అధ్యాయం 4: ఆల్కీన్ల చర్యలు (Reactions of Alkenes)
మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు
ఆల్కీన్లు ఎలక్ట్రాన్ ప్రియ సంకలనం ఎందుకు జరుపుతాయి, కార్బోకాటయాన్ చర్యా విధానం.
హైడ్రోజన్, హాలోజన్లు, హైడ్రోజన్ హాలైడ్లు, నీరు సంకలనం.
Markovnikov నియమం, పెరాక్సైడ్ (Kharasch) ప్రభావం, దాని స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక చర్యా విధానం.
Baeyer కారకంతో, వేడి ఆమ్లయుత KMnO₄ తో ఆక్సీకరణం.
ఓజోనోలిసిస్: ఉత్పన్నాలను ఊహించడం, ఉత్పన్నాల నుంచి వెనక్కి వెళ్లి ఆల్కీన్ను గుర్తించడం.
సంకలన బహులకీకరణం: పాలిథీన్, పాలిప్రొపీన్, PVC, టెఫ్లాన్.
4.1 ఆల్కీన్లు ఎందుకు సంకలనం చెందుతాయి
C=C లోని π ఎలక్ట్రాన్లు తలానికి పైన, కింద ఉంటాయి. కేంద్రకాలు వాటిని గట్టిగా పట్టుకోవు. ఎలక్ట్రాన్ కొరత గల కణం, అంటే ఎలక్ట్రాన్ ప్రియం (electrophile, E⁺), వాటి వైపు ఆకర్షితమవుతుంది. π బంధం విడిపోయి రెండు కొత్త σ బంధాలు ఏర్పడతాయి. ఉత్పన్నం సంతృప్తం అవుతుంది. దీన్నే సంకలన చర్య (addition reaction) అంటారు.
ఒక σ + ఒక π కంటే రెండు σ బంధాలు బలమైనవి. అందుకే సంకలనం సాధారణంగా ఉష్ణమోచకం, సులభంగా జరుగుతుంది.
4.2 హైడ్రోజన్ సంకలనం
Pt, Pd లేదా Ni సమక్షంలో H₂ సంకలనం చెంది ఆల్కేన్ ఏర్పడుతుంది (అధ్యాయం 1). వృక్ష నూనెల్లో C=C ఉంటుంది; Ni సమక్షంలో వాటిని హైడ్రోజనీకరణం చేస్తే ఘన వనస్పతి నెయ్యి వస్తుంది.
ఒక మోల్కు విడుదలయ్యే ఉష్ణం (హైడ్రోజనీకరణ ఎంథాల్పీ, enthalpy of hydrogenation) ఆల్కీన్ స్థిరత్వానికి కొలమానం. ఎక్కువ స్థిరమైన ఆల్కీన్ తక్కువ ఉష్ణాన్ని విడుదల చేస్తుంది. trans-But-2-ene, cis-but-2-ene కంటే తక్కువ ఉష్ణం ఇస్తుంది; cis-but-2-ene, but-1-ene కంటే తక్కువ ఇస్తుంది.
4.3 హాలోజన్ల సంకలనం
CCl₄ లో బ్రోమిన్ (లేదా బ్రోమిన్ నీరు) C=C పై సంకలనం చెంది సామీప్య డైబ్రోమైడ్ (vicinal dibromide) ను ఇస్తుంది. బ్రోమిన్ ఎరుపు-గోధుమ రంగు మాయమవుతుంది. అసంతృప్తతను గుర్తించే ప్రామాణిక పరీక్ష ఇదే.
చర్యా విధానం క్లుప్తంగా: దగ్గరికి వచ్చే Br₂ అణువును π మేఘం ధ్రువణం చేస్తుంది. Br⁺ సంకలనం చెంది మూడు సభ్యుల వలయ బ్రోమోనియం అయాన్ (bromonium ion) ఏర్పడుతుంది. తర్వాత Br⁻ ఎదురు వైపు నుంచి దాడి చేస్తుంది. అందువల్ల రెండు Br పరమాణువులు ఎదురెదురు వైపులకు చేరతాయి (anti సంకలనం). చర్యాశీలత: Cl₂ > Br₂ > I₂.
4.4 హైడ్రోజన్ హాలైడ్ల సంకలనం, Markovnikov నియమం
HX సంకలనం చెంది ఆల్కైల్ హాలైడ్ ఏర్పడుతుంది. చర్యాశీలత HI > HBr > HCl. కారణం: H–I బంధం అతి బలహీనమైనది, H⁺ ను అతి సులభంగా ఇస్తుంది.
సౌష్ఠవ ఆల్కీన్తో (ఈథీన్, but-2-ene) ఒకే ఉత్పన్నం సాధ్యం. ప్రొపీన్ లాంటి అసౌష్ఠవ ఆల్కీన్తో రెండు ఉత్పన్నాలు సాధ్యం.
Markovnikov నియమం (Markovnikov's rule): కారకంలోని రుణ భాగం C=C లో తక్కువ హైడ్రోజన్లు ఉన్న కార్బన్కు చేరుతుంది. మరో మాటలో, ఇప్పటికే ఎక్కువ H ఉన్న కార్బన్కే H చేరుతుంది ("ఉన్నవాడికే మరింత").
చర్యా విధానం (ఎలక్ట్రాన్ ప్రియ సంకలనం):
HBr నుంచి వచ్చిన H⁺ π బంధంపై దాడి చేస్తుంది. ఇది నెమ్మదైన దశ. దీని వల్ల 2° కార్బోకాటయాన్ (carbocation) CH₃C⁺HCH₃ గానీ, 1° కార్బోకాటయాన్ CH₃CH₂C⁺H₂ గానీ ఏర్పడవచ్చు.
2° కార్బోకాటయాన్ ఎక్కువ స్థిరమైనది (ఎక్కువ అతిసంయుగ్మం (hyperconjugation), +I ప్రభావం). కాబట్టి అదే వేగంగా ఏర్పడుతుంది.
కేంద్రక ప్రియమైన Br⁻ కార్బోకాటయాన్పై దాడి చేస్తుంది. ఉత్పన్నం: 2-bromopropane.
కాబట్టి Markovnikov నియమం నిజానికి కార్బోకాటయాన్ స్థిరత్వానికి సంబంధించిన నియమం: 3° > 2° > 1° > CH₃⁺. హైడ్రైడ్ లేదా మిథైల్ స్థానభ్రంశం (shift) ద్వారా మరింత స్థిరమైన కార్బోకాటయాన్ ఏర్పడే అవకాశం ఉంటే, X⁻ దాడి చేసే ముందే అది జరుగుతుంది.
4.5 పెరాక్సైడ్ ప్రభావం (Kharasch ప్రభావం)
బెంజాయిల్ పెరాక్సైడ్ లాంటి కర్బన పెరాక్సైడ్ సమక్షంలో HBr అసౌష్ఠవ ఆల్కీన్లకు Markovnikov నియమానికి వ్యతిరేకంగా సంకలనం చెందుతుంది. ప్రొపీన్ 1-bromopropane ను ఇస్తుంది.
