాపయ నాయకుడు

రాచకొండ కోట తెలంగాణలో ఉంది. దేవరకొండ కోట నల్గొండ జిల్లాలో ఉంది.
సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుడు *రసార్ణవ సుధాకరం* రచించాడు. ఇది రస సిద్ధాంతం, నాట్యం గురించి చెబుతుంది.
ముసునూరి ప్రోలయ నాయకుడు మొదటి ముసునూరి నాయక రాజు. కాకతీయుల పతనం (1323) తర్వాత ముసునూరులు 1336లో ఓరుగల్లును విముక్తి చేశారు.
ఓరుగల్లు కోట వరంగల్ జిల్లాలో ఉంది. ఈ జాబితాలో అది కాకతీయులతో ముడిపడి ఉంది.

4. ఒడిశా గజపతులు

సూర్యవంశ గజపతి వంశం 1435లో మొదలైంది. దాని రాజధాని కటక్. కపిలేంద్ర గజపతి ఒడిశా మొదటి గజపతి రాజు.

క్రమం	రాజు
1	కపిలేంద్ర గజపతి (స్థాపకుడు)
2	పురుషోత్తమ దేవుడు
3	ప్రతాపరుద్ర దేవుడు

పూరీ జగన్నాథ ఆలయం గజపతుల స్వస్థలంలో ఉంది. దాని దైవం జగన్నాథుడు. కృష్ణదేవరాయలు 1514లో ఉదయగిరిని (నెల్లూరు జిల్లా), 1515లో కొండవీడును తీసుకున్నాడు. ఆ యుద్ధాలు గజపతులను తెలుగు తీరం నుంచి బయటకు నెట్టాయి.

5. దక్షిణ నాయకులు

విజయనగర కాలం తర్వాత తమిళ, కర్ణాటక ప్రాంతాల్లో నాయకులు అనే గవర్నర్లు స్వతంత్రులయ్యారు. నాలుగు వంశాలు ఇవి.

రాజవంశం	స్థాపకుడు	రాజధాని	స్థాపన
మదురై నాయక	విశ్వనాథ నాయకుడు	మదురై	1529
తంజావూరు నాయక	సేవప్ప నాయకుడు	తంజావూరు	1532
కేళది నాయక	చౌడప్ప నాయకుడు	ఇక్కేరి (శివమొగ్గ జిల్లా)	1499
జింజి నాయక	తుబాకి కృష్ణప్ప నాయకుడు	జింజి (విల్లుపురం జిల్లా)	ఇవ్వలేదు

మదురై. విశ్వనాథ నాయకుడు మదురై మొదటి నాయక రాజు. అతని వారసుడు కుమార కృష్ణప్ప నాయకుడు. తర్వాతి మదురై పాలకుల్లో తిరుమల నాయకుడు, రాణి మంగమ్మాళ్ ఉన్నారు. తిరుమల నాయకుడు మదురైలో తిరుమలై నాయక్ మహల్, పుదు మండపం నిర్మించాడు. మీనాక్షి ఆలయ (దైవం మీనాక్షి) గోపురాలు మదురై నాయకుల ఘనతగా చెబుతారు.

తంజావూరు. సేవప్ప నాయకుడు తంజావూరు మొదటి నాయక రాజు. వంశక్రమం: సేవప్ప, అచ్యుతప్ప, రఘునాథ నాయకుడు, విజయరాఘవ నాయకుడు. సరస్వతి మహల్ గ్రంథాలయం తంజావూరులో ఉంది. కవయిత్రి రామభద్రాంబ రఘునాథ నాయకుని పాలన గురించి *రఘునాథాభ్యుదయం* రాసింది.

6. ఆ యుగపు తెలుగు సాహిత్యం

ఇది తెలుగు కవిత్వానికి స్వర్ణయుగం. రచయిత, రచన, విషయం – మూడింటినీ కలిపి నేర్చుకోండి.

కవి	బిరుదు	రచనలు
నన్నయ	ఆదికవి	ఆంధ్ర మహాభారతం (కురుక్షేత్ర యుద్ధం)
తిక్కన	ఉభయ కవి మిత్రుడు	నిర్వచనోత్తర రామాయణం (రామాయణ ఉత్తరకాండ)
ఎర్రన	ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు	హరివంశం (కృష్ణుని జీవితం), నృసింహ పురాణం
శ్రీనాథుడు	కవి సార్వభౌముడు	కాశీఖండం, భీమఖండం, శృంగార నైషధం, హరవిలాసం, పల్నాటి వీర చరిత్ర
పోతన	సహజ పండితుడు	ఆంధ్ర మహాభాగవతం (విష్ణు అవతారాలు), వీరభద్ర విజయం, భోగినీ దండకం
వేమన	యోగి వేమన	వేమన శతకం

రచనల విషయాలు.

*కాశీఖండం* కాశీ స్థలపురాణం (స్థానిక పవిత్ర చరిత్ర).
*భీమఖండం* ద్రాక్షారామ స్థలపురాణం.
*పల్నాటి వీర చరిత్ర* పల్నాటి యుద్ధ వీరుల గురించి చెబుతుంది.
*శృంగార నైషధం* నలదమయంతుల కథ చెబుతుంది.
*వీరభద్ర విజయం* దక్షయజ్ఞం గురించి చెబుతుంది.
*భోగినీ దండకం* భోగిని అనే వారకాంత గురించి చెబుతుంది.

7. అనుసంధానించాల్సిన ఆలయాలు, ప్రదేశాలు

ఆలయం	దైవం	జిల్లా లేదా ప్రదేశం
శ్రీశైలం	మల్లికార్జునుడు	నంద్యాల జిల్లా
ద్రాక్షారామం	భీమేశ్వరుడు	డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా
అహోబిలం	నరసింహుడు	ఆంధ్రప్రదేశ్
తిరుమల	వేంకటేశ్వరుడు	తిరుపతి ప్రాంతం
సింహాచలం	వరాహ లక్ష్మీ నరసింహుడు	విశాఖపట్నం ప్రాంతం
భద్రాచలం	రాముడు	తెలంగాణ
లేపాక్షి	వీరభద్రుడు	శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా
రామప్ప	రామలింగేశ్వరుడు	తెలంగాణ

పటంలో గుర్తించాల్సిన కోటలు: ఉదయగిరి (నెల్లూరు), చంద్రగిరి (తిరుపతి), గుత్తి (అనంతపురం), పెనుకొండ (శ్రీ సత్యసాయి), గండికోట (కడప).

పరీక్షలో పడే తప్పులు

1. అద్దంకి, కొండవీడు, రాజమహేంద్రవరం మూడు రెడ్డి రాజధానులు. రాచకొండను రెడ్డిలకు ఇవ్వకండి. రాచకొండ రేచర్ల వెలమలది.
2. రెడ్డి 1325, గజపతి 1435, మదురై నాయక 1529, తంజావూరు నాయక 1532, కేళది 1499. ఈ ఐదు తేదీలను వేర్వేరుగా గుర్తుంచుకోండి.
3. ముసునూరి 1336 ఓరుగల్లు విముక్తి. 1323 రెండో ప్రతాపరుద్రుని పతనం. ఇవి వేర్వేరు సంఘటనలు.
4. శ్రీనాథుడు కవి సార్వభౌముడు. ఎర్రన ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు. తిక్కన ఉభయ కవి మిత్రుడు. బిరుదులు మార్చకండి.
5. శ్రీనాథుడు *కాశీఖండం*, *భీమఖండం* రాశాడు. పోతన *ఆంధ్ర మహాభాగవతం* రాశాడు.
6. కుమారగిరి రెడ్డి వసంతరాయలు. వేమన యోగి వేమన.
7. గజపతి రాజధాని కటక్ ఒడిశాలో ఉంది. కపిలేంద్రుడు ఒడిశా మొదటి గజపతి రాజు, ఆంధ్రది కాదు.
8. మదురై, తంజావూరు నాయకులకు వేర్వేరు స్థాపకులు: విశ్వనాథుడు, సేవప్ప.

ఒక్క వాక్య సారాంశాలు

1. రెడ్డి రాజ్యాన్ని 1325లో ప్రోలయ వేమారెడ్డి స్థాపించాడు.
2. కొండవీడు కోట పల్నాడు జిల్లాలో ఉంది; కొండపల్లి కోట ఎన్టీఆర్ జిల్లాలో ఉంది.
3. రేచర్ల సింగమ నాయకుడు రాచకొండ వద్ద రేచర్ల వెలమ వంశాన్ని స్థాపించాడు.
4. ముసునూరి కాపయ నాయకుడు 1336లో ఓరుగల్లును విముక్తి చేశాడు.
5. కపిలేంద్ర గజపతి 1435లో సూర్యవంశ గజపతి వంశాన్ని స్థాపించాడు.
6. కృష్ణదేవరాయలు 1514లో ఉదయగిరిని, 1515లో కొండవీడును స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.
7. నన్నయ ఆదికవి, తెలుగు సాహిత్య తొలి కవి.
8. సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుడు *రసార్ణవ సుధాకరం* రచించాడు.
9. తిరుమల నాయకుడు మదురైలో తిరుమలై నాయక్ మహల్, పుదు మండపం నిర్మించాడు.
10. రామభద్రాంబ తంజావూరు రఘునాథ నాయకునిపై *రఘునాథాభ్యుదయం* రాసింది.

Post-Kakatiya dates — Founding and conquest dates of the Reddis, Gajapatis and Nayakas.

నేపథ్యం మరియు సందర్భం

1323లో కాకతీయ రాజధాని పడిపోయినప్పుడు తెలుగు దేశం తన ఏకైక కేంద్రాన్ని కోల్పోయింది. దాని తర్వాత సుమారు రెండు శతాబ్దాల పాటు ఏ ఒక్క వంశమూ దానినంతటినీ పాలించలేదు. బదులుగా అనేక ప్రాంతీయ శక్తులు ఎదిగి పతనమయ్యాయి. కొందరు కాకతీయుల కింద బలపడిన స్థానిక యుద్ధనాయకులు. కొందరు ఒడిశా రాజుల వంటి బయటి నుండి వచ్చినవారు. కొందరు చాలా పెద్ద సామ్రాజ్యపు గవర్నర్లుగా మొదలై తరువాత స్వయంగా రాజులయ్యారు.

ఈ యుగాన్ని మూడు శక్తులు తీర్చిదిద్దాయి. మొదటిది, ఢిల్లీ సుల్తానేట్ మరియు తరువాత దక్కన్ సుల్తానేట్ల ఒత్తిడి. రెండవది, దక్షిణాన విజయనగర ఎదుగుదల; అది ఆ యుగపు గొప్ప హిందూ శక్తిగా మారింది. మూడవది, తెలుగు రచన యొక్క శక్తి; అది కొత్త ఆస్థానాల్లో గొప్ప పోషకులను పొందింది. 1336లో వరంగల్‌ను విడిపించిన ముసునూరి నాయకుల గురించి గత అధ్యాయంలో చెప్పబడింది. ఇక్కడ వారిని ఇతర వంశాలతో పోల్చడానికి మాత్రమే అధ్యయనం చేస్తాం.

పదవులు మరియు వాటిని నిర్వహించినవారు

ఈ అధ్యాయం వంశాల జాబితా, కాబట్టి ప్రతి దాన్నీ స్థిరమైన ప్రశ్నల సమితితో చదవడం సులభం: దాన్ని ఎవరు స్థాపించారు, దాని రాజధాని ఎక్కడ, దాని ప్రధాన కృషి ఏమిటి, అది ఎలా ముగిసింది.

అద్దంకి మరియు కొండవీడు రెడ్డి రాజులు.

