అధ్యాయం 3: ఆల్కీన్లు: నిర్మాణం, సాదృశ్యం మరియు తయారీ (Alkenes: Structure, Isomerism and Preparation)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
C=C లో బంధనం: ఒక σ, ఒక π బంధం, సమతల sp² కార్బన్లు.
ఆల్కీన్లు, డైయీన్ల IUPAC పేర్లు.
నిర్మాణ మరియు జ్యామితీయ (cis–trans) సాదృశ్యం, జ్యామితీయ సాదృశ్యకాలకు షరతు.
ద్విధ్రువ భ్రామకం, బాష్పీభవన స్థానం, ద్రవీభవన స్థానంలో cis, trans సాదృశ్యకాలు ఎలా భిన్నం.
ఆల్కీన్లను తయారు చేసే ఐదు పద్ధతులు, విలోపనానికి Saytzeff నియమం.
3.1 ద్విబంధ నిర్మాణం
ఆల్కీన్లలో (Alkenes) కనీసం ఒక C=C ఉంటుంది. వాటి సాధారణ ఫార్ములా CₙH₂ₙ. పాత పేరు: ఒలిఫిన్లు ("నూనెను ఏర్పరిచేవి"), ఎందుకంటే ఈథీన్ క్లోరిన్తో నూనె లాంటి ద్రవాన్ని ఇస్తుంది.
C=C లోని ప్రతి కార్బన్ sp² సంకరీకరణం చెంది ఉంటుంది. మూడు sp² ఆర్బిటాల్స్ ఒకే తలంలో, 120° దూరంలో σ బంధాలను ఏర్పరుస్తాయి. రెండు కార్బన్లపై మిగిలిన p ఆర్బిటాల్స్ ఆ తలానికి పైన, కింద పక్కపక్కలుగా అతివ్యాప్తి చెంది π బంధం ఏర్పరుస్తాయి.
| ధర్మం | C–C (ఈథేన్) | C=C (ఈథీన్) |
|---|---|---|
| బంధాలు | ఒక σ | ఒక σ + ఒక π |
| సంకరీకరణం | sp³ | sp² |
| బంధ దైర్ఘ్యం | 154 pm | 134 pm |
| బంధ ఎంథాల్పీ | సుమారు 348 kJ/mol | సుమారు 681 kJ/mol |
| బంధ కోణం | సుమారు 109.5° | సుమారు 120° |
| బంధం చుట్టూ భ్రమణం | స్వేచ్ఛగా | పరిమితం |
π బంధం (సుమారు 681 − 348 = 333 kJ/mol) σ బంధం కంటే బలహీనమైనది. దాని ఎలక్ట్రాన్లు కేంద్రకాలకు దూరంగా ఉంటాయి, సులభంగా అందుతాయి. అందువల్ల ఆల్కీన్లు ఎలక్ట్రాన్ వనరులుగా (కేంద్రక ప్రియాలు, nucleophiles) పనిచేసి ఎలక్ట్రాన్ ప్రియాలతో (electrophiles) చర్య జరుపుతాయి (అధ్యాయం 4).
C=C ఒక చివరను తిప్పితే p ఆర్బిటాల్స్ వరుస తప్పి π బంధం విడిపోతుంది. అందుకే భ్రమణం పరిమితం, అందుకే జ్యామితీయ సాదృశ్యకాలు ఉంటాయి.
3.2 ఆల్కీన్ల నామకరణం
ద్విబంధం ఉన్న అతి పొడవైన శృంఖలను ఎంచుకోండి.
ద్విబంధానికి అతి తక్కువ స్థాన సంఖ్య వచ్చే చివర నుంచి సంఖ్యలు ఇవ్వండి.
"-ane" ను "-ene" గా మార్చి, మొదటి ద్విబంధ కార్బన్ స్థాన సంఖ్యను "-ene" కు ముందు ఉంచండి.
రెండు ద్విబంధాలు ఉంటే: "-diene", మూలానికి "a" చేర్చి (buta-1,3-diene).
| సంక్షిప్త ఫార్ములా | IUPAC పేరు |
|---|---|
| CH₂=CH₂ | ethene (ఈథీన్) |
| CH₃CH=CH₂ | propene (ప్రొపీన్) |
| CH₃CH₂CH=CH₂ | but-1-ene |
| CH₃CH=CHCH₃ | but-2-ene |
| CH₂=C(CH₃)₂ | 2-methylpropene |
| CH₂=CH–CH=CH₂ | buta-1,3-diene |
| (CH₃)₂C=CHCH₃ | 2-methylbut-2-ene |
సాధించిన ఉదాహరణ 3.1: CH₃CH=C(CH₃)CH₂CH₃ కు పేరు పెట్టి, అది జ్యామితీయ సాదృశ్యం చూపుతుందో లేదో చెప్పండి.
సాధన: శృంఖలలో ఐదు కార్బన్లు, ఎడమ నుంచి C-2, C-3 మధ్య ద్విబంధం. C-3 పై ఒక మిథైల్. పేరు: 3-methylpent-2-ene. C-2 పై H, CH₃ (వేరువేరు). C-3 పై CH₃, C₂H₅ (వేరువేరు). కాబట్టి ఇది జ్యామితీయ సాదృశ్యం చూపుతుంది.
3.3 ఆల్కీన్లలో సాదృశ్యం
నిర్మాణ సాదృశ్యం. ఆల్కీన్లు శృంఖల సాదృశ్యం (వేర్వేరు అస్థిపంజరాలు), స్థాన సాదృశ్యం (C=C వేరే చోట) చూపిస్తాయి. అదే ఫార్ములా గల సైక్లోఆల్కేన్లు వలయ–శృంఖల సాదృశ్యకాలు.
C₄H₈ కు వివృత శృంఖల ఆల్కీన్లు but-1-ene, but-2-ene, 2-methylpropene: మూడు నిర్మాణ సాదృశ్యకాలు. But-2-ene కు cis, trans రూపాలు ఉన్నాయి, కాబట్టి మొత్తం నాలుగు ఆల్కీన్లు. సైక్లోబ్యూటేన్, మిథైల్సైక్లోప్రొపేన్ కూడా కలిపితే C₄H₈ కు ఆరు సాదృశ్యకాలు.
జ్యామితీయ సాదృశ్యం (Geometrical isomerism). C=C చుట్టూ భ్రమణం పరిమితం కాబట్టి, సమూహాలు ద్విబంధానికి ఒకే వైపు లేదా ఎదురువైపుల స్థిరంగా ఉండవచ్చు.
cis: సమాన సమూహాలు ఒకే వైపు.
trans: సమాన సమూహాలు ఎదురువైపుల.
