ఆంధ్రప్రదేశ్ అడవులు, వన్యప్రాణులు, జాతీయ ఉద్యానవనాలు: APPSC, AP పోలీస్, ఫారెస్ట్ పరీక్షల నోట్స్

ఆంధ్రప్రదేశ్ అడవులు, వన్యప్రాణులు, రక్షిత ప్రాంతాల అంశం APPSC గ్రూప్ పరీక్షలు, AP పోలీస్ ప్రిలిమ్స్, ఫారెస్ట్ బీట్ ఆఫీసర్ పేపర్లు, ఇతర రాష్ట్ర పరీక్షల జనరల్ స్టడీస్ విభాగాల్లో తరచుగా వస్తుంది. పైకి చూస్తే ఇది కేవలం పార్కులు, అభయారణ్యాల జాబితాలా అనిపిస్తుంది. కానీ ప్రశ్నలు జాబితా గురించి కాదు. ఏ అభయారణ్యం ఏ జీవిని కాపాడుతుంది, ఏది పులుల రిజర్వ్, ఏది జీవావరణ రిజర్వ్ (biosphere reserve), తాజా అటవీ నివేదిక ఏం చెబుతోంది, ఎర్రచందనాన్ని ఏ చట్టం రక్షిస్తోంది అని అడుగుతారు. పేర్లను మాత్రమే బట్టీ పట్టిన అభ్యర్థి పదాల్లో చిన్న మార్పుతో మార్కులు కోల్పోతాడు.

ఈ వ్యాసం మూడు రకాల అధికారిక ఆధారాలతో తయారైంది: ఫారెస్ట్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా ప్రచురించిన ఇండియా స్టేట్ ఆఫ్ ఫారెస్ట్ రిపోర్ట్ 2023, ఆంధ్రప్రదేశ్ అటవీ శాఖ వెబ్‌సైట్‌లోని రక్షిత ప్రాంతాలు, ఎర్రచందనం, పరిపాలనా విభాగాల పేజీలు, జాతీయ చట్టాల పాఠం. నదులు, తీరరేఖ వివరాలను ఇక్కడ మళ్లీ చెప్పడం లేదు. భౌతిక పటం కోసం AP భూగోళ శాస్త్రం: నదులు, జిల్లాలు, ఓడరేవులు చదవండి; ఆనకట్టల కోసం నదులు, ఆనకట్టలు, నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు; గనులు, ఓడరేవుల కోసం ఖనిజాలు, పరిశ్రమలు, SEZలు, ఓడరేవులు చూడండి. అటవీ సేవల్లో చేరాలనుకుంటే ఫారెస్ట్ బీట్ ఆఫీసర్ గైడ్లో అర్హతలు, పేపర్లు, నడక పరీక్ష వివరాలు ఉన్నాయి.

పరీక్షకు ముందు సరిచూసుకోండి: అటవీ విస్తీర్ణం, రక్షిత ప్రాంతాల జాబితాలు, జిల్లా పేర్లు కొత్త నివేదికలు, నోటిఫికేషన్లతో మారతాయి. ఇందులోని సంఖ్యలకు వాటి నివేదిక లేదా ఆధారం పేరు ఇచ్చాం. జిల్లా పేర్లు 2026 అక్టోబర్ నాటి 28 జిల్లాల పటాన్ని అనుసరిస్తాయి; అవసరమైన చోట పాత పేరును "గతంలో" అని చూపాం.

1. అడవుల పటం ఒక్క పేజీలో

తరచుగా కలగలిసిపోయే రెండు సంఖ్యలతో మొదలుపెడదాం. మొదటిది నమోదిత అటవీ విస్తీర్ణం (recorded forest area). అంటే ప్రభుత్వ రికార్డుల్లో చట్టరీత్యా అడవిగా నమోదైన భూమి; ఇప్పుడు అక్కడ చెట్లు ఉన్నాయా లేదా అన్నది అనవసరం. రెండవది అటవీ విస్తీర్ణ ఆచ్ఛాదనం (forest cover). అంటే ఉపగ్రహం నిజంగా చెట్ల పందిరిగా చూసిన భూమి, సాంద్రత ప్రకారం వర్గీకరించినది. నమోదిత అటవీ విస్తీర్ణం చట్టపరమైన సంఖ్య. అటవీ ఆచ్ఛాదనం కొలిచిన సంఖ్య. ఈ రెండింటి మధ్య తేడా అంటే చట్టరీత్యా అడవిగా ఉన్నా చెట్లు కోల్పోయిన లేదా దట్టమైన పందిరి లేని భాగం.

అంశం	సంఖ్య	ఆధారం, సంవత్సరం
FSI ఉపయోగించిన భౌగోళిక విస్తీర్ణం	1,62,923 చ.కి.మీ.	ISFR 2023
నమోదిత అటవీ విస్తీర్ణం (RFA)	37,258 చ.కి.మీ. (22.87%)	ISFR 2023
రిజర్వ్ అడవులు	31,959 చ.కి.మీ.	ISFR 2023
రక్షిత అడవులు	5,069 చ.కి.మీ.	ISFR 2023
వర్గీకరించని అడవులు	230 చ.కి.మీ.	ISFR 2023
అటవీ ఆచ్ఛాదనం	30,084.96 చ.కి.మీ. (18.46%)	ISFR 2023
పొదల అడవి (స్క్రబ్)	8,351.62 చ.కి.మీ.	ISFR 2023
అడవి వెలుపలి చెట్ల ఆచ్ఛాదనం	5,340.02 చ.కి.మీ.	ISFR 2023

ఇండియా స్టేట్ ఆఫ్ ఫారెస్ట్ రిపోర్ట్ రెండేళ్లకోసారి వచ్చే అంచనా. దాని 18వ సంచిక ISFR 2023 ను 2024 డిసెంబరులో విడుదల చేశారు. 2026 అక్టోబర్ నాటికి ధృవీకరించగలిగిన తాజా సంచిక ఇదే. ఈ వ్యాసం రాసిన తర్వాత కొత్త సంచిక రావచ్చు, కాబట్టి జవాబులో "తాజా" అని రాసే ముందు ఫారెస్ట్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా వెబ్‌సైట్ చూడండి.

మూడు నమోదిత వర్గాల మొత్తం సరిగ్గా సరిపోతుంది: 31,959 + 5,069 + 230 = 37,258. ఒక ప్రశ్నలో రిజర్వ్ అడవుల వాటా తప్పుగా ఇస్తే ఈ మొత్తంతో సెకన్లలో పరీక్షించవచ్చు. రిజర్వ్ అడవులు నమోదిత అటవీ విస్తీర్ణంలో సుమారు 86%. అంటే రాష్ట్ర చట్టబద్ధ అడవుల్లో అధిక భాగం అటవీ చట్టం కింద అత్యంత బలమైన రక్షణ వర్గంలో ఉంది.

2. ISFR 2023 లో ఆంధ్రప్రదేశ్ గణాంకాలు ఎలా చదవాలి

ISFR లో అటవీ ఆచ్ఛాదనాన్ని పందిరి సాంద్రత ప్రకారం వర్గీకరిస్తారు. అతి దట్టమైన అడవి (VDF) లో పందిరి సాంద్రత 70% లేదా అంతకంటే ఎక్కువ, మధ్యస్థ దట్టమైన అడవి (MDF) లో 40% నుంచి 70%, బహిరంగ అడవి (OF) లో 10% నుంచి 40%. పందిరి 10% కంటే తక్కువ ఉంటే దాన్ని స్క్రబ్ అంటారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు ISFR 2023 ఇచ్చిన విభజన ఇది.