ప్రోలయ వేమారెడ్డి ఈ రాజ్యాన్ని సుమారు 1325లో ప్రారంభించాడు, అది తరువాతి శతాబ్దం మధ్య వరకు నిలిచింది; ఒక పండితుల కథనం 1325 నుండి 1448 అని ఇస్తుంది. దీని కేంద్ర భూమి తీరప్రాంత మరియు మధ్య ఆంధ్ర. అద్దంకి మొదటి రాజధాని, దాన్ని కొండవీడు కొండకోటకు మార్చిన ఘనత అనవోతారెడ్డికి ఇవ్వబడుతుంది. సుమారు 1395 నుండి వంశానికి చెందిన ఒక సంబంధిత శాఖ మూడవ కేంద్రమైన రాజమండ్రిని పాలించింది.

ప్రధాన పేర్లు పట్టికలో ఇవ్వబడ్డాయి. తేదీలు ఆధారాలలో దొరికినవి; ఆధారాలు భిన్నంగా చెప్పిన చోట పరిధి చూపబడింది.

రాజు	వ్యాఖ్య
ప్రోలయ వేమారెడ్డి	వ్యవస్థాపకుడు, c. 1325; అప్రతిమ-భూదాన-పరశురామ బిరుదు; శ్రీశైల ఆలయాన్ని మరమ్మతు చేశాడు
అనవోతారెడ్డి	రాజ్యాన్ని బలోపేతం చేశాడు; కొండవీడు కేంద్రమవుతుంది
అనవేమారెడ్డి	c. 1364-1386 పాలించాడు
కుమారగిరి రెడ్డి	c. 1386-1402 పాలించాడు; వసంతరాయ బిరుదు; ఉత్తరాన సింహాచలం వరకు విస్తరించాడు
కాటయ వేమారెడ్డి	c. 1395-1414 పాలించాడు; రాజమండ్రి శాఖతో ముడిపడి ఉన్నాడు
పెదకోమటి వేమారెడ్డి మరియు రాచ వేమారెడ్డి	కొండవీడు తరువాతి రాజులు
వీరభద్రారెడ్డి	చివరి పాలకుడు, c. 1423-1448

కొండవీడు కోటను నిర్మించిన లేదా మెరుగుపరచిన ఘనత కూడా ప్రోలయ వేమారెడ్డికి ఇవ్వబడుతుంది, కొండపల్లి కోట కూడా రెడ్డి రాజులతో ముడిపడి ఉంది.

రేచర్ల వెలమలు. వీరి వ్యవస్థాపకుడు రేచర్ల సింగమ నాయకుడు. ఈ కుటుంబం కాకతీయులకు సేవ చేసింది, కాకతీయ యుగపు రేచర్ల నాయకుడు రుద్రుడు రామప్ప నిర్మించాడు. ముసునూరుల తర్వాత రేచర్ల నాయకులు తెలంగాణ ప్రాంతంలో బలమైన శక్తి అయ్యారు, రాచకొండ వారి ప్రధాన రాజధాని, దేవరకొండ రెండవది. ఒక ముసునూరి నాయకుడు కాపయ నాయకుడు 1368లో రేచర్ల నాయకుల చేతిలో చంపబడినట్లు నివేదించబడింది, ఇది వారి పాలనకు దారి తెరిచింది. తెలుసుకోవలసిన పేర్లు అనపోతా నాయకుడు మరియు సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుడు. సింగభూపాలుడు రాజు, రచయిత కూడా. ఆయన గ్రంథం రసార్ణవసుధాకరం రసం, నాటకం గురించినది.

ముసునూరి నాయకులు. వ్యవస్థాపకుడు ప్రోలయ నాయకుడు ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించాడు. కాపయ నాయకుడు 1336లో వరంగల్‌ను విడిపించాడు, అప్పటి నుండి వరంగల్ వారి రాజధాని (ప్రోలయ రేకపల్లె నుండి పనిచేశాడు). గత అధ్యాయం వివరించినట్లు వారు 1368లో ముగిశారు. తప్పులు నివారించడానికి రెండు "ప్రోలయ" పేర్లను గుర్తుంచుకోండి: ప్రోలయ వేమారెడ్డి (రెడ్డి), ప్రోలయ నాయకుడు (ముసునూరి). రేచర్ల వ్యవస్థాపకుడు సింగమ నాయకుడు, అది వేరే పేరు.

ఒడిశా గజపతులు. సూర్యవంశీ గజపతి వంశం సుమారు 1435లో ప్రారంభమైంది, ఒక ఆధారం 1434 అని ఇస్తుంది. దీని వ్యవస్థాపకుడు కపిలేంద్రుడు, రాజధాని కటక్. కపిలేంద్రుడు ఒడిశా మొదటి గజపతి రాజు, ఆంధ్ర కాదు. రాజుల వరుస: కపిలేంద్రుడు, పురుషోత్తమదేవుడు మరియు ప్రతాపరుద్రదేవుడు. వంశం 1540లలో ముగిసింది. దాని స్వదేశంలో పూరీలోని జగన్నాథుని గొప్ప ఆలయం ఉంది, రాజులు దాన్ని విస్తరించారు.

దక్షిణ నాయకులు. 1565లో విజయనగరం గొప్పగా ఓడిపోయిన తర్వాత, దక్షిణాన దాని గవర్నర్లు, చాలామంది అప్పటికే దశాబ్దాలుగా పదవుల్లో ఉన్నవారు, పూర్తిగా స్వతంత్ర రాజులయ్యారు. సాధారణంగా ఇవ్వబడే తేదీలు, రాజధానులతో ప్రధాన వంశాలు:

వంశం	వ్యవస్థాపకుడు	రాజధాని	ఇవ్వబడిన తేదీ
మదురై నాయకులు	విశ్వనాథ నాయకుడు	మదురై	c. 1529
తంజావూరు నాయకులు	సేవప్ప నాయకుడు	తంజావూరు	1532
కేలడి నాయకులు	చౌడప్ప నాయకుడు	కేలడి, తరువాత ఇక్కేరి	1499
జింజి నాయకులు	తుబాకి కృష్ణప్ప నాయకుడు	జింజి	నిర్ణయించబడలేదు

కేలడి, తంజావూరు సంవత్సరాలను స్థిర పరీక్ష తేదీలుగా, మదురై సంవత్సరాన్ని c. 1529గా నేర్చుకోండి.

రాజకీయ చరిత్ర

రెడ్డి యుగం. వరంగల్ పతనం తర్వాత తెలుగు దేశాన్ని పట్టుకోగల బలమైన పాలకుడు తీరంలో లేడు. ప్రోలయ వేమారెడ్డి ఈ లోటును పూరించాడు. ఆయన స్థానిక ప్రజలకు సేవ చేయడం మీద తన శక్తిని నిర్మించాడు. భూమి ఇచ్చాడు, ఆలయాలను మరమ్మతు చేశాడు, వాణిజ్యాన్ని సురక్షితం చేశాడు. ఆయన రాజ్యం తీరం వెంట పెరిగింది, మోటుపల్లి ఓడరేవు డబ్బు తెస్తూనే ఉంది. పన్నులు వ్యవసాయ ఉత్పత్తిలో సుమారు ఆరవ వంతుగా నిర్ణయించబడ్డాయి, చట్టం పాత సంస్కృత ధర్మశాస్త్ర గ్రంథాలను అనుసరించింది.

అనవేమ, కుమారగిరి కాలంలో రాజ్యం బలంగా ఉంది, అప్పుడు రెడ్డి రాజులు ఉత్తరాన సింహాచలం వైపు ముందుకెళ్లారు. కానీ 1300ల చివరలో అది శాఖలుగా చీలిపోవడం కూడా ప్రారంభమైంది. రాజమండ్రిలోని శాఖ రెండవ ఆస్థానంగా మారింది. శాఖల మధ్య విభేదాలు మొత్తం కుటుంబాన్ని బలహీనపరిచాయి.

విజయనగరం మరియు రెడ్డి రాజులు. ఈ సంవత్సరాల్లో విజయనగరం దక్షిణాన ఎదుగుతోంది. ఒక కథనం ప్రకారం అది 1424లో రెడ్డి రాజు నుండి కొండవీడును తీసుకుంది. రాజమండ్రి శాఖ మరికొన్ని సంవత్సరాలు స్వతంత్రంగా ఉంది. దాన్ని సుమారు 1449లో గజపతులు తీసుకున్నారు. కాబట్టి రెడ్డి వంశం రెండు దశల్లో ముగిసింది: ప్రధాన వంశం విజయనగరం చేతిలో, రాజమండ్రి వంశం గజపతుల చేతిలో.

గజపతుల ముందడుగు. ఒడిశా నుండి కపిలేంద్రుడు, ఆయన కుమారుడు హంవీరుడు 1450లు, 1460లలో దక్షిణం వైపు కదిలారు. వారు రాజమండ్రి రెడ్డి రాజ్యాన్ని, విజయనగరపు కొండవీడు ప్రావిన్సును తీసుకున్నారు. కపిలేంద్రుని తర్వాత ఒక గజపతి రాజు కటక్ నుండి ఉదయగిరి వరకు అనేక కొండకోటలను తీసుకుని, అద్దంకి, కొండవీడును పట్టుకుని, దశాబ్దాల పాటు తీర నియంత్రణను కొనసాగించాడని ఒక గెజెట్ చెబుతుంది. కపిలేంద్రుని మరణాన్ని ఒక కథనం 1467లో, మరొకటి 1470లో ఉంచుతుంది. ఆ తర్వాత ఆయన కుమారులు సింహాసనం కోసం పోరాడారు, పురుషోత్తముడు బలమైనవానిగా బయటపడ్డాడు. విజయనగరం బలంగా తిరిగి వచ్చినప్పుడు మూడవ రాజు ప్రతాపరుద్రదేవుడు పాలించాడు.

కృష్ణదేవరాయల ప్రతిదాడి. గొప్ప విజయనగర రాజు కృష్ణదేవరాయలు ఉత్తరానికి కవాతు చేసి 1514లో ఉదయగిరిని, 1515లో కొండవీడును తీసుకున్నాడు. తరువాత ఆయన రాజమండ్రిపై దండెత్తాడు, సరిహద్దును సర్దుబాటు చేయడానికి వివాహ బంధాలను వాడిన శాంతి ఒప్పందం జరిగింది. ఈ తేదీలు తెలుగు దేశంలో గజపతుల శక్తిని ముగిస్తాయి. ఒడిశాలోనే గజపతుల పాలన 1541లో ముగిసింది.

దక్షిణ నాయకులు. నాయక గవర్నర్ విజయనగర పాలనలో ఒక లక్షణం. సేనాధిపతికి పాలించడానికి ఒక జిల్లా ఇవ్వబడి, సైనికులను, ఆదాయంలో వాటాను సరఫరా చేయడానికి అతను బద్ధుడయ్యాడు. 1565లో తళ్లికోటలో దక్కన్ సుల్తానులు విజయనగరాన్ని ఛిన్నాభిన్నం చేసినప్పుడు, అలాంటి గవర్నర్లు చాలామంది రాజులయ్యారు. మదురై వంశం విజయనగరపు గవర్నర్లుగా మొదలై సుమారు 1529గా తనను తాను కాలనిర్ణయం చేసుకుంటుంది. తంజావూరు, జింజి, కేలడి ఇలాంటి మార్గాలనే అనుసరించాయి. ఈ పాలకుల్లో చాలామంది తమిళ లేదా కన్నడ భూముల్లో పాలించిన తెలుగు మాట్లాడే కుటుంబాలు.

పరిపాలన మరియు ఆర్థిక వ్యవస్థ

రెడ్డి ప్రభుత్వం. రెడ్డి రాజుకు విశాలమైన భూభాగాలు, ఆయన కింద కోటల ఆధారిత నాయకులు ఉండేవారు. వ్యవసాయ ఉత్పత్తిలో ఆరవ వంతు వాటా ప్రధాన పన్ను. రాజ్యం తీరంలోని ఓడరేవుల నుండి కూడా లాభం పొందింది. మోటుపల్లి సరుకులను, మనుషులను రెండింటినీ మోసింది. వ్యవస్థాపకుడు మరమ్మతు చేసిన శ్రీశైలం వంటి ఆలయాలు కూడా సంపదకు, విద్యకు కేంద్రాలు.