షరతు సులభం. ద్విబంధంలోని ప్రతి కార్బన్పై రెండు వేర్వేరు సమూహాలు ఉండాలి. ఏ ఒక్క కార్బన్పై అయినా రెండు ఒకేలాంటి సమూహాలు ఉంటే జ్యామితీయ సాదృశ్యం ఉండదు.
| ఆల్కీన్ | C-a పై సమూహాలు | C-b పై సమూహాలు | జ్యామితీయ సాదృశ్యకాలు? |
|---|---|---|---|
| CH₃CH=CHCH₃ | H, CH₃ | H, CH₃ | అవును |
| CH₃CH₂CH=CH₂ | H, C₂H₅ | H, H | కాదు |
| (CH₃)₂C=CH₂ | CH₃, CH₃ | H, H | కాదు |
| (CH₃)₂C=CHCH₃ | CH₃, CH₃ | H, CH₃ | కాదు |
| ClCH=CHCl | H, Cl | H, Cl | అవును |
| Cl₂C=CH₂ | Cl, Cl | H, H | కాదు |
"సమాన" కాని సమూహాలకు E/Z వాడతారు: ప్రతి కార్బన్పై ఉన్న రెండు సమూహాలకు పరమాణు సంఖ్య ఆధారంగా ర్యాంక్ ఇవ్వండి. ఉన్నత ర్యాంక్ సమూహాలు ఒకే వైపు ఉంటే Z; ఎదురువైపుల ఉంటే E.
cis, trans ఎలా భిన్నం.
| ధర్మం | cis-1,2-Dichloroethene | trans-1,2-Dichloroethene | కారణం |
|---|---|---|---|
| ద్విధ్రువ భ్రామకం | సుమారు 1.9 D | 0 | trans లో రెండు C–Cl ద్విధ్రువాలు వ్యతిరేక దిశల్లో ఉండి రద్దవుతాయి. |
| బాష్పీభవన స్థానం | సుమారు 333 K | సుమారు 321 K | ధ్రువణ cis లో అదనపు ద్విధ్రువ–ద్విధ్రువ ఆకర్షణ. |
| ద్రవీభవన స్థానం | తక్కువ | ఎక్కువ | సౌష్ఠవ trans స్ఫటికంలో బాగా అమరుతుంది. |
| స్థిరత్వం | తక్కువ | ఎక్కువ | cis లో రెండు పెద్ద సమూహాలు ఒకదానినొకటి ఇరుకుపెడతాయి. |
but-2-ene కూ ఇదే సరళి: cis కొంచెం ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద మరుగుతుంది (సుమారు 277 K vs 274 K), trans ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద కరుగుతుంది (సుమారు 167 K vs 134 K).
సాధించిన ఉదాహరణ 3.2: trans-1,2-dichloroethene కు ద్విధ్రువ భ్రామకం సున్నా ఎందుకు, cis రూపానికి ఎందుకు కాదు?
సాధన: ప్రతి C–Cl బంధానికి Cl వైపు ద్విధ్రువం ఉంటుంది. trans లో రెండు ద్విధ్రువాలు సమానం, వ్యతిరేక దిశల్లో ఉంటాయి, కాబట్టి రద్దవుతాయి. cis లో రెండూ ఒకే వైపు చూపి కలిసిపోతాయి, సుమారు 1.9 D ఇస్తాయి.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.3: జ్యామితీయ సాదృశ్యకాలతో కలిపి C₅H₁₀ ఫార్ములా గల ఆల్కీన్ సాదృశ్యకాలు ఎన్ని?
సాధన: నిర్మాణ ఆల్కీన్లు: pent-1-ene, pent-2-ene, 2-methylbut-1-ene, 3-methylbut-1-ene, 2-methylbut-2-ene — ఐదు. pent-2-ene కు మాత్రమే cis, trans రూపాలు ఉన్నాయి. మొత్తం = 6.
3.4 ఆల్కీన్ల తయారీ
(a) ఆల్కైన్ల నుంచి: పాక్షిక క్షయకరణం. కారకమే జ్యామితిని నిర్ణయిస్తుంది.
Lindlar ఉత్ప్రేరకం (క్వినోలిన్ లేదా సల్ఫర్ సమ్మేళనాలతో విషీకరించిన CaCO₃ పై Pd) H₂ ని ఒకే ముఖం నుంచి చేర్చి ఆల్కీన్ వద్ద ఆగుతుంది. ఉత్పన్నం: cis-ఆల్కీన్.
ద్రవ అమ్మోనియాలో సోడియం (Birch తరహా క్షయకరణం) trans-ఆల్కీన్ను ఇస్తుంది.
అధిక H₂ తో Pt, Pd లేదా Ni ఆల్కేన్ వరకు వెళ్తాయి.
(b) ఆల్కైల్ హాలైడ్ల నుంచి: డీహైడ్రోహాలోజనీకరణం. ఆల్కైల్ హాలైడ్ను ఆల్కహాలిక్ KOH తో వేడి చేయండి. క్షారం β-కార్బన్ నుంచి H ని తీసివేస్తుంది, α-కార్బన్ నుంచి హాలోజన్ వెళ్లిపోతుంది. ఇది β-విలోపనం (β-elimination).
ఒకే ఆల్కైల్ సమూహానికి చర్యాశీలత R–I > R–Br > R–Cl (బలహీనమైన C–X బంధం సులభంగా విడిపోతుంది). ఒకే హాలోజన్కు 3° > 2° > 1°.
జల KOH ఆల్కహాల్లను (ప్రతిక్షేపణ); ఆల్కహాలిక్ KOH ఆల్కీన్లను (విలోపనం) ఇస్తాయి. "alc అంటే alkene" అని గుర్తుంచుకోండి.
Saytzeff నియమం. విలోపనం ఒకటి కంటే ఎక్కువ ఆల్కీన్లను ఇవ్వగలిగినప్పుడు, ఎక్కువ ప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్ (C=C పై ఎక్కువ ఆల్కైల్ సమూహాలు) ప్రధాన ఉత్పన్నం. ఎక్కువ ఆల్కైల్ సమూహాలు అంటే ఎక్కువ అతిసంయుగ్మం, ఎక్కువ స్థిరమైన ఆల్కీన్.