చర్యా విధానం అయానిక విధానం నుంచి స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక (free-radical) విధానంగా మారుతుంది.
ప్రారంభం: పెరాక్సైడ్ విడిపోయి ప్రాతిపదికలు ఏర్పడతాయి. (C₆H₅COO)₂ → 2C₆H₅COO· → 2C₆H₅· + 2CO₂. తర్వాత C₆H₅· + HBr → C₆H₆ + Br·.
వ్యాప్తి 1: Br· CH₂ చివరకు చేరి, ఎక్కువ స్థిరమైన 2° ప్రాతిపదిక CH₃ĊH–CH₂Br ఏర్పడుతుంది. (Br· మధ్య కార్బన్కు చేరితే 1° ప్రాతిపదిక ఏర్పడేది.)
వ్యాప్తి 2: CH₃ĊHCH₂Br + HBr → CH₃CH₂CH₂Br + Br·.
అంతం: ఏవైనా రెండు ప్రాతిపదికలు కలిసిపోతాయి.
రెండు సందర్భాల్లోనూ ఎక్కువ స్థిరమైన మధ్యస్థమే గెలుస్తుంది. తేడా ఒక్కటే: ముందు ఏ పరమాణువు చేరుతుంది. అయానిక విధానంలో H⁺, ప్రాతిపదిక విధానంలో Br·.
పెరాక్సైడ్ ప్రభావాన్ని HBr మాత్రమే చూపుతుంది.
| కారకం | పెరాక్సైడ్ ప్రభావం? | ఎందుకు |
|---|---|---|
| HCl | లేదు | H–Cl బంధం (సుమారు 430 kJ/mol) ప్రాతిపదిక విడగొట్టలేనంత బలమైనది. |
| HBr | ఉంది | రెండు వ్యాప్తి దశలూ ఉష్ణమోచకాలు. |
| HI | లేదు | H–I సులభంగా విడిపోతుంది, కానీ I· ప్రాతిపదికలు C=C కి చేరకుండా ఒకదానితో ఒకటి కలిసి I₂ గా మారతాయి. |

రెండు విధానాలూ ఎక్కువ స్థిరమైన 2° మధ్యస్థం ద్వారానే వెళ్తాయి; అయానిక విధానంలో ముందు H⁺, ప్రాతిపదిక విధానంలో ముందు Br· చేరడం వల్లే ఉత్పన్నం మారుతుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.1: ప్రొపీన్ HBr తో (i) పెరాక్సైడ్ లేకుండా చీకటిలో, (ii) బెంజాయిల్ పెరాక్సైడ్ సమక్షంలో చర్య జరిపినప్పుడు ప్రధాన ఉత్పన్నం ఏది?
సాధన: (i) 2° కార్బోకాటయాన్ ద్వారా అయానిక విధానం: 2-bromopropane, CH₃CHBrCH₃. (ii) 2° ప్రాతిపదిక CH₃ĊHCH₂Br ద్వారా ప్రాతిపదిక విధానం: 1-bromopropane, CH₃CH₂CH₂Br.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.2: బెంజాయిల్ పెరాక్సైడ్ సమక్షంలో 2-Methylpropene, HCl తో చర్య జరుపుతుంది. ఉత్పన్నాన్ని ఊహించండి.
సాధన: HCl పెరాక్సైడ్ ప్రభావం చూపదు, కాబట్టి సాధారణ Markovnikov సంకలనమే జరుగుతుంది. 3° కార్బోకాటయాన్ (CH₃)₃C⁺ ఏర్పడుతుంది. ఉత్పన్నం: 2-chloro-2-methylpropane, (CH₃)₃CCl.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.3: 3-Methylbut-1-ene, (CH₃)₂CHCH=CH₂, HCl తో చర్య జరుపుతుంది. ప్రధాన ఉత్పన్నాన్ని ఊహించండి.
సాధన: H⁺ CH₂ చివరకు చేరి 2° కార్బోకాటయాన్ (CH₃)₂CH–C⁺HCH₃ ఏర్పడుతుంది. పక్కనున్న CH నుంచి ఒక హైడ్రైడ్ స్థానభ్రంశం చెంది 3° కార్బోకాటయాన్ (CH₃)₂C⁺–CH₂CH₃ ఏర్పడుతుంది. Cl⁻ దానిపై దాడి చేస్తుంది. ప్రధాన ఉత్పన్నం 2-chloro-2-methylbutane; "ఆశించిన" 2-chloro-3-methylbutane కాదు.
4.6 నీరు, సల్ఫ్యూరిక్ ఆమ్లం సంకలనం
సారహీన ఆమ్లం ఉత్ప్రేరకంగా ఉంటే నీరు C=C పై సంకలనం చెంది ఆల్కహాల్ ఏర్పడుతుంది. ఈ సంకలనం కూడా కార్బోకాటయాన్ ద్వారానే, Markovnikov నియమం ప్రకారం జరుగుతుంది.
చల్లని గాఢ H₂SO₄ కూడా ఇదే Markovnikov పద్ధతిలో సంకలనం చెంది ఆల్కైల్ హైడ్రోజన్ సల్ఫేట్ను ఇస్తుంది. ఇది స్పష్టమైన ద్రావణం. దీన్ని నీటితో మరిగిస్తే ఆల్కహాల్ వస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.4: సారహీన H₂SO₄ తో 2-methylpropene ను జలయోజనం చేస్తే ఏ ఆల్కహాల్ ఏర్పడుతుంది?
సాధన: H⁺ CH₂ చివరకు చేరి 3° కార్బోకాటయాన్ (CH₃)₃C⁺ ఏర్పడుతుంది. నీరు దానిపై దాడి చేసి, తర్వాత H⁺ ను కోల్పోతుంది. ఉత్పన్నం: 2-methylpropan-2-ol, (CH₃)₃COH.
4.7 ఆక్సీకరణం
Baeyer కారకం (Baeyer's reagent) అంటే చల్లని, సారహీన (సుమారు 1%), క్షారయుత KMnO₄. ఇది C=C పై రెండు –OH సమూహాలను చేర్చి సామీప్య డైఆల్ (గ్లైకాల్) ను ఇస్తుంది. ఊదా రంగు మాయమై, MnO₂ గోధుమ అవక్షేపం ఏర్పడుతుంది. అసంతృప్తతకు ఇది రెండో పరీక్ష.
వేడి ఆమ్లయుత KMnO₄ లేదా K₂Cr₂O₇ C=C బంధాన్ని పూర్తిగా తెంచుతుంది. ప్రతి చివరా C=O సమూహంగా మారి, వీలైనంత వరకు ఆక్సీకరణం చెందుతుంది.
| C=C చివర | వేడి ఆమ్లయుత KMnO₄ తో ఉత్పన్నం |
|---|---|
| =CH₂ | CO₂ + H₂O |
| =CHR | RCOOH (కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లం) |
| =CR₂ | R₂C=O (కీటోన్, ఇంకా ఆక్సీకరణం చెందదు) |
సాధించిన ఉదాహరణ 4.5: Pent-2-ene ను ఆమ్లయుత KMnO₄ తో వేడి చేస్తారు. ఉత్పన్నాల పేర్లు చెప్పండి.
