Chapter 7 of 11 · 26 min read

అధ్యాయం 5: ఆల్కైన్లు (Alkynes)

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • C≡C లో బంధనం, రేఖీయ ఆకృతి; ఆల్కైన్ల నామకరణం, సాదృశ్యం.

  • రెండు తయారీ పద్ధతులు: కాల్షియం కార్బైడ్ నుంచి, సామీప్య డైహాలైడ్ల నుంచి.

  • చివరి ఆల్కైన్ హైడ్రోజన్ ఎందుకు ఆమ్లయుతం, దానిపై ఆధారపడిన పరీక్షలు.

  • ఆల్కైన్లకు హైడ్రోజన్, హాలోజన్లు, హైడ్రోజన్ హాలైడ్లు, నీరు సంకలనం.

  • ఆల్కైన్ల రేఖీయ, వలయ బహులకీకరణం.

5.1 నిర్మాణం, నామకరణం, సాదృశ్యం

ఆల్కైన్లలో (Alkynes) C≡C ఉంటుంది, వాటి సాధారణ ఫార్ములా CₙH₂ₙ₋₂. మొదటి సభ్యుడు ఈథైన్‌ను సాధారణంగా ఎసిటిలీన్ అంటారు. వెల్డింగ్ షాపులో వాడే ఆక్సీ-ఎసిటిలీన్ టార్చ్‌లోని వాయువు ఇదే.

C≡C లోని ప్రతి కార్బన్ sp సంకరీకరణం చెంది ఉంటుంది. రెండు sp ఆర్బిటాల్స్ వ్యతిరేక దిశల్లో ఉంటాయి, కాబట్టి H–C≡C–H రేఖీయంగా (180°) ఉంటుంది. ప్రతి కార్బన్‌పై మిగిలిన రెండు p ఆర్బిటాల్స్ ఒకదానికి ఒకటి లంబంగా రెండు π బంధాలను ఏర్పరుస్తాయి. π మేఘం C–C అక్షం చుట్టూ స్తూపాకారంగా ఉంటుంది.

బంధంC–CC=CC≡C
ఉన్న బంధాలు1 σ1 σ + 1 π1 σ + 2 π
సంకరీకరణంsp³sp²sp
బంధ దైర్ఘ్యం (pm)154134120
బంధ ఎంథాల్పీ (kJ/mol)సుమారు 348సుమారు 681సుమారు 823
కార్బన్ ఆర్బిటాల్ s-స్వభావం25%33%50%

నామకరణం. "-ane" ను "-yne" గా మార్చి, C≡C కు అతి తక్కువ స్థాన సంఖ్య ఇవ్వండి: HC≡CCH₂CH₃ అంటే but-1-yne; CH₃C≡CCH₃ అంటే but-2-yne.

సాదృశ్యం. ఆల్కైన్లు స్థాన, శృంఖల సాదృశ్యాలను చూపిస్తాయి. అవి డైయీన్లకు క్రియాత్మక సమూహ సాదృశ్యకాలు (but-1-yne, buta-1,3-diene రెండూ C₄H₆). అవి జ్యామితీయ సాదృశ్యం చూపవు, ఎందుకంటే ప్రతి sp కార్బన్‌పై సరళ రేఖలో ఒకే ఒక ఇతర సమూహం ఉంటుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 5.1: C₅H₈ ఫార్ములా గల అన్ని ఆల్కైన్లను రాసి పేర్లు పెట్టండి.

సాధన: HC≡CCH₂CH₂CH₃ (pent-1-yne), CH₃C≡CCH₂CH₃ (pent-2-yne), HC≡CCH(CH₃)₂ (3-methylbut-1-yne). మొత్తం మూడు.

5.2 ఆల్కైన్ల తయారీ

(a) కాల్షియం కార్బైడ్ నుంచి. సున్నపురాయిని వేడి చేస్తే సున్నం (కాల్చిన సున్నం) వస్తుంది. సున్నం, కోక్‌లను విద్యుత్ కొలిమిలో వేడి చేస్తే కాల్షియం కార్బైడ్ ఏర్పడుతుంది. కాల్షియం కార్బైడ్‌పై నీరు పోస్తే ఈథైన్ వస్తుంది. గ్రామాల్లో పండ్ల వ్యాపారులు ఒకప్పుడు మామిడి పండ్లను మాగబెట్టడానికి కార్బైడ్ వాడేవారు; విడుదలయ్యే వాయువు ఈథైన్.

CaCO3→ΔCaO+CO2\mathrm{CaCO_3 \xrightarrow{\Delta} CaO + CO_2}
CaO+3C→2273 KCaC2+CO\mathrm{CaO + 3C \xrightarrow{2273\ K} CaC_2 + CO}
CaC2+2H2O→HC≡CH+Ca(OH)2\mathrm{CaC_2 + 2H_2O \rightarrow HC{\equiv}CH + Ca(OH)_2}

(b) సామీప్య డైహాలైడ్ల నుంచి. రెండు HX అణువులు రెండు దశల్లో తొలగిపోతాయి. ఆల్కహాలిక్ KOH మొదటిదాన్ని తొలగించి వినైలిక్ హాలైడ్‌ను ఇస్తుంది. రెండోదాన్ని తొలగించడం కష్టం, అందుకే బలమైన క్షారం సోడామైడ్ (NaNH₂) వాడతారు.

CH2Br−CH2Br→alc. KOHCH2=CHBr→NaNH2HC≡CH\mathrm{CH_2Br{-}CH_2Br \xrightarrow{alc.\ KOH} CH_2{=}CHBr \xrightarrow{NaNH_2} HC{\equiv}CH}

సాధించిన ఉదాహరణ 5.2: 6.4 g కాల్షియం కార్బైడ్ అధిక నీటితో చర్య జరిపితే STP వద్ద ఎంత ఘనపరిమాణం ఈథైన్ వస్తుంది?

సాధన: CaC₂ మోలార్ ద్రవ్యరాశి = 40 + 24 = 64 g/mol. మోల్స్ = 6.4/64 = 0.1 mol. ఒక మోల్ CaC₂ ఒక మోల్ C₂H₂ ని ఇస్తుంది. ఘనపరిమాణం = 0.1 × 22.4 = 2.24 L.

5.3 భౌతిక ధర్మాలు

మొదటి మూడు ఆల్కైన్లు వాయువులు; తర్వాతి ఎనిమిది ద్రవాలు; ఉన్నత ఆల్కైన్లు ఘనాలు. శుద్ధ ఈథైన్ రంగులేనిది, దాదాపు వాసన లేనిది; కార్బైడ్ వాయువులోని వెల్లుల్లి వాసన ఫాస్ఫైన్ లాంటి మలినాల వల్ల వస్తుంది. ఆల్కైన్లు బలహీన ధ్రువణత గలవి, నీటి కంటే తేలికైనవి, నీటిలో కరగవు.