కోటల వ్యవస్థలు. కొండకోటలు ఆ యుగపు గుండె. కొండవీడు, కొండపల్లి, రాచకొండ, దేవరకొండ, ఉదయగిరి, చంద్రగిరి, గుత్తి, పెనుకొండ, గండికోట పరీక్ష జాబితా చేసే కోటల పేర్లు. కోట రోడ్లను నియంత్రించింది, ధాన్యాన్ని, ధనాన్ని నిల్వ చేసింది, సైన్యానికి స్థావరంగా పనిచేసింది. కోటను పట్టుకున్నవాడు ప్రాంతాన్ని పట్టుకున్నవాడు. అందుకే ఈ యుగపు యుద్ధాలు తరచుగా కోటను తీసుకునే యుద్ధాలు, కృష్ణదేవరాయలు ఉదయగిరి, కొండవీడుపై చేసిన దాడి వంటివి.

నాయక స్థానిక పాలన. దక్షిణాన మదురై నాయక శక్తి పాళెయాలపై ఆధారపడింది; అవి సైనిక సేవ, కప్పానికి బదులుగా వంశపారంపర్య నాయకులు కలిగి ఉన్న అనేక చిన్న జాగీర్లు. అది నాయకులకు బలమైన సైన్యాన్ని ఇచ్చింది, అయినా స్థానిక నాయకులను నియంత్రించడం కష్టతరం చేసింది. మదురై రాజులు నిర్మాతలు కూడా. వారు మీనాక్షి ఆలయాన్ని మరమ్మతు చేసి విస్తరించారు, బాగా తెలిసిన రాజు తిరుమల నాయకుడు తిరుమలై నాయక్ మహల్ (సుమారు 1636), పుదు మండపం జోడించాడు. 1600ల చివరలో రాణి మంగమ్మాళ్ తన చిన్న మనవడికి రీజెంటుగా పాలించింది. వంశం 1736లో ముగిసింది. తంజావూరు వంశం సరస్వతీ మహల్ గ్రంథాలయానికి తొలి ఆధారాన్ని ఇచ్చింది.

సమాజం, మతం మరియు సంస్కృతి

తెలుగు కవిత్వం. ఇది తెలుగు రచనకు స్వర్ణయుగం. రెడ్డి రాజులు, వారి మంత్రులు కవులకు ధనం, గౌరవం ఇచ్చారు, కవులు తమ వంతుగా ఇప్పటికీ చదవబడే రచనలు రాశారు. ఒక ఆలయ అధ్యయనం ప్రకారం శ్రీనాథుడు రెడ్డి రాజుల ఆస్థానంలో, పెదకోమటి వేమారెడ్డి ఆస్థానంలో విద్యాధిపతి పదవిలో, తరువాత వీరభద్రారెడ్డి ఆస్థానంలో పనిచేశాడు. ఎర్రన కూడా అదే రెడ్డి ప్రపంచానికి చెందినవాడు.

కవి	బిరుదు	ప్రధాన రచనలు
నన్నయ	ఆదికవి	ఆంధ్ర మహాభారతం (మొదటి భాగం)
తిక్కన	ఉభయ కవి మిత్రుడు	నిర్వచనోత్తర రామాయణం
ఎర్రన	ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు	హరివంశం, నృసింహ పురాణం
శ్రీనాథుడు	కవిసార్వభౌముడు	కాశీఖండం, భీమఖండం, శృంగార నైషధం, హరవిలాసం, పల్నాటి వీర చరిత్ర
పోతన	సహజ పండితుడు	ఆంధ్ర మహా భాగవతం, వీరభద్ర విజయం, భోగిని దండకం
వేమన	యోగి వేమన	వేమన శతకం

రచన విషయం రచయితను గుర్తుంచుకోవడానికి సహాయపడుతుంది. కాశీఖండం, భీమఖండం కాశీ, ద్రాక్షారామాల స్థల చరిత్రలు. శృంగార నైషధం నలదమయంతుల కథ. పల్నాటి వీర చరిత్ర పల్నాడు యుద్ధపు వీరుల గురించి. ఆంధ్ర మహా భాగవతం విష్ణు అవతారాల గురించి చెబుతుంది. వీరభద్ర విజయం దక్ష యజ్ఞం గురించి. హరివంశం కృష్ణుని గురించి. కవయిత్రి రామభద్రాంబ రాసిన రఘునాథాభ్యుదయం తంజావూరు రఘునాథ నాయకుని గురించి చెబుతుంది. నన్నయ రాజమండ్రితో ముడిపడి ఉన్నాడు, కుమారగిరి రెడ్డి బిరుదు వసంతరాయ వసంతరాజీయం రచనతో ముడిపడి ఉంది. వేమన చిన్న పద్యాలు సామాన్య పాఠకునికి తెలుసు.

మతం. ఈ ఆస్థానాలన్నీ ఆలయాలకు పోషకులు. రెడ్డి రాజులు శ్రీశైలాన్ని మెరుగుపరిచారు. గజపతులు పూరీలోని జగన్నాథుని చూసుకుని వైష్ణవ సంప్రదాయాన్ని అనుసరించారు. మదురై నాయకులు విశాలమైన ప్రాంగణాలు, స్తంభాల మంటపాలు, ఎత్తైన గోపురాలతో మీనాక్షి ఆలయాన్ని పునర్నిర్మించారు.

ఉమ్మడి విద్య. తెలుగు, తమిళం, సంస్కృతంలోని కవులు అందరూ నాయక వంశాల నుండి మద్దతు పొందారు, తెలుగు భాష పాలకులతో పాటు దక్షిణంలోకి చాలా దూరం వెళ్లింది.

పతనం, వారసత్వం మరియు తెలుసుకోవలసిన ప్రదేశాలు

రెడ్డి రాజులు విజయనగరం, గజపతుల చేతిలో పడ్డారు. గజపతులు విజయనగరం, గోల్కొండ చేతిలో పడ్డారు. దక్షిణ నాయకులు ఎక్కువ కాలం నిలిచారు, కానీ ప్రతి ఒక్కరినీ చివరికి బలమైన శక్తులు స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. మిగిలింది కోటలు, ఆలయాలు, పుస్తకాల ప్రకృతి దృశ్యం.

ప్రదేశం	గుర్తుంచుకోవలసినది
అద్దంకి	మొదటి రెడ్డి రాజధాని
కొండవీడు	రెడ్డి కొండకోట; 1515లో కృష్ణదేవరాయలు తీసుకున్నాడు
రాజమండ్రి	మూడవ రెడ్డి కేంద్రం; నన్నయతో ముడిపడి ఉంది
రాచకొండ మరియు దేవరకొండ	రేచర్ల వెలమ కోటలు
కటక్	గజపతి రాజధాని
ఉదయగిరి	1514లో కృష్ణదేవరాయలు తీసుకున్నాడు
సింహాచలం	ఆలయ దైవం వరాహ లక్ష్మీ నరసింహుడు; శ్రీనాథుని రోజుల్లో గౌరవించబడింది
శ్రీశైలం	మల్లికార్జున ఆలయం; రెడ్డి రాజుల మరమ్మతులు
మదురై	మీనాక్షి ఆలయం; తిరుమలై నాయక్ మహల్; పుదు మండపం
తంజావూరు	సరస్వతీ మహల్ గ్రంథాలయం; బృహదీశ్వర ఆలయం
ఇక్కేరి	కేలడి నాయక రాజధాని
జింజి	జింజి నాయకుల పీఠం

పరీక్షకులు ఈ అధ్యాయాన్ని ఎలా వాడతారు

వ్యవస్థాపకులు మరియు రాజధానులు. రెడ్డి: అద్దంకిలో ప్రోలయ వేమారెడ్డి, తరువాత కొండవీడు, రాజమండ్రిలో శాఖ ఆస్థానంతో. రేచర్ల వెలమ: రాచకొండలో సింగమ నాయకుడు. ముసునూరి: ప్రోలయ నాయకుడు వ్యవస్థాపకుడు, 1336 నుండి వరంగల్ రాజధాని. గజపతి: కటక్‌లో కపిలేంద్రుడు. రాచకొండ ఎప్పుడూ రెడ్డి రాజధాని కాదు.
తేదీల వరుస. 1323 వరంగల్ పతనం; 1325 రెడ్డి; 1336 ముసునూరి; 1435 గజపతి; 1499 కేలడి; 1514 మరియు 1515 ఉదయగిరి, కొండవీడు; 1529 మదురై; 1532 తంజావూరు. ప్రతి తేదీని దాని వంశంతో జత చేయండి.
దక్షిణ వ్యవస్థాపకులు. మదురైలో విశ్వనాథుడు, తంజావూరులో సేవప్ప, ఇక్కేరిలో చౌడప్ప, జింజిలో తుబాకి కృష్ణప్ప.
బిరుదులు. శ్రీనాథుడు కవిసార్వభౌముడు, ఎర్రన ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు, తిక్కన ఉభయ కవి మిత్రుడు, పోతన సహజ పండితుడు, కుమారగిరి వసంతరాయ.
రచయితలు మరియు రచనలు. కాశీఖండం, భీమఖండం శ్రీనాథునికి; ఆంధ్ర మహా భాగవతం పోతనకు; రసార్ణవసుధాకరం సింగభూపాలునికి; రఘునాథాభ్యుదయం రామభద్రాంబకు.
మదురై లింకులు. తిరుమల నాయకుడు, మహల్, పుదు మండపం మరియు రాణి మంగమ్మాళ్ అన్నీ మదురై వంశానికి చెందినవి.
తప్పు వంశపు ఉచ్చులు. కపిలేంద్రుడు ఒడిశా గజపతి వంశాన్ని స్థాపించాడు; ఆయన ఆంధ్ర వంశాన్ని స్థాపించలేదు. కృష్ణదేవరాయలు విజయనగరానికి చెందినవాడు, రెడ్డి రాజులకో నాయకులకో కాదు.

సాధన ఉదాహరణలు

ఉదాహరణ 1: రాజవంశాన్ని దాని స్థాపకునితో జతపరచండి. (A) మధురై నాయకులు (B) తంజావూరు నాయకులు (C) కేలడి నాయకులు (D) రేచర్ల వెలమలు. స్థాపకులు: 1 సేవప్ప నాయకుడు, 2 చౌడప్ప నాయకుడు, 3 విశ్వనాథ నాయకుడు, 4 రేచర్ల సింగమ నాయకుడు.

తర్కం:

1. సింగమ నాయకుడు రేచర్ల వెలమ వంశాన్ని స్థాపించాడు, రాజధాని రాచకొండ. కాబట్టి D కి 4 సరిపోతుంది.
2. విశ్వనాథ నాయకుడు మధురై మొదటి నాయక రాజు. కాబట్టి A కి 3 సరిపోతుంది.
3. సేవప్ప నాయకుడు తంజావూరు మొదటి నాయక రాజు. కాబట్టి B కి 1 సరిపోతుంది.
4. చౌడప్ప నాయకుడు కేలడికి మిగిలాడు, దాని రాజధాని ఇక్కేరి. కాబట్టి C కి 2 సరిపోతుంది.

గుర్తుంచుకోవాలి: చాలా మంది స్థాపకులు "నాయకుడు" అనే బిరుదు కలిగి ఉన్నారు. వారిని వేరు చేయడానికి ప్రతి ఒక్కరినీ ఒక రాజధానితో ముడిపెట్టండి.

ఉదాహరణ 2: స్థాపన సంవత్సరం ప్రకారం అమర్చండి: తంజావూరు నాయకులు, రెడ్డి రాజ్యం, కేలడి నాయకులు, సూర్యవంశీ గజపతులు, మధురై నాయకులు.