సాధన: CH₃CH=CHCH₂CH₃ లో రెండు =CHR చివరలు ఉన్నాయి. అవి CH₃COOH (ఇథనోయిక్ ఆమ్లం), CH₃CH₂COOH (ప్రొపనోయిక్ ఆమ్లం) ని ఇస్తాయి.
4.8 ఓజోనోలిసిస్
ఓజోన్ C=C పై సంకలనం చెంది ఓజోనైడ్ (ozonide) ఏర్పడుతుంది. ఓజోనైడ్ను జింక్ ధూళి, నీటితో చర్య జరిపిస్తే అది రెండు కార్బొనిల్ సమ్మేళనాలుగా విడిపోతుంది. ఏర్పడిన H₂O₂ ను జింక్ తొలగిస్తుంది, అందువల్ల ఆల్డిహైడ్లు ఆమ్లాలుగా ఆక్సీకరణం చెందవు.
నియమం: C=C ని తెంపి, ప్రతి కార్బన్కు =O చేర్చండి. మిగతా అంతా అలాగే ఉంటుంది.
| ఆల్కీన్ | ఓజోనోలిసిస్ ఉత్పన్నాలు |
|---|---|
| CH₂=CH₂ | 2 HCHO |
| CH₃CH=CH₂ | CH₃CHO + HCHO |
| CH₃CH₂CH=CH₂ | CH₃CH₂CHO + HCHO |
| CH₃CH=CHCH₃ | 2 CH₃CHO |
| (CH₃)₂C=CH₂ | (CH₃)₂CO + HCHO |
| (CH₃)₂C=CHCH₃ | (CH₃)₂CO + CH₃CHO |
| (CH₃)₂C=C(CH₃)₂ | 2 (CH₃)₂CO |
ద్విబంధం ఎక్కడ ఉందో కనుగొనడానికి ఓజోనోలిసిస్ ఒక సాధనం. వెనక్కి వెళ్లండి: రెండు కార్బొనిల్ కార్బన్లను ద్విబంధంతో కలిపి, రెండు ఆక్సిజన్లను తీసేయండి.

ప్రతి వరుసను ఎడమ నుంచి కుడికి చదవండి: H ఉన్న చివర ఆల్డిహైడ్ను, రెండు ఆల్కైల్ సమూహాలు ఉన్న చివర కీటోన్ను ఇస్తుంది.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.6: ఒక ఆల్కీన్ ఓజోనోలిసిస్లో ప్రొపనోన్, propanal లను ఇస్తుంది. ఆ ఆల్కీన్ను గుర్తించండి.
సాధన: ప్రొపనోన్ (CH₃)₂C=O; propanal CH₃CH₂CH=O. కార్బొనిల్ కార్బన్లను కలపండి: (CH₃)₂C=CHCH₂CH₃. పేరు: 2-methylpent-2-ene.
సాధించిన ఉదాహరణ 4.7: C₆H₁₂ ఆల్కీన్ ఓజోనోలిసిస్లో ప్రొపనోన్ను మాత్రమే ఇస్తుంది. దానిని గుర్తించండి.
సాధన: రెండు (CH₃)₂C=O యూనిట్లను కలిపితే (CH₃)₂C=C(CH₃)₂ వస్తుంది; ఇది C₆H₁₂. పేరు: 2,3-dimethylbut-2-ene.
4.9 సంకలన బహులకీకరణం
అనేక ఆల్కీన్ అణువులు కలిసి బహులకం (polymer) అనే పొడవైన శృంఖల ఏర్పడుతుంది. π బంధాలు తెరుచుకుని ఏకలకాలను (monomers) కలుపుతాయి. అధిక ఉష్ణోగ్రత, అధిక పీడనం వద్ద, కొద్దిపాటి O₂ లేదా పెరాక్సైడ్ ప్రారంభకంగా ఉంటే ఈథీన్ నుంచి పాలిథీన్ తయారవుతుంది.
| ఏకలకం | బహులకం | రోజువారీ వినియోగం |
|---|---|---|
| CH₂=CH₂ (ఈథీన్) | పాలిథీన్ | క్యారీ బ్యాగులు, పాల పాకెట్లు |
| CH₃CH=CH₂ (ప్రొపీన్) | పాలిప్రొపీన్ | తాళ్లు, బకెట్లు, ప్లాస్టిక్ కుర్చీలు |
| CH₂=CHCl (వినైల్ క్లోరైడ్) | PVC | నీటి పైపులు, విద్యుత్ తీగల విలంబనం |
| CF₂=CF₂ (టెట్రాఫ్లోరోఈథీన్) | టెఫ్లాన్ (PTFE) | నాన్-స్టిక్ పెనం పూత |
| C₆H₅CH=CH₂ (స్టైరీన్) | పాలిస్టైరీన్ | ప్యాకింగ్ ఫోమ్, డిస్పోజబుల్ కప్పులు |
సాధించిన ఉదాహరణ 4.8: 2.8 g ఈథీన్ ఎంత ద్రవ్యరాశి బ్రోమిన్ రంగును పోగొడుతుంది?
సాధన: C₂H₄ మోల్స్ = 2.8/28 = 0.1 mol. ప్రతి మోల్ ఒక మోల్ Br₂ (M = 160 g/mol) ను సంకలనం చేసుకుంటుంది. Br₂ ద్రవ్యరాశి = 0.1 × 160 = 16 g.
4.10 చర్యల పటం: ఆల్కీన్లు ఒక్క చూపులో
| కారకం, పరిస్థితి | CH₃CH=CH₂ నుంచి ఉత్పన్నం | రకం |
|---|---|---|
| H₂, Ni/Pt/Pd | CH₃CH₂CH₃ | హైడ్రోజనీకరణం |
| CCl₄ లో Br₂ | CH₃CHBrCH₂Br | ఎలక్ట్రాన్ ప్రియ సంకలనం |
| HBr (పెరాక్సైడ్ లేకుండా) | CH₃CHBrCH₃ | Markovnikov |
| HBr + పెరాక్సైడ్ | CH₃CH₂CH₂Br | anti-Markovnikov, ప్రాతిపదిక |
| HCl లేదా HI (పెరాక్సైడ్ ఉన్నా లేకపోయినా) | CH₃CHXCH₃ | Markovnikov |
| H₂O, H⁺ | CH₃CH(OH)CH₃ | Markovnikov జలయోజనం |
| చల్లని గాఢ H₂SO₄ | CH₃CH(OSO₃H)CH₃ | Markovnikov |
| చల్లని సారహీన క్షారయుత KMnO₄ | CH₃CH(OH)CH₂OH | syn-డైహైడ్రాక్సిలేషన్ |
| వేడి ఆమ్లయుత KMnO₄ | CH₃COOH + CO₂ + H₂O | ఆక్సీకరణ విచ్ఛేదనం |
| O₃, తర్వాత Zn/H₂O | CH₃CHO + HCHO | ఓజోనోలిసిస్ |
| వేడి, పీడనం, ఉత్ప్రేరకం | పాలిప్రొపీన్ | బహులకీకరణం |
త్వరిత పునశ్చరణ
ఆల్కీన్లు ఎలక్ట్రాన్ ప్రియ సంకలనం చెందుతాయి; నెమ్మదైన దశలో కార్బోకాటయాన్ ఏర్పడుతుంది.
