ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆర్థిక వ్యవస్థ మరియు బడ్జెట్ నోట్స్ (APPSC, AP పోలీస్ SI కోసం)

ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రశ్నలు పెద్ద పెద్ద రూపాయి అంకెలతో వస్తాయి కాబట్టి చాలామందికి భయం కలుగుతుంది. కానీ నిజానికి ఈ ప్రశ్నలు కొన్ని సూటి అంశాలనే పరీక్షిస్తాయి: ఒక సంఖ్యను ఏమని పిలుస్తారు, అది ఏ సంవత్సరానికి చెందినది, అది అంచనానా లేక వాస్తవ ఫలితమా, అది నిల్వా (stock) లేక ప్రవాహమా (flow). ఈ నోట్స్ APPSC గ్రూప్ పేపర్లకు, AP పోలీస్ SI మరియు కానిస్టేబుల్ అభ్యర్థులకు ఆ అంశాలను ఒకచోట చేరుస్తాయి. ఇందులోని అంకెలు ఆంధ్రప్రదేశ్ సామాజిక-ఆర్థిక సర్వే 2024-25 (ప్రణాళికా శాఖ, ఆర్థిక శాఖ వెబ్‌సైట్‌లో ప్రచురితం), PRS లెజిస్లేటివ్ రీసెర్చ్ వారి ఆంధ్రప్రదేశ్ బడ్జెట్ విశ్లేషణ 2026-27, 16వ ఆర్థిక సంఘం నివేదిక సారాంశం నుంచి తీసుకున్నవి. ప్రతి అంకె పక్కన సంవత్సరాన్ని, అంచనా రకాన్ని (BE, RE, FAE) రాశాం. కారణం, అంచనాలు సవరించబడతాయి; పాత అంకెను వాడటమే ఒక మార్కు పోవడానికి అత్యంత సాధారణ కారణం.

ఏ పరీక్ష రాయాలో ఇంకా నిర్ణయించుకోకపోతే ముందుగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ఉద్యోగ పరీక్షలు 2026 గైడ్ చదవండి, ఆంధ్రప్రదేశ్ హబ్ చూడండి. మా రీడింగ్ రూమ్ పుస్తకం AP Economy and Budget Highlights 2026-27 అధ్యాయం వారీగా వివరిస్తుంది; ఈ వ్యాసం త్వరగా పునశ్చరణ చేసుకోవడానికి, కారణాలతో సహా రూపొందించిన సంక్షిప్త రూపం. ఈ వ్యాసానికి ఆంగ్ల రూపం AP Economy Notes for APPSC & SI పేరుతో ఉంది.

1. ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆర్థిక వ్యవస్థను ఎలా చదవాలి

మొదట మూడు రంగాల ఆలోచనతో మొదలుపెట్టండి. ప్రాథమిక రంగం వనరులను పండిస్తుంది లేదా వెలికితీస్తుంది: పంటలు, ఉద్యాన పంటలు, పశుపోషణ, చేపల పెంపకం, అడవులు, గనులు. ద్వితీయ రంగం వాటిని రూపాంతరం చేస్తుంది: తయారీ, నిర్మాణం, విద్యుత్తు, నీటి సరఫరా వంటివి. తృతీయ రంగం వాటిని చేరవేస్తుంది, తోడ్పడుతుంది: వ్యాపారం, రవాణా, కమ్యూనికేషన్, బ్యాంకింగ్, స్థిరాస్తి, ప్రభుత్వ పరిపాలన, ఇతర సేవలు. ఒకే ఉత్పత్తి మూడు రంగాల గుండా వెళ్లవచ్చు. డెల్టా పొలంలో పండే వరి ప్రాథమిక రంగం, రైస్ మిల్లు ద్వితీయ రంగం, లారీ, హోల్‌సేల్ వ్యాపారి, బ్యాంకు రుణం తృతీయ రంగం.

సామాజిక-ఆర్థిక సర్వే స్థూల విలువ జోడింపు (GVA)ను మూడు విస్తృత రంగాలుగా విభజిస్తుంది: వ్యవసాయం మరియు అనుబంధ రంగాలు, పరిశ్రమలు, సేవలు. 2024-25కు మొదటి ముందస్తు అంచనాల (First Advance Estimates) ప్రకారం, ప్రస్తుత ధరల వద్ద వాటాలు ఇలా ఉన్నాయి.

విస్తృత రంగం	GVAలో వాటా, 2024-25 (FAE, ప్రస్తుత ధరలు)
వ్యవసాయం మరియు అనుబంధ రంగాలు	35.29%
పరిశ్రమలు	23.18%
సేవలు	41.53%

సేవల రంగం అతి పెద్ద వాటా, వ్యవసాయం-అనుబంధ రంగాలు రెండవది, పరిశ్రమలు మూడవది. ఈ వరుస క్రమం పరీక్షల్లో ఇష్టమైన ప్రశ్న. వ్యవసాయ రాష్ట్రంలో వ్యవసాయమే మొదటి స్థానంలో ఉంటుందని అనుకుంటే పొరపాటు చేస్తాం. ఇక్కడ "వ్యవసాయం" అంటే కేవలం పంటలు కాదని కూడా గుర్తుంచుకోండి. సర్వేలోని ఉప-రంగాల చార్టు (గుండ్రని అంకెలు) ప్రకారం పశుపోషణ సుమారు 12 శాతం, ఉద్యాన పంటలు సుమారు 10 శాతం, చేపలు మరియు ఆక్వాకల్చర్ సుమారు 9 శాతం ఉండగా, చార్టులో "వ్యవసాయం" అని పేర్కొన్న భాగం సుమారు 4 శాతం మాత్రమే, అడవులు 1 శాతం. తయారీ రంగం సుమారు 10 శాతం, నిర్మాణం సుమారు 8 శాతం, గనులు మరియు క్వారీలు సుమారు 2 శాతం. తయారీ రంగం GSDPలో సుమారు 11 శాతం వాటా ఇస్తుందని సర్వే పాఠ్యభాగం కూడా చెబుతుంది. "అనుబంధ కార్యకలాపాల్లో ఏది ఎక్కువ వాటా ఇస్తుంది" అని అడిగితే, ఈ గణాంకాల ప్రకారం పశుపోషణ ఉద్యాన పంటలు, చేపల కంటే ముందుంటుంది.

