ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయం, నీటిపారుదల, పంటల నోట్స్ (APPSC, AP పోలీస్ కోసం)

AP పరీక్షల్లో వ్యవసాయ ప్రశ్నలు అరుదుగా కేవలం సంఖ్యను అడుగుతాయి. అవి సంబంధాన్ని అడుగుతాయి: ఏ పంట ఏ ప్రాంతంతో ముడిపడి ఉంది, ఏ రుతువులో పండుతుంది, నీరు దానికి ఎలా చేరుతుంది. వరిని "డెల్టా" అని, వేరుశనగను "పొడి భూమి" అని నేర్చుకుని, ఆపై మినహాయింపులను జోడించుకునే అభ్యర్థి చాలా ప్రశ్నలకు తర్కంతోనే సమాధానం ఇవ్వగలడు. APPSC, AP పోలీస్ SI, కానిస్టేబుల్ సన్నద్ధతకు ఈ నైపుణ్యాన్ని ఈ గైడ్ పెంపొందిస్తుంది. ఇందులో AP సామాజిక-ఆర్థిక సర్వే 2024-25 నుంచి తేదీ ఉన్న అధికారిక అంకెలను కూడా ఇచ్చాం, కాబట్టి ఏ అంకెలు నిస్సంకోచంగా చెప్పవచ్చో మీకు తెలుస్తుంది.

ఇది పూర్తి అధ్యయన పుస్తకం AP Agriculture, Irrigation and Cropsకు తోడుగా ఉండే వ్యాసం; ఆ పుస్తకంలో పటాలు, వివరణతో కూడిన ప్రాక్టీస్ సెట్లు ఉన్నాయి. నదులు, ప్రాజెక్టుల కోసం AP నదులు, ఆనకట్టలు, నీటిపారుదల ప్రాజెక్టుల నోట్స్ (ఆంగ్లంలో) తో కలిపి చదవండి. ఈ వ్యాసానికి ఆంగ్ల రూపం AP Agriculture Notes for APPSC & SI.

గుర్తుంచుకోండి: పంటల ర్యాంకులు, విస్తీర్ణం, పథకాల వివరాలు ప్రతి ఏడాది మారతాయి. కింది సంబంధాలు స్థిరమైన జ్ఞాపక ఆధారాలు; అంకెలకు సంవత్సరం, అంచనా రకం రాశాం. పరీక్షకు ముందు ఏ తేదీ అంకెనైనా తాజా అధికారిక మూలంతో సరిచూడండి.

1. భూమి, నేల, వర్షపాతం: పునాది పొర

రాష్ట్ర భౌగోళిక విస్తీర్ణం సుమారు 162.97 లక్షల హెక్టార్లు అని సర్వే చెబుతుంది. 2023-24లో నికర విత్తిన విస్తీర్ణం (చేపల సాగుతో కలిపి) 49.55 లక్షల హెక్టార్లు, అంటే 30.40 శాతం. అడవులు 36.88 లక్షల హెక్టార్లు (22.63 శాతం), వ్యవసాయేతర వినియోగ భూమి 20.93 లక్షల హెక్టార్లు (12.84 శాతం), ప్రస్తుత బీడు (current fallow) 24.29 లక్షల హెక్టార్లు (14.90 శాతం), బంజరు మరియు సాగుకు పనికిరాని భూమి 13.35 లక్షల హెక్టార్లు (8.19 శాతం). దీర్ఘకాలంలో నికర విత్తిన విస్తీర్ణం తగ్గింది: 2008-09లో 67.26 లక్షల హెక్టార్ల నుంచి 2023-24లో 49.55 లక్షల హెక్టార్లకు, అంటే సుమారు 17.7 లక్షల హెక్టార్ల తగ్గుదల. "ప్రస్తుత బీడు" అంటే ఆ ఏడాది పంట వేయకుండా వదిలిన భూమి, సాగు చేయలేని భూమి కాదు (అది బంజరు వర్గం) అని గుర్తుంచుకోవడం మంచి అలవాటు.

నేల ఏర్పాటు శీతోష్ణస్థితి, ఎత్తు, మూల శిలలపై ఆధారపడుతుంది. AP నేలలు ప్రధానంగా ఇసుక, ఒండ్రు, బంకమట్టి వేర్వేరు నిష్పత్తుల్లో కలిసినవి. 22 నేల వర్గాల్లో పది ప్రధానమైనవని, అవి రాష్ట్ర విస్తీర్ణంలో 88 శాతానికి పైగా ఉన్నాయని సర్వే పేర్కొంటుంది. నేల రకాల పటం కొలిచిన సారవంతత కాదు; క్షేత్రస్థాయి నేల పరీక్షలే సిఫార్సులకు మార్గదర్శకం. "నల్లరేగడి అంటే ప్రతిచోటా పత్తి" అనే వాక్యం అతి సాధారణీకరణ.

సర్వే రాష్ట్రాన్ని ఆరు వ్యవసాయ వాతావరణ మండలాలుగా విభజిస్తుంది. వాటిని జిల్లాల సమూహాల జాబితాగా నేర్చుకోండి.

మండలం	సర్వేలో పేర్కొన్న జిల్లాలు (పాత జిల్లా పేర్లు)
ఉత్తర తీర మండలం	శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, విశాఖపట్నం
గోదావరి మండలం	తూర్పు గోదావరి, పశ్చిమ గోదావరి
కృష్ణా మండలం	కృష్ణా, గుంటూరు, ప్రకాశం
దక్షిణ మండలం	చిత్తూరు, YSR కడప, SPS నెల్లూరు
తక్కువ వర్షపాత మండలం	కర్నూలు, అనంతపురం
ఎత్తైన, గిరిజన ప్రాంతాల మండలం	శ్రీకాకుళం, విశాఖపట్నం, తూర్పు గోదావరి గిరిజన ప్రాంతాలు

జిల్లాలను 2022లో, ఆ తర్వాత 2025 డిసెంబర్ 31 నుంచి అమలులోకి వచ్చేలా (ఇప్పుడు 28 జిల్లాలు, మంత్రివర్గ నిర్ణయంపై నివేదికల ప్రకారం) పునర్వ్యవస్థీకరించారు కాబట్టి, ఈ మండలాల పట్టికలో సర్వే వాడినట్లే పాత జిల్లా పేర్లు ఉంచాం. ఇది పరిపాలనా కాల భేదం: మండలం స్థిరం, జిల్లా పేర్లు మారాయి.