వర్గం	విస్తీర్ణం (చ.కి.మీ.)	లెక్కించిన విస్తీర్ణంలో వాటా
అతి దట్టమైన అడవి	1,995.71	1.22%
మధ్యస్థ దట్టమైన అడవి	13,725.75	8.42%
బహిరంగ అడవి	14,363.50	8.82%
మొత్తం అటవీ ఆచ్ఛాదనం	30,084.96	18.46%
స్క్రబ్	8,351.62	5.13%

పోలిక ప్రశ్నలకు ఉపయోగపడే మూడు పరిశీలనలు ఉన్నాయి. మొదటిది, బహిరంగ అడవి కొద్ది తేడాతో అతి పెద్ద వర్గం; అతి దట్టమైన అడవి చాలా తక్కువ, మొత్తం ఆచ్ఛాదనంలో సుమారు పదిహేనో వంతు. రెండవది, మధ్యస్థ దట్టమైన, బహిరంగ అడవులు కలిసి ఆచ్ఛాదనంలో 93% కంటే ఎక్కువ. మూడవది, రాష్ట్ర అటవీ ఆచ్ఛాదనం దట్టమైన అడవి కథ కాదు; ఇది పలుచని పందిరి ఉన్న పొడి ఆకురాల్చే అడవుల కథ.

2021తో పోలిస్తే మార్పు. 2021 రాస్టర్ ఆధారిత అంచనాతో పోలిస్తే రాష్ట్ర అటవీ ఆచ్ఛాదనంలో నికర మార్పు మైనస్ 138.66 చ.కి.మీ. అని నివేదిక చూపింది; రాష్ట్రాల స్థాయిలో పెద్ద తగ్గుదలల్లో ఇదొకటి. నమోదిత అటవీ విస్తీర్ణం లోపల నికర మార్పు మైనస్ 83.47 చ.కి.మీ., వెలుపల మైనస్ 55.19 చ.కి.మీ. అదే నివేదికలో రాష్ట్ర మడ అడవుల ఆచ్ఛాదనం 13.01 చ.కి.మీ. పెరిగింది; అన్ని రాష్ట్రాల్లో అదే అతిపెద్ద పెరుగుదల. కాబట్టి 2021 నుంచి 2023 మధ్య అటవీ ఆచ్ఛాదనం పెరిగిందా తగ్గిందా అని అడిగితే ఈ నివేదిక ప్రకారం జవాబు: తగ్గింది, మడ అడవులు మాత్రం పెరిగాయి.

నమోదిత అటవీ విస్తీర్ణం లోపల, వెలుపల. 30,084.96 చ.కి.మీ. ఆచ్ఛాదనంలో 23,867.76 చ.కి.మీ. నమోదిత అటవీ విస్తీర్ణం లోపల ఉండగా 6,217.20 చ.కి.మీ. వెలుపల ఉంది; అందులో తోటలు, పండ్ల తోటలు, రెవెన్యూ భూమిలోని చెట్ల గుంపులు ఉంటాయి. నమోదిత అటవీ విస్తీర్ణం 37,258 చ.కి.మీ. ఉన్నా దానిలో ఆచ్ఛాదనం 23,867.76 చ.కి.మీ. మాత్రమే ఉండటానికి ఇదే కారణం. మిగతా భాగం స్క్రబ్ లేదా ఖాళీ భూమి. 2023 నివేదికలో నమోదిత అటవీ విస్తీర్ణంలో సుమారు 36% భాగంలో అటవీ ఆచ్ఛాదనం లేదు.

జిల్లాల వారీ చిత్రం. ISFR 2023 జిల్లా పట్టిక ఇప్పటికీ 2022 నాటి 26 జిల్లాల పటాన్ని వాడింది. 2025 డిసెంబరు 31న ఏర్పడిన రెండు కొత్త జిల్లాల విషయంలో ఇది ముఖ్యం. విస్తీర్ణంలో అత్యధిక అటవీ ఆచ్ఛాదనం అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లాలో 6,917.32 చ.కి.మీ.; ఇది ఆ జిల్లా విస్తీర్ణంలో 55.58%. తర్వాత ప్రకాశం 3,250.93 చ.కి.మీ., అన్నమయ్య (2,356.35), వైఎస్ఆర్ కడప (2,347.60), తిరుపతి (2,104.03), నంద్యాల (2,098.76), ఏలూరు (1,689.54). అతి దట్టమైన అడవి కొన్ని జిల్లాల్లోనే కేంద్రీకృతం: అల్లూరి సీతారామరాజులో 1,183.18 చ.కి.మీ., ఏలూరులో 366.19 చ.కి.మీ., ప్రకాశంలో 256.87 చ.కి.మీ. అనంతపురం, గుంటూరు, కర్నూలు, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాల్లో అటవీ ఆచ్ఛాదనం వాటా 3% కంటే తక్కువ. "అత్యధిక శాతం అటవీ ఆచ్ఛాదనం ఉన్న జిల్లా" అని అడిగినప్పుడు విశాఖపట్నం ఎంపికల్లో ఉండవచ్చు; దాని చిన్న విస్తీర్ణం వల్ల కాగితంపై 28.61% వస్తుంది, కానీ విస్తీర్ణంలో అది చిన్నది. ప్రశ్న విస్తీర్ణం అడుగుతుందా శాతం అడుగుతుందా చూసుకోండి.

మరో ఉచ్చు: అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లాలోని కొంత భాగాన్ని వేరు చేసి పోలవరం జిల్లా ఏర్పడింది. కాబట్టి 6,917 చ.కి.మీ. సంఖ్యలో ఇప్పుడు పోలవరం జిల్లాలో ఉన్న అడవి కూడా ఉంది. 2025 డిసెంబరు తర్వాత రాసిన ప్రశ్న వేరే విభజనను ఊహించవచ్చు. ISFR 2023 జిల్లా సంఖ్యలు పాత సరిహద్దుకు చెందినవిగా భావించండి.

3. చట్టపరమైన వర్గాలు: రిజర్వ్, రక్షిత, వర్గీకరించని

భారతదేశంలో అటవీ చట్టం అటవీ భూమిని చట్టపరమైన హోదా ప్రకారం వర్గీకరిస్తుంది. భారత అటవీ చట్టం, 1927 రిజర్వ్ అడవులు, రక్షిత అడవులు, గ్రామ అడవుల వ్యవస్థను ఏర్పరచింది; రాష్ట్రాలకు వాటి సొంత అటవీ చట్టాలు ఉంటాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఆంధ్రప్రదేశ్ అటవీ చట్టం, 1967 ఉంది; ఎర్రచందనం నేరాల కోసం 2016లో దీనిని సవరించారు (11వ విభాగం చూడండి).

• రిజర్వ్ అడవి (RF): అత్యంత బలమైన వర్గం. ప్రభుత్వం మంజూరు చేస్తే తప్ప వినియోగ హక్కులు ఉండవు; అనుమతి లేకుండా ప్రవేశించడం లేదా మేపడం నేరం.
• రక్షిత అడవి (PF): మధ్య వర్గం. నిషేధించిన కార్యకలాపాలు తప్ప మిగతావి అనుమతిస్తారు; కొన్ని హక్కులు నమోదై ఉంటాయి.
• వర్గీకరించని అడవి: ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలో అడవిగా నమోదై, ఇంకా రిజర్వ్ లేదా రక్షిత వర్గంలోకి రాని భూమి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఇది కేవలం 230 చ.కి.మీ.