దీని నుంచి ఒక సంప్రదాయ ఉచ్చు వస్తుంది. ఎక్కువ మందికి ఉపాధి ఇచ్చే రంగమే ఎక్కువ విలువ జోడించే రంగం కావాల్సిన అవసరం లేదు. రాష్ట్ర జనాభాలో సుమారు 60 శాతం మందికి వ్యవసాయం ఆధారమని సర్వే చెబుతుంది, అయినా అది జోడించే విలువలో వాటా మూడో వంతు కంటే కొంచెం ఎక్కువే. ఏ శాతం కనిపించినా దాని హారం (denominator) ఏమిటో, అది ఏ సంవత్సరానికి చెందినదో అడగండి. GVAలో వాటా, కార్మికుల్లో వాటా, బడ్జెట్ ఖర్చులో వాటా అనేవి మూడు వేర్వేరు ప్రశ్నలు, మూడు వేర్వేరు సమాధానాలు.

2. GSDP, GVA మరియు తలసరి ఆదాయం

రాష్ట్ర స్థూల దేశీయోత్పత్తి (GSDP) అంటే ఒక కాలంలో రాష్ట్ర సరిహద్దుల లోపల ఉత్పత్తి అయిన తుది వస్తువులు, సేవల విలువ. GVA అంటే ఉత్పత్తి నుంచి మధ్యంతర వినియోగాన్ని తీసివేయగా వచ్చేది; GSDP అంటే GVAకు ఉత్పత్తులపై పన్నులు కలిపి, ఉత్పత్తులపై సబ్సిడీలు తీసివేసినది. ప్రస్తుత ధరల అంకెల్లో నిజమైన వృద్ధి, ధరల మార్పు కలిసిపోతాయి. స్థిర ధరల అంకెలు ద్రవ్యోల్బణాన్ని తొలగిస్తాయి (సర్వే వాడే సిరీస్‌లో ఆధార సంవత్సరం 2011-12), అందుకే నిజమైన వృద్ధికి అవే సరైన ఆరంభం.

అంశం (AP సామాజిక-ఆర్థిక సర్వే 2024-25)	విలువ
GSDP 2023-24, ప్రస్తుత ధరలు	రూ. 14.22 లక్షల కోట్లు (వృద్ధి 8.60%)
GSDP 2024-25 (FAE), ప్రస్తుత ధరలు	రూ. 16.06 లక్షల కోట్లు (వృద్ధి 12.94%)
GSDP 2023-24, స్థిర 2011-12 ధరలు	రూ. 7.99 లక్షల కోట్లు (వృద్ధి 6.18%)
GSDP 2024-25 (FAE), స్థిర ధరలు	రూ. 8.73 లక్షల కోట్లు (వృద్ధి 9.24%)
దేశ GDP వృద్ధి, 2024-25 (FAE)	స్థిర ధరల్లో 6.4%, ప్రస్తుత ధరల్లో 9.7%

రెండు వృద్ధి రేట్లను అర్థవంతంగా మార్చే ఒక ఉదాహరణ చూద్దాం. 2024-25లో ప్రస్తుత ధరల వృద్ధి 12.94 శాతం, స్థిర ధరల వృద్ధి 9.24 శాతం. 1.1294ను 1.0924తో భాగిస్తే సుమారు 1.034 వస్తుంది, అంటే నామమాత్ర వృద్ధిలో సుమారు 3.4 శాతం ధరల మార్పు వల్ల వచ్చింది. దీన్ని సూచ్యమైన డిఫ్లేటర్ ప్రభావం (implied deflator effect) అంటారు. అందుకే "నిజమైన వృద్ధి" అడిగిన ప్రశ్నకు ప్రస్తుత ధరల అంకెతో సమాధానం చెప్పకూడదు.

అంచనాలు సవరించబడుతూ ఉంటాయి. సర్వేలోని 2024-25 GSDP మొదటి ముందస్తు అంచనా: రూ. 16.06 లక్షల కోట్లు. PRS లెజిస్లేటివ్ రీసెర్చ్ సంగ్రహించిన 2026-27 బడ్జెట్ పత్రాలు 2024-25కు రూ. 15,91,226 కోట్లు, 2025-26 సవరించిన అంచనా (RE)కు రూ. 17,62,357 కోట్లు, 2026-27 అంచనాకు రూ. 19,75,073 కోట్లు వాడాయి. అంటే 2026-27లో 2025-26తో పోలిస్తే నామమాత్రంగా సుమారు 12 శాతం పెరుగుదల, 2025-26లో 2024-25తో పోలిస్తే సుమారు 10.75 శాతం పెరుగుదల. రెండు వనరులు, రెండు కాలాల అంచనాలు, రెండూ సరైనవే. అందుకే సమాధానంలో ప్రతి అంకెతో పాటు సంవత్సరం, అంచనా రకం ఉండాలి.

తలసరి ఆదాయం సగటు మాత్రమే; కుటుంబాల మధ్య, జిల్లాల మధ్య ఆదాయం ఎలా పంపిణీ అయిందో అది చెప్పదు. సర్వే ప్రకారం AP తలసరి ఆదాయం (నికర రాష్ట్ర దేశీయోత్పత్తి, ప్రస్తుత ధరలు) 2024-25 (FAE)లో రూ. 2,68,653, 2023-24లో రూ. 2,37,951, అంటే 12.90 శాతం పెరుగుదల. 2024-25 (FAE)కు జాతీయ సగటు రూ. 2,00,162. 2,68,653ను 2,00,162తో భాగిస్తే సుమారు 1.34 వస్తుంది, అంటే ఈ కొలమానంలో రాష్ట్ర తలసరి ఆదాయం జాతీయ సగటు కంటే సుమారు 34 శాతం ఎక్కువ. దీన్ని తలసరి GSDPతో కలపవద్దు, అది వేరే, పెద్ద కొలమానం: PRS 2024-25కు రూ. 2,98,058 అని చెబుతుంది. నికర రాష్ట్ర దేశీయోత్పత్తి తరుగుదలను తీసివేస్తుంది, అందువల్ల ఈ రెండు సంఖ్యలు వేర్వేరు విషయాలను కొలుస్తాయి, ప్రశ్నలోని పదాలే ఏది వర్తిస్తుందో నిర్ణయిస్తాయి.

విస్తీర్ణంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ 8వ అతిపెద్ద రాష్ట్రం (1,62,970 చ.కి.మీ.), 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం జనాభాలో 10వ స్థానం, ప్రొఫైల్ భాగంలో 974 కి.మీ. తీరరేఖ పేర్కొన్నారని సర్వే చెబుతుంది. ఈ ప్రొఫైల్ వాస్తవాలు పాతవి, స్థిరమైనవి; కానీ GSDP పట్టికల్లో ర్యాంకులు ఏ సంవత్సరపు డేటాపై ఆధారపడతాయో దానిపై మారతాయి. కాబట్టి ర్యాంకు ఎంపికను అంగీకరించే ముందు సంవత్సరాన్ని చూడండి.