తర్కం:

1. రెడ్డి రాజ్యం 1325లో ప్రారంభమైంది.
2. సూర్యవంశీ గజపతి వంశం 1435లో ప్రారంభమైంది.
3. కేలడి నాయక పాలన 1499లో ప్రారంభమైంది.
4. మధురై నాయక పాలన 1529లో, తంజావూరు నాయక పాలన 1532లో ప్రారంభమయ్యాయి.

గుర్తుంచుకోవాలి: క్రమం రెడ్డి, గజపతి, కేలడి, మధురై, తంజావూరు. ఐదు తేదీలను ఒకే పెరుగుతున్న రేఖగా నేర్చుకోండి.

ఉదాహరణ 3: "రెడ్డి రాజుల రాజధాని కానిది ఏది?" (1) అద్దంకి (2) కొండవీడు (3) రాజమహేంద్రవరం (4) రాచకొండ.

తర్కం:

1. అద్దంకి మొదటి రెడ్డి రాజధాని.
2. కొండవీడు రెండవది.
3. రాజమహేంద్రవరం మూడవది.
4. రాచకొండ రేచర్ల వెలమలకు చెందినది, అది వేరే వంశం.

గుర్తుంచుకోవాలి: ఒక ప్రదేశం ప్రత్యర్థి వంశానికి చెందితే, అది తప్పు ఎంపిక.

ఉదాహరణ 4: కవిని రచనతో జతపరచండి. (A) శ్రీనాథుడు (B) పోతన (C) ఎర్రన (D) రామభద్రాంబ. రచనలు: 1 హరివంశం, 2 రఘునాథాభ్యుదయం, 3 భీమఖండం, 4 ఆంధ్ర మహా భాగవతం.

తర్కం:

1. భీమఖండం ద్రాక్షారామ స్థలపురాణం. దానిని శ్రీనాథుడు రచించాడు. కాబట్టి A కి 3 సరిపోతుంది.
2. ఆంధ్ర మహా భాగవతం విష్ణువు అవతారాల గురించి. దానిని పోతన రచించాడు. కాబట్టి B కి 4 సరిపోతుంది.
3. హరివంశం శ్రీకృష్ణుని జీవితం గురించి. దానిని ఎర్రన రచించాడు. కాబట్టి C కి 1 సరిపోతుంది.
4. రఘునాథాభ్యుదయం రఘునాథ నాయకుని పాలన గురించి. దానిని రామభద్రాంబ రచించింది. కాబట్టి D కి 2 సరిపోతుంది.

గుర్తుంచుకోవాలి: రచన విషయం తరచుగా రచయిత ఎవరో చెబుతుంది.

పోలికలు – తేడాలు

పోలిన జత	వివరం A	వివరం B
మధురై, తంజావూరు నాయకులు	స్థాపకుడు విశ్వనాథ నాయకుడు; రాజధాని మధురై; 1529	స్థాపకుడు సేవప్ప నాయకుడు; రాజధాని తంజావూరు; 1532
కేలడి, జింజీ నాయకులు	స్థాపకుడు చౌడప్ప నాయకుడు; రాజధాని ఇక్కేరి; 1499	స్థాపకుడు తుబాకి కృష్ణప్ప నాయకుడు; రాజధాని జింజీ
రేచర్ల వెలమలు, ముసునూరి వారు	స్థాపకుడు సింగమ నాయకుడు; రాచకొండ, తరువాత దేవరకొండ	స్థాపకుడు ప్రోలయ నాయకుడు; వరంగల్
కాకతీయుల పతనం, ముసునూరి విజయం	1323: రెండవ ప్రతాపరుద్రుడు ఢిల్లీకి పతనమయ్యాడు	1336: వరంగల్ విముక్తి

కవి	బిరుదు
నన్నయ	ఆదికవి
తిక్కన	ఉభయ కవి మిత్రుడు
ఎర్రన	ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు
శ్రీనాథుడు	కవి సార్వభౌముడు
పోతన	సహజ పండితుడు
వేమన	యోగి వేమన
కుమారగిరి రెడ్డి	వసంతరాయలు

ఈ జతలకు గుర్తుంచుకునే చిట్కా. ఇక్కడ చాలా పేర్లు "నాయకుడు"తో ముగుస్తాయి, చాలా పేర్లు "ప్రోలయ"తో మొదలవుతాయి. నెమ్మదిగా పూర్తి పేరు చదవండి. ప్రోలయ వేమారెడ్డి రెడ్డి స్థాపకుడు. ముసునూరి ప్రోలయ నాయకుడు ముసునూరి స్థాపకుడు. రేచర్ల సింగమ నాయకుడు రేచర్ల వెలమ స్థాపకుడు. ప్రతి స్థాపకుని అతని రాజధానితో ముడిపెట్టండి: అద్దంకి, వరంగల్, రాచకొండ. దక్షిణాదికి, మధురైని విశ్వనాథునితో, తంజావూరును సేవప్పతో, ఇక్కేరిని చౌడప్పతో, జింజీని తుబాకి కృష్ణప్పతో ముడిపెట్టండి. కవి బిరుదులను కవి పేరుతో కలిపి మూడుసార్లు బిగ్గరగా చెబితే సులభంగా గుర్తుంటాయి.

క్రమం – కాలరేఖ

సంవత్సరం	సంఘటన
1323	రెండవ ప్రతాపరుద్రుడు ఢిల్లీ సుల్తానేట్‌కు పతనమయ్యాడు
1325	ప్రోలయ వేమారెడ్డి రెడ్డి రాజ్యాన్ని స్థాపించాడు
1336	ముసునూరి నాయకులు వరంగల్‌ను విముక్తి చేశారు
1435	కటక్ వద్ద సూర్యవంశీ గజపతి వంశం ప్రారంభం
1499	కేలడి నాయక పాలన ప్రారంభం
1514	శ్రీకృష్ణదేవరాయలు ఉదయగిరిని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు
1515	శ్రీకృష్ణదేవరాయలు కొండవీడును స్వాధీనం చేసుకున్నాడు
1529	మధురై నాయక పాలన ప్రారంభం
1532	తంజావూరు నాయక పాలన ప్రారంభం

గజపతి రాజుల క్రమం: కపిలేంద్రుడు, పురుషోత్తమ దేవుడు, ప్రతాపరుద్ర దేవుడు.

తంజావూరు నాయకుల క్రమం: సేవప్ప, అచ్యుతప్ప, రఘునాథ, విజయరాఘవ.

ఈ కాలరేఖను పరీక్షలో ఎలా ఉపయోగించాలి. తేదీలను మూడు పట్టీలుగా సమూహపరచండి. మొదటి పట్టీ 1323 నుండి 1336 వరకు, కాకతీయుల పతనం, రెడ్డి ప్రారంభం, ముసునూరి విజయం జరిగిన సంవత్సరాలు. రెండవ పట్టీ 1435 నుండి 1499 వరకు, గజపతులు, కేలడితో. మూడవ పట్టీ 1514 నుండి 1532 వరకు, ఉదయగిరి, కొండవీడు స్వాధీనం, మధురై, తంజావూరు నాయకుల ప్రారంభంతో.

మూడు రెడ్డి రాజధానులను కూడా క్రమంలో ఉంచండి: అద్దంకి, కొండవీడు, రాజమహేంద్రవరం. తొలి రెడ్డి రాజులు ఇలా వస్తారు: ప్రోలయ వేమారెడ్డి, అనవోతా రెడ్డి, అనవేమా రెడ్డి, కుమారగిరి రెడ్డి. రెడ్డి రాజ్యాన్ని ఎవరు స్థాపించారు అని అడిగితే, ఈ జాబితాలో మొదటి పేరు సమాధానం.

మరిన్ని ఒక్క వాక్య విషయాలు

1. కనకదుర్గ ఆలయంలో దైవం కనకదుర్గ.
2. అన్నవరం ఆలయంలో దైవం సత్యనారాయణ.
3. కాళహస్తి ఆలయంలో దైవం కాళహస్తీశ్వరుడు.
4. మహానంది ఆలయంలో దైవం మహానందీశ్వరుడు.
5. బృహదీశ్వర ఆలయంలో దైవం శివుడు.
6. రాణి మంగమ్మాళ్ మధురై నాయక వంశానికి చెందినది.
7. అనపోతా నాయకుడు రేచర్ల వెలమ వంశానికి చెందినవాడు.
8. కాటయ వేమారెడ్డి రెడ్డి వంశానికి చెందినవాడు.