వర్షపాతం దిగుబడులను నడిపిస్తుంది. 2024-25లో నైరుతి రుతుపవనాల కాలంలో (జూన్ నుంచి సెప్టెంబర్) 681.6 మి.మీ. వర్షం కురిసింది, ఇది సాధారణ 574.7 మి.మీ. కంటే 18.6 శాతం ఎక్కువ; ఈశాన్య రుతుపవనాల కాలంలో (అక్టోబర్ నుంచి డిసెంబర్) 278.7 మి.మీ., సాధారణ 285.3 మి.మీ. కంటే 2.3 శాతం తక్కువ. 2024 జూన్ నుంచి డిసెంబర్ వరకు సగటు 960.3 మి.మీ., సాధారణం 860.0 మి.మీ. కంటే 11.7 శాతం ఎక్కువ. అంతకు ముందు సంవత్సరం లోటు సంవత్సరం: 860.0 మి.మీ.కు బదులు 718.2 మి.మీ., అంటే 16.5 శాతం తక్కువ. ఈ రెండు సంవత్సరాల తేడా 2024-25లో ఆహారధాన్యాల ఉత్పత్తి ఎందుకు పెరిగిందో కొంత వివరిస్తుంది. రెండు రుతుపవనాలను విడిగా గుర్తుంచుకోండి: నైరుతి రుతుపవనాలు ఖరీఫ్ సీజన్‌ను పోషిస్తాయి, ఈశాన్య రుతుపవనాలు తీరప్రాంతంలో భారీ వర్షాల కాలం.

2. ప్రదేశం, రుతువు, నీరు: మూడు భాగాల సంబంధం

ఏ పంటకైనా మూడు ప్రశ్నలు అడగండి. ఎక్కడ ముఖ్యమైనది? ఏ రుతువులో పండుతుంది? నీరు ఎలా చేరుతుంది? ముందు పంటను వర్గీకరించండి: ధాన్యం, పప్పుధాన్యం, నూనెగింజ, నార పంట, సుగంధ ద్రవ్యం, చక్కెర పంట లేదా పండు. తర్వాత ఒక నమోదైన జిల్లా ఉదాహరణను, దాని నీటి వనరును జోడించండి. జిల్లాతో సంబంధం అంటే ప్రత్యేకత కాదు. గుంటూరు మిరపకు ప్రసిద్ధి, కానీ అక్కడ ధాన్యాలు, పప్పుధాన్యాలు కూడా పండుతాయి. పంటల పటంలోని చుక్క నమోదైన ఉదాహరణను చూపుతుంది, సాగు విస్తీర్ణ సరిహద్దును కాదు.

3. ఖరీఫ్, రబీ, వేసవి

• ఖరీఫ్: నైరుతి రుతుపవనాలతో, వర్షాకాలపు విత్తనాలతో ముడిపడి ఉంటుంది.
• రబీ: రుతుపవనాల తర్వాత చల్లని, పొడి నెలల్లోకి కొనసాగుతుంది.
• వేసవి (జైద్): నీరు అందుబాటులో ఉన్న చోట మధ్యలో వచ్చే చిన్న సీజన్.

ఇవి సమయ వర్గాలు, స్థిరమైన పంటల జాబితాలు కావు. AP లో వరి ఖరీఫ్, రబీ రెండింటిలోనూ పండుతుంది, కాబట్టి "వరి ఎప్పుడూ ఖరీఫ్ పంటే" అనేది చాలా కఠినమైన వాక్యం. 2024-25కు సర్వే రెండవ ముందస్తు అంచనాలు ఈ విభజనను స్పష్టంగా చూపుతాయి.

అంశం	2023-24	2024-25 (రెండవ ముందస్తు అంచనా)
ఆహారధాన్యాల విస్తీర్ణం, ఖరీఫ్	18.13 లక్షల హెక్టార్లు	20.36 లక్షల హెక్టార్లు
ఆహారధాన్యాల విస్తీర్ణం, రబీ	15.11 లక్షల హెక్టార్లు	17.15 లక్షల హెక్టార్లు
ఆహారధాన్యాల విస్తీర్ణం, మొత్తం	33.24 లక్షల హెక్టార్లు	37.51 లక్షల హెక్టార్లు
ఆహారధాన్యాల ఉత్పత్తి, మొత్తం	143.31 లక్షల టన్నులు	161.86 లక్షల టన్నులు
వరి విస్తీర్ణం, మొత్తం	19.21 లక్షల హెక్టార్లు	20.97 లక్షల హెక్టార్లు
వరి ఉత్పత్తి, మొత్తం	112.57 లక్షల టన్నులు	127.15 లక్షల టన్నులు

లెక్కను ఒకసారి చేసి చూడండి. ఆహారధాన్యాల ఉత్పత్తి 143.31 నుంచి 161.86 లక్షల టన్నులకు పెరిగింది, అంటే 18.55 లక్షల టన్నుల పెరుగుదల, 12.94 శాతం. విస్తీర్ణం 12.85 శాతం పెరిగింది, కాబట్టి ఉత్పత్తి పెరుగుదలలో ఎక్కువ భాగం దిగుబడి పెరగడం కంటే విత్తిన విస్తీర్ణం పెరగడం వల్లనే. వరిలో విస్తీర్ణం 9.16 శాతం, ఉత్పత్తి 12.95 శాతం పెరిగాయి, అంటే వరి దిగుబడి మెరుగైంది. రబీ వరి ప్రత్యేకం: విస్తీర్ణం 20.73 శాతం పెరిగి 6.93 లక్షల హెక్టార్లు, ఉత్పత్తి 17.04 శాతం పెరిగి 48.36 లక్షల టన్నులు. ఇవి ముందస్తు అంచనాలు, సవరణలకు లోనవుతాయి; కాబట్టి "2024-25, రెండవ ముందస్తు అంచనా" అని చెప్పండి. పంట తీవ్రత (స్థూల సాగు విస్తీర్ణాన్ని నికర సాగు విస్తీర్ణంతో భాగించగా వచ్చేది) 2023-24లో 1.21 వద్ద స్థిరంగా ఉంది.

రెండు రుతువులు కలిసే పంటను రెండు సంవత్సరాలతో రాయాలి, ఉదాహరణకు 2024-25; వరి దిగుబడిని అదే రుతువు, అదే సంవత్సరపు ఉత్పత్తి, విస్తీర్ణం నుంచే లెక్కించాలి.

4. వర్గాల వారీగా పంటలు

వర్గాల వారీగా క్రమబద్ధీకరించడం తప్పు ఎంపికలను తొలగించడానికి వేగవంతమైన మార్గం.