3. తెలుసుకోవాల్సిన బడ్జెట్ అంకెలు (BE 2026-27)

2026-27 ఆంధ్రప్రదేశ్ బడ్జెట్‌ను 2026 ఫిబ్రవరిలో సమర్పించారు. ఒక పునశ్చరణ కార్డు తయారుచేసి, పైన "BE 2026-27" అని రాయండి. మొత్తాలు రూపాయల కోట్లలో; BE అంటే బడ్జెట్ అంచనా.

అంశం (BE 2026-27)	మొత్తం
మొత్తం వ్యయం (రుణ చెల్లింపులతో కలిపి)	3,32,205
నికర వ్యయం (రుణ చెల్లింపులు లేకుండా)	3,10,058
రెవెన్యూ వ్యయం	2,56,143
మూలధన వ్యయం (క్యాపిటల్ ఔట్‌లే)	48,698
స్వంత పన్ను ఆదాయం	1,25,846
స్వంత పన్నేతర ఆదాయం	11,474
కేంద్ర పన్నుల్లో వాటా	64,362
కేంద్ర గ్రాంట్లు	32,458
వడ్డీ చెల్లింపులు	37,281
పింఛన్ చెల్లింపులు	23,713
రుణ చెల్లింపులు	22,147

మీ అవగాహనను ఈ సమీకరణంతో పరీక్షించుకోండి: నికర వ్యయం ప్లస్ రుణ చెల్లింపులు మొత్తం వ్యయానికి సమానం, అంటే 3,10,058 ప్లస్ 22,147 సమానం 3,32,205. రెవెన్యూ రాబడులు పట్టికలోని మధ్యలో ఉన్న నాలుగు అంశాల మొత్తం: 1,25,846 ప్లస్ 11,474 ప్లస్ 64,362 ప్లస్ 32,458 సమానం 2,34,140. అందులో స్వంత పన్ను, పన్నేతర ఆదాయం కలిపి సుమారు 1,37,320 కోట్లు, అంటే సుమారు 59 శాతం; కేంద్ర బదిలీలు (పన్ను వాటా ప్లస్ గ్రాంట్లు) సుమారు 96,820 కోట్లు, అంటే సుమారు 41 శాతం. కేంద్ర పన్నుల వాటా రెవెన్యూ రాబడుల్లో సుమారు 27 శాతం, గ్రాంట్లు సుమారు 14 శాతం.

మొత్తాల గురించి ఒక చిన్న హెచ్చరిక. 2026-27కు మొత్తం రాబడులు సుమారు రూ. 3,31,505 కోట్లు, మొత్తం వ్యయం రూ. 3,32,205 కోట్లు అని PRS పేర్కొంటుంది. ఈ రెండూ దగ్గరగా ఉన్నా సరిగ్గా ఒకటి కావు. కాబట్టి బడ్జెట్‌లో రాబడులు, వ్యయం సరిగ్గా సమానమని ఊహించవద్దు; "రాబడులు వ్యయానికి సమానం" అని ఎంపిక ఉంటే దాన్ని నియమంగా కాకుండా ధృవీకరించాల్సిన వాక్యంగా చూడండి. మూలధన వ్యయం మొత్తం వ్యయంలో సుమారు 14.7 శాతం, రెవెన్యూ వ్యయం సుమారు 77 శాతం. రాష్ట్రాల్లో రెవెన్యూ వాటా ఎక్కువగా ఉండటం సాధారణం, ఎందుకంటే జీతాలు, పింఛన్లు, వడ్డీ, సబ్సిడీలు రెవెన్యూ పద్దులు.

వడ్డీ చెల్లింపులు రెవెన్యూ రాబడుల్లో సుమారు 16 శాతం, పింఛన్లు సుమారు 10 శాతం. జీతాలతో కలిపి ఇవి నిబద్ధ వ్యయం (committed expenditure) అవుతాయి, అంటే ఒక ఏడాదిలో సులభంగా తగ్గించలేని ఖర్చు. బడ్జెట్ పెరుగుతున్న ప్రభుత్వానికి కూడా కొత్త పథకాలు మొదలుపెట్టడానికి తక్కువ అవకాశం ఉండటానికి కారణం ఇదే.

4. లోటులు మరియు అప్పు

మూడు లోటులను ముందు సూత్రాలుగా, తర్వాత అంకెలుగా నేర్చుకోండి.

• రెవెన్యూ లోటు = రెవెన్యూ వ్యయం మైనస్ రెవెన్యూ రాబడులు. BE 2026-27: రూ. 22,003 కోట్లు, GSDPలో సుమారు 1.1 శాతం.
• ద్రవ్య లోటు (ఫిస్కల్ డెఫిసిట్) అంటే మొత్తం వ్యయం (రుణ చెల్లింపులు మినహా), అప్పులు మినహా మొత్తం రాబడుల మధ్య అంతరం; అంటే ఆ ఏడాది అప్పు అవసరానికి సూచిక. BE 2026-27: రూ. 75,868 కోట్లు, GSDPలో సుమారు 3.8 శాతం.
• ప్రాథమిక లోటు (ప్రైమరీ డెఫిసిట్) = ద్రవ్య లోటు మైనస్ వడ్డీ చెల్లింపులు. BE 2026-27: 75,868 మైనస్ 37,281, సుమారు రూ. 38,587 కోట్లు.

సంవత్సరం	రెవెన్యూ లోటు (రూ. కోట్లు)	ద్రవ్య లోటు (రూ. కోట్లు)	మూలం, రకం
2023-24	38,683	62,720	సర్వే, వాస్తవం
2024-25	48,311	73,362	సర్వే, సవరించిన అంచనా
2025-26	41,118 (GSDPలో 2.3%)	80,567 (GSDPలో 4.6%)	PRS, సవరించిన అంచనా
2026-27	22,003 (GSDPలో 1.1%)	75,868 (GSDPలో 3.8%)	PRS, బడ్జెట్ అంచనా

ఒంటరి అంకెలు దాచే విషయాన్ని ఈ పట్టిక చూపుతుంది: 2026-27 బడ్జెట్ అంచనాలో రెవెన్యూ లోటు 2025-26 సవరించిన అంచనా కంటే బాగా తక్కువగా ఉంది. బడ్జెట్ అంచనా ఒక ప్రణాళిక, ఫలితం కాదు; అందువల్ల ఈ మెరుగుదల ఒక లక్ష్యం, ఆదాయ వృద్ధి మీద, వ్యయం వేగం మీద ఆధారపడుతుంది. 2026-31 కాలానికి వర్తించే 16వ ఆర్థిక సంఘం రాష్ట్రాలకు వార్షిక ద్రవ్య లోటు పరిమితిని GSDPలో 3 శాతంగా సిఫార్సు చేసింది, రెవెన్యూ లోటు గ్రాంట్లను నిలిపివేసింది. రాష్ట్రాల ద్రవ్య లోటు నిష్పత్తులను చదవడానికి ఇదే కొలమానం.