HX చర్యాశీలత: HI > HBr > HCl. Markovnikov: ఎక్కువ H ఉన్న కార్బన్కు H, ఎక్కువ స్థిరమైన కార్బోకాటయాన్ ద్వారా.
3° కార్బోకాటయాన్ను ఇచ్చే హైడ్రైడ్ లేదా మిథైల్ స్థానభ్రంశాల కోసం చూడండి.
పెరాక్సైడ్ ప్రభావం: HBr మాత్రమే; స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక గొలుసు చర్య; ఎక్కువ స్థిరమైన ప్రాతిపదిక ఏర్పడేలా Br· ముందు చేరుతుంది; anti-Markovnikov ఉత్పన్నం.
Br₂/CCl₄ (ఎరుపు-గోధుమ రంగు పోతుంది), Baeyer కారకం (ఊదా రంగు పోతుంది) రెండూ C=C కు పరీక్షలు.
వేడి ఆమ్లయుత KMnO₄: =CH₂ → CO₂, =CHR → RCOOH, =CR₂ → కీటోన్.
ఓజోనోలిసిస్ (O₃, Zn/H₂O): C=C స్థానంలో రెండు C=O; C=C స్థానాన్ని కనుగొనడానికి వెనక్కి వెళ్లండి.
పాలిథీన్ (ఈథీన్), పాలిప్రొపీన్, PVC (వినైల్ క్లోరైడ్), టెఫ్లాన్ (CF₂=CF₂).
NEET లో సాధారణ తప్పులు
HCl లేదా HI తో పెరాక్సైడ్ ఉత్పన్నాన్ని మార్చదు. HBr తో మాత్రమే.
ప్రాతిపదిక విధానంలో ముందు చేరేది Br· (H· కాదు). H ను ముందు చేర్చిన విద్యార్థులకు తప్పు ఉత్పన్నం వస్తుంది.
సౌష్ఠవ ఆల్కీన్లు (but-2-ene) పెరాక్సైడ్ ఉన్నా లేకపోయినా ఒకే ఉత్పన్నాన్ని ఇస్తాయి.
Baeyer కారకం C=C బంధాన్ని తెంచదు; డైఆల్ను ఇస్తుంది. వేడి ఆమ్లయుత KMnO₄ మాత్రమే విచ్ఛేదనం చేస్తుంది.
ఓజోనోలిసిస్లో =CH₂ చివర HCHO ను ఇస్తుంది, CO₂ కాదు. CO₂ KMnO₄ విచ్ఛేదనంలో వస్తుంది.
Zn లేకపోతే H₂O₂ ఓజోనోలిసిస్ ఆల్డిహైడ్లను ఆమ్లాలుగా ఆక్సీకరణం చేస్తుంది.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4
స్థాయి 1: భావన పరిశీలన
1. ఆల్కీన్ల లక్షణ చర్య (a) స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక ప్రతిక్షేపణ (b) ఎలక్ట్రాన్ ప్రియ సంకలనం (c) కేంద్రక ప్రియ ప్రతిక్షేపణ (d) విలోపనం
2. బ్రోమిన్ నీటి రంగును పోగొట్టేది (a) ఈథేన్ (b) మీథేన్ (c) ఈథీన్ (d) CCl₄
3. పెరాక్సైడ్ లేనప్పుడు ప్రొపీన్ HBr తో చర్య జరిపి ప్రధానంగా ఇచ్చేది (a) 1-bromopropane (b) 2-bromopropane (c) 1,2-dibromopropane (d) ప్రొపేన్
4. పెరాక్సైడ్ ప్రభావాన్ని చూపేది (a) HCl (b) HI (c) HF (d) HBr
5. Baeyer కారకం (a) ఆమ్లయుత K₂Cr₂O₇ (b) చల్లని, సారహీన, క్షారయుత KMnO₄ (c) వేడి, గాఢ, ఆమ్లయుత KMnO₄ (d) బ్రోమిన్ నీరు
6. ఈథీన్ ఓజోనోలిసిస్, తర్వాత Zn/H₂O ఇచ్చేది (a) ఫార్మాల్డిహైడ్ (methanal) (b) ఎసిటాల్డిహైడ్ (ethanal) (c) మిథనాల్ (methanol) (d) CO₂
7. ఆల్కీన్లతో హైడ్రోజన్ హాలైడ్ల చర్యాశీలత క్రమం (a) HCl > HBr > HI (b) HBr > HCl > HI (c) HI > HBr > HCl (d) అన్నీ సమానం
8. పాలిథీన్ను దేని బహులకీకరణం ద్వారా తయారు చేస్తారు? (a) ఈథైన్ (b) ప్రొపీన్ (c) ఈథీన్ (d) వినైల్ క్లోరైడ్
9. ఓజోనైడ్ల చివరి దశలో జింక్ ధూళిని వాడేది (a) ఉత్ప్రేరకంగా పనిచేయడానికి (b) ఆల్డిహైడ్లు ఆక్సీకరణం చెందకుండా H₂O₂ ను తొలగించడానికి (c) కీటోన్లను ఆల్కహాల్స్గా క్షయకరణం చేయడానికి (d) ఓజోన్ను తిరిగి ఏర్పరచడానికి
10. పెరాక్సైడ్ లేకుండా ప్రొపీన్కు HBr సంకలనంలో మధ్యస్థం (a) స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక (b) కార్బానియన్ (c) కార్బోకాటయాన్ (d) కార్బీన్
స్థాయి 2: NEET స్థాయి
11. పెరాక్సైడ్ లేకుండా 2-Methylpropene HBr తో ప్రధానంగా ఇచ్చేది (a) 1-bromo-2-methylpropane (b) 2-bromo-2-methylpropane (c) 1-bromobutane (d) 2-bromobutane
12. బెంజాయిల్ పెరాక్సైడ్ సమక్షంలో ప్రొపీన్ HBr తో ప్రధానంగా ఇచ్చేది (a) 1-bromopropane (b) 2-bromopropane (c) 1,2-dibromopropane (d) 3-bromopropene