(c) సామీప్య (vicinal) డైహాలైడ్ల నుంచి: డీహాలోజనీకరణం. పక్కపక్క కార్బన్లపై ఉన్న రెండు హాలోజన్లను జింక్ ధూళి (మిథనాల్ లేదా ఇథనాల్లో) తొలగిస్తుంది.
(d) ఆల్కహాల్ల నుంచి: ఆమ్ల నిర్జలీకరణం. ఆల్కహాల్ను గాఢ H₂SO₄ (లేదా H₃PO₄) తో వేడి చేయండి. ఇథనాల్కు సుమారు 443 K అవసరం. అధిక ఇథనాల్తో సుమారు 413 K వద్ద దానికి బదులు డైఈథైల్ ఈథర్ ఏర్పడుతుంది.
చర్యా విధానం మూడు దశల్లో:
ఆమ్లం –OH కు ప్రోటాన్ ఇచ్చి దాన్ని –OH₂⁺ గా మారుస్తుంది — ఇది మంచి విడిపోయే సమూహం (leaving group).
నీరు వెళ్లిపోయి కార్బోకాటయాన్ (carbocation) ఏర్పడుతుంది.
ఒక β-హైడ్రోజన్ H⁺ గా వెళ్లిపోయి C=C ఏర్పడుతుంది.
నిర్జలీకరణ సులభత కార్బోకాటయాన్ స్థిరత్వాన్ని అనుసరిస్తుంది: 3° > 2° > 1°. 3° ఆల్కహాల్ సారహీన ఆమ్లంతో సుమారు 358 K వద్దే నిర్జలీకరణం చెందుతుంది. కార్బోకాటయాన్ ఏర్పడుతుంది కాబట్టి, H⁺ ని కోల్పోవడానికి ముందే అది ఎక్కువ స్థిరమైన కార్బోకాటయాన్గా పునర్వ్యవస్థీకరణ (హైడ్రైడ్ లేదా మిథైల్ స్థానభ్రంశం) చెందవచ్చు. ప్రధాన ఆల్కీన్ను మళ్ళీ Saytzeff నియమమే నిర్ణయిస్తుంది.
చర్యల పటం: ఆల్కీన్ల తయారీ
| ప్రారంభ పదార్థం | కారకం, పరిస్థితి | ఉత్పన్నం | ముఖ్య అంశం |
|---|---|---|---|
| R–C≡C–R | H₂, Lindlar ఉత్ప్రేరకం | cis-ఆల్కీన్ | ఆల్కీన్ వద్ద ఆగుతుంది |
| R–C≡C–R | Na, ద్రవ NH₃ | trans-ఆల్కీన్ | ఆల్కీన్ వద్ద ఆగుతుంది |
| ఆల్కైల్ హాలైడ్ | ఆల్కహాలిక్ KOH, వేడి | ఆల్కీన్ + KX + H₂O | β-విలోపనం, Saytzeff |
| సామీప్య డైహాలైడ్ | Zn ధూళి, CH₃OH | ఆల్కీన్ + ZnX₂ | డీహాలోజనీకరణం |
| ఆల్కహాల్ | గాఢ H₂SO₄, 443 K (ఇథనాల్కు) | ఆల్కీన్ + H₂O | కార్బోకాటయాన్, పునర్వ్యవస్థీకరణ సాధ్యం |
| ఆల్కహాల్ | Al₂O₃, సుమారు 633 K | ఆల్కీన్ + H₂O | బాష్ప దశ నిర్జలీకరణం |
సాధించిన ఉదాహరణ 3.4: 2-Bromo-2-methylbutane ను ఆల్కహాలిక్ KOH తో వేడి చేశారు. సాధ్యమయ్యే రెండు ఆల్కీన్లు, ప్రధానమైనది చెప్పండి.
సాధన: బ్రోమైడ్ (CH₃)₂CBrCH₂CH₃. C-2 పై ఉన్న ఒక CH₃ నుంచి H తీసితే CH₂=C(CH₃)CH₂CH₃, 2-methylbut-1-ene (C=C పై రెండు ఆల్కైల్ సమూహాలు). C-3 నుంచి H తీసితే (CH₃)₂C=CHCH₃, 2-methylbut-2-ene (మూడు ఆల్కైల్ సమూహాలు). Saytzeff ప్రకారం 2-methylbut-2-ene ప్రధానం.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.5: But-2-yne ను (i) H₂, Lindlar ఉత్ప్రేరకంతో, (ii) ద్రవ NH₃ లో Na తో క్షయకరించారు. ఉత్పన్నాల పేర్లు చెప్పండి.
సాధన: (i) cis-But-2-ene. (ii) trans-But-2-ene. రెండిటికీ ఫార్ములా C₄H₈ ఒకటే, కానీ అవి జ్యామితీయ సాదృశ్యకాలు.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.6: 3,3-Dimethylbutan-2-ol, (CH₃)₃CCH(OH)CH₃ ను గాఢ H₂SO₄ తో వేడి చేశారు. ప్రధాన ఆల్కీన్ను అంచనా వేయండి.
సాధన: నీరు కోల్పోవడంతో C-2 పై 2° కార్బోకాటయాన్ వస్తుంది: (CH₃)₃C–C⁺HCH₃. C-3 నుంచి ఒక మిథైల్ సమూహం C-2 కు జరిగి, ఎక్కువ స్థిరమైన 3° కార్బోకాటయాన్ (CH₃)₂C⁺–CH(CH₃)₂ వస్తుంది. పక్కనే ఉన్న CH నుంచి H⁺ కోల్పోవడంతో (CH₃)₂C=C(CH₃)₂, 2,3-dimethylbut-2-ene ఏర్పడుతుంది. దీని C=C పై నాలుగు ఆల్కైల్ సమూహాలు ఉన్నాయి, కాబట్టి Saytzeff దీన్ని బలంగా సమర్థిస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 3.7: 1,2-Dibromopropane ను మిథనాల్లో జింక్ ధూళితో వేడి చేశారు. ఏమి ఏర్పడుతుంది?
సాధన: రెండు Br పరమాణువులూ ZnBr₂ గా వెళ్లిపోతాయి, C-1, C-2 మధ్య ద్విబంధం ఏర్పడుతుంది. ఉత్పన్నం ప్రొపీన్, CH₃CH=CH₂.