ప్రజా రుణం ఒక నిల్వ, ఏళ్ల తరబడి పేరుకున్న కుప్ప; లోటు ఒక ఏడాది ప్రవాహం. సర్వే ప్రకారం 2023-24 చివర మొత్తం అప్పు రూ. 4,91,734 కోట్లు, 2024-25 చివరకు (RE) రూ. 5,64,488 కోట్లు అని అంచనా; అది ఆ ఏడాది GSDPలో సుమారు 35 శాతం. PRS 2024-25లో బాకీ ఉన్న అప్పులు GSDPలో సుమారు 36 శాతం అని చూపి, 2026-27కు కూడా అదే నిష్పత్తిని అంచనా వేసింది. 2023 మార్చి నాటికి బడ్జెట్ వెలుపల అప్పులు సుమారు రూ. 1,28,000 కోట్లు (GSDPలో 9.7 శాతం) అని కూడా PRS పేర్కొంటుంది; రాష్ట్ర సంస్థల ద్వారా తీసుకునే అప్పు ప్రధాన ద్రవ్య లోటులో కనిపించదని ఇది గుర్తుచేస్తుంది. ప్రతి నిష్పత్తికి హారం GSDP కాబట్టి, GSDP అంచనా సవరించినప్పుడు నిష్పత్తులు మారతాయి; అందుకే సంవత్సరాన్ని రాయాలి.

ఒక పూర్తి లెక్క ఉదాహరణ

ఒక ప్రశ్నలో "రెవెన్యూ వ్యయం రూ. 2,56,143 కోట్లు, రెవెన్యూ రాబడులు రూ. 2,34,140 కోట్లు; రెవెన్యూ లోటు ఎంత?" అని అడిగారనుకోండి. 2,56,143 నుంచి 2,34,140 తీసివేస్తే 22,003 వస్తుంది, ఇది బడ్జెట్‌లో చూపిన అంకెతో సరిపోతుంది. ఇప్పుడు దాన్ని GSDPతో భాగించండి: 22,003ను 19,75,073తో భాగిస్తే సుమారు 0.0111, అంటే 1.11 శాతం. ఇలా వెనక్కి లెక్కించి చూసుకుంటే మీరు గుర్తుపెట్టుకున్న అంకెలు సరైనవో కాదో వెంటనే తెలుస్తుంది. పరీక్ష హాలులో కూడా ఇదే పద్ధతి: ఎంపికల్లో ఇచ్చిన అంకెలను సూత్రంతో సరిచూడండి, తప్పు ఎంపికలు తరచుగా సూత్రానికి సరిపోవు.

5. డబ్బు ఎక్కడికి వెళ్తుంది

PRS 2026-27 కేటాయింపులను రంగాల వారీగా సమూహం చేసింది. ఇవి PRS శాఖాపరమైన సమూహాలు; ఆర్థిక శాఖ పనితీరు వారీ పద్దులు కొద్దిగా వేరే మొత్తాలు ఇవ్వవచ్చు. కాబట్టి ఈ అంకెలను PRS విశ్లేషణగా చెప్పండి.

రంగం (BE 2026-27)	కేటాయింపు, రూ. కోట్లు	PRS లోపల చూపిన ఉదాహరణలు
సంక్షేమం (SC, ST, OBC)	52,855	NTR భరోసా పింఛన్ 27,719; తల్లికి వందనం 8,456
విద్య	35,673	బోధనా గ్రాంట్లు 20,801; సమగ్ర శిక్ష 3,036
గ్రామీణాభివృద్ధి	20,610	VB-GRAM-G పథకం 8,365
ఆరోగ్యం	19,630	డా. NTR వైద్య సేవ 4,000; వైద్య కళాశాలలు 2,819
నీటిపారుదల	16,734	పోలవరం 6,105
వ్యవసాయం	14,433	అన్నదాత సుఖీభవ 6,600
ఇంధనం	14,120	వ్యవసాయ విద్యుత్ సబ్సిడీలు 12,832
పట్టణాభివృద్ధి	12,541	అమరావతి రాజధాని నగరం 6,000
సామాజిక సంక్షేమం	9,189	బియ్యం సబ్సిడీ 3,344
రవాణా	8,834	రోడ్లు, వంతెనలు 2,399; స్త్రీ శక్తి ఉచిత బస్సు ప్రయాణం 1,420

ఈ పట్టిక నుంచి రెండు పాఠాలు. మొదటిది, రంగం మొత్తం ఒక పథకం కాదు: సంక్షేమ పద్దు రూ. 52,855 కోట్లను ఒక్క పింఛన్ పథకానికి కేటాయింపుగా చెప్పకూడదు, పింఛన్ పథకం దాని అతిపెద్ద భాగమైనా సరే. రెండవది, రంగం లోపల ఉన్న పద్దు (నీటిపారుదలలో పోలవరం, పట్టణాభివృద్ధిలో రాజధాని నగరం) ఒక భాగం, అదనపు మొత్తం కాదు. భాగాన్ని దాని మాతృ మొత్తానికి ఎప్పుడూ కలపవద్దు. పథకాల వారీ వివరాలకు AP ప్రభుత్వ పథకాల నోట్స్ (ఆంగ్లంలో) చూడండి.

6. రాబడి వైపు: స్వంత పన్నులు మరియు కేంద్ర బదిలీలు

రాష్ట్ర రాబడికి రెండు భాగాలు. స్వంత రాబడి అంటే రాష్ట్రం పన్నులు, పన్నేతర వనరుల ద్వారా సేకరించేది. కేంద్ర బదిలీలు రెండు రూపాల్లో వస్తాయి: కేంద్ర పన్నుల్లో వాటా (సూత్రం ఆధారంగా పంపిణీ), మరియు గ్రాంట్లు (ప్రయోజనాలు లేదా షరతులతో ముడిపడినవి).