13. ఆమ్ల ఉత్ప్రేరిత ప్రొపీన్ జలయోజనం ఇచ్చేది (a) propan-1-ol (b) propan-2-ol (c) propanal (d) ప్రొపనోన్
14. But-2-ene ఓజోనోలిసిస్ ఇచ్చేది (a) రెండు ఎసిటాల్డిహైడ్ అణువులు (b) ఫార్మాల్డిహైడ్, propanal (c) ప్రొపనోన్ (d) ఇథనోయిక్ ఆమ్లం
15. ఓజోనోలిసిస్లో ప్రొపనోన్, ఫార్మాల్డిహైడ్లను ఇచ్చే ఆల్కీన్ ఏది? (a) But-1-ene (b) But-2-ene (c) 2-Methylpropene (d) ప్రొపీన్
16. 2-Methylpropene ను ఆమ్లయుత KMnO₄ తో వేడి చేస్తారు. ఉత్పన్నాలు (a) రెండు ఇథనోయిక్ ఆమ్ల అణువులు (b) ప్రొపనోయిక్ ఆమ్లం, CO₂ (c) 2-methylpropane-1,2-diol (d) ప్రొపనోన్, CO₂, H₂O
17. ఈథీన్ చల్లని, సారహీన, క్షారయుత KMnO₄ తో ఇచ్చేది (a) ఇథనాల్ (ethanol) (b) ethane-1,2-diol (c) ఎసిటాల్డిహైడ్ (ethanal) (d) CO₂, H₂O
18. HCl పెరాక్సైడ్ ప్రభావాన్ని చూపకపోవడానికి కారణం (a) H–Cl బంధం ప్రాతిపదిక విడగొట్టలేనంత బలమైనది (b) HCl వాయువు (c) Cl· ఏర్పడలేనంత స్థిరమైనది (d) HCl బలహీన ఆమ్లం
19. PVC ఏకలకం (a) CF₂=CF₂ (b) CH₂=CHCN (c) CH₂=CHCl (d) CH₂=CHCH₃
20. 5.6 g ఈథీన్తో పూర్తిగా సంకలనం చెందే బ్రోమిన్ ద్రవ్యరాశి (a) 16 g (b) 32 g (c) 64 g (d) 8 g
21. పెరాక్సైడ్ ఉన్నా లేకపోయినా HBr తో ఒకే ఉత్పన్నాన్ని ఇచ్చే ఆల్కీన్ ఏది? (a) ప్రొపీన్ (b) But-1-ene (c) But-2-ene (d) 2-Methylpropene
22. 2-Methylbut-2-ene ఓజోనోలిసిస్ ఇచ్చేది (a) ప్రొపనోన్, ఎసిటాల్డిహైడ్ (b) butanone, ఫార్మాల్డిహైడ్ (c) రెండు ఎసిటాల్డిహైడ్ అణువులు (d) propanal, ఎసిటాల్డిహైడ్
స్థాయి 3: సవాలు
23. 3-Methylbut-1-ene HCl తో చర్య జరుపుతుంది. ప్రధాన ఉత్పన్నం (a) 2-chloro-3-methylbutane (b) 1-chloro-3-methylbutane (c) 2-chloro-2-methylbutane (d) 1-chloro-2-methylbutane
24. C₆H₁₂ ఆల్కీన్ ఓజోనోలిసిస్లో ప్రొపనోన్ను మాత్రమే ఇస్తుంది. అది (a) hex-3-ene (b) 2,3-dimethylbut-2-ene (c) 2-methylpent-2-ene (d) 3,3-dimethylbut-1-ene
25. ఒక ఆల్కీన్ ఓజోనోలిసిస్లో ఎసిటాల్డిహైడ్, propanal లను ఇస్తుంది. అది (a) 2-methylbut-2-ene (b) pent-1-ene (c) 3-methylbut-1-ene (d) pent-2-ene
26. పెరాక్సైడ్ ప్రారంభించే ప్రొపీన్కు HBr సంకలనంలో, Br· ఆల్కీన్కు చేరినప్పుడు ఏర్పడే ప్రాతిపదిక (a) CH₃ĊHCH₂Br (b) CH₃CHBrĊH₂ (c) CH₃CH₂ĊH₂ (d) BrCH₂CH₂ĊH₂
27. C₅H₁₀ ఆల్కీన్ వేడి ఆమ్లయుత KMnO₄ తో ప్రొపనోన్, ఇథనోయిక్ ఆమ్లాలను ఇస్తుంది. అది (a) pent-2-ene (b) 2-methylbut-1-ene (c) 2-methylbut-2-ene (d) 3-methylbut-1-ene
28. పెరాక్సైడ్ సమక్షంలో ప్రొపీన్కు HBr సంకలనం గురించి ఏ వాక్యం సరైనది? (a) ఇది కార్బోకాటయాన్ ద్వారా జరుగుతుంది (b) ఇది ప్రధానంగా 2-bromopropane ను ఇస్తుంది (c) HI కూడా ఇలాగే ప్రవర్తిస్తుంది (d) ఇది స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక గొలుసు చర్య
29. ప్రతిపాదన (A): పెరాక్సైడ్ లేనప్పుడు ప్రొపీన్ HBr తో చర్య జరిపి ప్రధానంగా 2-bromopropane ను ఇస్తుంది.
కారణం (R): ప్రాథమిక కార్బోకాటయాన్ కంటే ద్వితీయ కార్బోకాటయాన్ ఎక్కువ స్థిరమైనది.
(a) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ (b) రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి వివరణ కాదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది
30. వాక్యం I: చివర =CH₂ సమూహం గల ఆల్కీన్ ఓజోనోలిసిస్, తర్వాత Zn/H₂O లో ఒక ఉత్పన్నంగా ఫార్మాల్డిహైడ్ (methanal) ను ఇస్తుంది.
వాక్యం II: చల్లని, సారహీన, క్షారయుత KMnO₄ C=C బంధాన్ని తెంచి కార్బాక్సిలిక్ ఆమ్లాలను ఇస్తుంది.