5.4 చివరి ఆల్కైన్ల ఆమ్ల స్వభావం

త్రిబంధ కార్బన్‌పై ఉన్న హైడ్రోజన్‌ను (≡C–H) బలమైన క్షారాలు తొలగించగలవు. అందువల్ల చివరి (terminal) ఆల్కైన్లు బలహీన ఆమ్లాలు.

ఎందుకు? sp కార్బన్‌కు 50% s-స్వభావం ఉంటుంది. s ఎలక్ట్రాన్లు కేంద్రకానికి దగ్గరగా ఉంటాయి, కాబట్టి sp కార్బన్ sp² లేదా sp³ కార్బన్ కంటే ఎక్కువ ఋణవిద్యుతాత్మకమైనది. ఇది C–H బంధ జంటను తన వైపు లాగుతుంది, అందువల్ల H, H⁺ గా సులభంగా వెళ్లిపోతుంది. మిగిలిన ఆనాయాన్ (ఎసిటిలైడ్, HC≡C⁻) తన ఏకాంకి జంటను తక్కువ శక్తి గల sp ఆర్బిటాల్‌లో ఉంచుకుంటుంది, కాబట్టి అది సాపేక్షంగా స్థిరంగా ఉంటుంది.

సమ్మేళనంకార్బన్ సంకరీకరణంసుమారు pKa
H₂O(C–H కాదు)15.7
HC≡CHsp25
NH₃(C–H కాదు)38
CH₂=CH₂sp²44
CH₃CH₃sp³50

pKa తక్కువైతే ఆమ్లం బలమైనది. కాబట్టి ఆమ్లత్వ క్రమం: H₂O > HC≡CH > NH₃ > CH₂=CH₂ > CH₃CH₃. ఈథైన్ అమ్మోనియా కంటే బలమైన ఆమ్లం, కాబట్టి NaNH₂ దాని ప్రోటాన్‌ను తీసేస్తుంది, NH₃ విడుదలవుతుంది. నీరు ఈథైన్ కంటే బలమైన ఆమ్లం, కాబట్టి ఎసిటిలైడ్లు నీటితో చర్య జరిపి తిరిగి ఆల్కైన్‌ను ఇస్తాయి.

ఆల్కైల్ సమూహాలు ఎలక్ట్రాన్లను నెట్టి (+I ప్రభావం) ఆమ్లత్వాన్ని తగ్గిస్తాయి: HC≡CH > CH₃C≡CH. CH₃C≡CCH₃ లాంటి అంతర్గత (internal) ఆల్కైన్‌లో ఆమ్ల హైడ్రోజన్ అసలు ఉండదు.

ఆమ్లత్వాన్ని చూపే చర్యలు:

2HC≡CH+2Na→2HC≡C−Na++H2\mathrm{2HC{\equiv}CH + 2Na \rightarrow 2HC{\equiv}C^-Na^+ + H_2}
HC≡CH+NaNH2→HC≡C−Na++NH3\mathrm{HC{\equiv}CH + NaNH_2 \rightarrow HC{\equiv}C^-Na^+ + NH_3}

చివరి ఆల్కైన్లకు పరీక్షలు.

కారకంR–C≡C–H తో పరిశీలనఅంతర్గత ఆల్కైన్ లేదా ఆల్కీన్‌తో
అమ్మోనియాయుత AgNO₃ (Tollens కారకం)సిల్వర్ ఎసిటిలైడ్ తెల్లని అవక్షేపంఅవక్షేపం రాదు
అమ్మోనియాయుత Cu₂Cl₂కాపర్(I) ఎసిటిలైడ్ ఎరుపు-గోధుమ అవక్షేపంఅవక్షేపం రాదు

ఈ పరీక్షలు but-1-yne ను but-2-yne నుంచి, ఈథైన్‌ను ఈథీన్ నుంచి వేరు చేస్తాయి. పొడి లోహ ఎసిటిలైడ్లు పేలుడు స్వభావం కలవి.

సాధించిన ఉదాహరణ 5.3: ఈథేన్, ఈథీన్, ఈథైన్‌లను ఆమ్లత్వం పెరిగే క్రమంలో అమర్చి, ఒక్క వాక్యంలో వివరించండి.

సాధన: ఈథేన్ < ఈథీన్ < ఈథైన్. s-స్వభావం 25% నుంచి 33%, 50% కు పెరుగుతుంది, కాబట్టి కార్బన్ ఎక్కువ ఋణవిద్యుతాత్మకమై C–H ఎలక్ట్రాన్లను గట్టిగా పట్టుకుంటుంది; H⁺ తొలగించడం సులభమవుతుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 5.4: but-1-yne ను but-2-yne నుంచి ఎలా గుర్తిస్తారు?

సాధన: అమ్మోనియాయుత AgNO₃ కలపండి. But-1-yne లో ≡C–H ఉంది, అది తెల్లని అవక్షేపాన్ని ఇస్తుంది. But-2-yne లో చివరి H లేదు, అవక్షేపం రాదు.

5.5 ఆల్కైన్ల సంకలన చర్యలు

ఆల్కైన్లు రెండు కారక అణువులను సంకలనం చేసుకుంటాయి: ఒకటి C≡C పై చేరి ఆల్కీన్‌ను, మరొకటి చేరి సంతృప్త ఉత్పన్నాన్ని ఇస్తాయి. ఎలక్ట్రాన్ ప్రియాల పట్ల ఆల్కైన్లు ఆల్కీన్ల కంటే నెమ్మదిగా చర్య జరుపుతాయి. ఎక్కువ ఋణవిద్యుతాత్మకత గల sp కార్బన్లు π ఎలక్ట్రాన్లను గట్టిగా పట్టుకుంటాయి; ఏర్పడే వినైలిక్ కార్బోకాటయాన్ (ద్విబంధ కార్బన్‌పై C⁺) తక్కువ స్థిరమైనది.

(a) హైడ్రోజన్. అధిక H₂ తో Pt, Pd లేదా Ni ఆల్కేన్‌ను ఇస్తాయి. Lindlar ఉత్ప్రేరకం cis-ఆల్కీన్ వద్ద ఆగుతుంది; ద్రవ NH₃ లో Na trans-ఆల్కీన్ వద్ద ఆగుతుంది (అధ్యాయం 3).