ప్రశ్న ఏ విస్తీర్ణ ఆధారాన్ని వాడిందో ఎప్పుడూ చూడాలన్న పాఠం ఈ సంఖ్యల్లో ఉంది. ఫారెస్ట్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా రాష్ట్ర భౌగోళిక విస్తీర్ణాన్ని 1,62,923 చ.కి.మీ.గా, నమోదిత అటవీ విస్తీర్ణాన్ని 37,258 చ.కి.మీ.గా (22.87%) తీసుకుంది. అటవీ శాఖ వెబ్‌సైట్ పేజీ (2026 అక్టోబరులో చూసింది) నోటిఫై చేసిన అటవీ విస్తీర్ణం 36,914.69 చ.కి.మీ. అని, అది 1,64,325.89 చ.కి.మీ. భౌగోళిక విస్తీర్ణంలో 22.46% అని చెబుతోంది. ఈ రెండు ప్రకటనల మధ్య వైరుధ్యం లేదు; ఆధారాలు, తేదీలు వేరు. రెండూ సరైన సంఖ్యలే. పరీక్ష ప్రశ్న సాధారణంగా ఆధారాన్ని పేర్కొంటుంది. పేర్కొనకపోతే జాతీయ నివేదికలోని 22.87% ఎక్కువగా ఉదహరించే సంఖ్య.

ఒక సాధన ఉదాహరణ. నమోదిత అటవీ విస్తీర్ణం 37,258 చ.కి.మీ., దానిలోపల అటవీ ఆచ్ఛాదనం 23,867.76 చ.కి.మీ. అని ఇచ్చి, ఆచ్ఛాదనం ఉన్న నమోదిత అడవి శాతం అడిగారనుకోండి. 23,867.76ను 37,258తో భాగిస్తే సుమారు 64.06% వస్తుంది; ఆచ్ఛాదనం లేని భాగం సుమారు 35.94%, నివేదిక చెప్పిన సంఖ్య అదే. ఇలాంటి రెండంచెల పరీక్షలు నివేదికలోని సంఖ్యలు యాదృచ్ఛికం కాదని అనిపించేలా చేస్తాయి.

4. ఆంధ్రప్రదేశ్ అటవీ రకాలు

భారతదేశంలో సహజ వృక్షసంపదను 1968 నాటి ఛాంపియన్, సేత్ వ్యవస్థ ప్రకారం వర్గీకరిస్తారు; ప్రతి రకానికి ఒక కోడ్ ఉంటుంది, ఉదాహరణకు దక్షిణ ఉష్ణమండల పొడి ఆకురాల్చే అడవికి 5A. ISFR 2023 లోని ఆంధ్రప్రదేశ్ అధ్యాయం మ్యాప్ చేసిన విస్తీర్ణాలను ఇస్తుంది. ముఖ్యమైన రకాలు ఈ పట్టికలో ఉన్నాయి.

కోడ్, రకం	విస్తీర్ణం (చ.కి.మీ.)	మ్యాప్ చేసిన విస్తీర్ణంలో వాటా
5A/C3 దక్షిణ పొడి మిశ్రమ ఆకురాల్చే	15,128.05	39.00%
5/DS1 పొడి ఆకురాల్చే స్క్రబ్	12,551.35	32.36%
3B/C2 దక్షిణ తేమ మిశ్రమ ఆకురాల్చే	1,733.76	4.47%
6A/C1 దక్షిణ ముళ్ల అడవి	1,677.28	4.32%
5A/C2 పొడి ఎర్రచందనం ఉన్న అడవి	1,115.87	2.88%
5A/C1b పొడి టేకు అడవి	546.16	1.41%
7/C1 ఉష్ణమండల పొడి సతతహరిత	426.73	1.10%
4B/TS2 మడ అడవి	418.07	1.08%
5/E9 పొడి వెదురు పొదలు	304.51	0.79%

ప్రతి రకాన్ని ఒక ప్రాంతంతో జతచేస్తే సులభంగా గుర్తుంటుంది. దక్షిణ పొడి మిశ్రమ ఆకురాల్చే అడవి రాష్ట్ర అడవులకు వెన్నెముక; నల్లమల, శేషాచలం, వెలిగొండ కొండల్లో ఇదే ప్రధానం. పొడి ఆకురాల్చే స్క్రబ్ మ్యాప్ చేసిన విస్తీర్ణంలో మూడో వంతు; రాయలసీమ పీఠభూమి వంటి పొడి లోతట్టు ప్రాంతాల లక్షణం. దక్షిణ ముళ్ల అడవి అతి తక్కువ వర్షపాత ప్రాంతానిది. దక్షిణ తేమ మిశ్రమ ఆకురాల్చే అడవి తూర్పు కనుమల్లోని తడి ఉత్తర కొండల రకం; పాపికొండల ప్రాంతం ఇందులో ఉంది. పొడి ఎర్రచందనం అడవి ఒక పేరున్న అటవీ రకం కావడం అరుదు; ఈ చెట్టు శేషాచలం, పొరుగు కొండలతో ఎంత దగ్గరగా ముడిపడి ఉందో ఇది చెబుతుంది. మడ అడవి గోదావరి, కృష్ణా ముఖద్వారాలకు చెందినది; ఉష్ణమండల పొడి సతతహరిత అడవి నెల్లూరు, తిరుపతి ప్రాంతంలోని, పులికాట్ వైపు శ్రీహరికోట ద్వీపంతో సహా, అరుదైన తీర రకం.

పొడి ఆకురాల్చే స్క్రబ్ విస్తీర్ణం కూడా ఒక గుర్తు చేస్తుంది: ఈ రాష్ట్రంలో "అడవి" అంటే చాలాసార్లు పొడి వాతావరణంలోని పలుచని అడవి. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రధాన అటవీ రకం ఏది అని అడిగితే సురక్షిత సమాధానం ఉష్ణమండల పొడి ఆకురాల్చే అడవి; నిర్దిష్ట రకంగా పొడి మిశ్రమ ఆకురాల్చే అడవి.

5. తూర్పు కనుమలు, అటవీ ప్రాంతాలు

రాష్ట్ర అడవుల్లో అధికభాగం తూర్పు కనుమల్లో ఉంది. ఇక్కడ అవి ఒకే గోడలా కాకుండా నదీ లోయలతో వేరుపడిన విరిగిన శ్రేణులుగా ఉంటాయి. దక్షిణం నుంచి ఉత్తరానికి వరుసగా చదివితే పునశ్చరణకు ఒక పటం ఏర్పడుతుంది.

• శేషాచలం కొండలు దక్షిణాన తిరుమల చుట్టూ; ఎర్రచందనం, శ్రీ వేంకటేశ్వర జాతీయ ఉద్యానవనం, శేషాచలం జీవావరణ రిజర్వ్ ఇక్కడ ఉన్నాయి.
• వెలిగొండ, లంకమల, పాలకొండ శ్రేణులు దక్షిణ మధ్య భాగంలో; శేషాచలంతో పాటు ఎర్రచందనం నివాసంగా అటవీ శాఖ పేర్కొన్నది ఇవే.
• నల్లమల కొండలు మధ్యలో, కృష్ణా, పెన్నా పరీవాహకాల మధ్య సాగే పొడవైన శ్రేణి; నాగార్జునసాగర్-శ్రీశైలం పులుల రిజర్వ్ ఇక్కడే.
• ఎర్రమల, నల్లమల మధ్య ప్రాంతం: రోళ్లపాడు చుట్టూ; అభయారణ్యం ఈ రెండు శ్రేణుల మధ్య ఉందని అటవీ శాఖ వివరిస్తుంది.
• పాపికొండలు గోదావరి లోయ వెంట; పాపికొండ జాతీయ ఉద్యానవనం ఇక్కడ ఉంది.
• ఉత్తర తూర్పు కనుమలు అల్లూరి సీతారామరాజు, పార్వతీపురం మన్యం ప్రాంతంలో; రాష్ట్రంలోని అతి దట్టమైన అడవులు, గిరిజన ప్రాంతాలు ఇక్కడే.

శ్రేణిని రక్షణ వర్గంతో జతచేయడం పరీక్షల్లో సాధారణ నమూనా. నల్లమలతో పులి, శేషాచలంతో ఎర్రచందనం, జీవావరణ రిజర్వ్, బంగారు బల్లి; పాపికొండలతో గోదావరి లోయ, గౌర్ (అడవి దున్న).