2026-27కు ప్రధాన స్వంత పన్ను పద్దులను, 2025-26 సవరించిన అంచనాతో పోలిస్తే మార్పును PRS ఇలా చూపింది.

పన్ను పద్దు (BE 2026-27)	మొత్తం, రూ. కోట్లు	RE 2025-26తో పోలిస్తే మార్పు
రాష్ట్ర GST	45,078	15% పెరుగుదల
రాష్ట్ర ఎక్సైజ్	30,067	27% పెరుగుదల
అమ్మకపు పన్ను / VAT	24,126	34% పెరుగుదల
స్టాంపులు, రిజిస్ట్రేషన్	18,701	70% పెరుగుదల
వాహన పన్నులు	6,018	29% పెరుగుదల

2026-27 బడ్జెట్‌లో గనుల నుంచి పన్నేతర రాబడి సుమారు రూ. 5,196 కోట్లు అని కూడా PRS చూపుతుంది. వృద్ధి శాతాలు సవరించిన అంచనాపై అంచనాలు; జరిగినది కాదు, ప్రభుత్వం ఆశించేది. ఈ బడ్జెట్‌లో అతిపెద్ద స్వంత పన్ను పద్దు రాష్ట్ర GST, ఆ తర్వాత రాష్ట్ర ఎక్సైజ్ అని మీరు చెప్పగలగాలి.

పంపిణీ విషయంలో, 16వ ఆర్థిక సంఘం 2026-31కు విభజనీయ నిధిలో రాష్ట్రాల వాటాను 15వ సంఘంలాగే 41 శాతంగా ఉంచింది. ఆంధ్రప్రదేశ్ వాటా 16వ ఆర్థిక సంఘం కింద 4.22 శాతం, 15వ సంఘం కింద 4.05 శాతం (PRS నివేదిక సారాంశం ప్రకారం). క్షితిజ సమాంతర సూత్రంలో ఆదాయ దూరం (42.5 శాతం బరువు), 2011 జనాభా (17.5), జనాభా పనితీరు (10), విస్తీర్ణం (10), అడవి (10), GDPకి వాటా (10) ఉంటాయి. త్వరిత తనిఖీ: ఈ బరువుల మొత్తం 100. అత్యధిక బరువు ఉన్న ప్రమాణం ఏది అని అడిగితే సమాధానం ఆదాయ దూరం.

2026-27 బడ్జెట్‌లో కేంద్ర పన్ను వాటా (రూ. 64,362 కోట్లు), గ్రాంట్లు (రూ. 32,458 కోట్లు) కేంద్ర బదిలీలు; స్వంత పన్ను, పన్నేతర ఆదాయం రాష్ట్ర స్వంత రాబడులు. కేంద్ర పన్ను వాటాను రాష్ట్ర పన్ను ఆదాయానికి కలిపి మొత్తాన్ని "స్వంత రాబడి" అనడం ఒక సాధారణ తప్పుదారి ఎంపిక.

7. సర్వే సంవత్సరంలో రాబడి మరియు వ్యయం

2024-25 (సవరించిన అంచనా)కు సర్వే రెండో చిత్రాన్ని ఇస్తుంది: స్వంత పన్ను ఆదాయం రూ. 94,967 కోట్లు, స్వంత పన్నేతర ఆదాయం రూ. 7,018 కోట్లు, కేంద్ర బదిలీలు రూ. 89,157 కోట్లు; మొత్తం వ్యయం (రుణ చెల్లింపులు, వేస్ అండ్ మీన్స్ అడ్వాన్సులు మినహా) ఆ ఏడాది రూ. 2,49,418 కోట్లు, 2023-24లో రూ. 2,36,512 కోట్లు. పై 2026-27 బడ్జెట్ అంకెలతో పోలిస్తే స్వంత పన్ను ఆదాయం సుమారు రూ. 95,000 కోట్ల నుంచి బడ్జెట్ చేసిన రూ. 1.26 లక్షల కోట్లకు పెరుగుతుంది. కానీ 2026-27 విలువ బడ్జెట్ అంచనా, 2024-25 విలువ సవరించిన అంచనా; అందువల్ల ఆ తేడాలో రెండు రకాల అంకెలు కలిసిపోయాయి. ఏ శాతాన్ని లెక్కించే ముందైనా "BE 2026-27 మరియు RE 2024-25" అని పూర్తిగా రాసుకోవడం మంచి అలవాటు.

అదే పత్రంలోని, కరెంట్ అఫైర్స్ శైలి ప్రశ్నల్లో రాగలిగే ఇతర సూచికలు: స్థాపిత విద్యుత్ సామర్థ్యం 27,392 MW; 45,379 కి.మీ. రోడ్డు నెట్‌వర్క్ (అందులో 8,744 కి.మీ. జాతీయ రహదారులు); మూడు అంతర్జాతీయ విమానాశ్రయాలతో కలిపి ఆరు విమానాశ్రయాలు; 29,796 చౌక ధరల దుకాణాల ద్వారా ప్రజా పంపిణీ వ్యవస్థలో 1.48 కోట్ల లబ్ధిదారులు (సర్వే ప్రకారం); 2024 డిసెంబర్ నాటికి షెడ్యూల్డ్ బ్యాంకుల డిపాజిట్లు రూ. 5,32,801 కోట్లు, రుణాలు రూ. 8,61,579 కోట్లు. ఇవి తేదీ ఉన్న అంకెలు, కాబట్టి "2024-25 నాటికి" అని చెప్పండి; శాశ్వత వాస్తవాలుగా కాదు.

8. ప్రాంతాలు, ఓడరేవులు మరియు జిల్లాల పటం

జిల్లాల సంఖ్య సమయాన్ని బట్టి మారే వాస్తవం. సర్వే 2024-25 రాష్ట్రానికి 26 జిల్లాలు అని వివరిస్తుంది. 2025 డిసెంబర్ 31న ఒక పునర్వ్యవస్థీకరణ అమల్లోకి వచ్చింది: పోలవరం, మార్కాపురం అనే రెండు కొత్త జిల్లాలకు మంత్రివర్గం ఆమోదం తెలిపింది, దీంతో మొత్తం 28 అయ్యాయి, గతంలోని 26 జిల్లాల్లో 17 జిల్లాల సరిహద్దుల్లో మార్పులు జరిగాయి (మంత్రివర్గ నిర్ణయంపై ది న్యూస్ మినిట్ నివేదిక ప్రకారం). ప్రాంతీయ డేటాను ప్రస్తుత 28 జిల్లాల పటంలో చదవండి; పాత 26 జిల్లాల పట్టికను దానిపై అమర్చవద్దు. పటం కోసం జిల్లాల వారీ వాస్తవాల పత్రం (ఆంగ్లంలో) చూడండి.