(b) హాలోజన్లు. బ్రోమిన్ రెండుసార్లు సంకలనం చెందుతుంది. ఆల్కీన్లలాగేనే ఎరుపు-గోధుమ రంగు మాయమవుతుంది.

HC≡CH→Br2CHBr=CHBr→Br2CHBr2−CHBr2\mathrm{HC{\equiv}CH \xrightarrow{Br_2} CHBr{=}CHBr \xrightarrow{Br_2} CHBr_2{-}CHBr_2}

చివరి ఉత్పన్నం 1,1,2,2-tetrabromoethane.

(c) హైడ్రోజన్ హాలైడ్లు. HX రెండుసార్లు, ప్రతిసారీ Markovnikov నియమం ప్రకారం సంకలనం చెందుతుంది. రెండు X పరమాణువులూ ఒకే కార్బన్‌పై చేరి జెమినల్ (geminal) డైహాలైడ్ ఏర్పడుతుంది.

CH3C≡CH→HBrCH3CBr=CH2→HBrCH3CBr2CH3\mathrm{CH_3C{\equiv}CH \xrightarrow{HBr} CH_3CBr{=}CH_2 \xrightarrow{HBr} CH_3CBr_2CH_3}

మొదటి Br తాను ఉన్న కార్బన్‌పై ధన ఆవేశాన్ని బాగా నిలబెడుతుంది (ఏకాంకి జంట దానం), కాబట్టి రెండో H, CH₂ చివరకు వెళుతుంది. ఉత్పన్నం 2,2-dibromopropane. ఇదే తర్కంతో ఈథైన్ 1,1-dibromoethane ను ఇస్తుంది.

(d) నీరు. ఆల్కైన్లు కేవలం నీటితో చర్య జరపవు. సారహీన H₂SO₄, Hg²⁺ (HgSO₄) సమక్షంలో సుమారు 333 K వద్ద నీరు Markovnikov నియమం ప్రకారం సంకలనం చెందుతుంది. మొదట వచ్చేది ఈనాల్ (enol) (C=C–OH). ఇది అస్థిరమైనది, వెంటనే కార్బొనిల్ సమ్మేళనంగా మారుతుంది (టాటోమెరిజం, tautomerism).

HC≡CH+H2O→333 KHg2+, H+[CH2=CHOH]→CH3CHO\mathrm{HC{\equiv}CH + H_2O \xrightarrow[333\ K]{Hg^{2+},\ H^+} [CH_2{=}CHOH] \rightarrow CH_3CHO}
CH3C≡CH+H2O→Hg2+, H+[CH3C(OH)=CH2]→CH3COCH3\mathrm{CH_3C{\equiv}CH + H_2O \xrightarrow{Hg^{2+},\ H^+} [CH_3C(OH){=}CH_2] \rightarrow CH_3COCH_3}

ఆల్డిహైడ్‌ను (ఎసిటాల్డిహైడ్) ఇచ్చే ఆల్కైన్ ఈథైన్ ఒక్కటే. మిగతా అన్ని ఆల్కైన్లు కీటోన్‌ను ఇస్తాయి.

సాధించిన ఉదాహరణ 5.5: ప్రొపైన్ రెండు మోల్స్ HBr తో చర్య జరుపుతుంది. ఉత్పన్నానికి పేరు పెట్టండి.

సాధన: మొదటి HBr: Markovnikov వల్ల CH₃CBr=CH₂ (2-bromopropene). రెండో HBr: H, CH₂ కు; Br, C-2 కు. ఉత్పన్నం: CH₃CBr₂CH₃, 2,2-dibromopropane.

సాధించిన ఉదాహరణ 5.6: But-1-yne, but-2-yne లను వేరువేరుగా HgSO₄, సారహీన H₂SO₄ తో జలయోజనం చేస్తారు. ఉత్పన్నాలకు పేర్లు పెట్టండి.

సాధన: But-1-yne: OH, C-2 కు చేరుతుంది (Markovnikov), ఈనాల్ CH₃CH₂COCH₃ (butan-2-one) గా మారుతుంది. But-2-yne: ఏ కార్బన్ OH ని తీసుకున్నా ఉత్పన్నం మళ్ళీ butan-2-one. రెండూ ఒకే కీటోన్‌ను ఇస్తాయి.

5.6 బహులకీకరణం

రేఖీయ. తగిన ఉత్ప్రేరకాల సమక్షంలో ఈథైన్ బహులకీకరణం చెంది పాలీఎసిటిలీన్, –(CH=CH)ₙ– గా మారుతుంది. ఇది విద్యుత్తును ప్రసరింపజేస్తుంది, కొన్ని బ్యాటరీ ఎలక్ట్రోడ్లలో వాడతారు.

వలయ. సుమారు 873 K వద్ద ఎర్రగా కాలిన ఇనుప గొట్టం ద్వారా ఈథైన్‌ను పంపితే అది త్రిలకీకరణం చెంది బెంజీన్‌గా మారుతుంది.

3HC≡CH→873 Kred-hot Fe tubeC6H6\mathrm{3HC{\equiv}CH \xrightarrow[873\ K]{red\text{-}hot\ Fe\ tube} C_6H_6}

ప్రొపైన్ కూడా ఇదే విధంగా త్రిలకీకరణం చెంది 1,3,5-trimethylbenzene (మెసిటిలీన్) ను ఇస్తుంది. మిథైల్ సమూహాలు వలయంలో ఒకటి వదిలి ఒకటిగా ఉన్న కార్బన్లపై చేరతాయి.

సాధించిన ఉదాహరణ 5.7: 0.52 g ఈథైన్ సోడియంతో పూర్తిగా చర్య జరిపి మోనోసోడియం ఎసిటిలైడ్ ఏర్పడుతుంది. STP వద్ద ఎంత ఘనపరిమాణం H₂ విడుదలవుతుంది?

సాధన: C₂H₂ మోల్స్ = 0.52/26 = 0.02 mol. 2HC≡CH + 2Na → 2HC≡CNa + H₂ ప్రకారం రెండు మోల్స్ ఈథైన్ ఒక మోల్ H₂ ని ఇస్తుంది. H₂ = 0.01 mol = 0.01 × 22 400 = 224 mL.

సాధించిన ఉదాహరణ 5.8: 1,2-Dibromoethane నుంచి రెండు దశల్లో ఎసిటాల్డిహైడ్ (ethanal) తయారు చేయండి.