(a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది
జవాబులు మరియు కారణాలు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 1 | b | π ఎలక్ట్రాన్లు ఎలక్ట్రాన్ ప్రియాలను ఆకర్షిస్తాయి. |
| 2 | c | Br₂, C=C పై సంకలనం చెందుతుంది. |
| 3 | b | Markovnikov, 2° కార్బోకాటయాన్ ద్వారా. |
| 4 | d | HBr కు మాత్రమే రెండు ప్రాతిపదిక దశలూ అనుకూలం. |
| 5 | b | చల్లని సారహీన క్షారయుత KMnO₄. |
| 6 | a | ప్రతి CH₂ చివర HCHO గా మారుతుంది. |
| 7 | c | H–I అతి బలహీన బంధం. |
| 8 | c | n CH₂=CH₂ → (CH₂CH₂)ₙ. |
| 9 | b | Zn, H₂O₂ ను నాశనం చేస్తుంది. |
| 10 | c | అయానిక ఎలక్ట్రాన్ ప్రియ సంకలనం. |
| 11 | b | 3° కార్బోకాటయాన్ (CH₃)₃C⁺. |
| 12 | a | 2° ప్రాతిపదిక ద్వారా anti-Markovnikov. |
| 13 | b | Markovnikov: OH, C-2 పై. |
| 14 | a | సౌష్ఠవ విచ్ఛేదనం: 2 CH₃CHO. |
| 15 | c | (CH₃)₂C= ప్రొపనోన్ను, =CH₂ HCHO ను ఇస్తాయి. |
| 16 | d | =C(CH₃)₂ → కీటోన్; =CH₂ → CO₂ + H₂O. |
| 17 | b | రెండు OH సమూహాలు చేరతాయి (గ్లైకాల్). |
| 18 | a | H–Cl సుమారు 430 kJ/mol; వ్యాప్తి దశ శక్తిపరంగా అనుకూలం కాదు. |
| 19 | c | వినైల్ క్లోరైడ్, CH₂=CHCl. |
| 20 | b | 5.6/28 = 0.2 mol; 0.2 × 160 = 32 g. |
| 21 | c | సౌష్ఠవం; రెండు విధానాలూ 2-bromobutane నే ఇస్తాయి. |
| 22 | a | (CH₃)₂C= → ప్రొపనోన్; =CHCH₃ → ఎసిటాల్డిహైడ్. |
| 23 | c | హైడ్రైడ్ స్థానభ్రంశం 3° కార్బోకాటయాన్ను ఇస్తుంది. |
| 24 | b | రెండు (CH₃)₂C=O కలిపితే: (CH₃)₂C=C(CH₃)₂. |
| 25 | d | CH₃CH= ను =CHCH₂CH₃ తో కలపాలి. |
| 26 | a | Br, CH₂ చివరకు చేరితే 2° ప్రాతిపదిక వస్తుంది. |
| 27 | c | (CH₃)₂C= → కీటోన్; =CHCH₃ → CH₃COOH. |
| 28 | d | పెరాక్సైడ్ ప్రాతిపదిక గొలుసును ప్రారంభిస్తుంది. |
| 29 | a | 2° కాటయాన్ స్థిరత్వమే ఉత్పన్నాన్ని నిర్ణయిస్తుంది. |
| 30 | c | Baeyer కారకం డైఆల్ను ఇస్తుంది, విచ్ఛేదనం ఉండదు. |
అధ్యాయం 4 పునశ్చరణ పత్రం
ఒక పేజీ సారాంశం
C=C లోని π ఎలక్ట్రాన్లు ఎలక్ట్రాన్ ప్రియాలను ఆకర్షిస్తాయి, కాబట్టి ఆల్కీన్లు ఎలక్ట్రాన్ ప్రియ సంకలనం చెందుతాయి: ఒక π బంధం విడిపోతుంది, రెండు σ బంధాలు ఏర్పడతాయి.
H₂ (Ni, Pt లేదా Pd) ఆల్కీన్లను ఆల్కేన్లుగా మారుస్తుంది; విడుదలైన ఉష్ణం ఆల్కీన్ స్థిరత్వాన్ని కొలుస్తుంది.
CCl₄ లో Br₂ వలయ బ్రోమోనియం అయాన్ ద్వారా సంకలనం చెంది సామీప్య డైబ్రోమైడ్ను ఇస్తుంది; ఎరుపు-గోధుమ రంగు పోవడం C=C కు పరీక్ష.
HX చర్యాశీలత: HI > HBr > HCl (బలహీనమైన H–X బంధం వేగంగా చర్య జరుపుతుంది).
Markovnikov: ఇప్పటికే ఎక్కువ H ఉన్న కార్బన్కు H; ఎక్కువ స్థిరమైన కార్బోకాటయాన్ను ఇచ్చే కార్బన్కు హాలైడ్.
నెమ్మదైన దశ కార్బోకాటయాన్ ఏర్పడటం; 3° > 2° > 1° స్థిరత్వమే ఉత్పన్నాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.
కార్బోకాటయాన్లు పునర్వ్యవస్థీకరణం (1,2-హైడ్రైడ్ లేదా 1,2-మిథైల్ స్థానభ్రంశం) చెంది మరింత స్థిరంగా మారవచ్చు.
పెరాక్సైడ్ ప్రభావం (Kharasch): HBr మాత్రమే, స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక గొలుసు, ఎక్కువ స్థిరమైన ప్రాతిపదిక వచ్చేలా Br· ముందు చేరుతుంది, anti-Markovnikov ఉత్పన్నం.
సారహీన H₂SO₄ సమక్షంలో నీరు (Markovnikov) సంకలనం చెంది ఆల్కహాల్స్ వస్తాయి; చల్లని గాఢ H₂SO₄ ఆల్కైల్ హైడ్రోజన్ సల్ఫేట్లను ఇస్తుంది.
Baeyer కారకం (చల్లని, సారహీన, క్షారయుత KMnO₄) సామీప్య డైఆల్ను ఇస్తుంది; ఊదా రంగు పోతుంది.
వేడి ఆమ్లయుత KMnO₄: =CH₂ → CO₂ + H₂O, =CHR → RCOOH, =CR₂ → కీటోన్.
ఓజోనోలిసిస్ (O₃, తర్వాత Zn/H₂O): ప్రతి C=C రెండు C=O లుగా మారుతుంది; H₂O₂ ఆల్డిహైడ్లను ఆక్సీకరణం చేయకుండా Zn ఆపుతుంది.
సంకలన బహులకాలు: పాలిథీన్, పాలిప్రొపీన్, PVC, టెఫ్లాన్, పాలిస్టైరీన్.
HBr + but-2-ene పెరాక్సైడ్ ఉన్నా లేకపోయినా ఒకే ఉత్పన్నాన్ని ఇస్తుంది (సౌష్ఠవ ఆల్కీన్).
తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి
| ప్రొపీన్పై కారకం | ఉత్పన్నం | నియమం లేదా మధ్యస్థం |
|---|---|---|
| H₂, Ni | ప్రొపేన్ | లోహ ఉపరితలంపై syn సంకలనం |
| CCl₄ లో Br₂ | 1,2-Dibromopropane | బ్రోమోనియం అయాన్ |
| HBr (పెరాక్సైడ్ లేకుండా) | 2-Bromopropane | Markovnikov, 2° కార్బోకాటయాన్ |
| HBr + పెరాక్సైడ్ | 1-Bromopropane | anti-Markovnikov, 2° ప్రాతిపదిక |
| సారహీన H₂SO₄ (H₂O/H⁺) | Propan-2-ol | Markovnikov |
| చల్లని సారహీన క్షారయుత KMnO₄ | Propane-1,2-diol | Baeyer పరీక్ష |
| వేడి ఆమ్లయుత KMnO₄ | CH₃COOH + CO₂ + H₂O | ఆక్సీకరణ విచ్ఛేదనం |
| O₃, తర్వాత Zn/H₂O | ఎసిటాల్డిహైడ్ + ఫార్మాల్డిహైడ్ | ఓజోనోలిసిస్ |
జ్ఞాపక సూత్రాలు
"Hydrogen to the Hydrogen-rich": Markovnikov లో H, ఇప్పటికే H పరమాణువులు ఎక్కువగా ఉన్న చోటికే వెళుతుంది ("ఉన్నవాడికే మరింత").