సాధన ప్రశ్నలు

పల్నాటి వీర చరిత్ర దేనికి సంబంధించినది?
1. దక్షయజ్ఞం
2. రామాయణంలోని ఉత్తరకాండ
3. పల్నాడు యుద్ధ వీరులు
4. విష్ణు అవతారాలు
సమాధానం
C. పల్నాడు యుద్ధ వీరులు
Palnati Veera Charitra deals with which of the following?
1. Daksha Yajna
2. Uttara Kanda of Ramayana
3. Palnadu war heroes
4. Avatars of Vishnu
నిర్వచనోత్తర రామాయణం దేనికి సంబంధించినది?
1. నల దమయంతుల కథ
2. భోగిని
3. ద్రాక్షారామ స్థల పురాణం
4. రామాయణంలోని ఉత్తరకాండ
సమాధానం
D. రామాయణంలోని ఉత్తరకాండ
Nirvachanottara Ramayanam deals with which of the following?
1. Story of Nala and Damayanti
2. Courtesan Bhogini
3. Sthalapurana of Draksharamam
4. Uttara Kanda of Ramayana
శృంగార నైషధం దేనికి సంబంధించినది?
1. ద్రాక్షారామ స్థల పురాణం
2. రామాయణంలోని ఉత్తరకాండ
3. విష్ణు అవతారాలు
4. నల దమయంతుల కథ
సమాధానం
D. నల దమయంతుల కథ
Sringara Naishadham deals with which of the following?
1. Sthalapurana of Draksharamam
2. Uttara Kanda of Ramayana
3. Avatars of Vishnu
4. Story of Nala and Damayanti
పల్నాడు యుద్ధ వీరులు గురించి తెలిపే నిబంధన ఏది?
1. పల్నాటి వీర చరిత్ర
2. శృంగార నైషధం
3. భీమఖండం
4. వీరభద్ర విజయం
సమాధానం
A. పల్నాటి వీర చరిత్ర
Which provision deals with Palnadu war heroes?
1. Palnati Veera Charitra
2. Sringara Naishadham
3. Bhimakhandam
4. Veerabhadra Vijayam
విష్ణు అవతారాలు గురించి తెలిపే నిబంధన ఏది?
1. ఆంధ్ర మహాభాగవతం
2. పల్నాటి వీర చరిత్ర
3. హరివంశం
4. వీరభద్ర విజయం
సమాధానం
A. ఆంధ్ర మహాభాగవతం
Which provision deals with Avatars of Vishnu?
1. Andhra Maha Bhagavatam
2. Palnati Veera Charitra
3. Harivamsam
4. Veerabhadra Vijayam
ఆంధ్ర మహాభారతం దేనికి సంబంధించినది?
1. పల్నాడు యుద్ధ వీరులు
2. రామాయణంలోని ఉత్తరకాండ
3. రస నాట్య శాస్త్రం
4. కురుక్షేత్ర యుద్ధం
సమాధానం
D. కురుక్షేత్ర యుద్ధం
Andhra Mahabharatam deals with which of the following?
1. Palnadu war heroes
2. Uttara Kanda of Ramayana
3. Rasa and Natya theory
4. Kurukshetra war
శ్రీశైల దేవాలయానికి సోపానాలు నిర్మించిన అనవేమారెడ్డి ఏ వంశానికి చెందినవాడు?
1. రెడ్డి రాజులు
2. కాకతీయులు
3. ముసునూరి నాయకులు
4. రేచర్ల నాయకులు
సమాధానం
A. రెడ్డి రాజులు
The flight of steps (sopanas) to the Srisailam temple was built by Anavema Reddy of which dynasty?
1. Reddy kings
2. Kakatiyas
3. Musunuri Nayaks
4. Recherla Nayaks
గోదావరి తీరంలోని రేకపల్లి ఏ రాజవంశానికి రాజధానిగా ఉండేది?
1. రేచర్ల వెలమలు
2. కాకతీయులు
3. రెడ్డి రాజులు
4. ముసునూరి నాయకులు
సమాధానం
D. ముసునూరి నాయకులు
Rekapalli on the Godavari served as a capital of which dynasty?
1. Recherla Velamas
2. Kakatiyas
3. Reddi kings
4. Musunuri Nayakas
తెలుగు సాహిత్యంలో ఆదికవిగా ప్రసిద్ధుడై, ఆంధ్ర మహాభారత రచనను ప్రారంభించినవారు ఎవరు?
1. నన్నయ
2. తిక్కన
3. ఎర్రన
4. శ్రీనాథుడు
సమాధానం
A. నన్నయ
Who is regarded as the Adikavi of Telugu literature and began the Andhra Mahabharatam?
1. Nannaya
2. Tikkana
3. Errana
4. Srinatha
మదురై నాయక వంశం స్థాపకుడు ఎవరు?
1. విశ్వనాథ నాయకుడు
2. చౌడప్ప నాయకుడు
3. సేవప్ప నాయకుడు
4. తుబాకి కృష్ణప్ప నాయకుడు
సమాధానం
A. విశ్వనాథ నాయకుడు
Who was the founder of Madurai Nayak dynasty?
1. Viswanatha Nayaka
2. Chaudappa Nayaka
3. Sevappa Nayaka
4. Tubaki Krishnappa Nayaka
తంజావూరు నాయక వంశం స్థాపకుడు ఎవరు?
1. తుబాకి కృష్ణప్ప నాయకుడు
2. సేవప్ప నాయకుడు
3. విశ్వనాథ నాయకుడు
4. చౌడప్ప నాయకుడు
సమాధానం
B. సేవప్ప నాయకుడు
Who was the founder of Thanjavur Nayak dynasty?
1. Tubaki Krishnappa Nayaka
2. Sevappa Nayaka
3. Viswanatha Nayaka
4. Chaudappa Nayaka
కేళడి నాయక వంశం స్థాపకుడు ఎవరు?
1. తుబాకి కృష్ణప్ప నాయకుడు
2. చౌడప్ప నాయకుడు
3. విశ్వనాథ నాయకుడు
4. సేవప్ప నాయకుడు
సమాధానం
B. చౌడప్ప నాయకుడు
Who was the founder of Keladi Nayak dynasty?
1. Tubaki Krishnappa Nayaka
2. Chaudappa Nayaka
3. Viswanatha Nayaka
4. Sevappa Nayaka
జింజి నాయక వంశం స్థాపకుడు ఎవరు?
1. తుబాకి కృష్ణప్ప నాయకుడు
2. సేవప్ప నాయకుడు
3. చౌడప్ప నాయకుడు
4. విశ్వనాథ నాయకుడు
సమాధానం
A. తుబాకి కృష్ణప్ప నాయకుడు
Who was the founder of Gingee Nayak dynasty?
1. Tubaki Krishnappa Nayaka
2. Sevappa Nayaka
3. Chaudappa Nayaka
4. Viswanatha Nayaka
తుబాకి కృష్ణప్ప నాయకుడు ఈ క్రింది వాటిలో దేనికి స్థాపకుడు?
1. తంజావూరు నాయక వంశం
2. మదురై నాయక వంశం
3. కేళడి నాయక వంశం
4. జింజి నాయక వంశం
సమాధానం
D. జింజి నాయక వంశం
Tubaki Krishnappa Nayaka was the founder of which of the following?
1. Thanjavur Nayak dynasty
2. Madurai Nayak dynasty
3. Keladi Nayak dynasty
4. Gingee Nayak dynasty
ఈ క్రింది వాటిలో ఏది 'తంజావూరు నాయక వంశం' అనే అంశానికి సరిగ్గా జతకాదు? (అంశం – వర్గం)
1. విజయరాఘవ నాయకుడు
2. అనవోతారెడ్డి
3. రఘునాథ నాయకుడు
4. సేవప్ప నాయకుడు
సమాధానం
B. అనవోతారెడ్డి
Which of the following is NOT correctly paired with Thanjavur Nayak dynasty (Item – Category)?
1. Vijayaraghava Nayaka
2. Anavota Reddy
3. Raghunatha Nayaka
4. Sevappa Nayaka
కాశీఖండం దేనికి సంబంధించినది?
1. రఘునాథ నాయకుని పాలన
2. పల్నాడు యుద్ధ వీరులు
3. కాశీ స్థల పురాణం
4. రామాయణంలోని ఉత్తరకాండ
సమాధానం
C. కాశీ స్థల పురాణం
Kasikhandam deals with which of the following?
1. Rule of Raghunatha Nayaka
2. Palnadu war heroes
3. Sthalapurana of Kasi
4. Uttara Kanda of Ramayana
ద్రాక్షారామ స్థల పురాణం గురించి తెలిపే నిబంధన ఏది?
1. ఆంధ్ర మహాభారతం
2. నిర్వచనోత్తర రామాయణం
3. భీమఖండం
4. భోగిని దండకం
సమాధానం
C. భీమఖండం
Which provision deals with Sthalapurana of Draksharamam?
1. Andhra Mahabharatam
2. Nirvachanottara Ramayanam
3. Bhimakhandam
4. Bhogini Dandakam
ఆంధ్ర మహాభాగవతం దేనికి సంబంధించినది?
1. ద్రాక్షారామ స్థల పురాణం
2. కాశీ స్థల పురాణం
3. రామాయణంలోని ఉత్తరకాండ
4. విష్ణు అవతారాలు
సమాధానం
D. విష్ణు అవతారాలు
Andhra Maha Bhagavatam deals with which of the following?
1. Sthalapurana of Draksharamam
2. Sthalapurana of Kasi
3. Uttara Kanda of Ramayana
4. Avatars of Vishnu
వీరభద్ర విజయం దేనికి సంబంధించినది?
1. కాశీ స్థల పురాణం
2. శ్రీకృష్ణుని జీవితం
3. దక్షయజ్ఞం
4. రామాయణంలోని ఉత్తరకాండ
సమాధానం
C. దక్షయజ్ఞం
Veerabhadra Vijayam deals with which of the following?
1. Sthalapurana of Kasi
2. Life of Krishna
3. Daksha Yajna
4. Uttara Kanda of Ramayana
రామాయణంలోని ఉత్తరకాండ గురించి తెలిపే నిబంధన ఏది?
1. నిర్వచనోత్తర రామాయణం
2. ఆంధ్ర మహాభారతం
3. రఘునాథాభ్యుదయం
4. భీమఖండం
సమాధానం
A. నిర్వచనోత్తర రామాయణం
Which provision deals with Uttara Kanda of Ramayana?
1. Nirvachanottara Ramayanam
2. Andhra Mahabharatam
3. Raghunathabhyudayam
4. Bhimakhandam
నల దమయంతుల కథ గురించి తెలిపే నిబంధన ఏది?
1. శృంగార నైషధం
2. భోగిని దండకం
3. ఆంధ్ర మహాభాగవతం
4. హరివంశం
సమాధానం
A. శృంగార నైషధం
Which provision deals with Story of Nala and Damayanti?
1. Sringara Naishadham
2. Bhogini Dandakam
3. Andhra Maha Bhagavatam
4. Harivamsam
అద్దంకి, తరువాత కొండవీడు కేంద్రంగా కోస్తాంధ్రలో రెడ్డి రాజ్యాన్ని స్థాపించినవారు ఎవరు?
1. అనవోతారెడ్డి
2. కాటయ వేమారెడ్డి
3. ప్రోలయ వేమారెడ్డి
4. అల్లాడ రెడ్డి
సమాధానం
C. ప్రోలయ వేమారెడ్డి
Who founded the Reddy kingdom of coastal Andhra, first based at Addanki and later Kondaveedu?
1. Anavota Reddy
2. Kataya Vema Reddy
3. Prolaya Vema Reddy
4. Allada Reddy
కాకతీయుల పతనం తర్వాత ముసునూరి నాయక వంశాన్ని స్థాపించినవారు ఎవరు?
1. కపిలేంద్రుడు
2. రేచర్ల సింగమ నాయకుడు
3. ముసునూరి ప్రోలయ నాయకుడు
4. ప్రోలయ వేమారెడ్డి
సమాధానం
C. ముసునూరి ప్రోలయ నాయకుడు
Who founded the Musunuri Nayak line after the fall of the Kakatiyas?