3.5 ఆల్కీన్ల భౌతిక ధర్మాలు
భౌతిక ధర్మాల్లో ఆల్కీన్లు ఆల్కేన్లను పోలి ఉంటాయి. ఈథీన్ నుంచి బ్యూటీన్ల వరకు గది ఉష్ణోగ్రత వద్ద వాయువులు, C₅ నుంచి C₁₇ వరకు ద్రవాలు, ఆ పైవి ఘనపదార్థాలు. ఈథీన్ రంగులేని, కొద్దిగా తీపి వాసన గల వాయువు; మూసిన పెట్టెలో అరటి, మామిడి పండ్లను పండించే వాయువు ఇదే.
ఆల్కీన్లు నీటిలో కరగవు, ధ్రువరహిత ద్రావణిల్లో కరుగుతాయి. ఆల్కేన్లలాగే బాష్పీభవన స్థానాలు శృంఖల పొడవుతో పెరుగుతాయి, శాఖలతో తగ్గుతాయి.
త్వరిత పునశ్చరణ
C=C = ఒక σ + ఒక π బంధం; sp² కార్బన్లు; సమతలం; 134 pm; భ్రమణం పరిమితం.
C=C కు అతి తక్కువ స్థాన సంఖ్య వచ్చేలా శృంఖలకు సంఖ్యలు ఇవ్వండి: CH₃CH₂CH=CH₂ అంటే but-1-ene.
జ్యామితీయ సాదృశ్యానికి ప్రతి ద్విబంధ కార్బన్పై రెండు వేర్వేరు సమూహాలు ఉండాలి.
cis: ఎక్కువ ద్విధ్రువ భ్రామకం, బాష్పీభవన స్థానం. trans: ఎక్కువ ద్రవీభవన స్థానం, స్థిరత్వం.
Lindlar ఉత్ప్రేరకం cis-ఆల్కీన్లను; ద్రవ NH₃ లో Na trans-ఆల్కీన్లను ఇస్తాయి.
ఆల్కహాలిక్ KOH HX ని విలోపనం చేస్తుంది; Saytzeff: ఎక్కువ ప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్ ప్రధానం.
Zn ధూళి సామీప్య డైహాలైడ్ల నుంచి రెండు హాలోజన్లను తొలగిస్తుంది.
ఆమ్ల నిర్జలీకరణం కార్బోకాటయాన్ ద్వారా జరుగుతుంది: సులభత 3° > 2° > 1°, పునర్వ్యవస్థీకరణ సాధ్యం.
NEET లో సాధారణ తప్పులు
But-1-ene, 2-methylpropene జ్యామితీయ సాదృశ్యం చూపవు; విద్యార్థులు తరచూ వాటికి టిక్ పెడతారు.
జల KOH ఆల్కహాల్ను ఇస్తుంది, ఆల్కీన్ను కాదు. ఆల్కహాలిక్ KOH మాత్రమే విలోపనాన్ని సమర్థిస్తుంది.
413 K వద్ద గాఢ H₂SO₄ తో ఇథనాల్ డైఈథైల్ ఈథర్ను ఇస్తుంది, ఈథీన్ను కాదు. ఈథీన్కు సుమారు 443 K కావాలి.
ఆమ్ల నిర్జలీకరణంలో ఉత్పన్నం రాసే ముందు మిథైల్ లేదా హైడ్రైడ్ స్థానభ్రంశం ఉందేమో చూడండి.
trans సాదృశ్యకానికి ద్రవీభవన స్థానం ఎక్కువ, కానీ బాష్పీభవన స్థానం తక్కువ. రెండింటినీ కలపవద్దు.
Lindlar cis ఇస్తుంది, సోడియం/అమ్మోనియా trans ఇస్తుంది. వీటిని తారుమారు చేయడం అతి సాధారణ తప్పు.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3
స్థాయి 1: భావన పరిశీలన
1. C=C బంధంలోని కార్బన్ల సంకరీకరణం (a) sp³ (b) sp² (c) sp (d) sp³d
2. ఈథీన్లో C=C బంధ దైర్ఘ్యం సుమారు (a) 154 pm (b) 120 pm (c) 134 pm (d) 139 pm
3. కార్బన్–కార్బన్ ద్విబంధంలో ఉండేవి (a) ఒక σ, ఒక π బంధం (b) రెండు σ బంధాలు (c) రెండు π బంధాలు (d) ఒక σ, రెండు π బంధాలు
4. CH₂=C(CH₃)₂ IUPAC పేరు (a) but-1-ene (b) 1,1-dimethylethene (c) ఐసోబ్యూటేన్ (d) 2-methylpropene
5. ఏ ఆల్కీన్ జ్యామితీయ సాదృశ్యం చూపుతుంది? (a) ప్రొపీన్ (b) But-1-ene (c) But-2-ene (d) 2-Methylpropene
6. Lindlar ఉత్ప్రేరకం అంతర్గత ఆల్కైన్ను ఇలా క్షయకరిస్తుంది (a) cis-ఆల్కీన్ (b) trans-ఆల్కీన్ (c) ఆల్కేన్ (d) ఆల్కహాల్
7. గాఢ H₂SO₄ తో ఇథనాల్ ఈథీన్గా మారే ఉష్ణోగ్రత సుమారు (a) 273 K (b) 413 K (c) 443 K (d) 373 K
8. ఆల్కైల్ హాలైడ్ల డీహైడ్రోహాలోజనీకరణానికి వాడే కారకం (a) జల KOH (b) ఆల్కహాలిక్ KOH (c) Zn, HCl (d) పొడి ఈథర్లో Na
9. సామీప్య డైబ్రోమైడ్ను జింక్ ధూళితో వేడి చేస్తే వచ్చేది (a) ఆల్కైన్ (b) ఆల్కేన్ (c) ఆల్కీన్ (d) ఆల్కహాల్
10. ఏది ఎక్కువ స్థిరమైనది? (a) cis-But-2-ene (b) trans-But-2-ene (c) రెండూ సమానం (d) రెండిటికంటే But-1-ene ఎక్కువ స్థిరం