"Peroxide Puts Bromine on the Poor end": పెరాక్సైడ్ ఉంటే Br ఎక్కువ H ఉన్న కార్బన్పై చేరుతుంది (ఆ కార్బన్కు ఆల్కైల్ సమూహాలు "తక్కువ").
"Only B-R-O": HBR మాత్రమే peROxide ప్రభావాన్ని చూపుతుంది; HCl, HI చూపవు.
"Cut, Cap with O": ఓజోనోలిసిస్ C=C ని తెంచి (Cut), ప్రతి చివరకు =O టోపీ (Cap) పెడుతుంది.
"Baeyer = Bye, purple": C=C తో Baeyer కారకం తన ఊదా రంగుకు "బై" చెప్పుతుంది.
భావనల అనుసంధానం
కార్బోకాటయాన్, స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక స్థిరత్వం, ప్రేరిత ప్రభావం, అతిసంయుగ్మం రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 14: కర్బన రసాయన శాస్త్రం — కొన్ని ప్రాథమిక సూత్రాలు నుంచి వస్తాయి.
ఇక్కడ తయారైన హాలోఆల్కేన్లు, ఆల్కహాల్స్ గురించి రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 16: హాలోజన్లు గల కర్బన సమ్మేళనాలు, రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 17: ఆక్సిజన్ గల కర్బన సమ్మేళనాలు లో వివరంగా చదువుతారు.
ఆక్సీకారిగా KMnO₄, దాని రంగు మార్పులు రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 7: రెడాక్స్ చర్యలు మరియు విద్యుత్ రసాయన శాస్త్రం, రసాయన శాస్త్రం పుస్తకం 11: d- మరియు f-బ్లాక్ మూలకాలు తో అనుసంధానమై ఉంటాయి.
అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 4, స్థాయి 4 (కొత్త NEET పద్ధతి)
31. ప్రొపీన్ చర్యను (జాబితా I) దాని ప్రధాన ఉత్పన్నంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I
A. HBr, పెరాక్సైడ్ లేకుండా
B. బెంజాయిల్ పెరాక్సైడ్తో HBr
C. సారహీన H₂SO₄ తో H₂O
D. CCl₄ లో Br₂
జాబితా II
(i) Propan-2-ol
(ii) 1,2-Dibromopropane
(iii) 1-Bromopropane
(iv) 2-Bromopropane
(a) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-iv, B-iii, C-ii, D-i (d) A-i, B-iii, C-iv, D-ii
32. ఆల్కీన్ను (జాబితా I) దాని ఓజోనోలిసిస్ ఉత్పన్నాలతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I
A. ఈథీన్
B. But-2-ene
C. 2-Methylpropene
D. 2,3-Dimethylbut-2-ene
జాబితా II
(i) ప్రొపనోన్ మాత్రమే
(ii) ఫార్మాల్డిహైడ్ (methanal) మాత్రమే
(iii) ప్రొపనోన్, ఫార్మాల్డిహైడ్
(iv) ఎసిటాల్డిహైడ్ (ethanal) మాత్రమే
(a) A-ii, B-iv, C-iii, D-i (b) A-iv, B-ii, C-iii, D-i (c) A-ii, B-iii, C-iv, D-i (d) A-ii, B-iv, C-i, D-iii
33. ఆల్కీన్ను (జాబితా I) ఆమ్లయుత KMnO₄ తో వేడి చేసినప్పుడు వచ్చే కర్బన ఉత్పన్నాలతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I
A. ప్రొపీన్
B. But-2-ene
C. 2-Methylpropene
D. 2-Methylbut-2-ene
జాబితా II
(i) ఇథనోయిక్ ఆమ్లం మాత్రమే
(ii) ప్రొపనోన్, CO₂
(iii) ఇథనోయిక్ ఆమ్లం, CO₂
(iv) ప్రొపనోన్, ఇథనోయిక్ ఆమ్లం
(a) A-i, B-iii, C-ii, D-iv (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-ii, C-i, D-iv (d) A-iii, B-i, C-ii, D-iv
34. బహులకాన్ని (జాబితా I) దాని ఏకలకంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I
A. పాలిథీన్
B. PVC
C. టెఫ్లాన్
D. పాలిప్రొపీన్
జాబితా II
(i) CF₂=CF₂
(ii) CH₂=CHCH₃
(iii) CH₂=CH₂
(iv) CH₂=CHCl
(a) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-iii, B-iv, C-ii, D-i
35. కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ఆల్కీన్ల పట్ల చర్యాశీలత HI > HBr > HCl.
B. పెరాక్సైడ్ ప్రభావాన్ని HBr మాత్రమే చూపుతుంది.
C. పెరాక్సైడ్ ఉన్నప్పుడు, లేనప్పుడు but-2-ene తో HBr వేర్వేరు ఉత్పన్నాలను ఇస్తుంది.
D. బ్రోమిన్ వలయ బ్రోమోనియం అయాన్ ద్వారా ఆల్కీన్కు సంకలనం చెందుతుంది.
E. Baeyer కారకం ఈథీన్ను ethane-1,2-diol గా మారుస్తుంది.
(a) 3 (b) 5 (c) 4 (d) 2
36. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. HBr అయానిక సంకలనంలో H⁺ ముందుగా ఆల్కీన్కు చేరుతుంది.
B. పెరాక్సైడ్ ప్రభావంలో Br· ముందుగా ఆల్కీన్కు చేరుతుంది.
C. H–Cl బంధం బలహీనమైనది కాబట్టి HCl పెరాక్సైడ్ ప్రభావాన్ని చూపుతుంది.
D. పెరాక్సైడ్ ప్రభావంలో ఎక్కువ స్థిరమైన కార్బన్ ప్రాతిపదిక వచ్చేలా Br· చేరుతుంది.
(a) A, C మాత్రమే (b) A, B, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D
37. ఓజోనోలిసిస్ గురించి కింది వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ఓజోనోలిసిస్, తర్వాత Zn/H₂O ఆల్డిహైడ్లు లేదా/మరియు కీటోన్లను ఇస్తుంది.
B. H₂O₂ ఆల్డిహైడ్లను ఆమ్లాలుగా ఆక్సీకరణం చేయకుండా Zn ధూళి ఆపుతుంది.
C. సైక్లోహెక్సీన్ ఓజోనోలిసిస్ ఒకే ఉత్పన్నం యొక్క రెండు అణువులను ఇస్తుంది.
D. ప్రొపనోన్ను మాత్రమే ఇచ్చే ఆల్కీన్ 2,3-dimethylbut-2-ene.
(a) 3 (b) 2 (c) 4 (d) 1
38. సరైన వాక్యాల సమూహాన్ని ఎంచుకోండి.