1. Kapilendra
2. Recherla Singama Nayaka
3. Musunuri Prolaya Nayaka
4. Prolaya Vema Reddy
కవిని రచనతో జతచేయండి: (1) శ్రీనాథుడు (2) ఎర్రన (3) తిక్కన (4) పోతన (a) హరివంశం (b) శృంగార నైషధం (c) నిర్వచనోత్తర రామాయణం (d) ఆంధ్ర మహాభాగవతం
1. 1-b, 2-c, 3-a, 4-d
2. 1-a, 2-b, 3-c, 4-d
3. 1-d, 2-a, 3-c, 4-b
4. 1-b, 2-a, 3-c, 4-d
సమాధానం
D. 1-b, 2-a, 3-c, 4-d
Match the poet with the work: (1) Srinatha (2) Errana (3) Tikkana (4) Pothana (a) Harivamsam (b) Srungara Naishadham (c) Nirvachanottara Ramayanam (d) Andhra Maha Bhagavatam
1. 1-b, 2-c, 3-a, 4-d
2. 1-a, 2-b, 3-c, 4-d
3. 1-d, 2-a, 3-c, 4-b
4. 1-b, 2-a, 3-c, 4-d
విశ్వనాథ నాయకుడు ఈ క్రింది వాటిలో దేనికి స్థాపకుడు?
1. కేళడి నాయక వంశం
2. జింజి నాయక వంశం
3. మదురై నాయక వంశం
4. తంజావూరు నాయక వంశం
సమాధానం
C. మదురై నాయక వంశం
Viswanatha Nayaka was the founder of which of the following?
1. Keladi Nayak dynasty
2. Gingee Nayak dynasty
3. Madurai Nayak dynasty
4. Thanjavur Nayak dynasty
సేవప్ప నాయకుడు ఈ క్రింది వాటిలో దేనికి స్థాపకుడు?
1. తంజావూరు నాయక వంశం
2. మదురై నాయక వంశం
3. జింజి నాయక వంశం
4. కేళడి నాయక వంశం
సమాధానం
A. తంజావూరు నాయక వంశం
Sevappa Nayaka was the founder of which of the following?
1. Thanjavur Nayak dynasty
2. Madurai Nayak dynasty
3. Gingee Nayak dynasty
4. Keladi Nayak dynasty
చౌడప్ప నాయకుడు ఈ క్రింది వాటిలో దేనికి స్థాపకుడు?
1. మదురై నాయక వంశం
2. జింజి నాయక వంశం
3. తంజావూరు నాయక వంశం
4. కేళడి నాయక వంశం
సమాధానం
D. కేళడి నాయక వంశం
Chaudappa Nayaka was the founder of which of the following?
1. Madurai Nayak dynasty
2. Gingee Nayak dynasty
3. Thanjavur Nayak dynasty
4. Keladi Nayak dynasty
కపిలేంద్ర గజపతి ఈ క్రింది వాటిలో దేనికి చెందినది?
1. మదురై నాయక వంశం
2. చోళ వంశం
3. రేచర్ల వెలమ వంశం
4. సూర్యవంశ గజపతి వంశం
సమాధానం
D. సూర్యవంశ గజపతి వంశం
To which of the following does Kapilendra Gajapati belong?
1. Madurai Nayak dynasty
2. Chola dynasty
3. Recherla Velama dynasty
4. Suryavamsi Gajapati dynasty
ఈ క్రింది వాటిలో ఏది 'రేచర్ల వెలమ వంశం' అనే అంశానికి సరిగ్గా జతకాదు? (అంశం – వర్గం)
1. సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుడు
2. అనపోత నాయకుడు
3. మొదటి కీర్తివర్మ
4. రేచర్ల సింగమ నాయకుడు
సమాధానం
C. మొదటి కీర్తివర్మ
Which of the following is NOT correctly paired with Recherla Velama dynasty (Item – Category)?
1. Sarvajna Singabhupala
2. Anapota Nayaka
3. Kirtivarman I
4. Recherla Singama Nayaka
ఒడిశా తొలి గజపతి రాజు ఎవరు?
1. స్వామి రామానంద తీర్థ
2. చౌడప్ప నాయకుడు
3. ప్రోలయ వేమారెడ్డి
4. కపిలేంద్ర గజపతి
సమాధానం
D. కపిలేంద్ర గజపతి
Who was the first Gajapati king of Odisha?
1. Swami Ramanand Tirtha
2. Chaudappa Nayaka
3. Prolaya Vema Reddy
4. Kapilendra Gajapati
మదురై తొలి నాయక రాజు ఎవరు?
1. చౌడప్ప నాయకుడు
2. సేవప్ప నాయకుడు
3. తుబాకి కృష్ణప్ప నాయకుడు
4. విశ్వనాథ నాయకుడు
సమాధానం
D. విశ్వనాథ నాయకుడు
Who was the first Nayaka king of Madurai?
1. Chaudappa Nayaka
2. Sevappa Nayaka
3. Tubaki Krishnappa Nayaka
4. Viswanatha Nayaka
తంజావూరు తొలి నాయక రాజు ఎవరు?
1. చౌడప్ప నాయకుడు
2. సేవప్ప నాయకుడు
3. విశ్వనాథ నాయకుడు
4. తుబాకి కృష్ణప్ప నాయకుడు
సమాధానం
B. సేవప్ప నాయకుడు
Who was the first Nayaka king of Thanjavur?
1. Chaudappa Nayaka
2. Sevappa Nayaka
3. Viswanatha Nayaka
4. Tubaki Krishnappa Nayaka
కేళడి తొలి నాయక రాజు ఎవరు?
1. విశ్వనాథ నాయకుడు
2. తుబాకి కృష్ణప్ప నాయకుడు
3. చౌడప్ప నాయకుడు
4. సేవప్ప నాయకుడు
సమాధానం
C. చౌడప్ప నాయకుడు
Who was the first Nayaka king of Keladi?
1. Viswanatha Nayaka
2. Tubaki Krishnappa Nayaka
3. Chaudappa Nayaka
4. Sevappa Nayaka
జింజి తొలి నాయక రాజు ఎవరు?
1. సేవప్ప నాయకుడు
2. చౌడప్ప నాయకుడు
3. తుబాకి కృష్ణప్ప నాయకుడు
4. విశ్వనాథ నాయకుడు
సమాధానం
C. తుబాకి కృష్ణప్ప నాయకుడు
Who was the first Nayaka king of Gingee?
1. Sevappa Nayaka
2. Chaudappa Nayaka
3. Tubaki Krishnappa Nayaka
4. Viswanatha Nayaka
'తుబాకి కృష్ణప్ప నాయకుడు' గురించిన సరైన వివరణ ఈ క్రింది వాటిలో ఏది?
1. జింజి తొలి నాయక రాజు
2. కేళడి తొలి నాయక రాజు
3. తంజావూరు తొలి నాయక రాజు
4. మదురై తొలి నాయక రాజు
సమాధానం
A. జింజి తొలి నాయక రాజు
Which of the following correctly describes Tubaki Krishnappa Nayaka?
1. first Nayaka king of Gingee
2. first Nayaka king of Keladi
3. first Nayaka king of Thanjavur
4. first Nayaka king of Madurai
ఈ క్రింది వాటిలో ఏది నెల్లూరు జిల్లా ప్రాంతంలో ఉంది?
1. తిరుమలై నాయక్ మహల్
2. పెనుకొండ కోట
3. ఉదయగిరి కోట
4. జింజి కోట
సమాధానం
C. ఉదయగిరి కోట
Which of the following is located in the Nellore district area?
1. Thirumalai Nayak Mahal
2. Penukonda Fort
3. Udayagiri Fort
4. Gingee Fort
ఈ క్రింది వాటిలో ఏది గుంటూరు జిల్లా ప్రాంతంలో ఉంది?
1. పెనుకొండ కోట
2. తిరుమలై నాయక్ మహల్
3. కొండవీడు
4. గుత్తి కోట
సమాధానం
C. కొండవీడు
Which of the following is located in the Guntur district area?
1. Penukonda Fort
2. Thirumalai Nayak Mahal
3. Kondavidu
4. Gooty Fort
తిరుమలై నాయక్ మహల్ ఏ జిల్లా/ప్రాంతంలో ఉంది?
1. నెల్లూరు జిల్లా
2. మదురై
3. శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా
4. అనంతపురం జిల్లా
సమాధానం
B. మదురై
In which district or place is Thirumalai Nayak Mahal located?
1. Nellore district
2. Madurai
3. Sri Sathya Sai district
4. Anantapur district
ఈ క్రింది వాటిలో ఏది మదురై ప్రాంతంలో ఉంది?
1. ఇక్కేరి
2. సరస్వతి మహల్ గ్రంథాలయం
3. తిరుమలై నాయక్ మహల్
4. చంద్రగిరి కోట
సమాధానం
C. తిరుమలై నాయక్ మహల్
Which of the following is located in the Madurai area?
1. Ikkeri
2. Saraswathi Mahal Library
3. Thirumalai Nayak Mahal
4. Chandragiri Fort
సరస్వతి మహల్ గ్రంథాలయం ఏ జిల్లా/ప్రాంతంలో ఉంది?
1. శివమొగ్గ జిల్లా
2. తెలంగాణ
3. తంజావూరు
4. ప్రకాశం జిల్లా
సమాధానం
C. తంజావూరు
In which district or place is Saraswathi Mahal Library located?
1. Shivamogga district
2. Telangana
3. Thanjavur
4. Prakasam district
ఈ క్రింది వాటిలో ఏది శివమొగ్గ జిల్లా ప్రాంతంలో ఉంది?
1. ఇక్కేరి
2. తిరుమలై నాయక్ మహల్
3. చంద్రగిరి కోట
4. రాచకొండ కోట
సమాధానం
A. ఇక్కేరి
Which of the following is located in the Shivamogga district area?
1. Ikkeri
2. Thirumalai Nayak Mahal
3. Chandragiri Fort
4. Rachakonda Fort
భోగిని గురించి తెలిపే నిబంధన ఏది?
1. భీమఖండం
2. ఆంధ్ర మహాభాగవతం
3. భోగిని దండకం
4. వీరభద్ర విజయం
సమాధానం
C. భోగిని దండకం
Which provision deals with Courtesan Bhogini?
1. Bhimakhandam
2. Andhra Maha Bhagavatam
3. Bhogini Dandakam
4. Veerabhadra Vijayam
కాశీ స్థల పురాణం గురించి తెలిపే నిబంధన ఏది?
1. శృంగార నైషధం
2. పల్నాటి వీర చరిత్ర
3. కాశీఖండం
4. హరివంశం
సమాధానం
C. కాశీఖండం
Which provision deals with Sthalapurana of Kasi?
1. Sringara Naishadham
2. Palnati Veera Charitra
3. Kasikhandam
4. Harivamsam
భీమఖండం దేనికి సంబంధించినది?
1. రామాయణంలోని ఉత్తరకాండ
2. విష్ణు అవతారాలు
3. ద్రాక్షారామ స్థల పురాణం
4. కాశీ స్థల పురాణం
సమాధానం
C. ద్రాక్షారామ స్థల పురాణం
Bhimakhandam deals with which of the following?
1. Uttara Kanda of Ramayana
2. Avatars of Vishnu
3. Sthalapurana of Draksharamam
4. Sthalapurana of Kasi
భోగిని దండకం దేనికి సంబంధించినది?
1. ద్రాక్షారామ స్థల పురాణం
2. కురుక్షేత్ర యుద్ధం
3. రస నాట్య శాస్త్రం
4. భోగిని
సమాధానం
D. భోగిని
Bhogini Dandakam deals with which of the following?
1. Sthalapurana of Draksharamam
2. Kurukshetra war
3. Rasa and Natya theory
4. Courtesan Bhogini