వర్గం	పంటలు	గమనికలు
ధాన్యం	వరి, మొక్కజొన్న	వరి మొక్క, ధాన్యం; బియ్యం ప్రాసెస్ చేసిన ధాన్యం
చిరుధాన్యాలు / ముతక ధాన్యాలు	జొన్న, సజ్జ, రాగి	ఒకే జాతి కాదు; అవసరాలు వేరు
పప్పుధాన్యాలు	కందులు, మినుములు, పెసలు, శనగలు	"గ్రామ్" అంటే ఒక్కటే కాదు, స్పష్టత కావాలి
నూనెగింజలు	వేరుశనగ, నువ్వులు, ఆముదం, పొద్దుతిరుగుడు	పంట గణాంకాల్లో వేరుశనగ నూనెగింజ
నార పంట	పత్తి	జిన్నింగ్, స్పిన్నింగ్ మిల్లులతో సంబంధం
సుగంధ ద్రవ్యం	మిరప, పసుపు	ఉద్యాన, వాణిజ్య పంటలు కూడా
చక్కెర పంట	చెరకు	దీర్ఘకాలిక పంట, మిల్లులతో ముడిపడింది
పండు / తోట పంట	మామిడి, అరటి, బత్తాయి, నిమ్మ, ఆయిల్ పామ్, కొబ్బరి, కోకో	బహువార్షిక లేదా తోట పంటలు

పొగాకు వాణిజ్య పంట, ఆహారధాన్యం కాదు. పంటల విస్తీర్ణం ఎలా కదులుతుందో సర్వే అనుబంధాల్లోని రెండు అంకెలు చూపుతాయి. 2024-25లో (రెండవ ముందస్తు అంచనా) మొక్కజొన్న విస్తీర్ణం సుమారు 3.20 లక్షల హెక్టార్లు, 2023-24లో 2.92 లక్షల హెక్టార్లు. వేరుశనగలో దీర్ఘకాల క్షీణత కనిపిస్తుంది: మొత్తం విస్తీర్ణం 2013-14లో సుమారు 11.76 లక్షల హెక్టార్లు, 2014-15లో 8.74 లక్షల హెక్టార్లు, 2023-24లో సుమారు 3.12 లక్షల హెక్టార్లకు పడిపోయి, 2024-25లో (రెండవ ముందస్తు అంచనా) సుమారు 3.46 లక్షల హెక్టార్లకు కొద్దిగా పెరిగింది; ఉత్పత్తి సుమారు 4.2 లక్షల టన్నులు. వీటిని ధోరణులుగా చదవండి: వేరుశనగ విస్తీర్ణం శిఖరం కంటే చాలా తక్కువ, వరి, మొక్కజొన్న విస్తీర్ణం పెరిగింది. "వేరుశనగ విస్తీర్ణం ప్రతి ఏడాది పెరుగుతోంది" అనే వాక్యం తప్పు.

5. పంట మరియు జిల్లా ఆధారాలు

ఇవి గుర్తుంచుకోవాల్సిన నమోదైన సంబంధాలు, ఎప్పుడూ "ఉదాహరణ" అనే మాటతో. జిల్లాల వారీ ఎగుమతి ఉత్పత్తుల జాబితా, ఉద్యాన గమనికలు వీటికి ఆధారం.

• కృష్ణా డెల్టా, మచిలీపట్నం ప్రాంతం: వరి, దానితో పాటు మొక్కజొన్న, జొన్న, పత్తి, చెరకు, వేరుశనగ, పప్పుధాన్యాలు, మిరప. తీర జిల్లా అంటే ఒకే పంట జిల్లా కాదు.
• గుంటూరు: మిరప ప్రముఖ పంట; అదనంగా పసుపు, నూలు (cotton yarn), సర్వే ఎగుమతి ఉత్పత్తుల పట్టిక ప్రకారం.
• అనంతపురం: సర్వే జాబితాలో వేరుశనగ ఉత్పత్తులు, చిరుధాన్య ఉత్పత్తులు ఈ జిల్లాకు ఎదురుగా ఉన్నాయి; అనంతపురం తక్కువ వర్షపాత మండలంలోని పొడి జిల్లా; "రాయలసీమలో వరి లేదు" అనేది తప్పు, ఎందుకంటే ఆ జిల్లాలో కొంత వరి పండుతుంది.
• చిత్తూరు: మామిడి (జాబితాలో మామిడి గుజ్జు ఉంది); అదే పట్టికలో విజయనగరానికి కూడా మామిడి ఉంది.
• రాయలసీమ ఉద్యానం: రాష్ట్ర ఉద్యాన విస్తీర్ణంలో రాయలసీమ 19.50 లక్షల ఎకరాలు (45 శాతం), ఉత్పత్తిలో 189.69 లక్షల టన్నులు (52 శాతం) అందిస్తుందని, సర్వే వివరించిన కాలంలో తాడిపత్రి రైల్వే స్టేషన్ నుంచి ఎనిమిది అరటి రైళ్లు నడిచాయని సర్వే చెబుతుంది.
• అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా: ఎగుమతి జాబితాలో కాఫీ ఉంది; గిరిజన జిల్లాలో కాఫీ క్లస్టర్ల గురించి కూడా సర్వే పేర్కొంటుంది.
• కోనసీమ, కాకినాడ, కృష్ణా, తీర జిల్లాలు: కొబ్బరి పీచు ఉత్పత్తులు, ఘనీభవించిన రొయ్యలు, బియ్యం ఎగుమతి ఉత్పత్తుల్లో కనిపిస్తాయి; ఇది వ్యవసాయం, ఆక్వాకల్చర్, ప్రాసెసింగ్ మధ్య సంబంధాన్ని చూపుతుంది.

దుగ్గిరాల గుంటూరు వివరణలో పసుపు కేంద్రం. ఆ ప్రదేశాన్ని అదే పేరుతో ఉన్న వ్యక్తితో కలపవద్దు; చరిత్ర ప్రశ్నల్లో ఇది తెలిసిన తప్పుదారి. ఈ జిల్లాలు పటంలో ఎక్కడ ఉన్నాయో చూడటానికి 28 జిల్లాల వాస్తవాల పత్రం (ఆంగ్లంలో) చూడండి.

6. ఉద్యాన మరియు తోట పంటలు

ఉద్యానం వ్యవసాయ ఆర్థిక వ్యవస్థలో చురుకైన భాగం; సర్వే ఇచ్చిన అంకెలను సంవత్సరంతో తెలుసుకోవడం విలువైనది.