A. 3-methylbut-1-ene కు HCl సంకలనం చెంది ప్రధానంగా 2-chloro-2-methylbutane వస్తుంది.
B. 1,2-హైడ్రైడ్ స్థానభ్రంశం 2° కార్బోకాటయాన్ను ఎక్కువ స్థిరమైన 3° కార్బోకాటయాన్గా మార్చగలదు.
C. పెరాక్సైడ్ ప్రారంభించే HBr సంకలనంలోనూ కార్బోకాటయాన్ పునర్వ్యవస్థీకరణం జరుగుతుంది.
D. చల్లని గాఢ H₂SO₄ ప్రొపీన్కు సంకలనం చెంది ప్రధానంగా ప్రొపైల్ హైడ్రోజన్ సల్ఫేట్ (1-సాదృశ్యకం) ను ఇస్తుంది.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) B, D మాత్రమే (c) A, D మాత్రమే (d) A, B మాత్రమే
39. ప్రొపీన్కు HBr అయానిక సంకలనం శక్తి వక్రంలో రెండు శిఖరాలు ఉన్నాయి: మొదటి శిఖరం రెండోదాని కంటే చాలా ఎత్తుగా ఉంది, రెంటి మధ్య ఒక లోతు తక్కువ లోయ ఉంది. ఏ వివరణ సరైనది? (a) రెండో దశకు ఎక్కువ ఉత్తేజకారక శక్తి ఉంది, అదే రేటును నిర్ణయిస్తుంది (b) కార్బోకాటయాన్ ఏర్పడే మొదటి దశకు ఎక్కువ ఉత్తేజకారక శక్తి ఉంది, అదే రేటు నిర్ణాయక దశ (c) లోయలోని జాతి స్వేచ్ఛా ప్రాతిపదిక (d) చర్య ఒకే సమిష్టి (concerted) దశ
40. C₆H₁₂ ఆల్కీన్ ఓజోనోలిసిస్లో ప్రొపనోన్, propanal లను ఇస్తుంది. ఆ ఆల్కీన్ (a) 2-Methylpent-2-ene (b) Hex-3-ene (c) 3-Methylpent-2-ene (d) 2,3-Dimethylbut-2-ene
41. STP వద్ద 5.6 L ఈథీన్ పూర్తిగా పాలిథీన్గా మారింది. ఏర్పడిన బహులకం ద్రవ్యరాశి (a) 14 g (b) 3.5 g (c) 5.6 g (d) 7.0 g
Q42–43 కు పేరా: ఒక విద్యార్థి 2-methylpropene, (CH₃)₂C=CH₂ తో రెండు ఫ్లాస్కులు సిద్ధం చేసాడు. ఫ్లాస్కు 1 కు చీకటిలో, పెరాక్సైడ్ లేకుండా పొడి HBr కలిపాడు. ఫ్లాస్కు 2 కు కొద్దిగా బెంజాయిల్ పెరాక్సైడ్తో HBr కలిపాడు.
42. ఫ్లాస్కు 1 లో ప్రధాన ఉత్పన్నం (a) 1-Bromo-2-methylpropane (b) 2-Bromobutane (c) 2-Bromo-2-methylpropane (d) 1,2-Dibromo-2-methylpropane
43. ఫ్లాస్కు 2 లో ప్రధాన ఉత్పన్నం, కీలక మధ్యస్థం (a) 1-Bromo-2-methylpropane, 1° కార్బోకాటయాన్ ద్వారా (b) 1-Bromo-2-methylpropane, 3° కార్బన్ ప్రాతిపదిక ద్వారా (c) 2-Bromo-2-methylpropane, 3° కార్బోకాటయాన్ ద్వారా (d) 2-Bromo-2-methylpropane, 1° ప్రాతిపదిక ద్వారా
44. ఒక ఆల్కీన్ X (C₅H₁₀) HBr తో 2-bromo-2-methylbutane ను, ఓజోనోలిసిస్లో ఫార్మాల్డిహైడ్, butanone లను ఇస్తుంది. X (a) 3-Methylbut-1-ene (b) 2-Methylbut-2-ene (c) Pent-1-ene (d) 2-Methylbut-1-ene
45. 0.1 mol ఆల్కీన్ STP వద్ద 2.24 L H₂ ను గ్రహిస్తుంది, దాని ఓజోనోలిసిస్ ఎసిటాల్డిహైడ్ను మాత్రమే ఇస్తుంది. దాని గురించి ఏ వాక్యం సరైనది? (a) అది 2-methylpropene (b) పెరాక్సైడ్తో HBr తో 1-bromobutane ను ఇస్తుంది (c) దానికి cis, trans సాదృశ్యకాలు ఉన్నాయి (d) వేడి ఆమ్లయుత KMnO₄ దానిని ప్రొపనోన్గా మారుస్తుంది
స్థాయి 4 జవాబులు
| Q | Ans | కారణం |
|---|---|---|
| 31 | b | Markovnikov → 2-bromo; పెరాక్సైడ్ → 1-bromo; జలయోజనం → propan-2-ol; Br₂ → సామీప్య డైబ్రోమైడ్ |
| 32 | a | ప్రతి భాగంపై C=C స్థానంలో రెండు C=O |
| 33 | d | =CH₂ → CO₂; =CHCH₃ → CH₃COOH; =C(CH₃)₂ → ప్రొపనోన్ |
| 34 | c | PVC వినైల్ క్లోరైడ్ నుంచి; టెఫ్లాన్ టెట్రాఫ్లోరోఈథీన్ నుంచి |
| 35 | c | C తప్పు: but-2-ene సౌష్ఠవం, రెండు మార్గాలూ 2-bromobutane నే ఇస్తాయి |
| 36 | b | H–Cl బలమైనది; HCl పెరాక్సైడ్ ప్రభావం చూపదు |
| 37 | a | C తప్పు: వలయం తెరుచుకుని hexanedial ఒకే అణువు వస్తుంది |
| 38 | d | ప్రాతిపదిక సంకలనంలో స్థానభ్రంశం ఉండదు; చల్లని గాఢ H₂SO₄ Markovnikov నియమాన్నే పాటిస్తుంది (ఐసోప్రొపైల్) |
| 39 | b | కార్బోకాటయాన్ ఏర్పడటం నెమ్మది; Br⁻ చేరడం వేగం |
| 40 | a | (CH₃)₂C= ను =CHCH₂CH₃ తో కలపండి → (CH₃)₂C=CHCH₂CH₃ |
| 41 | d | 5.6/22.4 = 0.25 mol × 28 g/mol = 7.0 g |
| 42 | c | CH₂ కు H⁺ చేరితే 3° కాటయాన్; Br⁻ అక్కడ చేరుతుంది |
| 43 | b | Br· CH₂ కు చేరి 3° ప్రాతిపదిక వస్తుంది; తర్వాత H ఆ కార్బన్కు చేరుతుంది |
| 44 | d | CH₂=C(CH₃)CH₂CH₃ రెండింటికీ సరిపోతుంది; 3-methylbut-1-ene అయితే 2-methylpropanal వస్తుంది |
| 45 | c | ఒక C=C, రెండు CH₃CH= సగభాగాలు → but-2-ene; దానికి cis, trans రూపాలు ఉన్నాయి |