6. రక్షిత ప్రాంతాల వ్యవస్థ ఒక్క చూపులో

అటవీ శాఖ వెబ్‌సైట్ రాష్ట్ర వ్యవస్థను ఒక పులుల రిజర్వ్, ఒక ఏనుగుల రిజర్వ్, ఒక జీవావరణ రిజర్వ్, మూడు జాతీయ ఉద్యానవనాలు, పదమూడు వన్యప్రాణి అభయారణ్యాలుగా వివరిస్తుంది. రక్షిత ప్రాంతాల నెట్‌వర్క్ కింద ఉన్న అడవి 8,139.89 చ.కి.మీ. అని, ఇది నోటిఫై చేసిన అటవీ విస్తీర్ణంలో 22.05% అని శాఖ చెబుతుంది. శాఖ నిర్వహించే రెండు జంతు ప్రదర్శనశాలలను కూడా పేర్కొంది: తిరుపతిలోని శ్రీ వేంకటేశ్వర జూలాజికల్ పార్క్ (275 హెక్టార్లు), విశాఖపట్నంలోని ఇందిరా గాంధీ జూలాజికల్ పార్క్ (253 హెక్టార్లు).

వర్గాలను వేరువేరుగా గుర్తుంచుకునే సులభ మార్గం:

వర్గం	సంఖ్య	ఏమిటి
జాతీయ ఉద్యానవనం	3	అత్యంత బలమైన వర్గం; లోపల మానవ వినియోగం ఉండదు
వన్యప్రాణి అభయారణ్యం	13	కొన్ని కార్యకలాపాలు అనుమతించే రక్షిత ప్రాంతం
పులుల రిజర్వ్	1	నాగార్జునసాగర్-శ్రీశైలం; కొంత భాగం తెలంగాణలో
ఏనుగుల రిజర్వ్	1	కౌండిన్య అభయారణ్యం, రాయల ఏనుగుల రిజర్వ్ ప్రాంతం
జీవావరణ రిజర్వ్	1	శేషాచలం
జూలాజికల్ పార్కులు (శాఖ)	2	తిరుపతి, విశాఖపట్నం

జాతీయ ఉద్యానవనాలు: శ్రీ వేంకటేశ్వర, రాజీవ్ గాంధీ (రామేశ్వరం), పాపికొండ. ఒక్కో పదం గుర్తుగా పెట్టుకోండి: శేషాచలం, ఇసుక తిన్నెలు, గోదావరి లోయ.

7. మూడు జాతీయ ఉద్యానవనాలు

శ్రీ వేంకటేశ్వర జాతీయ ఉద్యానవనం. శ్రీ వేంకటేశ్వర వన్యప్రాణి అభయారణ్యం మొత్తం విస్తీర్ణం 525.97 చ.కి.మీ. అని, దానిని 1985 సెప్టెంబరు 2న అభయారణ్యంగా ప్రకటించారని శాఖ పేజీ నమోదు చేసింది. అందులో 353.62 చ.కి.మీ.ను 1989 అక్టోబరు 16న శ్రీ వేంకటేశ్వర జాతీయ ఉద్యానవనంగా ప్రకటించారు. ఇది తిరుమల ప్రాంతంలోని శేషాచలం కొండల్లో ఉంది. సైకస్ బెడ్డోమి, ఎర్రచందనం, స్లెండర్ లోరిస్, భారతీయ బంగారు బల్లిని సూచక జాతులుగా పేజీ పేర్కొంది. చిరుతపులి, ఎలుగుబంటి, మౌస్ డీర్, పెద్ద ఉడుత, నాలుగు కొమ్ముల జింక క్షీరదాల్లో ఉన్నాయి. శాఖ పేజీ జిల్లాను చిత్తూరు అని చూపుతుంది; 2022 పునర్వ్యవస్థీకరణకు ముందు ఇది సరైనదే. ఇప్పుడు తిరుమల కొండలు ప్రధానంగా తిరుపతి జిల్లాలో ఉండగా, శ్రేణి అన్నమయ్య జిల్లాలోకి విస్తరిస్తుంది. "శ్రీ వేంకటేశ్వర జాతీయ ఉద్యానవనం ఏ జిల్లాలో" అని అడిగితే ప్రశ్న పేర్కొన్న పటం తేదీ ప్రకారం జవాబు ఇవ్వండి.

రాజీవ్ గాంధీ (రామేశ్వరం) జాతీయ ఉద్యానవనం. ఇది మూడింటిలో అతి చిన్నది, అత్యంత విశేషమైనది: శాఖ పేజీ దీని విస్తీర్ణం కేవలం 2.3 చ.కి.మీ. అని చెప్పి, ప్రొద్దుటూరు సమీపంలో పెన్నా నది ఒడ్డున ఉన్న ఇసుక తిన్నెల పర్యావరణ వ్యవస్థగా వర్ణిస్తుంది; ఇది వైఎస్ఆర్ కడప జిల్లా (శాఖ కడప అని చూపుతుంది). అటవీ రకం ఉష్ణమండల పొడి ఆకురాల్చే అడవి; మొక్కల్లో డాల్బెర్జియా సిస్సూ ఉంది; బొరియలు చేసుకునే పాముల సమూహాన్ని సూచక జాతిగా పేజీ పేర్కొంది. పేజీ దీని చట్టపరమైన స్థితిని "పెండింగ్" అని చూపుతుండగా, ఫారెస్ట్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా తన అగ్ని గుర్తింపు పట్టికలో దీనిని జాతీయ ఉద్యానవనాల్లో చేర్చింది. కాబట్టి చాలా ప్రశ్నా బ్యాంకుల్లో దీనిని మూడు గుర్తించిన జాతీయ ఉద్యానవనాల్లో ఒకటిగా పరిగణించండి; నోటిఫికేషన్ స్థితి కొన్ని ఆధారాలు సూచించే వివరమని తెలుసుకోండి.

పాపికొండ జాతీయ ఉద్యానవనం. శాఖ పేజీ విస్తీర్ణాన్ని 1,012.858 చ.కి.మీ.గా ఇస్తుంది. ఆధార సమాచారం ప్రకారం అభయారణ్యం 1978లో ఏర్పడి 2008లో జాతీయ ఉద్యానవన హోదాకు పెరిగింది. ఈ ఉద్యానవనం పాపికొండల్లో ఉంది; ఇక్కడ గోదావరి లోయను ఏర్పరుస్తుంది. శాఖ పేజీలోని అటవీ రకాలు: పొడి మిశ్రమ టేకు అడవి, దక్షిణ పొడి మిశ్రమ ఆకురాల్చే అడవి, దక్షిణ తేమ మిశ్రమ ఆకురాల్చే అడవి. పేజీ పులి, చిరుత, హైనా, గౌర్‌ను పేర్కొంటూ గౌర్‌ను కీస్టోన్ జాతిగా చెబుతుంది; 92 పక్షి జాతులను ఇస్తుంది. ప్రాంతంలో కొంత భాగం ఇందిరా సాగర్ (పోలవరం) ప్రాజెక్టు ముంపు ప్రాంతమని కూడా శాఖ నమోదు చేసింది. శాఖ జిల్లాను పశ్చిమ గోదావరి అని చూపుతుంది, కానీ ప్రస్తుత పటాలు పాపికొండలను పోలవరం, ఏలూరు జిల్లాల్లో చూపుతాయి; ఎంపిక చేసే ముందు పటం తేదీ చూడండి.

8. పదమూడు వన్యప్రాణి అభయారణ్యాలు

అటవీ శాఖ సైట్ పదమూడు అభయారణ్యాలను జాబితా చేసింది; చాలా ప్రశ్నా బ్యాంకులకు ఇదే ప్రామాణికం. క్రింది పట్టికలో శాఖ ఇచ్చిన విస్తీర్ణం, ప్రకటన తేదీ ఉన్నాయి. మార్పు ఉన్న చోట ప్రస్తుత జిల్లా పేరు ముందు ఇచ్చాం; శాఖ పేజీ కొన్ని నమోదుల్లో ఇప్పటికీ పాత పేర్లు వాడుతోంది.