సాధన: దశ 1: ఆల్కహాలిక్ KOH, తర్వాత NaNH₂ ఈథైన్‌ను ఇస్తాయి. దశ 2: 333 K వద్ద HgSO₄, సారహీన H₂SO₄ ఈథైన్‌ను వినైల్ ఆల్కహాల్ ద్వారా ఎసిటాల్డిహైడ్‌గా జలయోజనం చేస్తాయి.

5.7 చర్యల పటం: ఆల్కైన్లు ఒక్క చూపులో

ప్రారంభ ఆల్కైన్కారకం, పరిస్థితిఉత్పన్నం
HC≡CHH₂ (అధికం), Pt/Pd/NiCH₃CH₃
CH₃C≡CCH₃H₂, Lindlar ఉత్ప్రేరకంcis-but-2-ene
CH₃C≡CCH₃Na, ద్రవ NH₃trans-but-2-ene
HC≡CHBr₂ (అధికం)CHBr₂CHBr₂
CH₃C≡CH2 HBrCH₃CBr₂CH₃
HC≡CHH₂O, Hg²⁺, H⁺, 333 KCH₃CHO
CH₃C≡CHH₂O, Hg²⁺, H⁺CH₃COCH₃
HC≡CHNa లేదా NaNH₂HC≡C⁻Na⁺ (+ H₂ లేదా NH₃)
R–C≡CHఅమ్మోనియాయుత AgNO₃R–C≡CAg (తెల్లని అవక్షేపం)
R–C≡CHఅమ్మోనియాయుత Cu₂Cl₂R–C≡CCu (ఎరుపు-గోధుమ అవక్షేపం)
HC≡CHఎర్రగా కాలిన Fe గొట్టం, 873 KC₆H₆
CH₃C≡CHఎర్రగా కాలిన Fe గొట్టం1,3,5-trimethylbenzene

త్వరిత పునశ్చరణ

  • C≡C: ఒక σ + రెండు π, sp కార్బన్లు, రేఖీయం, 120 pm; జ్యామితీయ సాదృశ్యం లేదు.

  • CaC₂ + 2H₂O → C₂H₂ + Ca(OH)₂; సామీప్య డైహాలైడ్ + ఆల్కహాలిక్ KOH, తర్వాత NaNH₂ → ఆల్కైన్.

  • sp కార్బన్‌కు 50% s-స్వభావం ఉండటం వల్ల చివరి ఆల్కైన్లు బలహీన ఆమ్లాలు (pKa సుమారు 25).

  • ఆమ్లత్వం: H₂O > HC≡CH > NH₃ > CH₂=CH₂ > CH₃CH₃.

  • అమ్మోనియాయుత AgNO₃ (తెల్లని), అమ్మోనియాయుత Cu₂Cl₂ (ఎరుపు-గోధుమ) చివరి ఆల్కైన్లతో మాత్రమే అవక్షేపాలను ఇస్తాయి.

  • HX రెండుసార్లు Markovnikov ప్రకారం చేరి జెమినల్ డైహాలైడ్లను ఇస్తుంది.

  • జలయోజనం (Hg²⁺, H⁺, 333 K): ఈథైన్ → ఎసిటాల్డిహైడ్; మిగతావన్నీ → కీటోన్లు.

  • ఎర్రగా కాలిన ఇనుప గొట్టం, 873 K: 3 ఈథైన్ → బెంజీన్; 3 ప్రొపైన్ → మెసిటిలీన్.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • ఎక్కువ π ఎలక్ట్రాన్లు ఉన్నప్పటికీ, ఎలక్ట్రాన్ ప్రియ సంకలనంలో ఆల్కైన్లు ఆల్కీన్ల కంటే తక్కువ చర్యాశీలత చూపిస్తాయి.

  • ఈథైన్ ఆమ్లయుతమే, కానీ నీటి కంటే బలహీనమైనది. ఈథైన్ > నీరు అని రాయవద్దు.

  • But-2-yne లో ఆమ్ల హైడ్రోజన్ లేదు; అది Na, NaNH₂ లేదా అమ్మోనియాయుత AgNO₃ తో చర్య జరపదు.

  • ప్రొపైన్‌పై రెండుసార్లు HBr చేరితే 2,2-dibromopropane (జెమినల్) వస్తుంది, 1,2-dibromopropane (సామీప్య) కాదు.

  • ప్రొపైన్ జలయోజనం ప్రొపనోన్‌ను ఇస్తుంది, propanal ను కాదు.

  • రెండో డీహైడ్రోహాలోజనీకరణానికి NaNH₂ కావాలి; ఆల్కహాలిక్ KOH ఒక్కటే సాధారణంగా వినైల్ హాలైడ్ వద్దే ఆగిపోతుంది.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 5

స్థాయి 1: భావన పరిశీలన

1. ఈథైన్‌లో కార్బన్ సంకరీకరణం (a) sp (b) sp² (c) sp³ (d) dsp²

2. ఈథైన్‌లో H–C–C బంధ కోణం (a) 109.5° (b) 120° (c) 180° (d) 90°

3. కాల్షియం కార్బైడ్ నీటితో చర్య జరిపి ఇచ్చేది (a) మీథేన్ (b) ఈథైన్ (c) ఈథీన్ (d) ప్రొపైన్

4. కార్బన్–కార్బన్ త్రిబంధంలో ఉండేవి (a) రెండు σ, ఒక π బంధం (b) మూడు σ బంధాలు (c) మూడు π బంధాలు (d) ఒక σ, రెండు π బంధాలు

5. వివృత శృంఖల ఆల్కైన్ల సాధారణ ఫార్ములా (a) CₙH₂ₙ (b) CₙH₂ₙ₋₂ (c) CₙH₂ₙ₊₂ (d) CₙH₂ₙ₋₆

6. అమ్మోనియాయుత AgNO₃ తో తెల్లని అవక్షేపాన్ని ఇచ్చేది (a) ఈథీన్ (b) but-2-yne (c) ప్రొపైన్ (d) ఈథేన్

7. 333 K వద్ద HgSO₄, సారహీన H₂SO₄ తో ఈథైన్‌ను జలయోజనం చేస్తే వచ్చేది (a) ఇథనాల్ (ethanol) (b) ఎసిటాల్డిహైడ్ (ethanal) (c) ఇథనోయిక్ ఆమ్లం (d) ప్రొపనోన్

8. 873 K వద్ద ఎర్రగా కాలిన ఇనుప గొట్టం ద్వారా ఈథైన్‌ను పంపితే వచ్చేది (a) బెంజీన్ (b) సైక్లోహెక్సేన్ (c) పాలిథీన్ (d) ఈథేన్