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. C₄H₈ ఫార్ములా గల వివృత శృంఖల ఆల్కీన్ల నిర్మాణ సాదృశ్యకాల సంఖ్య (జ్యామితీయ సాదృశ్యకాలను లెక్కించకుండా) (a) 2 (b) 3 (c) 4 (d) 5
12. వేడి ఆల్కహాలిక్ KOH తో 2-bromobutane ఇచ్చే ప్రధాన ఉత్పన్నం (a) butan-2-ol (b) but-1-ene (c) బ్యూటేన్ (d) but-2-ene
13. దేనికి ద్విధ్రువ భ్రామకం సున్నా? (a) cis-1,2-Dichloroethene (b) trans-1,2-Dichloroethene (c) 1,1-Dichloroethene (d) క్లోరోఈథీన్
14. ఏ 1,2-dichloroethene కు ఎక్కువ బాష్పీభవన స్థానం, ఎందుకు? (a) cis, అది ధ్రువణం కాబట్టి (b) trans, అది ధ్రువరహితం కాబట్టి (c) రెండూ సమానం, ద్రవ్యరాశి ఒకటే (d) trans, అది బాగా అమరుతుంది కాబట్టి
15. ద్రవ అమ్మోనియాలో సోడియంతో Pent-2-yne ఇచ్చేది (a) cis-pent-2-ene (b) trans-pent-2-ene (c) పెంటేన్ (d) pent-1-ene
16. ఆమ్ల ఉత్ప్రేరిత ఆల్కహాల్ నిర్జలీకరణ సులభత (a) 1° > 2° > 3° (b) 2° > 3° > 1° (c) 3° > 2° > 1° (d) అన్నీ సమానం
17. ఏది జ్యామితీయ సాదృశ్యం చూపలేదు? (a) Pent-2-ene (b) 1,2-Dichloroethene (c) 2-Methylbut-2-ene (d) Hex-3-ene
18. CH₃CH₂CH(CH₃)CH=CH₂ IUPAC పేరు (a) 3-methylpent-1-ene (b) 3-methylpent-4-ene (c) 2-ethylbut-3-ene (d) 3-ethylbut-1-ene
19. Saytzeff నియమం ప్రకారం విలోపనంలో ప్రధాన ఆల్కీన్ (a) తక్కువ ప్రతిక్షేపితమైనది (b) ఎక్కువ ప్రతిక్షేపితమైనది (c) చివర ద్విబంధం ఉన్నది (d) ఎల్లప్పుడూ cis
20. మిథనాల్లో జింక్ ధూళితో 1,2-Dibromopropane ను వేడి చేస్తే వచ్చేది (a) ప్రొపైన్ (b) ప్రొపేన్ (c) ప్రొపీన్ (d) సైక్లోప్రొపేన్
21. ఒకే ఆల్కైల్ సమూహంతో డీహైడ్రోహాలోజనీకరణ చర్యాశీలతా క్రమం (a) R–I > R–Br > R–Cl (b) R–Cl > R–Br > R–I (c) R–Br > R–I > R–Cl (d) అన్నీ సమానం
22. జ్యామితీయ సాదృశ్యకాలతో కలిపి C₅H₁₀ ఫార్ములా గల వివృత శృంఖల ఆల్కీన్ల మొత్తం సంఖ్య (a) 5 (b) 6 (c) 7 (d) 4
స్థాయి 3: సవాలు
23. 3,3-Dimethylbutan-2-ol ను గాఢ H₂SO₄ తో వేడి చేశారు. ప్రధాన ఉత్పన్నం (a) 3,3-dimethylbut-1-ene (b) 2,3-dimethylbut-2-ene (c) 2,3-dimethylbut-1-ene (d) 2-methylpent-2-ene
24. ఆల్కహాలిక్ KOH తో 2-Bromo-2-methylbutane ఎన్ని నిర్మాణ ఆల్కీన్లను ఇవ్వగలదు, ఏది ప్రధానం? (a) 2; 2-methylbut-2-ene (b) 3; 3-methylbut-1-ene (c) 2; 2-methylbut-1-ene (d) 1; 2-methylbut-2-ene
25. C₄H₈ ఫార్ములా గల మొత్తం సాదృశ్యకాల సంఖ్య (నిర్మాణ, జ్యామితీయ; వివృత శృంఖల, వలయ) (a) 4 (b) 5 (c) 6 (d) 7
26. cis-but-2-ene కంటే trans-But-2-ene ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రత వద్ద కరుగుతుంది, ఎందుకంటే trans సాదృశ్యకం (a) స్ఫటిక జాలకంలో బాగా అమరుతుంది (b) ఎక్కువ ధ్రువణం (c) హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పరుస్తుంది (d) ఎక్కువ మోలార్ ద్రవ్యరాశి
27. 3-methylbutan-2-ol ఆమ్ల ఉత్ప్రేరిత నిర్జలీకరణం ముఖ్యంగా ఇచ్చేది (a) 3-methylbut-1-ene (b) 2-methylbut-2-ene (c) 2-methylbut-1-ene (d) pent-2-ene
28. ఆల్కహాలిక్ KOH తో ఏ ఆల్కైల్ హాలైడ్, జ్యామితీయ సాదృశ్యం చూపే ఆల్కీన్ను ప్రధాన ఉత్పన్నంగా ఇస్తుంది? (a) 1-Bromopropane (b) 2-Bromo-2-methylpropane (c) 2-Bromopentane (d) బ్రోమోఈథేన్
29. ప్రతిపాదన (A): But-1-ene జ్యామితీయ సాదృశ్యం చూపదు.
కారణం (R): But-1-ene లోని C-1 పై రెండు ఒకేలాంటి హైడ్రోజన్ పరమాణువులు ఉన్నాయి.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: ఆల్కైల్ హాలైడ్ల డీహైడ్రోహాలోజనీకరణం β-విలోపన చర్య.