అభయారణ్యం	ప్రస్తుత జిల్లా(లు)	విస్తీర్ణం (చ.కి.మీ.)	ప్రకటన	ప్రత్యేకత
కోరింగ	కాకినాడ (గతంలో తూర్పు గోదావరి)	235.70	5 జులై 1978	మడ అడవులు, చేపల పిల్లి, ఆలివ్ రిడ్లీ
కొల్లేరు	ఏలూరు, కృష్ణా	308.55	25 సెప్టెంబరు 1995 (శాఖ)	గ్రే పెలికాన్, చిత్తడి పక్షులు
కృష్ణా	కృష్ణా, బాపట్ల	194.81	26 జూన్ 1989	మడ అడవులు, చేపల పిల్లి
రాజీవ్ గాంధీ (నాగార్జునసాగర్-శ్రీశైలం)	నంద్యాల, ప్రకాశం, పల్నాడు	పులుల రిజర్వ్	9వ విభాగం చూడండి	పులి
గుండ్ల బ్రహ్మేశ్వరం	నంద్యాల, ప్రకాశం	1,193.68	18 సెప్టెంబరు 1990	పులి, చిరుత
రోళ్లపాడు	నంద్యాల (గతంలో కర్నూలు)	6.14	23 ఏప్రిల్ 1988	గ్రేట్ ఇండియన్ బస్టర్డ్
శ్రీ లంకమల్లేశ్వర	వైఎస్ఆర్ కడప, నెల్లూరు	464.42	17 జులై 1998	జెర్డన్స్ కోర్సర్
శ్రీ పెనుశిల నరసింహ	నెల్లూరు, వైఎస్ఆర్ కడప	1,030.90	15 సెప్టెంబరు 1997	సైకస్ బెడ్డోమి, చిరుత
కౌండిన్య	చిత్తూరు	357.60	18 డిసెంబరు 1990	ఆసియా ఏనుగు
శ్రీ వేంకటేశ్వర	తిరుపతి, అన్నమయ్య కొండలు	525.97	2 సెప్టెంబరు 1985	ఎర్రచందనం, బంగారు బల్లి
కంబాలకొండ	విశాఖపట్నం	70.70	13 సెప్టెంబరు 2002	చిరుత, పొడి సతతహరిత అడవి
నేలపట్టు	తిరుపతి (శాఖ నెల్లూరు అని చూపుతుంది)	4.58	25 సెప్టెంబరు 1976	గ్రే పెలికాన్ సంతానోత్పత్తి
పులికాట్	తిరుపతి (శాఖ నెల్లూరు అని చూపుతుంది), తమిళనాడు	600 (శాఖ)	20 సెప్టెంబరు 1976	ఫ్లెమింగో, ఉప్పునీటి సరస్సు

ఈ పట్టికను పొడవైన జాబితాలా కాకుండా ఉపయోగకరంగా చేసే కొన్ని గమనికలు ఉన్నాయి.

కొల్లేరు తేదీ విషయంలో జాగ్రత్త అవసరం. శాఖ పేజీ చట్టపరమైన తేదీగా 1995 సెప్టెంబరు 25ను ఇస్తుంది, కానీ కొన్ని ఎన్‌సైక్లోపీడియా ఆధారాలు 1999 నవంబరులో అభయారణ్యంగా ప్రకటించారని చెబుతాయి. రెండు సంఖ్యలూ వేర్వేరు సూచన ఆధారాల్లో ఉన్నాయి; ఒక్క తేదీ మాత్రమే ఇచ్చిన ప్రశ్నకు ఆ తేదీ ప్రకారమే జవాబు ఇవ్వండి. రామ్సర్ గుర్తింపు వేరే సంఘటన; రామ్సర్ సైట్ జాబితాలో దాని తేదీ 2002 ఆగస్టు 19 అని నివేదిక.

పులికాట్ విస్తీర్ణాన్ని వేర్వేరు ఆధారాలు వేర్వేరుగా చెబుతాయి. శాఖ 600 చ.కి.మీ. అంటుంది; సరస్సు మొత్తానికి తరచుగా ఉదహరించే సంఖ్య ఎక్కువ. సరస్సు కొంత తమిళనాడులో ఉంది, కాబట్టి ఆంధ్రప్రదేశ్ అభయారణ్యం వరకే ఉన్న సంఖ్య సరస్సు మొత్తం సంఖ్యకంటే చిన్నదిగా ఉంటుంది.

రోళ్లపాడు రాష్ట్రంలో ఏకైక గ్రేట్ ఇండియన్ బస్టర్డ్ అభయారణ్యం; కేవలం 6.14 చ.కి.మీ. గడ్డి భూమి. 1982లో ఈ ప్రాంతంలో ఆ పక్షి కనిపించడంతో ఇది ఏర్పడిందని, దాని కోసం పశువులు లేని గడ్డి భూముల ఆవరణలు ఏర్పాటు చేశారని శాఖ చెబుతుంది. భారతదేశంలో అత్యంత ప్రమాదంలో ఉన్న పక్షుల్లో బస్టర్డ్ ఒకటి; అందుకే ఇది ఇష్టమైన వాస్తవ ప్రశ్న.

శ్రీ లంకమల్లేశ్వర జెర్డన్స్ కోర్సర్ నివాసం; ఈ రాత్రి సంచారి పక్షి అంతరించిపోయిందని భావించగా 1986లో మళ్లీ కనుగొన్నారని శాఖ పేజీ చెబుతుంది. తెలుగులో కలిమి అని పిలిచే కారిస్సా కారండాస్ పొద దీని ఆవాసంతో ముడిపడి ఉంది.

రెండు తీర అభయారణ్యాలు కోరింగ, కృష్ణా మడ అభయారణ్యాలు; శాఖ వివరణ ప్రకారం రెండూ ఆలివ్ రిడ్లీ తాబేళ్ల గూళ్ల ప్రదేశాలు, చేపల పిల్లి ముఖ్యమైన క్షీరదం.

9. నాగార్జునసాగర్-శ్రీశైలం పులుల రిజర్వ్

పరీక్షల్లో అత్యధికంగా అడిగే రక్షిత ప్రాంతం ఇదే. తూర్పు కనుమల్లోని నల్లమల కొండల్లో, భారతదేశంలో అతిపెద్ద పులుల రిజర్వ్ అని శాఖ వర్ణిస్తుంది; కృష్ణా నది కొండల గుండా సుమారు 270 కి.మీ. లోతైన లోయను చీల్చుకుంటూ ప్రవహిస్తుంది. దాని పేజీ ఇచ్చే సంఖ్యలు: మొత్తం విస్తీర్ణం 3,727.50 చ.కి.మీ.; అందులో కోర్ ప్రాంతం 2,444.14 చ.కి.మీ., బఫర్ ప్రాంతం 1,283.36 చ.కి.మీ.; 1,193.68 చ.కి.మీ. గుండ్ల బ్రహ్మేశ్వరం వన్యప్రాణి అభయారణ్యాన్ని విస్తరించిన కోర్ ప్రాంతంగా పరిగణిస్తారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ భాగం నంద్యాల, ప్రకాశం, పల్నాడు జిల్లాల్లో ఉండగా, రిజర్వ్ తెలంగాణలోకి కొనసాగుతుంది. 1983లో పులుల రిజర్వ్‌గా ప్రకటించారని ఒక ఆధార పేజీ చెబుతుంది; అదే ఎక్కువగా చెప్పే సంవత్సరం, కానీ దాన్ని ఆధార సమాచార తేదీగా పరిగణించండి.