విశాఖపట్నం పోర్ట్ అథారిటీ రాష్ట్రంలోని ఏకైక ప్రధాన (మేజర్) ఓడరేవు, ఇది భారత ప్రభుత్వ పరిపాలనలో ఉంటుంది; మిగతావి రాష్ట్ర ప్రభుత్వ పరిధిలోని నాన్-మేజర్ ఓడరేవులు. రాష్ట్రంలో ఒక ప్రధాన ఓడరేవు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వ నియంత్రణలో 16 నోటిఫైడ్ ఓడరేవులు ఉన్నాయని సర్వే చెబుతుంది. "మేజర్" అనేది చట్టపరమైన వర్గీకరణ, సరకు పరిమాణం ఆధారిత ర్యాంకు కాదు. ఓడరేవులు, ఖనిజాలు, పరిశ్రమల వివరాలకు AP ఖనిజాలు, పరిశ్రమలు, SEZలు, ఓడరేవుల నోట్స్, పంటలు, నీటిపారుదలకు AP వ్యవసాయం, నీటిపారుదల, పంటల నోట్స్ చూడండి.

9. బడ్జెట్ చక్రం మరియు శాసనసభ నియంత్రణ

ఆర్థిక సంవత్సరం ఏప్రిల్ 1 నుంచి మార్చి 31 వరకు. గుర్తుంచుకోవాల్సిన క్రమం: అంచనా, శాసనసభ అనుమతి, విడుదల, ఖర్చు, సవరించిన అంచనా, తర్వాత ఆడిట్ చేసిన ఖాతాలు. రాజ్యాంగం 202వ అధికరణం ప్రకారం గవర్నర్ వార్షిక ఆర్థిక నివేదికను శాసనసభ ముందు ఉంచేలా చేస్తారు; అందులో రాష్ట్ర సంఘటిత నిధిపై విధించిన (charged) వ్యయాన్ని ఇతర వ్యయం నుంచి వేరుగా, రెవెన్యూ ఖాతా వ్యయాన్ని మిగతా వ్యయం నుంచి వేరుగా చూపాలి. రుణ సేవ వంటి charged వ్యయంపై శాసనసభ ఓటింగ్ ఉండదు. 204వ అధికరణం ప్రకారం గ్రాంట్ల తర్వాత ఒక వినియోగ బిల్లు (Appropriation Bill) వస్తుంది; అది సంఘటిత నిధి నుంచి డబ్బు తీసుకునే అధికారాన్ని ఇస్తుంది; అలాంటి చట్టం ద్వారా తప్ప డబ్బు తీయలేరు. ఫైనాన్స్ బిల్లు పన్ను ప్రతిపాదనలను, వినియోగ బిల్లు ఖర్చును చూస్తాయి. ఒక కేటాయింపు ఉంది అంటే డబ్బు విడుదలైందని, లేదా ఎవరికైనా సేవ చేరిందని రుజువు కాదు.

శాసనసభ గ్రాంట్లపై ఓటు వేస్తుంది కానీ charged వ్యయం ఆ ఓటు పరిధిలో ఉండదు కాబట్టి "ఓటు వేసినది" మరియు "charged" మధ్య తేడా ఒక మార్కు ప్రశ్నగా తరచుగా వస్తుంది. శాసన సంబంధిత అంశాలకు AP రాజకీయ వ్యవస్థ, పంచాయతీరాజ్ నోట్స్ (ఆంగ్లంలో) చదవండి.

ఒక ఆచరణాత్మక చిట్కా: సమాధానం రాసేటప్పుడు "ఏ సంవత్సరం, ఏ రకమైన అంచనా, ఏ మూలం" అనే మూడింటినీ ఒకే వాక్యంలో చెప్పే అలవాటు చేసుకోండి. ఉదాహరణకు "2026-27 బడ్జెట్ అంచనాలో ద్రవ్య లోటు రూ. 75,868 కోట్లు, అంటే GSDPలో సుమారు 3.8 శాతం (PRS విశ్లేషణ)". ఇలా రాస్తే మీరు ఏ అంకెను ఎక్కడినుంచి తీసుకున్నారో స్పష్టంగా ఉంటుంది, వివరణాత్మక ప్రశ్నల్లో మూల్యాంకన సమయంలో అదనపు మార్కులు కూడా దక్కవచ్చు, మరియు అంకెలు మారినప్పుడు మీ జవాబు ఏ కాలానికి చెందినదో తెలుస్తుంది.

పరీక్షలకు ముఖ్యమైన వాస్తవాలు

• 2024-25 (FAE, ప్రస్తుత ధరలు) GVA వాటాలు: సేవలు 41.53 శాతం, వ్యవసాయం-అనుబంధ రంగాలు 35.29 శాతం, పరిశ్రమలు 23.18 శాతం.
• GSDP 2024-25 (FAE): ప్రస్తుత ధరల్లో రూ. 16.06 లక్షల కోట్లు (వృద్ధి 12.94 శాతం), స్థిర ధరల్లో రూ. 8.73 లక్షల కోట్లు (నిజ వృద్ధి 9.24 శాతం), సామాజిక-ఆర్థిక సర్వే 2024-25 ప్రకారం.
• తలసరి ఆదాయం 2024-25 (FAE): AP రూ. 2,68,653, భారతదేశం రూ. 2,00,162.
• BE 2026-27: మొత్తం వ్యయం రూ. 3,32,205 కోట్లు; రెవెన్యూ లోటు రూ. 22,003 కోట్లు (GSDPలో 1.1 శాతం); ద్రవ్య లోటు రూ. 75,868 కోట్లు (3.8 శాతం); ప్రాథమిక లోటు సుమారు రూ. 38,587 కోట్లు.
• స్వంత పన్ను ఆదాయం రూ. 1,25,846 కోట్లు రెవెన్యూ రాబడుల్లో అతిపెద్ద భాగం; రాష్ట్ర GST రూ. 45,078 కోట్లు అతిపెద్ద పన్ను పద్దు.
• 16వ ఆర్థిక సంఘం (2026-31): రాష్ట్రాల వాటా 41 శాతం; AP వాటా 4.22 శాతం; ద్రవ్య లోటు పరిమితి 3 శాతం; రెవెన్యూ లోటు గ్రాంట్లు లేవు.
• జిల్లాలు: 2025 డిసెంబర్ 31 నుంచి 28 (అంతకుముందు 26).
• ప్రజా రుణం ఒక నిల్వ; ద్రవ్య లోటు వార్షిక ప్రవాహం.