• ఉద్యాన విస్తీర్ణం: 18.23 లక్షల హెక్టార్లు, ఉత్పత్తి 365.92 లక్షల టన్నులు, ఇది జాతీయ ఉత్పత్తిలో 15.6 శాతమని చెబుతారు. AP భారతదేశంలో అతిపెద్ద పండ్ల ఉత్పత్తిదారుగా వర్ణించబడింది.
• ర్యాంకులు: మామిడి, బత్తాయి, పసుపులో రెండవ స్థానం (సర్వే ప్రకారం); ఆయిల్ పామ్, బొప్పాయి, నిమ్మ, కోకో, టమాటా, మిరపలో గణనీయమైన ఉత్పాదకత.
• ఆయిల్ పామ్: 2.27 లక్షల హెక్టార్లు, 1.74 లక్షల రైతులు, 2023-24లో 17.63 లక్షల టన్నుల తాజా పండ్ల గుత్తులు, 3.10 లక్షల టన్నుల ముడి పామ్ నూనె; విస్తీర్ణం, ఉత్పత్తి, ఉత్పాదకతలో AP ముందుందని సర్వే వర్ణిస్తుంది.
• కొబ్బరి: దేశంలో నాలుగో స్థానం, 1.06 లక్షల హెక్టార్లు, సుమారు 1,709 మిలియన్ కాయలు.
• సర్వే పేర్కొన్న వృద్ధి ఇంజన్ పంటలు పదకొండు: అరటి, మామిడి, మిరప, ఆయిల్ పామ్, కోకో, డ్రాగన్ ఫ్రూట్, ఉల్లి, జీడిమామిడి, కొబ్బరి, టమాటా, కాఫీ; వీటిని 24 క్లస్టర్లలో ప్రోత్సహిస్తున్నారు.

ఒక లెక్క పోలిక: 18.23 లక్షల హెక్టార్ల నుంచి 365.92 లక్షల టన్నులు ఉత్పత్తి అయితే సగటు ఉత్పత్తి హెక్టారుకు సుమారు 20 టన్నులు. పై పట్టికలోని 2024-25 వరి సగటు (127.15ను 20.97తో భాగిస్తే) హెక్టారుకు సుమారు 6.1 టన్నులు. అంటే ఉద్యాన పంటలకు హెక్టారుకు ఉత్పత్తి చాలా ఎక్కువ; అందుకే ప్రభుత్వాలు పంటల వైవిధ్యీకరణను ప్రోత్సహిస్తాయి. కానీ ఇది పండ్ల బరువును ధాన్యం బరువుతో కలుపుతుంది, కాబట్టి విలువ సాంద్రతకు ఉదాహరణగా వాడండి, లాభ ప్రకటనగా కాదు.

7. అనుబంధ రంగాలు: పశుపోషణ, మత్స్య, పట్టుపరిశ్రమ

GVAలో "వ్యవసాయం" అనుబంధ కార్యకలాపాలను కలిగి ఉంటుంది కాబట్టి ఈ వాస్తవాలు పంటల వాస్తవాల అంతే ముఖ్యం. 2023-24లో AP గుడ్ల ఉత్పత్తిలో మొదటి స్థానం (2,548.74 లక్షల గుడ్లు), మాంసం ఉత్పత్తిలో ఐదవ స్థానం (10.68 లక్షల టన్నులు), పాల ఉత్పత్తిలో ఏడవ స్థానం (139.94 లక్షల టన్నులు) అని సర్వే నివేదిస్తుంది. 2019 పశుగణనలో 340.60 లక్షల పశువులు, 1,078.63 లక్షల కోళ్లు నమోదయ్యాయి. సర్వే ప్రకారం జాతీయ చేపల ఉత్పత్తిలో AP వాటా సుమారు 30 శాతం, భారత రొయ్యల ఎగుమతుల్లో 31 శాతం; 2024-25లో చేపల ఉత్పత్తి 56.62 లక్షల టన్నుల లక్ష్యానికి గాను 41.38 లక్షల టన్నులు (73.1 శాతం) అని నివేదించారు, ఇది మధ్యంతర అంకె. 61 రోజుల సముద్ర చేపల వేట నిషేధం విధాన చట్రంలో భాగం. కర్ణాటక తర్వాత ముడి పట్టు ఉత్పత్తిలో రాష్ట్రం రెండవ స్థానం; 2024-25లో రూ. 2,701 కోట్ల విలువైన 61,394 టన్నుల పట్టు గూళ్లు, రూ. 2,960 కోట్ల విలువైన 8,458 టన్నుల ముడి పట్టు ఉత్పత్తి అయ్యాయి.

"మొదటి స్థానం" ప్రకటనలను జాగ్రత్తగా చూడండి. అవి సంవత్సరం, ఉత్పత్తి, యూనిట్‌పై ఆధారపడతాయి; కాబట్టి జంటలను (గుడ్లలో మొదటి, పట్టులో కర్ణాటక తర్వాత రెండవ, మామిడి, పసుపులో రెండవ) సంవత్సరంతో గుర్తుంచుకోండి.

8. నీటిపారుదల: వనరులు, సామర్థ్యం, ప్రాజెక్టులు

గోదావరి, కృష్ణా డెల్టాలు నీటిపారుదల వ్యవసాయానికి కేంద్రం. డెల్టా అంటే నది ముఖద్వారం దగ్గర ఉండే లోతట్టు, అవక్షేపాలు పేరుకున్న ప్రాంతం; అక్కడ కాలువలు, బ్యారేజీలు నియంత్రిత ప్రవాహాలను పంపిణీ చేస్తాయి. డెల్టాలో ఉండటం అంటే ప్రతి రుతువులో పూర్తి నీరు అని కాదు, ప్రతి హెక్టారులో వరి పండుతుందనీ కాదు. రాష్ట్రంలో సుమారు 40 పెద్ద, మధ్య, చిన్న నదులు ఉన్నాయని, వాటిలో 15 అంతర్రాష్ట్ర నదులని, గోదావరి, కృష్ణా, పెన్నా, వంశధార, నాగావళి నీటిపారుదల నీటిని అందించే ప్రధాన ద్వీపకల్ప నదులని సర్వే చెబుతుంది.

కొలమానం (సర్వే 2024-25)	విలువ
సృష్టించిన నీటిపారుదల సామర్థ్యం, 2024 డిసెంబర్ 31 నాటికి	106.15 లక్షల ఎకరాలు
అందులో భారీ నీటిపారుదల	66.81 లక్షల ఎకరాలు
అందులో మధ్యతరహా నీటిపారుదల	5.62 లక్షల ఎకరాలు
అందులో చిన్న నీటిపారుదల	25.60 లక్షల ఎకరాలు
అందులో APSIDC	8.12 లక్షల ఎకరాలు
నికర నీటిపారుదల విస్తీర్ణం, 2023-24	26.03 లక్షల హెక్టార్లు (2022-23 కంటే 8.86% తగ్గుదల)
స్థూల నీటిపారుదల విస్తీర్ణం, 2023-24	32.71 లక్షల హెక్టార్లు (10.53% తగ్గుదల)

తేడాను గమనించండి. సృష్టించిన నీటిపారుదల సామర్థ్యం (irrigation potential) రూపకల్పన చేసిన శక్తి; నికర నీటిపారుదల విస్తీర్ణం ఆ ఏడాది నిజంగా నీరు అందిన విస్తీర్ణం. ఈ రెండూ వేరు; సామర్థ్యం అంకెను నీరు అందిన విస్తీర్ణంగా ఎప్పుడూ చెప్పవద్దు. ఆయకట్టు అంటే ఉద్దేశించిన లేదా సేవలు అందే కమాండ్; రూపకల్పన కమాండ్, సృష్టించిన సామర్థ్యం, వినియోగించిన సామర్థ్యం, నిజంగా నీరు అందిన విస్తీర్ణం వేర్వేరు కొలమానాలు. హెడ్‌వర్క్ పటంలో ఉండే బిందువు, దాని కమాండ్ ప్రాంతం వేర్వేరు జ్యామితులు.