పరీక్షకు ముఖ్యాంశాలు:

• దీనిలోని అభయారణ్యాన్ని శాఖ పేజీ రాజీవ్ గాంధీ పేరుతో పిలుస్తుంది, కాబట్టి ప్రశ్న "రాజీవ్ గాంధీ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం" అంటే అదే ప్రాంతం అని అర్థం.
• శాఖ ప్రకారం రిజర్వ్ ఒక ముఖ్య పక్షి ప్రాంతం (Important Bird Area) కూడా.
• అటవీ రకం దక్షిణ పొడి మిశ్రమ ఆకురాల్చే అడవి; తేమ ఆకురాల్చే అడవి మచ్చలు, స్క్రబ్, వెదురు, గడ్డి కలిసి ఉంటాయి.
• కృష్ణా నది రిజర్వ్ గుండా, శ్రీశైలం పీఠభూమి గుండా ప్రవహిస్తుంది; అక్కడ నది ఉత్తరం వైపు ప్రవహిస్తుంది కాబట్టి శాఖ చరిత్ర గమనికలో దాన్ని ఉత్తరవాహిని అంటారు. శ్రీశైలం ఆలయ పట్టణం ఈ ప్రాంతంలోనే ఉంది.
• ఇతర క్షీరదాలు: చిరుతపులి, భారతీయ తోడేలు, అడవి కుక్క, చారల హైనా, చుక్కల జింక, సాంబార్, చింకారా, నాలుగు కొమ్ముల జింక. సుమారు 200 పక్షి జాతులు ఉన్నాయని శాఖ చెబుతుంది.

పులుల సంఖ్య ప్రతి అఖిల భారత అంచనాతో మారుతుంది కాబట్టి ఇక్కడ ఇవ్వడం లేదు; సంఖ్య అడిగితే తాజా అధికారిక పులుల అంచనా నివేదిక చూడండి. పై నిర్మాణ వాస్తవాలు స్థిరమైనవి.

10. శేషాచలం, జీవావరణ రిజర్వ్, ఏనుగులు

శేషాచలం జీవావరణ రిజర్వ్ రాష్ట్రంలోని ఏకైక బయోస్ఫియర్ రిజర్వ్; ఇది 2010లో నోటిఫై అయింది, ఆ సమయంలో చిత్తూరు, కడప జిల్లాలుగా ఉన్న ప్రాంతాల్లోని శేషాచలం కొండల్లో సుమారు 4,756 చ.కి.మీ. విస్తరించింది. ఈ రెండు సంఖ్యలు తెరిచి చూడగలిగిన అధికారిక నోటిఫికేషన్ పేజీ నుంచి కాకుండా వార్తా, ఆధార సారాంశాల నుంచి వచ్చాయి; కాబట్టి ఇవ్వాల్సి వస్తే "నివేదిక ప్రకారం" అనే పదంతో వాడండి. శ్రీ వేంకటేశ్వర జాతీయ ఉద్యానవనం ఈ రిజర్వ్ లోపలే ఉంది; అందుకే "జీవావరణ రిజర్వ్ లోపల ఏ జాతీయ ఉద్యానవనం ఉంది" అని ప్రశ్న రావచ్చు.

అభయారణ్యంలో ఉన్న కొన్ని జాతులు ప్రపంచంలో శేషాచలం కొండల్లో మాత్రమే ఉంటాయని శాఖ పేజీ వర్ణిస్తుంది. వాటిలో భారతీయ బంగారు బల్లి, శాఖ "సజీవ శిలాజం" అని పిలిచే సైకస్ బెడ్డోమి, ఎర్రచందనం ఉన్నాయి.

ఏనుగులు. శాఖ ఏనుగుల రిజర్వ్ పేజీ ఒక చిన్న చరిత్రను చెబుతుంది. రాయలసీమలో ఒకప్పుడు ఏనుగులు ఉండేవి; 1984లో తమిళనాడు, కర్ణాటకల్లో కరవు వల్ల ఏనుగులు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోకి వచ్చాయి. వాటి కోసం ప్రాజెక్ట్ ఎలిఫెంట్ కింద కౌండిన్య వన్యప్రాణి అభయారణ్యాన్ని ఏర్పాటు చేశారు; తమిళనాడు, కర్ణాటక ఆవాసాలతో అనుసంధానం పెంచడానికి 2003 డిసెంబరు 9 నాటి ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య 106 ద్వారా అదనపు ప్రాంతాన్ని రాయల ఏనుగుల రిజర్వ్‌గా చేర్చారు. అందుకే కౌండిన్యను రాష్ట్రంలో ఆసియా ఏనుగుకు ఏకైక నివాసంగా వర్ణిస్తారు; పొరుగు రాష్ట్రాలతో పోలిస్తే ఇక్కడ ఏనుగుల సంఖ్య తక్కువ.

11. చిత్తడి నేలలు, మడ అడవులు, తీరం

తీర ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో రాష్ట్రంలోని అత్యంత విశిష్టమైన చిత్తడి ఆవాసాలు ఉన్నాయి.

కొల్లేరు కృష్ణా, గోదావరి డెల్టాల మధ్య దేశంలోని అతిపెద్ద మంచినీటి సరస్సు అని శాఖ వర్ణిస్తుంది. కాలానుగుణంగా ప్రవహించే బుడమేరు, తమ్మిలేరు నదులు దీనిలోకి నేరుగా నీటిని తెస్తాయి; 67 ప్రవేశ కాలువలు, డ్రెయిన్ల ద్వారా డెల్టా వ్యవస్థలతో అనుసంధానమై ఉంది; ఇది సహజ వరద సమతుల్య జలాశయంలా పనిచేస్తుంది. సగటున ఏడాదికి 7,000 మెట్రిక్ టన్నుల చేపల ఉత్పత్తి ఉందని శాఖ చెబుతుంది; ప్రధాన పక్షిగా గ్రే పెలికాన్‌ను, 63 చేప జాతులను పేర్కొంది. ఈ వ్యాసం కోసం పరిశీలించిన ఆధారాల్లో రామ్సర్ జాబితాలోని ఆంధ్రప్రదేశ్ చిత్తడి నేల కొల్లేరే; 2002లో గుర్తింపు పొందింది. ఆక్వాకల్చర్ చెరువుల ఆక్రమణ ప్రధాన ముప్పు; సరస్సు పదేపదే తొలగింపు ఆపరేషన్లకు కేంద్రమైంది.

మడ అడవులు. ISFR 2023 ఆంధ్రప్రదేశ్ మడ ఆచ్ఛాదనాన్ని 421.43 చ.కి.మీ.గా ఇచ్చింది: అందులో 213.90 చ.కి.మీ. మధ్యస్థ దట్టమైన మడ, 207.53 చ.కి.మీ. బహిరంగ మడ; అతి దట్టమైన మడ లేదు. 2021తో పోలిస్తే 13.01 చ.కి.మీ. పెరుగుదల ఆ నివేదికలో రాష్ట్రాలన్నింటిలో అతిపెద్దది; దీనికి సహజ పునరుత్పత్తి, మొక్కల పెంపకం, పరిరక్షణ కారణమని, కృష్ణా, బాపట్ల, కాకినాడ జిల్లాల్లో స్పష్టంగా కనిపిస్తుందని నివేదిక చెబుతుంది. దేశంలో రెండవ అతిపెద్ద మడ పర్యావరణ వ్యవస్థ గోదావరి, కృష్ణా ముఖద్వారాల్లో ఉందని శాఖ వర్ణిస్తుంది. వేరే పట్టికలో మడ అడవి రకం 418.07 చ.కి.మీ.గా ఉంది; నివేదిక ఆచ్ఛాదనాన్ని, రకాన్ని వేర్వేరు ప్రాతిపదికలపై కొలుస్తుంది కాబట్టి ఆ రెండు సంఖ్యలు భిన్నంగా ఉన్నాయి. ప్రశ్న "మడ ఆచ్ఛాదనం" అంటే 421.43 చ.కి.మీ. వాడండి.