సాధారణంగా వచ్చే పరీక్ష ఉచ్చులు

• నామమాత్ర వృద్ధిని "నిజ వృద్ధి" అనడం. నిజ వృద్ధి స్థిర ధరల ఆధారంగా లెక్కిస్తారు.
• బడ్జెట్ అంచనాను వాస్తవంగా భావించడం. సంవత్సరం ఇంకా నడుస్తుండగా "2026-27 వాస్తవం" అని ఉన్న ఎంపిక తప్పు.
• కేంద్ర పన్ను వాటాను రాష్ట్ర పన్ను ఆదాయానికి కలిపి దాన్ని స్వంత రాబడి అనడం.
• విద్య, నీటిపారుదల వంటి చిన్న పద్దును పెద్ద సమూహ మొత్తానికి కలిపి రెండుసార్లు లెక్కించడం.
• రాబడులు, వ్యయం సరిగ్గా సమానమని ఊహించడం.
• తలసరి GSDPని తలసరి ఆదాయం (నికర రాష్ట్ర దేశీయోత్పత్తి)తో కలపడం.
• సంవత్సరం లేకుండా ర్యాంకు లేదా వాటా వాడటం: GVA, కార్మికులు, బడ్జెట్ వాటాలకు హారాలు వేర్వేరు.
• విధాన లక్ష్యాన్ని లేదా ప్రాజెక్టు ప్రకటనను ఖర్చు చేసిన డబ్బుగా భావించడం.
• ప్రస్తుత ప్రశ్నకు సర్వేలోని "26 జిల్లాలు"ను వాడటం.

7 రోజుల్లో దీన్ని ఎలా పునశ్చరణ చేయాలి

1. రోజు 1: మూడు రంగాలు, GVA వాటాలు, సేవలు ఎందుకు ముందున్నాయి. 35.29, 23.18, 41.53 త్రయాన్ని గుర్తు నుంచి రాయండి.
2. రోజు 2: GSDP, తలసరి ఆదాయ పట్టికలు; నామమాత్ర మరియు నిజ వృద్ధి లెక్క సాధన.
3. రోజు 3: BE 2026-27 అంకెల నిచ్చెన, రెవెన్యూ రాబడుల విభజన; భాగాల మొత్తం సరిపోతుందో ధృవీకరించండి.
4. రోజు 4: మూడు లోటులు సూత్రాలుగా, ధోరణి పట్టిక, అప్పు ఒక నిల్వగా.
5. రోజు 5: రంగాల కేటాయింపులు, పన్ను పద్దులు, ఆర్థిక సంఘం వాటాలు.
6. రోజు 6: బడ్జెట్‌పై రాజ్యాంగ అధికరణాలు, ఓటు వేసినది మరియు charged, ఓడరేవులు, జిల్లాలు.
7. రోజు 7: మిశ్రమ ప్రశ్నలు, ఆ తర్వాత మాక్ టెస్ట్ విభాగంలో సమయపాలనతో ఒక సెట్.

పది ప్రాక్టీస్ MCQలు

1. 2024-25 (FAE, ప్రస్తుత ధరలు)లో AP GVAలో అత్యధిక వాటా ఉన్న విస్తృత రంగం ఏది? a) వ్యవసాయం మరియు అనుబంధ b) పరిశ్రమలు c) సేవలు d) గనులు సమాధానం: c. సేవల వాటా 41.53 శాతం.

2. సామాజిక-ఆర్థిక సర్వే ప్రకారం 2024-25 (FAE)లో AP నిజ GSDP వృద్ధి: a) 12.94 శాతం b) 9.24 శాతం c) 6.18 శాతం d) 8.60 శాతం సమాధానం: b. 12.94 శాతం ప్రస్తుత ధరల వృద్ధి.

3. ప్రాథమిక లోటు దీనికి సమానం: a) ద్రవ్య లోటు మైనస్ వడ్డీ చెల్లింపులు b) రెవెన్యూ లోటు మైనస్ గ్రాంట్లు c) అప్పు మైనస్ GSDP d) మూలధన రాబడులు మైనస్ రుణాలు సమాధానం: a.

4. AP BE 2026-27 మొత్తం వ్యయం సుమారు: a) రూ. 2,34,140 కోట్లు b) రూ. 75,868 కోట్లు c) రూ. 3,32,205 కోట్లు d) రూ. 48,698 కోట్లు సమాధానం: c.

5. 2026-27 బడ్జెట్‌లో అతిపెద్ద స్వంత పన్ను పద్దు ఏది? a) రాష్ట్ర ఎక్సైజ్ b) స్టాంపులు, రిజిస్ట్రేషన్ c) వాహన పన్నులు d) రాష్ట్ర GST సమాధానం: d. రాష్ట్ర GST రూ. 45,078 కోట్లు.

6. ప్రజా రుణం ద్రవ్య లోటు కంటే భిన్నమైనది ఎందుకంటే అది: a) కాలక్రమేణా పేరుకున్న నిల్వ b) ఒక ఏడాది ప్రవాహం c) ఎప్పుడూ చిన్నది d) కేవలం కేంద్ర అప్పు సమాధానం: a.

7. 16వ ఆర్థిక సంఘం క్షితిజ సమాంతర పంపిణీ సూత్రంలో అత్యధిక బరువు ఉన్న ప్రమాణం ఏది? a) 2011 జనాభా b) విస్తీర్ణం c) అడవి d) ఆదాయ దూరం సమాధానం: d. ఆదాయ దూరానికి 42.5 శాతం బరువు.

8. సంఘటిత నిధిపై రుణ సేవ దేనికి ఉదాహరణ? a) ఓటు వేసిన వ్యయం b) charged వ్యయం c) అనుబంధ గ్రాంటు d) ఆకస్మిక పద్దు సమాధానం: b. 202వ అధికరణం రుణ సేవను charged వ్యయంలో చేర్చింది.

9. 2025 డిసెంబర్ 31 నుంచి అమల్లోకి వచ్చిన పునర్వ్యవస్థీకరణ తర్వాత AP జిల్లాల సంఖ్య: a) 13 b) 26 c) 28 d) 33 సమాధానం: c.