ముఖ్యమైన ప్రాజెక్టు జంటలు:

• ప్రకాశం బ్యారేజీ, నాగార్జునసాగర్ కృష్ణా నదిపై ఉన్నాయి. ప్రకాశం బ్యారేజీ విజయవాడ వద్ద ఉన్న మళ్లింపు నిర్మాణం; టంగుటూరి ప్రకాశం అనే వ్యక్తి నుంచి, ప్రకాశం జిల్లా నుంచి భిన్నమైనది.
• పోలవరం గోదావరిపై, ఏలూరు జిల్లాలో, ధవళేశ్వరం వద్ద ఉన్న సర్ ఆర్థర్ కాటన్ బ్యారేజీకి సుమారు 42 కి.మీ. ఎగువన ఉంది. దీన్ని 1941లో ఆలోచించారు, 2005లో జలయజ్ఞం కార్యక్రమం కింద ప్రారంభించారు, AP పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం 2014 కింద జాతీయ ప్రాజెక్టు హోదా లభించింది. సర్వే ప్రకారం స్థూల జలాశయ సామర్థ్యం 194.6 TMC, తూర్పు గోదావరి, పశ్చిమ గోదావరి, విశాఖపట్నం, కృష్ణా జిల్లాల్లో 7.20 లక్షల ఎకరాలకు నీటిపారుదల, 960 MW జల విద్యుత్తు, కృష్ణా నదికి 80 TMC మళ్లింపు, 540 గ్రామాల్లోని 28.5 లక్షల ప్రజలకు తాగునీరు ఉద్దేశం. 2024 డిసెంబర్ నాటికి భూసేకరణ, పునరావాసంతో కలిపి మొత్తం పురోగతి 53.47 శాతం; హెడ్‌వర్క్స్ 74.92 శాతం, ఎడమ ప్రధాన కాలువ 73 శాతం, కుడి ప్రధాన కాలువ 93 శాతం. జాతీయ ప్రాజెక్టు హోదా పూర్తి అయినట్లు కాదు.
• హంద్రీ నీవా శ్రీశైలం జలాశయ ఫోర్‌షోర్ నుంచి దక్షిణ జిల్లాలకు నీటిని తీసుకెళ్తుంది. ఇది రవాణా పథకం, సహజ ఉపనది కాదు.
• సర్వే నాలుగు ప్రత్యేక ప్రయోజన సంస్థల (SPV) ద్వారా రూ. 77,845 కోట్లకు పైగా వ్యయంతో 54 ప్రాజెక్టులను కూడా పేర్కొంటుంది; ఇవి 9.20 లక్షల ఎకరాల కొత్త ఆయకట్టును సృష్టించి, 49.93 లక్షల ఎకరాలను స్థిరీకరించడం లక్ష్యంగా ఉన్నాయి.

పెద్ద ప్రాజెక్టులు చిత్రంలో ఒక భాగమే. చెరువులు, బావులు, బోర్లు, చిన్న కాలువలు చాలా పొలాలకు నీరిస్తాయి. బావి ఒక వనరు, బిందు సేద్యం ఒక సరఫరా పద్ధతి అని గుర్తుంచుకోండి.

9. సూక్ష్మ నీటిపారుదల, ప్రకృతి వ్యవసాయం, విత్తనాలు

• APMIP (ఆంధ్రప్రదేశ్ సూక్ష్మ నీటిపారుదల ప్రాజెక్టు): 2003 నుంచి అమలవుతోంది; బిందు, తుంపర, సంబంధిత వ్యవస్థలను కలుపుకుంటుంది. 37.90 లక్షల ఎకరాలు సూక్ష్మ నీటిపారుదల కింద ఉన్నాయని, 13.49 లక్షల రైతులకు లబ్ధి కలిగిందని, అందులో రాయలసీమ వాటా 26.85 లక్షల ఎకరాలు (71 శాతం) అని సర్వే చెబుతుంది. "Per Drop More Crop" ఒక లక్ష్యం, కొలిచిన పొదుపు కాదు. బిందు సేద్యం ఉత్పత్తి, ఉత్పాదకతను 30 నుంచి 40 శాతం పెంచుతుందని సర్వే చెబుతుంది; అది శాఖ చేసిన వాదనగా చూడండి.
• బిందు మరియు తుంపర: బిందు నీటిని వేర్ల దగ్గర ఇస్తుంది; తుంపర చల్లుతుంది. ఏదీ నీరు లేని చోట నీటిని సృష్టించదు.
• ప్రకృతి వ్యవసాయం (APCNF): 2024 డిసెంబర్ నాటికి 9.53 లక్షల రైతులు 3.58 లక్షల హెక్టార్లలో ప్రకృతి వ్యవసాయం చేస్తున్నారని సర్వే చెబుతుంది. ఇది ఒక తేదీ నాటి కార్యక్రమ అంకె.
• కౌలు రైతులు: 2025 జనవరి 3 నాటికి 9,13,283 పంట సాగుదారు హక్కు కార్డులు (CCRC) జారీ అయ్యాయి, 2,00,409 మంది రైతులకు రూ. 2,848.77 కోట్లు పంపిణీ అయ్యాయి.
• భూ కమతాలు: సగటు కమతం 2015-16లో 0.94 హెక్టార్ల నుంచి 2021-22లో 0.86 హెక్టార్లకు తగ్గింది, కమతాల సంఖ్య 85.24 లక్షల నుంచి 96.90 లక్షలకు పెరిగింది; ఇది ముక్కలు కావడాన్ని చూపుతుంది.
• విత్తనం, పంట, ధాన్యం వేర్వేరు: విత్తనం నాటే పదార్థం, పంట నిలబడి ఉన్న మొక్క, ధాన్యం కోసిన దిగుబడి.
• అంతర పంటలు, పంట మార్పిడి: వేరుశనగతో కంది, పత్తితో కంది అంతర పంటలకు ఉదాహరణలు. పంట మార్పిడి అంటే అదే భూమిలో రుతువుల మధ్య పంటలను మార్చడం.