సాధన ప్రశ్నలు — సెట్ 2

రఘునాథాభ్యుదయం దేనికి సంబంధించినది?
1. నల దమయంతుల కథ
2. రఘునాథ నాయకుని పాలన
3. భోగిని
4. కురుక్షేత్ర యుద్ధం
సమాధానం
B. రఘునాథ నాయకుని పాలన
Raghunathabhyudayam deals with which of the following?
1. Story of Nala and Damayanti
2. Rule of Raghunatha Nayaka
3. Courtesan Bhogini
4. Kurukshetra war
రఘునాథ నాయకుని పాలన గురించి తెలిపే నిబంధన ఏది?
1. నిర్వచనోత్తర రామాయణం
2. రసార్ణవసుధాకరం
3. భోగిని దండకం
4. రఘునాథాభ్యుదయం
సమాధానం
D. రఘునాథాభ్యుదయం
Which provision deals with Rule of Raghunatha Nayaka?
1. Nirvachanottara Ramayanam
2. Rasarnavasudhakaram
3. Bhogini Dandakam
4. Raghunathabhyudayam
రస నాట్య శాస్త్రం గురించి తెలిపే నిబంధన ఏది?
1. భీమఖండం
2. ఆంధ్ర మహాభారతం
3. రసార్ణవసుధాకరం
4. నిర్వచనోత్తర రామాయణం
సమాధానం
C. రసార్ణవసుధాకరం
Which provision deals with Rasa and Natya theory?
1. Bhimakhandam
2. Andhra Mahabharatam
3. Rasarnavasudhakaram
4. Nirvachanottara Ramayanam
అద్దంకి మొదటి రాజధానిగా రెడ్డి రాజ్యాన్ని స్థాపించినవారు ఎవరు?
1. ప్రోలయ వేమారెడ్డి
2. అనవోత రెడ్డి
3. కాటయ వేమారెడ్డి
4. కుమారగిరి రెడ్డి
సమాధానం
A. ప్రోలయ వేమారెడ్డి
Who founded the Reddy kingdom with its first capital at Addanki?
1. Prolaya Vema Reddy
2. Anavota Reddy
3. Kataya Vema Reddy
4. Kumaragiri Reddy
సంస్కృత నాట్యశాస్త్ర గ్రంథం రసార్ణవ సుధాకరాన్ని రచించిన రెండో సింగభూపాలుడు ఏ వంశానికి చెందినవాడు?
1. రేచర్ల నాయకులు
2. ముసునూరి నాయకులు
3. రెడ్డి రాజులు
4. కాకతీయులు
సమాధానం
A. రేచర్ల నాయకులు
Rasarnava Sudhakaram, a Sanskrit work on dramaturgy, was composed by Singabhupala II of which dynasty?
1. Recherla Nayaks
2. Musunuri Nayaks
3. Reddy kings
4. Kakatiyas
తరువాతి విజయనగర రాజధాని చంద్రగిరి కోట ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఏ జిల్లాలో ఉంది?
1. తిరుపతి
2. నెల్లూరు
3. అనంతపురం
4. కడప
సమాధానం
A. తిరుపతి
The Chandragiri fort, a later Vijayanagara capital, lies in which present district of Andhra Pradesh?
1. Tirupati
2. Nellore
3. Anantapur
4. Kadapa
సింగరాయ కొండ లక్ష్మీ నరసింహస్వామి ఆలయం ఏ జిల్లాలో ఉంది?
1. కడప
2. గుంటూరు
3. ప్రకాశం
4. నెల్లూరు
సమాధానం
C. ప్రకాశం
In which district is the Singarayakonda Lakshmi Narasimha temple?
1. Kadapa
2. Guntur
3. Prakasam
4. Nellore
రెడ్డి రాజ్య పాలకుడైన అనవోతారెడ్డి నుండి బుక్కరాయలు ఆక్రమించిన ప్రాంతాలు ఏవి?
1. కొండవీడు, రాజమహేంద్రవరం
2. అహోబిలం, వినుకొండ
3. శ్రీశైలం, నంద్యాల
4. ఉదయగిరి, నెల్లూరు
సమాధానం
B. అహోబిలం, వినుకొండ
Which areas did Bukka seize from Reddy ruler Anavota Reddy?
1. Kondaveedu, Rajahmundry
2. Ahobilam, Vinukonda
3. Srisailam, Nandyal
4. Udayagiri, Nellore
ఈ క్రింది వాటిని కాలక్రమానుసారం (పూర్వం నుండి తరువాతి వరకు) అమర్చండి: (i) ఈనాడు (ii) సూర్యవంశ గజపతి వంశం (iii) మదురై నాయక వంశం (iv) ఆంధ్రా బ్యాంక్
1. (i), (iv), (iii), (ii)
2. (i), (iii), (ii), (iv)
3. (ii), (iii), (iv), (i)
4. (i), (iii), (iv), (ii)
సమాధానం
C. (ii), (iii), (iv), (i)
Arrange the following in chronological order (earliest first): (i) Eenadu (ii) Suryavamsi Gajapati dynasty (iii) Madurai Nayak dynasty (iv) Andhra Bank
1. (i), (iv), (iii), (ii)
2. (i), (iii), (ii), (iv)
3. (ii), (iii), (iv), (i)
4. (i), (iii), (iv), (ii)
కింది వాటిలో కవి ఎర్రన రచించిన గ్రంథం ఏది?
1. భాగవతం
2. నిర్వచనోత్తర రామాయణం
3. నరసింహ పురాణం
4. కాశీఖండం
సమాధానం
C. నరసింహ పురాణం
Which of these works was composed by the poet Errana?
1. Bhagavatam
2. Nirvachanottara Ramayanam
3. Narasimha Puranam
4. Kasikhandam
1402లో కొండవీడు సింహాసనాన్ని ఆక్రమించి కాటయ వేమారెడ్డితో పోరాడిన రెడ్డి పాలకుడు ఎవరు?
1. అనవేమారెడ్డి
2. కుమారగిరి
3. ప్రోలయ వేమారెడ్డి
4. పెదకోమటి వేమారెడ్డి
సమాధానం
D. పెదకోమటి వేమారెడ్డి
Which Reddi ruler seized the Kondavidu throne in 1402 and fought Kataya Vema?
1. Anavema Reddi
2. Kumaragiri
3. Prolaya Vema Reddi
4. Peda Komati Vema
కొండవీటి రెడ్డి రాజ్యాన్ని స్థాపించినవారు ఎవరు?
1. అనవేమ రెడ్డి
2. పెద కోమటి వేమ
3. కుమారగిరి
4. ప్రోలయ వేమారెడ్డి
సమాధానం
D. ప్రోలయ వేమారెడ్డి
Who founded the Reddi kingdom of Kondavidu?
1. Anavema Reddi
2. Peda Komati Vema
3. Kumaragiri
4. Prolaya Vema Reddi
ఈ క్రింది జతలను పరిశీలించండి (రాజవంశం/సంస్థ – స్థాపకుడు): (i) జింజి నాయక వంశం – విజయదేవవర్మ (ii) ఇండియన్ హోమ్ రూల్ సొసైటీ – శ్యామ్‌జీ కృష్ణవర్మ (iii) శాలంకాయన వంశం – తుబాకి కృష్ణప్ప నాయకుడు సరిగ్గా జతపరచబడినవి ఏవి?
1. (i), (ii) మాత్రమే
2. (ii) మాత్రమే
3. (i) మాత్రమే
4. ఏదీ కాదు
సమాధానం
B. (ii) మాత్రమే
Consider the following pairs (Dynasty/Organisation – Founder): (i) Gingee Nayak dynasty – Vijayadevavarman (ii) Indian Home Rule Society – Shyamji Krishna Varma (iii) Salankayana dynasty – Tubaki Krishnappa Nayaka Which of the pairs are correctly matched?
1. Only (i) and (ii)
2. Only (ii)
3. Only (i)
4. None of them
జింజి ఈ క్రింది వాటిలో దేనికి రాజధాని?
1. సిరాజుద్దౌలా పాలనలో బెంగాల్
2. జింజి నాయక రాజ్యం
3. తొలి కాకతీయ పాలకులు
4. ఒడిశా గజపతి వంశం
సమాధానం
B. జింజి నాయక రాజ్యం
Gingee was the capital of which of the following?
1. Bengal under Siraj-ud-Daulah
2. Gingee Nayak kingdom
3. Early Kakatiya rulers
4. Gajapati dynasty of Odisha
ఇక్కేరి ఈ క్రింది వాటిలో దేనికి రాజధాని?
1. బరీద్ షాహీ వంశం
2. మౌర్య సామ్రాజ్యం
3. ఢిల్లీ సుల్తానేట్
4. కేళడి నాయక రాజ్యం
సమాధానం
D. కేళడి నాయక రాజ్యం
Ikkeri was the capital of which of the following?
1. Barid Shahi dynasty
2. Mauryan Empire
3. Delhi Sultanate
4. Keladi Nayak kingdom
ఈ క్రింది జతలను పరిశీలించండి (రాజవంశం/రాష్ట్రం – రాజధాని): (i) సూర్యవంశ గజపతి రాజ్యం – కటక్ (ii) రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి రాజ్యం – రాజమహేంద్రవరం (iii) రంజిత్ సింగ్ సిక్కు సామ్రాజ్యం – లాహోర్ సరిగ్గా జతపరచబడినవి ఏవి?
1. ఏదీ కాదు
2. (i), (ii), (iii) అన్నీ
3. (i) మాత్రమే
4. (i), (iii) మాత్రమే
సమాధానం
B. (i), (ii), (iii) అన్నీ
Consider the following pairs (Dynasty/State – Capital): (i) Suryavamsi Gajapati kingdom – Cuttack (ii) Rajahmundry Reddy kingdom – Rajahmundry (iii) Sikh Empire of Ranjit Singh – Lahore Which of the pairs are correctly matched?
1. None of them
2. All of (i), (ii) and (iii)
3. Only (i)
4. Only (i) and (iii)
ఈ క్రింది వాటిలో 'రెడ్డి వంశం' వర్గానికి చెందినది ఏది?
1. గణపతిదేవుడు
2. పురుషోత్తమ దేవుడు
3. కపిలేంద్ర గజపతి
4. ప్రోలయ వేమారెడ్డి
సమాధానం
D. ప్రోలయ వేమారెడ్డి
Which of the following belongs to Reddi dynasty?
1. Ganapati Deva
2. Purushottama Deva
3. Kapilendra Gajapati
4. Prolaya Vema Reddy
రాచ వేమారెడ్డి ఈ క్రింది వాటిలో దేనికి చెందినది?
1. సూర్యవంశ గజపతి వంశం
2. కాకతీయ వంశం
3. రెడ్డి వంశం
4. వర్ధన వంశం
సమాధానం
C. రెడ్డి వంశం
To which of the following does Racha Vema Reddy belong?
1. Suryavamsi Gajapati dynasty
2. Kakatiya dynasty
3. Reddi dynasty
4. Vardhana dynasty
ఈ క్రింది వాటిలో 'తంజావూరు నాయక వంశం' వర్గానికి చెందినది ఏది?
1. మొదటి కృష్ణుడు
2. ప్రభాకరవర్ధనుడు
3. రఘునాథ నాయకుడు
4. అనపోత నాయకుడు
సమాధానం
C. రఘునాథ నాయకుడు
Which of the following belongs to Thanjavur Nayak dynasty?
1. Krishna I
2. Prabhakaravardhana
3. Raghunatha Nayaka
4. Anapota Nayaka
ఈ క్రింది వాటిలో 'కేళడి నాయక వంశం' వర్గానికి చెందినది ఏది?
1. నహపానుడు
2. చౌడప్ప నాయకుడు
3. అనవోతారెడ్డి
4. ధర్మపాలుడు
సమాధానం
B. చౌడప్ప నాయకుడు
Which of the following belongs to Keladi Nayak dynasty?
1. Nahapana
2. Chaudappa Nayaka
3. Anavota Reddy
4. Dharmapala
ఈ క్రింది వాటిలో ఏది 'మదురై నాయక వంశం' అనే అంశానికి సరిగ్గా జతకాదు? (అంశం – వర్గం)
1. రాణి మంగమ్మాళ్
2. అక్బర్
3. తిరుమల నాయకుడు
4. విశ్వనాథ నాయకుడు
సమాధానం
B. అక్బర్
Which of the following is NOT correctly paired with Madurai Nayak dynasty (Item – Category)?
1. Rani Mangammal
2. Akbar
3. Thirumala Nayaka
4. Viswanatha Nayaka
ఆంధ్ర మహాభారతంలోని సభాపర్వం రచయిత ఎవరు?
1. సర్వజ్ఞ సింగభూపాలుడు
2. నన్నయ
3. భాస్కరుడు
4. మల్లికార్జున పండితుడు
సమాధానం
B. నన్నయ
Who wrote Sabha Parvam of Andhra Mahabharatam?
1. Sarvajna Singabhupala
2. Nannaya
3. Bhaskara
4. Mallikarjuna Pandita
'విశ్వనాథ నాయకుడు' గురించిన సరైన వివరణ ఈ క్రింది వాటిలో ఏది?
1. తంజావూరు తొలి నాయక రాజు
2. మదురై తొలి నాయక రాజు
3. జింజి తొలి నాయక రాజు
4. కేళడి తొలి నాయక రాజు
సమాధానం
B. మదురై తొలి నాయక రాజు
Which of the following correctly describes Viswanatha Nayaka?
1. first Nayaka king of Thanjavur
2. first Nayaka king of Madurai
3. first Nayaka king of Gingee