9. C≡C బంధ దైర్ఘ్యం సుమారు (a) 154 pm (b) 134 pm (c) 120 pm (d) 139 pm

10. వీటిలో అతి ఎక్కువ ఆమ్లత్వం గల హైడ్రోకార్బన్ (a) ఈథైన్ (b) ఈథీన్ (c) ఈథేన్ (d) మీథేన్

స్థాయి 2: NEET స్థాయి

11. C₅H₈ ఫార్ములా గల ఆల్కైన్ల సంఖ్య (a) 2 (b) 3 (c) 4 (d) 5

12. ప్రొపైన్ రెండు మోల్స్ HBr తో చర్య జరిపి ఇచ్చేది (a) 1,1-dibromopropane (b) 1,2-dibromopropane (c) 2,2-dibromopropane (d) 1,3-dibromopropane

13. Hg²⁺, సారహీన H₂SO₄ తో ప్రొపైన్‌ను జలయోజనం చేస్తారు. ఉత్పన్నం (a) propanal (b) propan-2-ol (c) ప్రొపనోయిక్ ఆమ్లం (d) ప్రొపనోన్

14. చివరి ఆల్కైన్ హైడ్రోజన్ ఆమ్లయుతం కావడానికి కారణం (a) 50% s-స్వభావం గల sp కార్బన్ ఎక్కువ ఋణవిద్యుతాత్మకమై, C–H బంధ జంటను దగ్గరగా పట్టుకుంటుంది (b) త్రిబంధంలో మూడు π బంధాలు ఉన్నాయి (c) ఆల్కైన్ హైడ్రోజన్ బంధాలు ఏర్పరుస్తుంది (d) ఆల్కైల్ సమూహం +I ప్రభావం చూపుతుంది

15. అమ్మోనియాయుత Cu₂Cl₂ వేటిని వేరు చేయగలదు? (a) ఈథీన్, ఈథేన్ (b) but-1-yne, but-2-yne (c) ప్రొపీన్, ప్రొపేన్ (d) బెంజీన్, టాల్యీన్

16. అధిక బ్రోమిన్‌తో ఈథైన్ చర్య జరిపి ఇచ్చేది (a) 1,2-dibromoethene (b) 1,1-dibromoethane (c) 1,1,2,2-tetrabromoethane (d) bromoethyne

17. 3.2 g CaC₂ అధిక నీటితో ఇచ్చే ఈథైన్ ఘనపరిమాణం (STP వద్ద) (a) 2.24 L (b) 1.12 L (c) 0.56 L (d) 4.48 L

18. ఆమ్లత్వం సరైన క్రమం (a) HC≡CH > H₂O > NH₃ (b) NH₃ > HC≡CH > H₂O (c) H₂O > HC≡CH > NH₃ (d) HC≡CH > NH₃ > H₂O

19. 1,2-Dibromoethane ను ఈథైన్‌గా మార్చేది (a) జింక్ ధూళి (b) ఆల్కహాలిక్ KOH, తర్వాత NaNH₂ (c) జల KOH (d) పొడి ఈథర్‌లో Na

20. HgSO₄, సారహీన H₂SO₄ తో but-2-yne ను జలయోజనం చేస్తారు. ఉత్పన్నం (a) butanal (b) butanoic acid (c) butan-2-ol (d) butan-2-one

21. but-1-yne కు క్రియాత్మక సమూహ సాదృశ్యకం (a) but-2-yne (b) బ్యూటేన్ (c) buta-1,3-diene (d) but-1-ene

22. సోడియం లోహంతో ఈథైన్ చర్య జరిపి ఇచ్చేది (a) HC≡CNa, H₂ (b) CH₂=CHNa (c) ఈథేన్ (d) చర్య జరగదు

స్థాయి 3: సవాలు

23. ఎర్రగా కాలిన ఇనుప గొట్టం ద్వారా ప్రొపైన్‌ను పంపితే వచ్చేది (a) బెంజీన్ (b) టాల్యీన్ (c) 1,3,5-trimethylbenzene (d) 1,2,3-trimethylbenzene

24. ఎలక్ట్రాన్ ప్రియ సంకలనంలో ఆల్కైన్లు ఆల్కీన్ల కంటే తక్కువ చర్యాశీలత చూపడానికి కారణం (a) sp కార్బన్లు π ఎలక్ట్రాన్లను గట్టిగా పట్టుకుంటాయి, వినైలిక్ కార్బోకాటయాన్ తక్కువ స్థిరమైనది (b) ఆల్కైన్లలో π ఎలక్ట్రాన్లు తక్కువ (c) ఆల్కైన్లు సంతృప్తాలు (d) ఆల్కైన్లు బలమైన ధ్రువణత గలవి

25. C₄H₆ ఆల్కైన్ అమ్మోనియాయుత Cu₂Cl₂ తో ఎరుపు-గోధుమ అవక్షేపాన్ని, జలయోజనంలో butan-2-one ను ఇస్తుంది. అది (a) but-2-yne (b) but-1-yne (c) buta-1,3-diene (d) సైక్లోబ్యూటీన్

26. 1.04 g ఈథైన్ సోడియంతో పూర్తిగా చర్య జరిపి మోనోసోడియం ఎసిటిలైడ్ ఇస్తుంది. STP వద్ద విడుదలయ్యే H₂ ఘనపరిమాణం (a) 448 mL (b) 112 mL (c) 896 mL (d) 224 mL

27. ఈథైన్ ఒక మోల్ HBr తో చర్య జరిపి, ఆ ఉత్పన్నం రెండో మోల్ HBr తో చర్య జరుపుతుంది. చివరి ఉత్పన్నం (a) 1,2-dibromoethane (b) 1,1-dibromoethane (c) bromoethane (d) 1,1,2-tribromoethane