10. భారత ప్రభుత్వ పరిధిలోని AP ఏకైక ప్రధాన ఓడరేవు ఏది? a) గంగవరం b) కృష్ణపట్నం c) విశాఖపట్నం d) కాకినాడ సమాధానం: c.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

బడ్జెట్ అంటే ఖర్చు చేసిన డబ్బు వివరమా? కాదు. బడ్జెట్ అంచనా ఏడాదికి ప్రణాళిక. సవరించిన అంచనా మధ్యలో దాన్ని సర్దుబాటు చేస్తుంది; వాస్తవాలు ఆడిట్ చేసిన ఖాతాల నుంచి వస్తాయి.

GSDPకి ఏ అంకె రాయాలి? సంవత్సరం, అంచనా రకంతో రాయండి, ఉదాహరణకు "రూ. 16.06 లక్షల కోట్లు, 2024-25 మొదటి ముందస్తు అంచనా, సామాజిక-ఆర్థిక సర్వే". తరువాతి పత్రాలు దాన్ని సవరించవచ్చు.

ఒకే సంవత్సరానికి రెండు వనరులు వేర్వేరు అంకెలు ఎందుకు ఇస్తాయి? ఎందుకంటే అంచనాలు సవరించబడతాయి (ముందస్తు, సవరించిన, తాత్కాలిక), మరియు వనరులు పద్దులను వేర్వేరుగా సమూహం చేస్తాయి. మూలాన్ని పేర్కొనండి.

రెవెన్యూ లోటు తక్కువగా ఉంటే రాష్ట్రం అప్పు చేయడం లేదని అర్థమా? కాదు. ద్రవ్య లోటు అప్పు అవసరాన్ని చూపుతుంది; మూలధన వ్యయానికి కూడా అప్పు ద్వారా నిధులు వస్తాయి.

రంగాల కేటాయింపులు, పథకాల కేటాయింపులు ఒకటేనా? కాదు. రంగం మొత్తంలో చాలా పథకాలు ఉంటాయి; పథకం అంకె ఒక భాగం.

ఇప్పుడు జిల్లాల సంఖ్య ఎంత రాయాలి? ఇరవై ఎనిమిది, 2025 డిసెంబర్ 31 నుంచి అమలు. పాత పుస్తకాల్లో 26 లేదా 13 ఉంటుంది.

APPSC లేదా SI సిలబస్‌లో ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎంత సమయం కేటాయించాలి? తాజా నోటిఫికేషన్‌లో సిలబస్ చూడండి. పైన ఇచ్చిన 7 రోజుల ప్రణాళిక కేంద్రీకృత పునశ్చరణకు ముందు పునాది వేసుకోవడానికి.

ఇవి కూడా చదవండి

• ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ఉద్యోగ పరీక్షలు 2026
• AP ఖనిజాలు, పరిశ్రమలు, SEZలు, ఓడరేవుల నోట్స్
• AP వ్యవసాయం, నీటిపారుదల, పంటల నోట్స్
• ఆంధ్ర రాష్ట్ర చరిత్ర: ఆంధ్రోద్యమం నుంచి 1956, 2014 వరకు
• AP ప్రభుత్వ పథకాల నోట్స్ (ఆంగ్లంలో)
• AP రాజకీయ వ్యవస్థ, పంచాయతీరాజ్ నోట్స్ (ఆంగ్లంలో)
• AP జిల్లాల వారీ వాస్తవాల పత్రం (ఆంగ్లంలో)
• AP పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం 2014 వివరణ (ఆంగ్లంలో)

pareeksha.inలో సాధన చేయండి

నోట్స్ గట్టిగా అనిపించాక సమయ ఒత్తిడిలో పరీక్షించుకోండి. Pareeksha.inలో 10 Lakh+ MCQs, 100+ Exams మరియు 5,000+ Full-Length Mocks ఉన్నాయి; ఈ పఠనం నుంచి సమయపాలనతో మాక్ టెస్ట్కు, బలహీనంగా ఉన్న అంశాలకు తిరిగి పూర్తి ఆర్థిక వ్యవస్థ పుస్తకంకు వెళ్లవచ్చు.

మూలాలు మరియు ధృవీకరణ

ఈ వ్యాసం కోసం తెరిచి ఉపయోగించిన పేజీలు:

• AP సామాజిక-ఆర్థిక సర్వే 2024-25, ప్రణాళికా శాఖ (ఆర్థిక శాఖ వెబ్‌సైట్ apfinance.gov.inలో ప్రచురితం): GSDP, తలసరి ఆదాయం, రంగాల వాటాలు, ప్రజా ఆర్థికం, మౌలిక సదుపాయాల డేటా.
• ఆంధ్రప్రదేశ్ బడ్జెట్ విశ్లేషణ 2026-27, PRS లెజిస్లేటివ్ రీసెర్చ్ (prsindia.org): బడ్జెట్ అంచనాలు, లోటులు, పన్ను పద్దులు, రంగాల కేటాయింపులు.
• 2026-31కు 16వ ఆర్థిక సంఘం నివేదిక, PRS లెజిస్లేటివ్ రీసెర్చ్ సారాంశం: పంపిణీ వాటా, సూత్ర బరువులు, ద్రవ్య లోటు పరిమితి.
• భారత రాజ్యాంగం, 202, 204 అధికరణాలు (constitutionofindia.net).
• జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణపై మంత్రివర్గ నిర్ణయం గురించి ది న్యూస్ మినిట్ నివేదిక (28 జిల్లాలు, 2025 డిసెంబర్ 31 నుంచి అమలు).

ఈ సెషన్‌లో ధృవీకరించనివి: 2026-27 అసలు బడ్జెట్ ఇన్ బ్రీఫ్, బడ్జెట్ ప్రసంగం, ఆర్థిక శాఖ అధికారిక సైట్‌లోని సామాజిక-ఆర్థిక సర్వే 2025-26 (తాజా సర్వే PDF అందుబాటులోకి రాలేదు, అందుకే 2024-25 సర్వే డేటా, PRS విశ్లేషణ వాడాం); 2026-27 బడ్జెట్ సమర్పణ ఖచ్చితమైన తేదీ; 205, 206 అధికరణాలు, సంఘటిత నిధి, ఆకస్మిక నిధి అధికరణాలు (సాధారణ జ్ఞానం ఆధారంగా చెప్పాం, రాజ్యాంగ పాఠంతో సరిచూడండి); తరువాతి సంవత్సరాల కోసం RBI హ్యాండ్‌బుక్ ఆఫ్ స్టాటిస్టిక్స్ ఆన్ ఇండియన్ స్టేట్స్, MoSPI రాష్ట్ర సిరీస్. మీ పరీక్షకు ముందు ప్రతి అంకెను తాజా అధికారిక ఆర్థిక పత్రాలతో మళ్లీ సరిచూసుకోండి.