కోరింగ గోదావరి ముఖద్వారంలోని మడ అభయారణ్యం, కాకినాడ దగ్గర; శాఖ ప్రకారం దాని తీరం ఆలివ్ రిడ్లీ తాబేళ్ల గూళ్ల స్థలం, చేపల పిల్లి ముఖ్య క్షీరదం. దేశంలోని పెద్ద మడ ప్రాంతాల్లో ఇదొకటని, 24 మడ చెట్ల జాతులు ఉన్నాయని ఒక ఆధార పేజీ చెబుతుంది; ఖచ్చితమైన ర్యాంకును ఆధారం మీద ఆధారపడే వాదనగా పరిగణించండి. కృష్ణా వన్యప్రాణి అభయారణ్యం కృష్ణా ముఖద్వారంలోని మడ అడవిని కాపాడుతుంది; అవిసెన్నియా మూడు జాతులూ ఉండటాన్ని దాని పేజీ ప్రత్యేకతగా చెబుతుంది.

పులికాట్, నేలపట్టు. పులికాట్ దేశంలో రెండవ అతిపెద్ద ఉప్పునీటి పర్యావరణ వ్యవస్థ, రాష్ట్రంలో ఫ్లెమింగోలు అత్యధికంగా చేరే చోటు. ప్రతి ఏటా సుమారు 15,000 ఫ్లెమింగోలు వస్తాయని, అక్టోబరులో రాణ్ ఆఫ్ కచ్ నుంచి వచ్చి ఏప్రిల్‌లో తిరిగి వెళ్తాయని శాఖ చెబుతుంది. నేలపట్టు 4.58 చ.కి.మీ. చిన్న పక్షి అభయారణ్యం; దీనిని ఆగ్నేయాసియాలో గ్రే పెలికాన్లకు అతిపెద్ద సంతానోత్పత్తి స్థలమని, ప్రతి ఏటా సుమారు 1,500 పెలికాన్లు పిల్లలను పెడతాయని శాఖ వర్ణిస్తుంది.

12. ముఖ్య జాతులు, వాటి నివాసాలు

జాబితాలు నేర్చుకున్నవారికంటే జాతి-స్థలం జతలు నేర్చుకున్నవారు వేగంగా మార్కులు తెచ్చుకుంటారు.

జాతి	స్థలం	గమనిక
పులి	నాగార్జునసాగర్-శ్రీశైలం పులుల రిజర్వ్	భారతదేశంలో అతిపెద్ద పులుల రిజర్వ్
ఆసియా ఏనుగు	కౌండిన్య అభయారణ్యం, రాయల ఏనుగుల రిజర్వ్	రాష్ట్రంలో ఏకైక ఏనుగుల ప్రాంతం
గ్రేట్ ఇండియన్ బస్టర్డ్	రోళ్లపాడు	గడ్డి భూముల అభయారణ్యం
జెర్డన్స్ కోర్సర్	శ్రీ లంకమల్లేశ్వర	1986లో మళ్లీ కనుగొన్నారు
గ్రే పెలికాన్	నేలపట్టు, కొల్లేరు	నేలపట్టు సంతానోత్పత్తి స్థలం
ఫ్లెమింగో	పులికాట్	శీతాకాల అతిథి
చేపల పిల్లి, ఆలివ్ రిడ్లీ	కోరింగ, కృష్ణా	మడ తీరం
భారతీయ బంగారు బల్లి, స్లెండర్ లోరిస్	శ్రీ వేంకటేశ్వర	తూర్పు కనుమల ప్రాంతానికి ప్రత్యేకం
సైకస్ బెడ్డోమి	శేషాచలం, పెనుశిల నరసింహ	సైకాడ్
ఎర్రచందనం	శేషాచలం, పొరుగు కొండలు	టెరోకార్పస్ సాంటాలినస్
గౌర్ (అడవి దున్న)	పాపికొండ	కీస్టోన్ జాతి
చిరుతపులి	కంబాలకొండ	విశాఖపట్నం నగర సమీప అభయారణ్యం

కంబాలకొండ ఒక పెద్ద నగరం పక్కనే ఉన్న అభయారణ్యం. 70.70 చ.కి.మీ. అభయారణ్యం విశాఖపట్నం శివార్లలో ఉందని, కంబాలకొండ రిజర్వ్ అడవిలో 107.73 హెక్టార్ల ఎకో-పార్క్‌ను 2003లో ప్రకటించారని శాఖ పేర్కొంది.

13. ఎర్రచందనం: జీవశాస్త్రం, చట్టం, వాణిజ్య నియమాలు

ఎర్రచందనం (Pterocarpus santalinus) అటవీ చట్టం, నేరాల నియంత్రణ, అంతర్జాతీయ ఒప్పందాలను ఒకే అంశంలో కలిపే చెట్టు; అందుకే ప్రశ్నపత్ర రూపకర్తలకు ఇష్టం.

ఎక్కడ పెరుగుతుంది. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని శేషాచలం, వెలిగొండ, లంకమల, పాలకొండ కొండల అడవులకు ప్రత్యేకమని, అప్పటి కడప, చిత్తూరు, నెల్లూరు, ప్రకాశం, కర్నూలు జిల్లాల్లో 5,300.97 చ.కి.మీ. విస్తరించి ఉందని అటవీ శాఖ చెబుతుంది. శాఖ డివిజన్ వారీ పట్టికలో ఎర్రచందనం ఉన్న అత్యధిక ప్రాంతం కడప డివిజన్‌లో (1,286.64 చ.కి.మీ.); తర్వాత ప్రొద్దుటూరు (929.10), రాజంపేట (848.03), తిరుపతి వన్యప్రాణి నిర్వహణ (682.57), నెల్లూరు (671.17), చిత్తూరు తూర్పు (407.55), గిద్దలూరు, మార్కాపురం (263.91), నంద్యాల (212.00). ISFR 2023 కూడా పొడి ఎర్రచందనం అడవి రకాన్ని 1,115.87 చ.కి.మీ.గా మ్యాప్ చేసి, నమోదిత అటవీ విస్తీర్ణంలో చెట్ల సంఖ్యలో మొదటి ఐదు జాతుల్లో టెరోకార్పస్ సాంటాలినస్‌ను (32,804 వేల చెట్లు) చేర్చింది.

రాష్ట్ర చట్టం. ఆంధ్రప్రదేశ్ అటవీ చట్టాన్ని 2016 మే 19 నాటి నోటిఫికేషన్ ద్వారా సవరించారు; ఇది పర్యావరణ, అటవీ, శాస్త్ర సాంకేతిక శాఖ G.O.Ms.No.49 ద్వారా 2016 మే 25న అమల్లోకి వచ్చింది. శాఖ పేజీ ప్రకారం ఈ సవరణ ఎర్రచందనం అటవీ నేరాలన్నింటినీ గుర్తించదగిన (cognizable), బెయిల్ రాని నేరాలుగా చేసింది; ఎర్రచందనం, చందనం, షెడ్యూల్డ్ చెట్లకు ప్రత్యేక రక్షణ హోదా ఇచ్చింది; మూడు నుంచి పదేళ్ల శిక్ష, రూ. 10 లక్షల వరకు జరిమానా విధించింది; ఈ చెట్ల నుంచి అక్రమంగా సంపాదించిన ఆస్తుల జప్తుకు అవకాశం ఇచ్చింది.

టాస్క్ ఫోర్స్. ఎర్రచందనం స్మగ్లింగ్ నిరోధక టాస్క్ ఫోర్స్‌ను 2014 నవంబరు 25 నాటి ఆర్థిక శాఖ G.O.Ms.No.217 ద్వారా ఏర్పాటు చేశారు; పోలీసు, అటవీ శాఖల్లో 463 పోస్టులు మంజూరు చేశారు. ఇది తిరుపతిలో పనిచేస్తోంది. బేస్ క్యాంపులు, స్ట్రైకింగ్ ఫోర్స్ పార్టీలు, చెక్ పోస్టులు, ఇ-నిఘా, స్మగ్లర్లపై PD చట్టం వినియోగం, వేగవంతమైన విచారణకు రెండు ప్రత్యేక కోర్టులు వంటి రక్షణ చర్యలను శాఖ పేర్కొంది.