28. HgSO₄, సారహీన H₂SO₄ తో జలయోజనంలో ఆల్డిహైడ్‌ను ఇచ్చే ఆల్కైన్ ఏది? (a) ప్రొపైన్ (b) But-1-yne (c) But-2-yne (d) ఈథైన్

29. ప్రతిపాదన (A): అమ్మోనియాయుత సిల్వర్ నైట్రేట్‌తో ఈథైన్ తెల్లని అవక్షేపాన్ని ఇస్తుంది.
కారణం (R): ఈథైన్ రేఖీయ అణువు.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: త్రిబంధం చుట్టూ ఆల్కైన్లు జ్యామితీయ సాదృశ్యాన్ని చూపుతాయి.
వాక్యం II: సిల్వర్, కాపర్ ఎసిటిలైడ్లు చివరి ≡C–H గల ఆల్కైన్ల నుంచి మాత్రమే ఏర్పడతాయి.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1aప్రతి కార్బన్‌కు రెండు σ బంధాలు, రేఖీయం.
2csp కార్బన్లు రేఖీయం.
3bCaC₂ + 2H₂O → C₂H₂ + Ca(OH)₂.
4dఒక ఎదురెదురు, రెండు పక్కపక్క అతివ్యాప్తులు.
5bఆల్కీన్ కంటే రెండు H తక్కువ.
6cప్రొపైన్‌లో చివరి ≡C–H ఉంది.
7bవినైల్ ఆల్కహాల్ టాటోమెరిజం ద్వారా CH₃CHO గా మారుతుంది.
8aవలయ త్రిలకీకరణం.
9cఅతి చిన్న C–C బంధం.
10asp కార్బన్, 50% s-స్వభావం.
11bPent-1-yne, pent-2-yne, 3-methylbut-1-yne.
12cరెండు Markovnikov సంకలనాలు జెమినల్ డైబ్రోమైడ్‌ను ఇస్తాయి.
13dOH, C-2 పై; ఈనాల్ CH₃COCH₃ గా మారుతుంది.
14aఎక్కువ s-స్వభావం, ఎక్కువ ఋణవిద్యుతాత్మక కార్బన్.
15bbut-1-yne లో మాత్రమే ≡C–H ఉంది.
16cC≡C పై రెండు Br₂ సంకలనం.
17b3.2/64 = 0.05 mol × 22.4 = 1.12 L.
18cpKa 15.7, 25, 38.
19bరెండుసార్లు డీహైడ్రోహాలోజనీకరణం; రెండో దశకు NaNH₂.
20dసౌష్ఠవ ఆల్కైన్ CH₃COCH₂CH₃ ను ఇస్తుంది.
21cఒకే ఫార్ములా C₄H₆, వేరే క్రియాత్మక సమూహం.
22a2HC≡CH + 2Na → 2HC≡CNa + H₂.
23cమిథైల్లు ఒకటి వదిలి ఒకటిగా ఉన్న వలయ కార్బన్లపై.
24aగట్టిగా పట్టుకున్న π ఎలక్ట్రాన్లు, అస్థిర వినైలిక్ కాటయాన్.
25bచివరి ఆల్కైన్; జలయోజనం butan-2-one ను ఇస్తుంది.
26a1.04/26 = 0.04 mol C₂H₂ → 0.02 mol H₂ = 448 mL.
27bరెండు Br ఒకే కార్బన్‌పై (Markovnikov).
28dఈథైన్ మాత్రమే ఆల్డిహైడ్ (ఎసిటాల్డిహైడ్) ను ఇస్తుంది.
29bఅవక్షేపానికి కారణం ఆమ్ల H, రేఖీయ ఆకృతి కాదు.
30dరేఖీయ C≡C కు cis/trans ఉండవు; చివరి ఆల్కైన్లే ఎసిటిలైడ్లను ఇస్తాయి.

అధ్యాయం 5 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • ఆల్కైన్లు CₙH₂ₙ₋₂ లో C≡C ఉంటుంది: ఒక σ బంధం, ఒకదానికి ఒకటి లంబంగా రెండు π బంధాలు.

  • sp కార్బన్లు, రేఖీయం (180°); C≡C 120 pm, అతి చిన్న కార్బన్–కార్బన్ బంధం.

  • ప్రత్యయం -yne; శృంఖల, స్థాన, క్రియాత్మక సమూహ (డైయీన్లతో) సాదృశ్యకాలు; జ్యామితీయ సాదృశ్యం లేదు.

  • కాల్షియం కార్బైడ్ నుంచి ఈథైన్: CaO + 3C → CaC₂ + CO; CaC₂ + 2H₂O → C₂H₂ + Ca(OH)₂.

  • సామీప్య డైహాలైడ్ + ఆల్కహాలిక్ KOH వినైల్ హాలైడ్‌ను ఇస్తుంది; NaNH₂ రెండో HX ను తీసి ఆల్కైన్‌ను ఇస్తుంది.

  • చివరి ఆల్కైన్లు బలహీన ఆమ్లాలు (pKa సుమారు 25): sp కార్బన్‌కు 50% s-స్వభావం, కార్బానియన్ జంటను గట్టిగా పట్టుకుంటుంది.

  • ఆమ్లత్వం: H₂O > HC≡CH > NH₃ > CH₂=CH₂ > CH₃CH₃.

  • Na లేదా NaNH₂ చివరి ఆల్కైన్లను ఎసిటిలైడ్లుగా మారుస్తాయి; NaOH పూర్తిగా చేయలేదు.

  • చివరి ఆల్కైన్లతో మాత్రమే అమ్మోనియాయుత AgNO₃ తెల్లని, అమ్మోనియాయుత Cu₂Cl₂ ఎరుపు-గోధుమ అవక్షేపాన్ని ఇస్తాయి.

  • సంకలనాలు: H₂ (రెండుసార్లు), X₂ (రెండుసార్లు, టెట్రాహాలోఆల్కేన్), HX (Markovnikov ప్రకారం రెండుసార్లు, జెమినల్ డైహాలైడ్).

  • 333 K వద్ద Hg²⁺/H⁺ తో జలయోజనం ఈనాల్ ద్వారా: ఈథైన్ → ఎసిటాల్డిహైడ్; ఇతర ఆల్కైన్లు → కీటోన్లు.

  • ఎలక్ట్రాన్ ప్రియ సంకలనంలో ఆల్కైన్లు ఆల్కీన్ల కంటే తక్కువ చర్యాశీలత చూపిస్తాయి.

  • వలయ బహులకీకరణం (ఎర్రగా కాలిన Fe గొట్టం, 873 K): 3 ఈథైన్ → బెంజీన్; 3 ప్రొపైన్ → మెసిటిలీన్.

  • రేఖీయ బహులకీకరణం పాలీఎసిటిలీన్‌ను ఇస్తుంది; అపద్రవ్యం కలిపినప్పుడు అది విద్యుత్తును ప్రసరింపజేస్తుంది.