10. అంచనాలు, ధరలు, విలువ జోడింపు

• విస్తీర్ణం, ఉత్పత్తి, దిగుబడి: విస్తీర్ణం విత్తిన భూమి, ఉత్పత్తి మొత్తం దిగుబడి, దిగుబడి (yield) ప్రతి యూనిట్ విస్తీర్ణానికి ఉత్పత్తి. ఒక జిల్లా ఎక్కువ విస్తీర్ణంతో ఉత్పత్తిలో ముందుండవచ్చు, మరొక జిల్లాకు దిగుబడి ఎక్కువ ఉండవచ్చు. లక్షల హెక్టార్లు, లక్షల టన్నులు వంటి యూనిట్లను సరిచూడండి.
• ముందస్తు అంచనాలు: ఆర్థిక, గణాంక డైరెక్టరేట్ తుది సంఖ్యల కంటే ముందు ముందస్తు అంచనాలను విడుదల చేస్తుంది; పై 2024-25 ఆహారధాన్యాల సమాచారం రెండవ ముందస్తు అంచనాలు.
• కనీస మద్దతు ధర (MSP): అర్హత ఉన్న పంటలకు జాతీయంగా ప్రకటించే ధర; నిజమైన సేకరణ సంస్థలు, షరతులపై ఆధారపడుతుంది. బడ్జెట్ కేటాయింపు అంటే అందిన చెల్లింపు కాదు. ఆర్థిక అంశాలకు AP ఆర్థిక వ్యవస్థ మరియు బడ్జెట్ నోట్స్ చూడండి. 2026-27 బడ్జెట్‌లో వ్యవసాయానికి రూ. 14,433 కోట్లు, అందులో అన్నదాత సుఖీభవకు రూ. 6,600 కోట్లు అని PRS చూపుతుంది.
• మార్కెట్లు: సర్వే 1,052 గోదాములు, 9,65,492 టన్నుల సామర్థ్యం (అందులో 626 పనిచేస్తున్నాయి) అని, 2024 డిసెంబర్ వరకు e-NAM లావాదేవీ విలువ రూ. 5,954.96 కోట్లు అని నమోదు చేసింది.
• విలువ జోడింపు: వరి నుంచి మిల్లు బియ్యం, మిరప నుంచి పొడి లేదా సాస్, వేరుశనగ నుంచి నూనె, పట్టు గూళ్ల నుంచి పట్టు. ప్రాసెసింగ్ వైపు కోసం AP ఖనిజాలు, పరిశ్రమలు, SEZలు, ఓడరేవుల నోట్స్ చూడండి.

ప్రశ్నలను తర్కంతో ఎలా ఛేదించాలి: మూడు ఉదాహరణలు

ఉదాహరణ 1. "ఈ క్రింది వాటిలో ఏది నూనెగింజ?" అని అడిగి, వేరుశనగ, కంది, పెసలు, జొన్న ఎంపికలు ఇస్తే, ముందు వర్గీకరించండి. కంది, పెసలు పప్పుధాన్యాలు, జొన్న ముతక ధాన్యం, వేరుశనగ నూనెగింజ. మూడు తప్పు ఎంపికలను వర్గం ఆధారంగా తొలగించడం జ్ఞాపకశక్తి కంటే నమ్మదగినది.

ఉదాహరణ 2. "2024-25లో ఆహారధాన్యాల ఉత్పత్తి పెరుగుదలకు ప్రధాన కారణం ఏమిటి?" అనే ప్రశ్నకు లెక్కతో సమాధానం చెప్పవచ్చు. ఉత్పత్తి 12.94 శాతం, విస్తీర్ణం 12.85 శాతం పెరిగాయి; రెండూ దాదాపు సమానం, కాబట్టి దిగుబడి పెరుగుదల కంటే విస్తీర్ణం పెరుగుదల ప్రధాన కారణం. అదే సమయంలో వర్షాలు సాధారణం కంటే 11.7 శాతం ఎక్కువగా కురవడం కూడా సర్వే ప్రస్తావించిన సహాయక అంశం. ఒక్క కారణాన్ని మాత్రమే చెప్పే ఎంపిక కంటే "విస్తీర్ణం, వర్షపాతం" రెండింటినీ చెప్పే ఎంపిక సర్వే సమాచారానికి దగ్గరగా ఉంటుంది.

ఉదాహరణ 3. "పోలవరం ప్రాజెక్టు పూర్తయింది" అనే వాక్యం ఉంటే, సర్వే చెప్పిన స్థితిని గుర్తు చేసుకోండి: 2024 డిసెంబర్ నాటికి మొత్తం పురోగతి 53.47 శాతం, హెడ్‌వర్క్స్ 74.92 శాతం. అది జాతీయ ప్రాజెక్టు హోదా పొందిన ప్రాజెక్టు, కానీ హోదా వేరు, పూర్తి వేరు. తేదీ లేకుండా "పూర్తయింది" అనడం ఉచ్చు. ఈ మూడు ఉదాహరణల్లో ఒకే పద్ధతి ఉంది: వర్గీకరించండి, లెక్క చేయండి, తేదీ చూడండి.

మ్యాప్ ప్రశ్నలకు సిద్ధం కావడం: దశలవారీ పద్ధతి

పటం ఆధారిత ప్రశ్నల్లో చాలామంది తడబడతారు. దాన్ని సులభం చేసే దశలవారీ పద్ధతి ఇది. మొదటి దశ: ఖాళీ ఆంధ్రప్రదేశ్ పటంలో తీరరేఖను, గోదావరి, కృష్ణా, పెన్నా నదులను గీయండి. రెండవ దశ: ఆ నదుల డెల్టాలను గుర్తించండి; గోదావరి డెల్టా కాటన్ బ్యారేజీ నుంచి, కృష్ణా డెల్టా ప్రకాశం బ్యారేజీ నుంచి నీరు పొందుతాయి. మూడవ దశ: ఆరు వ్యవసాయ వాతావరణ మండలాలను పటంపై రంగులతో విభజించండి; తక్కువ వర్షపాత మండలం (కర్నూలు, అనంతపురం ప్రాంతం) లోపలి పొడి భాగంలో ఉంటుంది. నాల్గవ దశ: ప్రతి మండలానికి ఒక ప్రధాన పంటను, ఒక నీటి వనరును రాయండి, ఉదాహరణకు కృష్ణా మండలం: వరి, కాలువలు; తక్కువ వర్షపాత మండలం: వేరుశనగ, బోర్లు, చెరువులు, హంద్రీ నీవా వంటి రవాణా పథకాలు. ఐదవ దశ: ఉద్యాన పంటలకు రాయలసీమను, తీర జిల్లాలకు వరి, ఆక్వాకల్చర్‌ను గుర్తించండి. ఈ ఐదు దశల పటాన్ని ప్రతి వారం ఒకసారి గుర్తు నుంచి గీయండి.