వాక్యం II: సాధ్యమయ్యే ఇతర ఆల్కీన్ కంటే Saytzeff ఉత్పన్నంలో ద్విబంధంపై తక్కువ ఆల్కైల్ సమూహాలు ఉంటాయి.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | ఒకే తలంలో మూడు σ బంధాలు, పైగా ఒక p ఆర్బిటాల్. |
| 2 | c | C=C, C–C (154 pm) కంటే చిన్నది. |
| 3 | a | ఎదురెదురు σ + పక్కపక్క π. |
| 4 | d | మూడు కార్బన్ల శృంఖల, C-2 పై మిథైల్, C-1 వద్ద C=C. |
| 5 | c | C=C లోని ప్రతి C పై H, CH₃ ఉన్నాయి. |
| 6 | a | విషీకరించిన Pd H₂ ని ఒకే ముఖం నుంచి చేరుస్తుంది. |
| 7 | c | ఆల్కీన్కు 443 K; 413 K వద్ద ఈథర్. |
| 8 | b | ఆల్కహాలిక్ KOH విలోపనాన్ని సమర్థిస్తుంది. |
| 9 | c | Zn రెండు హాలోజన్లను ZnX₂ గా తొలగిస్తుంది. |
| 10 | b | trans లో మిథైల్ సమూహాల రద్దీ తక్కువ. |
| 11 | b | But-1-ene, but-2-ene, 2-methylpropene. |
| 12 | d | ఎక్కువ ప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్ (Saytzeff). |
| 13 | b | వ్యతిరేక C–Cl ద్విధ్రువాలు రద్దవుతాయి. |
| 14 | a | ద్విధ్రువ–ద్విధ్రువ బలాలు cis బాష్పీభవన స్థానాన్ని పెంచుతాయి. |
| 15 | b | కరిగే లోహ (dissolving-metal) క్షయకరణం trans ఇస్తుంది. |
| 16 | c | కార్బోకాటయాన్ స్థిరత్వాన్ని అనుసరిస్తుంది. |
| 17 | c | C-2 పై రెండు CH₃ సమూహాలు. |
| 18 | a | CH=CH₂ చివర నుంచి సంఖ్యలు; C-3 పై మిథైల్. |
| 19 | b | ఎక్కువ ఆల్కైల్ సమూహాలు, ఎక్కువ స్థిరమైన ఆల్కీన్. |
| 20 | c | సామీప్య డైబ్రోమైడ్ డీహాలోజనీకరణం. |
| 21 | a | C–X బంధాల్లో C–I అతి బలహీనమైనది. |
| 22 | b | ఐదు నిర్మాణ + cis/trans pent-2-ene నుంచి ఒకటి అదనం. |
| 23 | b | 3° కాటయాన్కు మిథైల్ స్థానభ్రంశం, తర్వాత చతుర్ప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్. |
| 24 | a | 2-Methylbut-1-ene, 2-methylbut-2-ene; త్రిప్రతిక్షేపితం ప్రధానం. |
| 25 | c | నాలుగు ఆల్కీన్లు + సైక్లోబ్యూటేన్ + మిథైల్సైక్లోప్రొపేన్. |
| 26 | a | సౌష్ఠవం వల్ల మెరుగైన అమరిక. |
| 27 | b | హైడ్రైడ్ స్థానభ్రంశం 3° కాటయాన్ ఇస్తుంది, తర్వాత త్రిప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్. |
| 28 | c | ప్రధానంగా pent-2-ene (cis, trans) ఇస్తుంది. |
| 29 | a | ఒక కార్బన్పై ఒకేలాంటి సమూహాలు ఉంటే cis/trans ఉండదు. |
| 30 | c | Saytzeff ఉత్పన్నంలో ఎక్కువ ఆల్కైల్ సమూహాలు ఉంటాయి. |
అధ్యాయం 3 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
ఆల్కీన్లు CₙH₂ₙ లో C=C ఉంటుంది: ఒక σ బంధం (sp²–sp²) + ఒక π బంధం (పక్కపక్క p–p అతివ్యాప్తి).
sp² కార్బన్లు, సమతలం, బంధ కోణాలు సుమారు 120°; C=C 134 pm, C–C (154 pm) కంటే చిన్నది.
π బంధం σ బంధం కంటే బలహీనమైనది, దాని ఎలక్ట్రాన్లు బయటకు ఉంటాయి, అందుకే ఆల్కీన్లు చర్యాశీలమైనవి.
C=C చుట్టూ తిరగాలంటే π బంధం విడిపోవాలి, అందుకే cis, trans రూపాలు వేరువేరు సమ్మేళనాలు.
నామకరణం: C=C ఉన్న అతి పొడవైన శృంఖల, ద్విబంధానికి అతి తక్కువ స్థాన సంఖ్య, ప్రత్యయం -ene.
జ్యామితీయ సాదృశ్యానికి ప్రతి ద్విబంధ కార్బన్పై రెండు వేర్వేరు సమూహాలు అవసరం.
cis: ఎక్కువ ద్విధ్రువ భ్రామకం, బాష్పీభవన స్థానం. trans: ఎక్కువ ద్రవీభవన స్థానం (మెరుగైన అమరిక), ఎక్కువ స్థిరత్వం.
ఆల్కైన్లు → ఆల్కీన్లు: Lindlar ఉత్ప్రేరకం (BaSO₄/CaCO₃ పై Pd, క్వినోలిన్) cis ఇస్తుంది; ద్రవ NH₃ లో Na trans ఇస్తుంది.
డీహైడ్రోహాలోజనీకరణం: ఆల్కహాలిక్ KOH HX ని తొలగిస్తుంది (β-విలోపనం); సులభత RI > RBr > RCl, 3° > 2° > 1°.
Saytzeff: ఎక్కువ ప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్ (C=C పై ఎక్కువ ఆల్కైల్ సమూహాలు) ప్రధాన ఉత్పన్నం.
డీహాలోజనీకరణం: Zn ధూళి సామీప్య డైహాలైడ్ నుంచి రెండు హాలోజన్లను తొలగిస్తుంది.
ఆల్కహాల్ల ఆమ్ల నిర్జలీకరణం (గాఢ H₂SO₄, వేడి) కార్బోకాటయాన్ ద్వారా జరుగుతుంది; సులభత 3° > 2° > 1°; స్థానభ్రంశాలు జరగవచ్చు.
ఇథనాల్ → ఈథీన్కు సుమారు 443 K వద్ద గాఢ H₂SO₄ అవసరం.
ఆల్కీన్లు నీటిలో కరగవు, మసితో కూడిన ప్రకాశవంతమైన జ్వాలతో మండుతాయి.
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| ప్రారంభ పదార్థం | కారకం | ఉత్పన్నం |
|---|---|---|
| ఆల్కైన్ | H₂, Lindlar ఉత్ప్రేరకం | cis-ఆల్కీన్ |
| ఆల్కైన్ | Na, ద్రవ NH₃ | trans-ఆల్కీన్ |
| హాలోఆల్కేన్ | ఆల్కహాలిక్ KOH, వేడి | ఆల్కీన్ (Saytzeff ప్రధానం) |
| సామీప్య డైహాలైడ్ | Zn ధూళి | ఆల్కీన్ |
| ఆల్కహాల్ | గాఢ H₂SO₄ లేదా H₃PO₄, వేడి | ఆల్కీన్ (కార్బోకాటయాన్ ద్వారా) |
| C=C బంధ దైర్ఘ్యం | — | 134 pm |
| C=C బంధం | — | 1 σ + 1 π |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"Lindlar Leaves them Linked (cis); Sodium Splits them (trans)": Lindlar లో H₂ ఒకే ముఖం నుంచి చేరుతుంది, H లు "కలిసి" ఒకే వైపు (cis); Na/NH₃ H లను "వేరు" చేసి ఎదురువైపుల ఉంచుతుంది (trans).