HC≡CH+H2O→Hg2+, H+, 333 K[CH2=CHOH]→CH3CHO\mathrm{HC{\equiv}CH + H_2O \xrightarrow{Hg^{2+},\ H^+,\ 333\ K} [CH_2{=}CHOH] \rightarrow CH_3CHO}

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

రాశి లేదా చర్యవిలువ లేదా ఉత్పన్నం
C≡C బంధ దైర్ఘ్యం120 pm
s-స్వభావం: sp, sp², sp³50%, 33%, 25%
సుమారు pKa: H₂O, HC≡CH, NH₃, C₂H₄, C₂H₆15.7, 25, 38, 44, 50
CaC₂ + 2H₂OC₂H₂ + Ca(OH)₂
ప్రొపైన్ + 2HBr2,2-Dibromopropane
ఈథైన్ + అధిక Br₂1,1,2,2-Tetrabromoethane
ప్రొపైన్ + H₂O (Hg²⁺/H⁺)ప్రొపనోన్
3 ప్రొపైన్, 873 K, Fe1,3,5-Trimethylbenzene

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "Fifty Percent, Fully Pulled": 50% s-స్వభావం కార్బానియన్ జంటను దగ్గరకు లాగుతుంది, అందుకే చివరి ఆల్కైన్లు ఆమ్లయుతాలు.

  • "Water-Ethyne-Ammonia-Ethene-Ethane" (WEAEE, "we AEE"): ఆమ్లత్వం తగ్గే క్రమం — నీరు > ఈథైన్ > అమ్మోనియా > ఈథీన్ > ఈథేన్.

  • "Silver Shows Terminals": అమ్మోనియాయుత Ag⁺, Cu⁺ చివరి ఆల్కైన్లను (C≡C–H) మాత్రమే అవక్షేపిస్తాయి.

  • "Only Ethyne gets an Aldehyde": మిగతా ప్రతి ఆల్కైన్ జలయోజనం కీటోన్‌నే ఇస్తుంది.

  • "Three Make a Ring": 873 K వద్ద మూడు ఆల్కైన్ యూనిట్లు కలిసి బెంజీన్ వలయంగా మూసుకుంటాయి.

భావనల అనుసంధానం

  • సంకరీకరణం, బంధ దైర్ఘ్యాలు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 3: రసాయన బంధనం మరియు అణు నిర్మాణం నుంచి వస్తాయి.

  • pKa, ఆమ్ల–క్షార బలం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 6: సమతాస్థితి తో అనుసంధానమై ఉంటాయి.

  • జలయోజనంలో ఏర్పడే ఎసిటాల్డిహైడ్, ప్రొపనోన్‌లను రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 17: ఆక్సిజన్ గల కర్బన సమ్మేళనాలు లో చదువుతారు.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 5, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)

31. చర్యను (జాబితా I) దాని ఉత్పన్నంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I
A. CaC₂ + H₂O
B. ప్రొపైన్ + H₂O, Hg²⁺/H⁺
C. ఈథైన్ + H₂O, Hg²⁺/H⁺
D. 873 K వద్ద ఎర్రగా కాలిన ఇనుప గొట్టం ద్వారా ప్రొపైన్
జాబితా II
(i) ఎసిటాల్డిహైడ్ (ethanal)
(ii) 1,3,5-Trimethylbenzene
(iii) ఈథైన్
(iv) ప్రొపనోన్
(a) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii

32. సమ్మేళనాన్ని (జాబితా I) దాని సుమారు pKa తో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I
A. ఈథైన్
B. ఈథీన్
C. ఈథేన్
D. నీరు
జాబితా II
(i) 44
(ii) 15.7
(iii) 25
(iv) 50
(a) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (b) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-ii, B-i, C-iv, D-iii

33. పరీక్షను (జాబితా I) పరిశీలనతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I
A. అమ్మోనియాయుత AgNO₃ + ప్రొపైన్
B. అమ్మోనియాయుత Cu₂Cl₂ + ఈథైన్
C. బ్రోమిన్ నీరు + ఈథైన్
D. అమ్మోనియాయుత AgNO₃ + but-2-yne
జాబితా II
(i) అవక్షేపం రాదు
(ii) ఎరుపు-గోధుమ అవక్షేపం
(iii) తెల్లని అవక్షేపం
(iv) కారకం గోధుమ రంగు మాయమవుతుంది
(a) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (b) A-iii, B-ii, C-iv, D-i (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-iii, B-ii, C-i, D-iv

34. జాబితా I ని జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I
A. C≡C బంధ దైర్ఘ్యం
B. C=C బంధ దైర్ఘ్యం
C. C–C బంధ దైర్ఘ్యం
D. sp ఆర్బిటాల్ s-స్వభావం
జాబితా II
(i) 154 pm
(ii) 50%
(iii) 120 pm
(iv) 134 pm
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-i, B-iv, C-iii, D-ii

35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ఈథైన్ రేఖీయం, H–C–C కోణం 180°.
B. ఆల్కైన్లు జ్యామితీయ సాదృశ్యాన్ని చూపుతాయి.
C. HC≡C⁻, OH⁻ కంటే బలమైన క్షారం.
D. సోడియం లోహం ఈథైన్‌తో చర్య జరిపి H₂ ను విడుదల చేస్తుంది.
E. But-2-yne, NaNH₂ తో చర్య జరిపి సోడియం ఎసిటిలైడ్‌ను ఇస్తుంది.
(a) 2 (b) 4 (c) 5 (d) 3

36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. ఎలక్ట్రాన్ ప్రియ సంకలనంలో ఆల్కైన్లు ఆల్కీన్ల కంటే తక్కువ చర్యాశీలత చూపిస్తాయి.
B. ప్రొపైన్ రెండు HBr అణువులను సంకలనం చేసుకుని 2,2-dibromopropane ను ఇస్తుంది.
C. అధిక బ్రోమిన్ ఈథైన్‌ను 1,1,2,2-tetrabromoethane గా మారుస్తుంది.
D. ఆమ్ల ఉత్ప్రేరిత ప్రొపైన్ జలయోజనం propanal ను ఇస్తుంది.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) B, D మాత్రమే (c) A, D మాత్రమే (d) A, B, C, D

37. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. సున్నాన్ని కోక్‌తో చాలా అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద వేడి చేసి CaC₂ తయారు చేస్తారు.
B. 1,2-Dibromoethane ఆల్కహాలిక్ KOH, తర్వాత NaNH₂ తో ఈథైన్‌ను ఇస్తుంది.
C. CaC₂ జలవిశ్లేషణంలో ఉప ఉత్పన్నం Ca(OH)₂.
D. ఆల్కహాలిక్ KOH ఒక్కటే సాధారణంగా వినైల్ హాలైడ్ దశ వద్ద ఆగిపోతుంది.
(a) 3 (b) 4 (c) 2 (d) 1

38. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. 873 K వద్ద ఎర్రగా కాలిన ఇనుప గొట్టం ద్వారా ఈథైన్‌ను పంపితే బెంజీన్ వస్తుంది.
B. మూడు ప్రొపైన్ అణువులు 1,2,3-trimethylbenzene ను ఇస్తాయి.
C. ఈథైన్ రేఖీయ బహులకీకరణం పాలీఎసిటిలీన్‌ను ఇస్తుంది; అపద్రవ్యం కలిపినప్పుడు అది విద్యుత్తును ప్రసరింపజేస్తుంది.
D. రెండు ఈథైన్ అణువుల నుంచి ఒక బెంజీన్ అణువు ఏర్పడుతుంది.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) B, D మాత్రమే (c) A, C మాత్రమే (d) C, D మాత్రమే

39. ఒక పట్టిక సుమారు pKa విలువలను ఇస్తుంది: CH₃CH₃ 50, CH₂=CH₂ 44, NH₃ 38, HC≡CH 25, H₂O 15.7. ఏ నిర్ధారణ సరైనది? (a) NaOH ఈథైన్‌ను పూర్తిగా సోడియం ఎసిటిలైడ్‌గా మారుస్తుంది (b) ఈథీన్, ఈథైన్ కంటే బలమైన ఆమ్లం (c) NH₂⁻, HC≡C⁻ కంటే బలహీన క్షారం (d) NH₃, ఈథైన్ కంటే బలహీన ఆమ్లం కాబట్టి NaNH₂ ఈథైన్ నుంచి ప్రోటాన్‌ను తీసేయగలదు

40. ఒక పట్టిక ఇలా చూపుతుంది: sp³ కార్బన్ 25% s-స్వభావం, sp² 33%, sp 50%; C–H ఆమ్లత్వం కూడా ఇదే క్రమంలో పెరుగుతుంది. ఉత్తమ వివరణ (a) ఎక్కువ s-స్వభావం కార్బన్‌ను తక్కువ ఋణవిద్యుతాత్మకంగా చేస్తుంది (b) ఎక్కువ s-స్వభావం కార్బానియన్ ఏకాంకి జంటను కేంద్రకానికి దగ్గరగా ఉంచుతుంది, కాబట్టి సంయుగ్మ క్షారం ఎక్కువ స్థిరం (c) sp కార్బన్ అతి తక్కువ ఋణవిద్యుతాత్మకం (d) s-స్వభావం పెరిగేకొద్దీ ఆమ్లత్వం తగ్గుతుంది

41. 3.2 g CaC₂ అధిక నీటితో చర్య జరుపుతుంది. STP వద్ద ఏర్పడే ఈథైన్ ఘనపరిమాణం (a) 2.24 L (b) 0.56 L (c) 1.12 L (d) 3.36 L

Q42–43 కు పేరా: లేబుల్ లేని రెండు సీసాలలో but-1-yne, but-2-yne ఉన్నాయి. ఒక విద్యార్థిని ప్రతి దాని నమూనాకు అమ్మోనియాయుత AgNO₃ కలుపుతుంది. తర్వాత ప్రతి దాని కొత్త నమూనాను సారహీన H₂SO₄, HgSO₄ తో వేడి చేస్తుంది.

42. ఏ ద్రవం తెల్లని అవక్షేపాన్ని ఇస్తుంది? (a) But-2-yne మాత్రమే (b) రెండూ (c) ఏదీ ఇవ్వదు (d) But-1-yne మాత్రమే

43. జలయోజన ఉత్పన్నాలు (a) but-1-yne నుంచి butanal, but-2-yne నుంచి butanone (b) రెండింటి నుంచి butanone (c) రెండింటి నుంచి butanal (d) butanone, butan-2-ol

44. వలయ బహులకీకరణం ద్వారా 7.8 g బెంజీన్ తయారు చేయడానికి (100% దిగుబడి) STP వద్ద కావలసిన ఈథైన్ ఘనపరిమాణం (a) 6.72 L (b) 2.24 L (c) 4.48 L (d) 22.4 L

45. సమ్మేళనం X (C₃H₄) అమ్మోనియాయుత AgNO₃ తో తెల్లని అవక్షేపాన్ని ఇస్తుంది, రెండు మోల్స్ HBr ను సంకలనం చేసుకుంటుంది. X, దాని ఆమ్ల ఉత్ప్రేరిత జలయోజన (Hg²⁺) ఉత్పన్నం (a) ప్రొపైన్; propanal (b) Propa-1,2-diene; ప్రొపనోన్ (c) ప్రొపైన్; ప్రొపనోన్ (d) సైక్లోప్రొపీన్; propanal

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31dకార్బైడ్ → ఈథైన్; ప్రొపైన్ → కీటోన్; ఈథైన్ → ఆల్డిహైడ్; 3 ప్రొపైన్ → మెసిటిలీన్
32aఈథైన్ 25, ఈథీన్ 44, ఈథేన్ 50, నీరు 15.7
33bAg⁺ తెల్లని, Cu⁺ ఎరుపు-గోధుమ; Br₂ సంకలనం; అంతర్గత ఆల్కైన్‌లో ఆమ్ల H లేదు
34c120, 134, 154 pm; sp = 50% s
35dA, C, D సరైనవి; రేఖీయ ఆల్కైన్లకు cis–trans లేదు; but-2-yne లో C≡C–H లేదు
36aప్రొపైన్ జలయోజనం ప్రొపనోన్‌ను ఇస్తుంది
37bనాలుగూ సరైనవే
38cప్రొపైన్ 1,3,5-trimethylbenzene ను ఇస్తుంది; మూడు ఈథైన్ యూనిట్లు ఒక బెంజీన్‌ను ఇస్తాయి
39dబలమైన ఆమ్లం బలహీనమైనదాన్ని స్థానభ్రంశం చేస్తుంది; NH₃ (38), ఈథైన్ (25) కంటే బలహీనమైనది
40bs-ఆర్బిటాల్స్ కేంద్రకానికి దగ్గరగా ఉంటాయి
41c3.2/64 = 0.05 mol × 22.4 = 1.12 L
42dచివరి ఆల్కైన్‌లో మాత్రమే C≡C–H ఉంటుంది
43bరెండూ CH₃COCH₂CH₃ ని ఇస్తాయి (Markovnikov ఈనాల్, తర్వాత కీటో రూపం)
44a0.1 mol బెంజీన్‌కు 0.3 mol ఈథైన్ × 22.4 = 6.72 L
45cచివరి ఆల్కైన్ C₃H₄ అంటే ప్రొపైన్; జలయోజనం కీటోన్‌ను ఇస్తుంది
26 min left
‹
›