ఈ పద్ధతి ఎందుకు పనిచేస్తుందంటే, పరీక్షలో అడిగే సంబంధాల ప్రశ్నలు (పంట-ప్రాంతం-నీరు) పటంలో స్థానం తెలిసినవారికి సులభం. ఒక పంట పేరు విన్న వెంటనే మనసులో పటంలో ఏ భాగం వస్తుందో చూడగలిగితే, జిల్లా పేర్ల తికమక తగ్గుతుంది. జిల్లాలు మారినా, మండలాలు, నదులు, తీర ప్రాంతం మారవు; అందుకే పటం ఆధారంగా నేర్చుకున్నవారికి పునర్వ్యవస్థీకరణ తర్వాత కూడా తక్కువ ఇబ్బంది ఉంటుంది.

పరీక్షలకు ముఖ్యమైన వాస్తవాలు

• 2023-24 నికర విత్తిన విస్తీర్ణం: 49.55 లక్షల హెక్టార్లు (162.97 లక్షల హెక్టార్లలో 30.40%), సర్వే ప్రకారం.
• 2024-25 ఆహారధాన్యాల ఉత్పత్తి (2వ ముందస్తు అంచనా): 37.51 లక్షల హెక్టార్ల నుంచి 161.86 లక్షల టన్నులు; వరి 127.15 లక్షల టన్నులు.
• ఆరు వ్యవసాయ వాతావరణ మండలాలు, వాటిలో కర్నూలు, అనంతపురంతో కూడిన తక్కువ వర్షపాత మండలం (పాత జిల్లా పేర్లు).
• 2024 డిసెంబర్ 31 నాటికి సృష్టించిన నీటిపారుదల సామర్థ్యం: 106.15 లక్షల ఎకరాలు.
• పోలవరం: గోదావరి, ఏలూరు జిల్లా, జాతీయ ప్రాజెక్టు, స్థూల సామర్థ్యం 194.6 TMC.
• గుడ్ల ఉత్పత్తిలో AP మొదటి స్థానం (2023-24), ముడి పట్టులో కర్ణాటక తర్వాత రెండవ స్థానం.
• వరి ఖరీఫ్, రబీ రెండింటిలో పండుతుంది; వేరుశనగ నూనెగింజ.
• 2025 డిసెంబర్ 31 నుంచి 28 జిల్లాలు.

సాధారణంగా వచ్చే పరీక్ష ఉచ్చులు

1. జిల్లా సంబంధాన్ని ప్రత్యేకంగా భావించడం ("గుంటూరులో మిరప మాత్రమే పండుతుంది").
2. వరి ఖరీఫ్ పంట మాత్రమే అనడం.
3. వేరుశనగను పప్పుధాన్యంగా వర్గీకరించడం; పంట గణాంకాలు దాన్ని నూనెగింజగా చూస్తాయి.
4. దుగ్గిరాల పసుపు ప్రదేశాన్ని అదే పేరున్న వ్యక్తితో కలపడం.
5. ప్రకాశం బ్యారేజీని గోదావరిపై ఉంచడం లేదా ప్రకాశం జిల్లాతో ముడిపెట్టడం.
6. సృష్టించిన నీటిపారుదల సామర్థ్యాన్ని నీరు అందిన విస్తీర్ణంగా చెప్పడం.
7. యూనిట్లు చూడకుండా విస్తీర్ణాన్ని ఉత్పత్తితో పోల్చడం.
8. పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు జిల్లా పట్టికను ప్రస్తుత పట్టికగా వాడటం.
9. విధాన లక్ష్యాన్ని లేదా చట్టపరమైన హోదాను సాధించిన సరఫరా లేదా పూర్తి అయినట్లుగా భావించడం.
10. ముందస్తు అంచనాను తుది అంకెగా చెప్పడం.

7 రోజుల్లో దీన్ని ఎలా పునశ్చరణ చేయాలి

• రోజు 1: భూ వినియోగం, నేలలు, ఆరు మండలాలు, రెండు రుతుపవనాలు.
• రోజు 2: రుతువులు; ఆహారధాన్యాలు, వరి పట్టిక, లెక్కలతో సహా.
• రోజు 3: పంట వర్గాలు, జిల్లా ఆధారాలు.
• రోజు 4: ఉద్యానం, అనుబంధ రంగాలు, సంవత్సర లేబుళ్లతో.
• రోజు 5: నీటిపారుదల: సామర్థ్యం మరియు నీరు అందిన విస్తీర్ణం; కృష్ణా, గోదావరి ప్రాజెక్టు జంటలు.
• రోజు 6: సూక్ష్మ నీటిపారుదల, ప్రకృతి వ్యవసాయం, మార్కెట్లు, ఉచ్చుల జాబితా.
• రోజు 7: వర్గాలు, ఆధారాలను గుర్తు నుంచి చెప్పండి, తర్వాత మాక్ టెస్ట్ విభాగంలో సమయపాలనతో ఒక సెట్.

పది ప్రాక్టీస్ MCQలు

1. AP సామాజిక-ఆర్థిక సర్వే ఎన్ని వ్యవసాయ వాతావరణ మండలాలను వివరిస్తుంది? a) నాలుగు b) ఐదు c) ఆరు d) ఎనిమిది సమాధానం: c.

2. సర్వేలో "తక్కువ వర్షపాత మండలం" ఏ జంటతో ఏర్పడింది? a) గుంటూరు, కృష్ణా b) కర్నూలు, అనంతపురం c) శ్రీకాకుళం, విజయనగరం d) చిత్తూరు, కడప సమాధానం: b.

3. పంట గణాంకాల్లో వేరుశనగను ఏ వర్గంగా చేరుస్తారు? a) పప్పుధాన్యం b) చిరుధాన్యం c) నార పంట d) నూనెగింజ సమాధానం: d.

4. 2024-25 (రెండవ ముందస్తు అంచనా) మొత్తం ఆహారధాన్యాల ఉత్పత్తి: a) 143.31 లక్షల టన్నులు b) 161.86 లక్షల టన్నులు c) 127.15 లక్షల టన్నులు d) 112.57 లక్షల టన్నులు సమాధానం: b. 143.31 అంకె 2023-24కు చెందినది.

5. 2024 డిసెంబర్ 31 నాటికి AP లో సృష్టించిన నీటిపారుదల సామర్థ్యం సుమారు: a) 26 లక్షల ఎకరాలు b) 66.81 లక్షల ఎకరాలు c) 106.15 లక్షల ఎకరాలు d) 7.20 లక్షల ఎకరాలు సమాధానం: c.

6. పోలవరం ప్రాజెక్టు ఏ నదిపై ఉంది? a) కృష్ణా b) గోదావరి c) పెన్నా d) వంశధార సమాధానం: b.