4. first Nayaka king of Keladi
'సేవప్ప నాయకుడు' గురించిన సరైన వివరణ ఈ క్రింది వాటిలో ఏది?
1. మదురై తొలి నాయక రాజు
2. జింజి తొలి నాయక రాజు
3. తంజావూరు తొలి నాయక రాజు
4. కేళడి తొలి నాయక రాజు
సమాధానం
C. తంజావూరు తొలి నాయక రాజు
Which of the following correctly describes Sevappa Nayaka?
1. first Nayaka king of Madurai
2. first Nayaka king of Gingee
3. first Nayaka king of Thanjavur
4. first Nayaka king of Keladi
'చౌడప్ప నాయకుడు' గురించిన సరైన వివరణ ఈ క్రింది వాటిలో ఏది?
1. మదురై తొలి నాయక రాజు
2. కేళడి తొలి నాయక రాజు
3. తంజావూరు తొలి నాయక రాజు
4. జింజి తొలి నాయక రాజు
సమాధానం
B. కేళడి తొలి నాయక రాజు
Which of the following correctly describes Chaudappa Nayaka?
1. first Nayaka king of Madurai
2. first Nayaka king of Keladi
3. first Nayaka king of Thanjavur
4. first Nayaka king of Gingee
శ్రీశైలం ఆలయం ఏ జిల్లా/ప్రాంతంలో ఉంది?
1. అనంతపురం జిల్లా
2. నంద్యాల జిల్లా
3. శివమొగ్గ జిల్లా
4. మదురై
సమాధానం
B. నంద్యాల జిల్లా
In which district or place is Srisailam Temple located?
1. Anantapur district
2. Nandyal district
3. Shivamogga district
4. Madurai
ఈ క్రింది వాటిలో ఏది నంద్యాల జిల్లా ప్రాంతంలో ఉంది?
1. గుత్తి కోట
2. అద్దంకి
3. పెనుకొండ కోట
4. శ్రీశైలం ఆలయం
సమాధానం
D. శ్రీశైలం ఆలయం
Which of the following is located in the Nandyal district area?
1. Gooty Fort
2. Addanki
3. Penukonda Fort
4. Srisailam Temple
ఈ క్రింది వాటిలో ఏది తంజావూరు ప్రాంతంలో ఉంది?
1. ఇక్కేరి
2. సరస్వతి మహల్ గ్రంథాలయం
3. గుత్తి కోట
4. జింజి కోట
సమాధానం
B. సరస్వతి మహల్ గ్రంథాలయం
Which of the following is located in the Thanjavur area?
1. Ikkeri
2. Saraswathi Mahal Library
3. Gooty Fort
4. Gingee Fort
ద్రాక్షారామం ఈ క్రింది వాటిలో దేనితో ముడిపడి ఉంది?
1. భీమఖండం
2. రేచర్ల వెలమలు
3. గజపతులు
4. కేళడి నాయకులు
సమాధానం
A. భీమఖండం
Draksharamam is associated with which of the following?
1. Bhimakhandam
2. Recherla Velamas
3. Gajapatis
4. Keladi Nayaks
రాచకొండ ఈ క్రింది వాటిలో దేనితో ముడిపడి ఉంది?
1. మదురై నాయకులు
2. రేచర్ల వెలమలు
3. కాకతీయులు
4. తంజావూరు నాయకులు
సమాధానం
B. రేచర్ల వెలమలు
Rachakonda is associated with which of the following?
1. Madurai Nayaks
2. Recherla Velamas
3. Kakatiyas
4. Thanjavur Nayaks
దేవరకొండ ఈ క్రింది వాటిలో దేనితో ముడిపడి ఉంది?
1. రేచర్ల వెలమలు
2. కేళడి నాయకులు
3. గజపతులు
4. తంజావూరు నాయకులు
సమాధానం
A. రేచర్ల వెలమలు
Devarakonda is associated with which of the following?
1. Recherla Velamas
2. Keladi Nayaks
3. Gajapatis
4. Thanjavur Nayaks
వరంగల్ ఈ క్రింది వాటిలో దేనితో ముడిపడి ఉంది?
1. రెడ్డి రాజులు
2. కాకతీయులు
3. రేచర్ల వెలమలు
4. నన్నయ
సమాధానం
B. కాకతీయులు
Warangal is associated with which of the following?
1. Reddi kings
2. Kakatiyas
3. Recherla Velamas
4. Nannaya
శ్రీకృష్ణుని జీవితం గురించి తెలిపే నిబంధన ఏది?
1. శృంగార నైషధం
2. హరివంశం
3. భోగిని దండకం
4. భీమఖండం
సమాధానం
B. హరివంశం
Which provision deals with Life of Krishna?
1. Sringara Naishadham
2. Harivamsam
3. Bhogini Dandakam
4. Bhimakhandam
దక్షయజ్ఞం గురించి తెలిపే నిబంధన ఏది?
1. వీరభద్ర విజయం
2. రఘునాథాభ్యుదయం
3. కాశీఖండం
4. భీమఖండం
సమాధానం
A. వీరభద్ర విజయం
Which provision deals with Daksha Yajna?
1. Veerabhadra Vijayam
2. Raghunathabhyudayam
3. Kasikhandam
4. Bhimakhandam
రసార్ణవసుధాకరం దేనికి సంబంధించినది?
1. కురుక్షేత్ర యుద్ధం
2. రఘునాథ నాయకుని పాలన
3. రస నాట్య శాస్త్రం
4. శ్రీకృష్ణుని జీవితం
సమాధానం
C. రస నాట్య శాస్త్రం
Rasarnavasudhakaram deals with which of the following?
1. Kurukshetra war
2. Rule of Raghunatha Nayaka
3. Rasa and Natya theory
4. Life of Krishna
తిరుమలై నాయక్ మహల్ నిర్మాత ఎవరు?
1. అనపోతా రెడ్డి
2. చాముండరాయుడు
3. తిరుమల నాయకుడు
4. కుతుబుద్దీన్ ఐబక్
సమాధానం
C. తిరుమల నాయకుడు
Who built Thirumalai Nayak Mahal?
1. Anapota Reddy
2. Chavundaraya
3. Thirumala Nayaka
4. Qutb-ud-din Aibak
తిరుమల నాయకుడు నిర్మించినది ఏది?
1. సాసారాం షేర్ షా సమాధి
2. తిరుమలై నాయక్ మహల్
3. నాగలాపురం పట్టణం
4. లేపాక్షి ఆలయం
సమాధానం
B. తిరుమలై నాయక్ మహల్
Which of the following was built by Thirumala Nayaka?
1. Tomb of Sher Shah at Sasaram
2. Thirumalai Nayak Mahal
3. Nagalapuram town
4. Lepakshi temple
మదురై నాయకులు నిర్మించినది ఏది?
1. మదురై మీనాక్షి ఆలయ గోపురాలు
2. మైసూరు ప్యాలెస్
3. లేపాక్షిలోని వీరభద్ర ఆలయం
4. సికందరాలో అక్బర్ సమాధి
సమాధానం
A. మదురై మీనాక్షి ఆలయ గోపురాలు
Which of the following was built by Madurai Nayaks?
1. Madurai Meenakshi Temple Gopurams
2. Mysore Palace
3. Veerabhadra Temple at Lepakshi
4. Tomb of Akbar at Sikandra
ఈ క్రింది జతలను పరిశీలించండి (కట్టడం – నిర్మాత): (i) తిరుమలై నాయక్ మహల్ – తిరుమల నాయకుడు (ii) ఢిల్లీ జామా మసీదు – షాజహాన్ (iii) బేలూరు చెన్నకేశవ ఆలయం – విష్ణువర్ధనుడు సరిగ్గా జతపరచబడినవి ఏవి?
1. (i), (ii), (iii) అన్నీ
2. (iii) మాత్రమే
3. ఏదీ కాదు
4. (i), (iii) మాత్రమే
సమాధానం
A. (i), (ii), (iii) అన్నీ
Consider the following pairs (Monument – Builder): (i) Thirumalai Nayak Mahal – Thirumala Nayaka (ii) Jama Masjid Delhi – Shah Jahan (iii) Chennakeshava Temple, Belur – Vishnuvardhana Which of the pairs are correctly matched?
1. All of (i), (ii) and (iii)
2. Only (iii)
3. None of them
4. Only (i) and (iii)
రామప్ప దేవాలయం ప్రధాన దైవం ఎవరు?
1. రామలింగేశ్వరుడు
2. వరాహ లక్ష్మీ నరసింహుడు
3. కాళహస్తీశ్వరుడు
4. కూర్మనాథ స్వామి
సమాధానం
A. రామలింగేశ్వరుడు
Who is the presiding deity of Ramappa Temple?
1. Ramalingeswara
2. Varaha Lakshmi Narasimha
3. Kalahastiswara
4. Kurma Nathaswamy
ఈ క్రింది జతలను పరిశీలించండి (నిబంధన – విషయం): (i) భీమఖండం – ద్రాక్షారామ స్థల పురాణం (ii) వీరభద్ర విజయం – దక్షయజ్ఞం (iii) వియన్నా ఒప్పందం – ఓజోన్ పొర రక్షణ సరిగ్గా జతపరచబడినవి ఏవి?
1. (iii) మాత్రమే
2. (ii) మాత్రమే
3. ఏదీ కాదు
4. (i), (ii), (iii) అన్నీ
సమాధానం
D. (i), (ii), (iii) అన్నీ
Consider the following pairs (Provision – Subject): (i) Bhimakhandam – Sthalapurana of Draksharamam (ii) Veerabhadra Vijayam – Daksha Yajna (iii) Vienna Convention – protection of the ozone layer Which of the pairs are correctly matched?
1. Only (iii)
2. Only (ii)
3. None of them
4. All of (i), (ii) and (iii)
ఈ క్రింది జతలను పరిశీలించండి (ఆలయం – దైవం): (i) విజయవాడ కనకదుర్గ ఆలయం – కాళహస్తీశ్వరుడు (ii) కాళహస్తి ఆలయం – కనకదుర్గ (iii) బృహదీశ్వర ఆలయం – శివుడు సరిగ్గా జతపరచబడినవి ఏవి?
1. (i), (iii) మాత్రమే
2. (iii) మాత్రమే
3. (i), (ii), (iii) అన్నీ
4. (ii), (iii) మాత్రమే
సమాధానం
B. (iii) మాత్రమే
Consider the following pairs (Temple – Deity): (i) Vijayawada Kanaka Durga Temple – Kalahastiswara (ii) Kalahasti Temple – Kanaka Durga (iii) Brihadeeswara Temple – Shiva Which of the pairs are correctly matched?
1. Only (i) and (iii)
2. Only (iii)
3. All of (i), (ii) and (iii)
4. Only (ii) and (iii)
ఏ కవి-పోషకుల జంట సరిగా జతచేయబడింది?
1. శ్రీనాథుడు – రాజరాజ నరేంద్రుడు
2. తిక్కన – కపిలేంద్ర గజపతి
3. నన్నయ – రాజరాజ నరేంద్రుడు
4. ఎర్రన – రెండో ప్రతాపరుద్రుడు
సమాధానం
C. నన్నయ – రాజరాజ నరేంద్రుడు
Which poet-patron pair is correctly matched?
1. Srinatha – Rajaraja Narendra
2. Tikkana – Kapilendra Gajapati
3. Nannaya – Rajaraja Narendra
4. Errana – Prataparudra II
15వ శతాబ్దంలో కోస్తాంధ్ర రెడ్డి రాజ్యాలను కూలదోసినవారు ఎవరు?
1. మహమూద్ గవాన్ నాయకత్వంలోని బహమనీలు
2. కుతుబ్ షాహీలు
3. కపిలేంద్రుని నాయకత్వంలోని ఒడిశా గజపతులు
4. రేచర్ల నాయకులు
సమాధానం
C. కపిలేంద్రుని నాయకత్వంలోని ఒడిశా గజపతులు
The Reddy kingdoms of coastal Andhra were overthrown in the 15th century by:
1. Bahmanis under Mahmud Gawan
2. Qutb Shahis
3. Gajapatis of Odisha under Kapilendra
4. Recherla Nayaks
వంశాన్ని రాజధానితో జతచేయండి: (1) కాకతీయులు (2) రేచర్ల నాయకులు (3) తూర్పు చాళుక్యులు (4) రెడ్డి రాజులు (a) వేంగి (b) ఓరుగల్లు (c) రాచకొండ (d) కొండవీడు
1. 1-c, 2-b, 3-a, 4-d
2. 1-b, 2-a, 3-c, 4-d
3. 1-b, 2-c, 3-a, 4-d
4. 1-b, 2-c, 3-d, 4-a
సమాధానం
C. 1-b, 2-c, 3-a, 4-d
Match the dynasty with its capital: (1) Kakatiyas (2) Recherla Nayaks (3) Eastern Chalukyas (4) Reddy kings (a) Vengi (b) Orugallu (c) Rachakonda (d) Kondaveedu
1. 1-c, 2-b, 3-a, 4-d
2. 1-b, 2-a, 3-c, 4-d
3. 1-b, 2-c, 3-a, 4-d
4. 1-b, 2-c, 3-d, 4-a

Page 1 of 1

Finished reading?

Test yourself in 10 minutes

A free 10-question mini-mock on your exam's real pattern, with negative marking and an instant score. अपनी तैयारी 10 मिनट में जाँचें।

Take a free mini-mock →Topic-wise practice