"Saytzeff = Substituted Stays": ఎక్కువ ప్రతిక్షేపకాలు ఉన్న ఆల్కీన్ ప్రధాన ఉత్పన్నంగా "నిలుస్తుంది".
"Cis Climbs (bp), Trans Tightly packs (mp)": cis బాష్పీభవన స్థానంలో "పైకి ఎకుకుతుంది"; trans "గట్టిగా అమరి" ద్రవీభవన స్థానం ఎక్కువగా ఉంటుంది.
"Alcoholic Away, Aqueous Attach": ఆల్కహాలిక్ KOH HX ని "తీసేస్తుంది" (విలోపనం); జల KOH OH ని "చేరుస్తుంది" (ప్రతిక్షేపణ).
"Two Different on Each": జ్యామితీయ సాదృశ్యానికి C=C లోని ప్రతి C పై రెండు వేర్వేరు సమూహాలు ఉండాలి.
భావనల అనుసంధానం
సంకరీకరణం, σ, π బంధాలు, ద్విధ్రువ భ్రామకం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 3: రసాయన బంధనం మరియు అణు నిర్మాణం నుంచి వస్తాయి.
హాలోఆల్కేన్లు, ఆల్కహాల్ల నుంచి విలోపనం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 16: హాలోజన్లు గల కర్బన సమ్మేళనాలు, రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 17: ఆక్సిజన్ గల కర్బన సమ్మేళనాలలో కొనసాగుతుంది.
కార్బోకాటయాన్ స్థిరత్వం, అతిసంయుగ్మం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 14: కర్బన రసాయన శాస్త్రం — కొన్ని ప్రాథమిక సూత్రాలు నుంచి వస్తాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 3, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)
31. చర్య (జాబితా I) ను ప్రధాన ఉత్పన్నం (జాబితా II) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. But-2-yne + H₂, Lindlar ఉత్ప్రేరకం
B. But-2-yne + ద్రవ NH₃ లో Na
C. 2-Bromo-2-methylbutane + ఆల్కహాలిక్ KOH, వేడి
D. 1,2-Dibromopropane + Zn ధూళి
జాబితా II
(i) ప్రొపీన్
(ii) trans-But-2-ene
(iii) 2-Methylbut-2-ene
(iv) cis-But-2-ene
(a) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (d) A-iv, B-ii, C-iii, D-i
32. వివరణ (జాబితా I) ను సమ్మేళనం (జాబితా II) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. ఎక్కువ ద్విధ్రువ భ్రామకం గల but-2-ene సాదృశ్యకం
B. ఎక్కువ ద్రవీభవన స్థానం గల but-2-ene సాదృశ్యకం
C. ద్విధ్రువ భ్రామకం సున్నా గల 1,2-dichloroethene సాదృశ్యకం
D. జ్యామితీయ సాదృశ్యం చూపని C₄H₈ ఆల్కీన్
జాబితా II
(i) trans-1,2-Dichloroethene
(ii) cis-But-2-ene
(iii) 2-Methylpropene
(iv) trans-But-2-ene
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii
33. నిర్మాణం (జాబితా I) ను దాని IUPAC పేరు (జాబితా II) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. CH₂=CHCH₂CH₃
B. (CH₃)₂C=CH₂
C. CH₃CH=C(CH₃)CH₂CH₃
D. CH₂=CH–CH=CH₂
జాబితా II
(i) 3-Methylpent-2-ene
(ii) Buta-1,3-diene
(iii) But-1-ene
(iv) 2-Methylpropene
(a) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (d) A-iii, B-iv, C-ii, D-i
34. చర్య రకం (జాబితా I) ను దాని ఉదాహరణ (జాబితా II) తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. డీహైడ్రోహాలోజనీకరణం
B. నిర్జలీకరణం
C. డీహాలోజనీకరణం
D. పాక్షిక క్షయకరణం
జాబితా II
(i) BrCH₂CH₂Br + Zn
(ii) HC≡CH + H₂, Lindlar ఉత్ప్రేరకం
(iii) C₂H₅OH + గాఢ H₂SO₄, 443 K
(iv) C₂H₅Br + ఆల్కహాలిక్ KOH
(a) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (c) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (d) A-iv, B-iii, C-ii, D-i
35. కిందివాటిలో ఎన్ని జ్యామితీయ సాదృశ్యం చూపుతాయి?
A. But-2-ene
B. ప్రొపీన్
C. Pent-2-ene
D. 2-Methylbut-2-ene
E. 1,2-Dichloroethene
F. 1,1-Dichloroethene
(a) 2 (b) 4 (c) 5 (d) 3
36. ఈథీన్ గురించి సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. C=C బంధం (134 pm) ఈథేన్లోని C–C బంధం (154 pm) కంటే చిన్నది.
B. C=C లో σ బంధం కంటే π బంధం బలమైనది.
C. C=C చుట్టూ భ్రమణానికి π బంధం విడిపోవాలి.
D. ఆరు పరమాణువులూ ఒకే తలంలో ఉంటాయి.
(a) A, C, D మాత్రమే (b) A, B మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) C, D మాత్రమే
37. ఆల్కహాల్ల ఆమ్ల నిర్జలీకరణం గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. నిర్జలీకరణ సులభత 3° > 2° > 1° ఆల్కహాల్.
B. చర్య కార్బోకాటయాన్ ద్వారా జరుగుతుంది.
C. butan-1-ol కంటే 2-Methylpropan-2-ol సులభంగా నిర్జలీకరణం చెందుతుంది.
D. 2-methylpropan-2-ol కంటే ఇథనాల్కు సులభమైన పరిస్థితులు సరిపోతాయి.
(a) 2 (b) 4 (c) 3 (d) 1
38. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ఆల్కహాలిక్ KOH విలోపనాన్ని, జల KOH ప్రతిక్షేపణను సమర్థిస్తాయి.