7. ప్రకాశం బ్యారేజీ ఎక్కడ ఉంది? a) నెల్లూరు b) రాజమహేంద్రవరం c) విజయవాడ d) ఒంగోలు సమాధానం: c.

8. AP లో వరి గురించి ఏ వాక్యం సరైనది? a) ఖరీఫ్‌లో మాత్రమే పండుతుంది b) ఖరీఫ్, రబీ రెండింటిలోనూ పండుతుంది c) రాయలసీమలో అసలు పండదు d) అది పప్పుధాన్యం సమాధానం: b.

9. సర్వే ప్రకారం 2023-24లో భారతదేశంలో ఏ ఉత్పత్తిలో AP మొదటి స్థానంలో ఉంది? a) పాలు b) మాంసం c) గుడ్లు d) కాఫీ సమాధానం: c.

10. "ఆయకట్టు" అంటే: a) నీటిపారుదల వనరు కింద ఉద్దేశించిన లేదా సేవలు అందే విస్తీర్ణం b) ఒక రకం నేల c) ఒక రుతువులో నీరు అందిన విస్తీర్ణం మాత్రమే d) పంట రుతువు సమాధానం: a.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

AP లో వరి ఖరీఫ్ పంటా, రబీ పంటా? రెండూ. సర్వే రెండు రుతువుల్లోనూ వరి విస్తీర్ణం, ఉత్పత్తిని నమోదు చేసింది.

ఇతర పంటలు కూడా పండినా పంటల పటంలో మిరపకు గుంటూరు ఎందుకు చూపిస్తారు? పటంలోని చుక్క ఒక నమోదైన ఉదాహరణను చూపుతుంది, ప్రత్యేకతను కాదు.

నీటిపారుదల సామర్థ్యానికి, నీరు అందిన విస్తీర్ణానికి తేడా ఏమిటి? సామర్థ్యం అంటే సృష్టించిన రూపకల్పన శక్తి; నీరు అందిన విస్తీర్ణం అంటే ఆ ఏడాది నిజంగా నీరు పొందిన విస్తీర్ణం.

ముందస్తు అంచనాలు తుది అంకెలా? కావు. తర్వాతి అంచనాలు, తుది అంకెలు వచ్చినప్పుడు అవి సవరించబడతాయి.

ఏ అంకెలు గుర్తుంచుకోవాలి? సంబంధాలను, సంవత్సరంతో కొన్ని లేబుల్ చేసిన ఆధారాలను గుర్తుంచుకోండి (ఉదాహరణకు సామర్థ్యం 106.15 లక్షల ఎకరాలు, ఆహారధాన్యాలు 161.86 లక్షల టన్నులు).

సర్వే 26 జిల్లాలను చెబుతుందా, 28 జిల్లాలనా? 2024-25 సర్వే 26 వాడింది; రాష్ట్రంలో 2025 డిసెంబర్ 31 నుంచి 28 జిల్లాలు.

ఈ వ్యాసాన్ని పుస్తకంతో కలిపి ఎలా వాడాలి? తర్కం, అంకెల కోసం ఈ వ్యాసం చదవండి, తర్వాత పుస్తకంలోని పటాలు, ప్రాక్టీస్ సెట్లు వాడండి.

ఇవి కూడా చదవండి

• AP ఆర్థిక వ్యవస్థ మరియు బడ్జెట్ నోట్స్
• AP ఖనిజాలు, పరిశ్రమలు, SEZలు, ఓడరేవుల నోట్స్
• APPSC అగ్రికల్చర్ ఆఫీసర్
• ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ఉద్యోగ పరీక్షలు 2026
• AP నదులు, ఆనకట్టలు, నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు (ఆంగ్లంలో)
• AP భూగోళశాస్త్రం: నదులు, జిల్లాలు, ఓడరేవులు (ఆంగ్లంలో)
• AP జిల్లాల వారీ వాస్తవాల పత్రం (ఆంగ్లంలో)
• ఆంధ్రప్రదేశ్ హబ్

pareeksha.inలో సాధన చేయండి

చదివిన తర్వాత సమయపాలనతో ప్రశ్నలు చేసి చూసుకోండి. Pareeksha.inలో 10 Lakh+ MCQs, 100+ Exams మరియు 5,000+ Full-Length Mocks ఉన్నాయి; మాక్ టెస్ట్ ఈ వ్యాసంలోని ఏ సంబంధాలను మీరు ఇంకా కలిపేస్తున్నారో చూపిస్తుంది, AP వ్యవసాయ పుస్తకం పటాలు, వివరణ సెట్లు ఇస్తుంది.

మూలాలు మరియు ధృవీకరణ

ఈ వ్యాసం కోసం తెరిచి ఉపయోగించిన పేజీలు:

• AP సామాజిక-ఆర్థిక సర్వే 2024-25, ప్రణాళికా శాఖ (apfinance.gov.inలో ప్రచురితం): భూ వినియోగం, వర్షపాతం, వ్యవసాయ వాతావరణ మండలాలు, ఆహారధాన్యాలు, వరి సమాచారం, పంట విస్తీర్ణ అనుబంధాలు, ఉద్యానం, పశుపోషణ, మత్స్య, పట్టుపరిశ్రమ, నీటిపారుదల సామర్థ్యం, పోలవరం.
• AP బడ్జెట్ విశ్లేషణ 2026-27, PRS లెజిస్లేటివ్ రీసెర్చ్ (prsindia.org): వ్యవసాయ కేటాయింపు.
• 2025 డిసెంబర్ 31 నుంచి అమలైన జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణపై ది న్యూస్ మినిట్ నివేదిక.

ఈ సెషన్‌లో ధృవీకరించనివి: రాష్ట్రానికి సంబంధించి 2025-26 వ్యవసాయ ముందస్తు అంచనాలు (అధికారిక మూలంలో కనబడలేదు); సర్వేలోని 2024 డిసెంబర్ అంకె తర్వాత పోలవరం భౌతిక పురోగతి; హంద్రీ నీవా ప్రాజెక్టు వివరాలు (సాధారణ జ్ఞానం ఆధారంగా చెప్పాం, జల వనరుల శాఖతో సరిచూడండి); దుగ్గిరాల పసుపు కేంద్రం అనే వాక్యం (ఇప్పటికే ఉన్న పుస్తక పాఠం ఆధారంగా); సర్వే అనుబంధాల్లోని పంట విస్తీర్ణ శ్రేణి PDF పట్టిక నుంచి చదివినది, ఒక్క పంట విస్తీర్ణం చెప్పే ముందు అసలు పత్రంలో మళ్లీ సరిచూడండి. తేదీ ఉన్న ఏ అంశానికైనా తాజా అధికారిక నోటిఫికేషన్ చూడండి.