B. 2-bromobutane నుంచి Saytzeff ఉత్పన్నం but-1-ene.
C. ఒకే ఆల్కైల్ సమూహానికి డీహైడ్రోహాలోజనీకరణ సులభత RI > RBr > RCl.
D. 3° హాలోఆల్కేన్ల కంటే 1° హాలోఆల్కేన్లు సులభంగా డీహైడ్రోహాలోజనీకరణం చెందుతాయి.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) B, D మాత్రమే (c) A, D మాత్రమే (d) A, C మాత్రమే
39. ఒక పట్టిక హైడ్రోజనీకరణ ఎంథాల్పీలను (kJ/mol) ఇస్తుంది: ఈథీన్ −137, ప్రొపీన్ −126, cis-but-2-ene −120, trans-but-2-ene −116. ఏ నిర్ధారణ సరైనది? (a) ఈథీన్ అతి ఎక్కువ ఉష్ణం విడుదల చేస్తుంది కాబట్టి అతి స్థిరమైనది (b) cis-but-2-ene కంటే trans-But-2-ene సుమారు 4 kJ/mol ఎక్కువ స్థిరమైనది (c) C=C పై ఆల్కైల్ సమూహాలు ఆల్కీన్ను తక్కువ స్థిరంగా చేస్తాయి (d) cis-, trans-but-2-ene సమాన స్థిరం
40. దత్తాంశం: cis-1,2-dichloroethene ద్విధ్రువ భ్రామకం 1.9 D, బాష్పీభవన స్థానం 333 K; trans సాదృశ్యకం 0 D, 322 K. బాష్పీభవన స్థాన తేడాకు ఉత్తమ వివరణ (a) trans సాదృశ్యకంలో హైడ్రోజన్ బంధం (b) cis సాదృశ్యకం ఎక్కువ మోలార్ ద్రవ్యరాశి (c) cis సాదృశ్యకం ధ్రువణం, కాబట్టి London బలాలకు ద్విధ్రువ–ద్విధ్రువ ఆకర్షణలు చేరుతాయి (d) trans సాదృశ్యకం సమతలంగా లేదు
41. ఆల్కహాలిక్ KOH తో 2-bromobutane నుంచి HBr విలోపనం సుమారు 80% but-2-ene, 20% but-1-ene ఇస్తుంది. ఈ నిష్పత్తికి వివరణ (a) Saytzeff నియమం: ఎక్కువ ప్రతిక్షేపిత ఆల్కీన్ ఎక్కువ స్థిరమైనది, వేగంగా ఏర్పడుతుంది (b) మార్కోనికోవ్ నియమం (c) పెరాక్సైడ్ ప్రభావం (d) but-1-ene ఎక్కువ స్థిరమైన ఆల్కీన్
Q42–43 కు పేరా: రియా 3,3-dimethylbutan-2-ol, CH₃CH(OH)C(CH₃)₃ ను గాఢ H₂SO₄ తో వేడి చేస్తుంది. ఆమె 3,3-dimethylbut-1-ene వస్తుందని ఆశిస్తుంది, కానీ గ్యాస్ క్రోమటోగ్రామ్ వేరే ప్రధాన ఆల్కీన్ను చూపిస్తుంది.
42. నీరు కోల్పోయిన తర్వాత ఏర్పడే మొదటి కార్బోకాటయాన్ (a) 1° (b) 2° (c) 3° (d) ఏదీ లేదు; చర్య ఏకకాలికం (concerted)
43. ఆమెకు వచ్చే ప్రధాన ఆల్కీన్ (a) 3,3-Dimethylbut-1-ene (b) 2,3-Dimethylbut-1-ene (c) 2-Methylpent-2-ene (d) 2,3-Dimethylbut-2-ene
44. జ్యామితీయ సాదృశ్యకాలను వేరుగా లెక్కిస్తూ C₅H₁₀ ఫార్ములా గల ఆల్కీన్ల మొత్తం సంఖ్య (a) 5 (b) 6 (c) 7 (d) 4
45. అమ్మోనియా యుత AgNO₃ తో అవక్షేపం ఇవ్వని C₄H₆ ఆల్కైన్ను ద్రవ NH₃ లో Na తో క్షయకరిస్తే ద్విధ్రువ భ్రామకం సున్నా గల ఆల్కీన్ Y వస్తుంది. Y (a) cis-But-2-ene (b) But-1-ene (c) trans-But-2-ene (d) 2-Methylpropene
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | d | Lindlar → cis; Na/NH₃ → trans; Saytzeff → 2-methylbut-2-ene; Zn → ప్రొపీన్ |
| 32 | a | cis ఎక్కువ ధ్రువణం; trans బాగా అమరుతుంది; trans-ClCH=CHCl ద్విధ్రువాలు రద్దవుతాయి; (CH₃)₂C=CH₂ లో ఒకే కార్బన్పై రెండు CH₃ |
| 33 | b | ప్రతి శృంఖలలో C=C కు అతి తక్కువ స్థాన సంఖ్య |
| 34 | c | ప్రతి చర్య HX, H₂O లేదా X₂ ని తొలగిస్తుంది, లేదా ఆల్కైన్కు ఒక H₂ చేరుస్తుంది |
| 35 | d | A, C, E; B, D, F లలో ఒక కార్బన్పై రెండు ఒకేలాంటి సమూహాలు |
| 36 | a | π బంధం σ బంధం కంటే బలహీనమైనది |
| 37 | c | A, B, C సరైనవి; ఇథనాల్కు అతి కఠిన పరిస్థితులు అవసరం |
| 38 | d | Saytzeff but-2-ene ఇస్తుంది; 3° అతి వేగంగా విలోపనం చెందుతుంది |
| 39 | b | తక్కువ ఉష్ణం విడుదల = ఎక్కువ స్థిరం; −116 vs −120 |
| 40 | c | cis సాదృశ్యకానికి మాత్రమే నికర ద్విధ్రువం ఉంది |
| 41 | a | But-2-ene ద్విప్రతిక్షేపితం, ఎక్కువ అతిసంయుగ్మం, ఎక్కువ స్థిరం |
| 42 | b | C-2 నుంచి H₂O కోల్పోవడం వల్ల 2° కాటయాన్ |
| 43 | d | మిథైల్ స్థానభ్రంశం 3° కాటయాన్ ఇస్తుంది; H కోల్పోవడంతో చతుర్ప్రతిక్షేపిత (CH₃)₂C=C(CH₃)₂ |
| 44 | b | Pent-1-ene, cis-, trans-pent-2-ene, 2-methylbut-1-ene, 3-methylbut-1-ene, 2-methylbut-2-ene |
| 45 | c | అంతర్గత ఆల్కైన్ but-2-yne; Na/NH₃ trans ఆల్కీన్ ఇస్తుంది |