అంతర్జాతీయ నియమం. సంప్రదించిన వాణిజ్య నియంత్రణ రికార్డుల ప్రకారం ఈ చెట్టు CITES అనుబంధం II లో ఉంది; భారత ప్రతిపాదనపై 1995 ఫిబ్రవరి 16 నుంచి అమల్లో ఉంది. అనుబంధం II అంటే వాణిజ్యం అనుమతిస్తారు కానీ ఆ వాణిజ్యం జాతి మనుగడకు హానికరం కాదని ధృవీకరించే ఎగుమతి అనుమతుల ద్వారా నియంత్రిస్తారు. అంటే అన్ని వాణిజ్యంపై నిషేధం కాదు. జాబితాలో ఏ ఉత్పత్తులకు వర్తిస్తుందో పరిమితం చేసే ఒక వివరణ (annotation) ఉంది (దుంగలు, చెక్క ముక్కలు, పొడి, సారాలకు వర్తించే annotation 7 అని నివేదిక); ఖచ్చితమైన పదాల కోసం తాజా CITES జాబితా చూడండి. దేశీయ సాగు, అమ్మకాలను రాష్ట్రం నియంత్రిస్తుంది; కలప ఎగుమతిపై కఠిన నియంత్రణ ఉంది; ఫలితంగా చట్టబద్ధంగా వ్యాపారమయ్యే నిల్వ అరుదు.

IUCN స్థితి. ఎర్రచందనాన్ని గతంలో అంతరించే ప్రమాదంలో (Endangered) అని అంచనా వేశారు; ఒక ఆధార పేజీ ప్రకారం 2018లో రెడ్ లిస్ట్ అంచనాను "Near Threatened"గా సవరించారు. ప్రతి రెడ్ లిస్ట్ స్థితిలాగే ఇది పునఃమదింపుతో మారుతుంది, కాబట్టి "ప్రస్తుత స్థితి" అడిగే ప్రశ్నకు ప్రస్తుత జాబితా అవసరం.

తరచుగా జరిగే పొరపాట్లు: ఎర్రచందనం అనుబంధం I లో ఉందనడం (కాదు). 2016 సవరణ కొత్త చట్టాన్ని సృష్టించిందనుకోవడం (ఇప్పటికే ఉన్న రాష్ట్ర అటవీ చట్టాన్ని సవరించింది). నల్లమల కొండల్లో సాధారణంగా పెరుగుతుందనుకోవడం (శాఖ శేషాచలం, వెలిగొండ, లంకమల, పాలకొండ శ్రేణులను పేర్కొంది).

14. అటవీ శాఖ: నిర్మాణం, విభాగాలు

ఆంధ్రప్రదేశ్ అటవీ శాఖకు ప్రిన్సిపల్ చీఫ్ కన్జర్వేటర్ ఆఫ్ ఫారెస్ట్స్ అండ్ హెడ్ ఆఫ్ ఫారెస్ట్ ఫోర్స్ అధిపతి; ప్రధాన కార్యాలయం మంగళగిరి. శాఖ పరిపాలనా చార్ట్ క్షేత్ర పనికి వాడే నిర్మాణాన్ని చూపుతుంది: ఏడు ప్రాదేశిక సర్కిళ్లు, ఒక పరిశోధన, అభివృద్ధి సర్కిల్, రాజమహేంద్రవరంలో ఫారెస్ట్ అకాడమీ, 33 ప్రాదేశిక, ప్రాజెక్ట్ టైగర్ డివిజన్లు, 11 సామాజిక అటవీ డివిజన్లు, రెండు జంతు ప్రదర్శనశాలలు, రెండు వన్యప్రాణి నిర్వహణ డివిజన్లు, రెండు పరిశోధన డివిజన్లు, ఎనిమిది ఫ్లయింగ్ స్క్వాడ్ డివిజన్లు, 31 ఉప డివిజన్లు, 220 రేంజ్‌లు, 594 సెక్షన్లు, 1,418 బీట్లు. ఇవి 2026 అక్టోబరులో శాఖ వెబ్‌సైట్ చూపిన సంఖ్యలు. మరో ఆధార పేజీ శాఖను వేర్వేరు సంఖ్యల సర్కిళ్లు, డివిజన్లతో వర్ణిస్తుంది; కాబట్టి ప్రశ్న అడిగితే శాఖ చార్ట్ సంఖ్యలను ఇచ్చి ఆధారం పేరు చెప్పండి.

క్షేత్రం నుంచి పైకి పోస్టుల వరుసను గుర్తుంచుకోవడం సులభం: బీట్, సెక్షన్, రేంజ్, ఉప డివిజన్, డివిజన్, సర్కిల్, తర్వాత ఫోర్స్ అధిపతి. సిబ్బంది పేర్లు వరుసగా: బీట్‌లో ఫారెస్ట్ బీట్ ఆఫీసర్, సెక్షన్‌లో ఫారెస్ట్ సెక్షన్ ఆఫీసర్, రేంజ్‌లో ఫారెస్ట్ రేంజ్ ఆఫీసర్, ఉప డివిజన్‌లో అసిస్టెంట్ కన్జర్వేటర్ ఆఫ్ ఫారెస్ట్స్, డివిజన్‌లో జిల్లా లేదా డివిజనల్ ఫారెస్ట్ ఆఫీసర్, సర్కిల్‌లో కన్జర్వేటర్, ఆపైన చీఫ్ కన్జర్వేటర్, ప్రిన్సిపల్ చీఫ్ కన్జర్వేటర్. తొలి మెట్టులో చేరాలనుకుంటే ఫారెస్ట్ బీట్ ఆఫీసర్ గైడ్ చూడండి.

15. అడవుల వెనుక చట్టాలు

అటవీ శాఖ ఇ-ప్రచురణల పేజీలోని చట్టాల జాబితాలో రాష్ట్ర అటవీ చట్టంతో పాటు వన్యప్రాణి (రక్షణ) చట్టం, 1972; జీవ వైవిధ్య చట్టం, 2002; పర్యావరణ (రక్షణ) చట్టం, 1986 ఉన్నాయి. పరీక్షకు ప్రతిదాని గురించి చిన్న ప్రకటన సరిపోతుంది.

• భారత అటవీ చట్టం, 1927: అడవులను రిజర్వ్, రక్షిత, గ్రామ అడవులుగా వర్గీకరించి నేరాలను నిర్దేశిస్తుంది. ఇది కేంద్ర చట్టం, రాష్ట్ర అటవీ చట్టాలకు ఆధారం.
• వన్యప్రాణి (రక్షణ) చట్టం, 1972: జాతీయ ఉద్యానవనాలు, అభయారణ్యాలు, పరిరక్షణ రిజర్వ్‌లు, సామూహిక రిజర్వ్‌లను సృష్టిస్తుంది; జాతులను వేర్వేరు రక్షణ స్థాయిల షెడ్యూళ్లలో చేర్చుతుంది. ఈ చట్టం 1972 సెప్టెంబరు 9న రూపొందింది.
• అటవీ (పరిరక్షణ) చట్టం, 1980: అటవీ భూమిని మళ్లించే ముందు కేంద్ర ఆమోదం అవసరం. 2023 సవరణ దీనిని వన్ (సంరక్షణ్ ఏవం సంవర్ధన్) అధినియమ్, 1980గా పేరు మార్చింది; సవరణ చట్టానికి 2023 ఆగస్టు 4న ఆమోదం లభించింది.
• జీవ వైవిధ్య చట్టం, 2002: జీవ వనరుల వినియోగం, ప్రయోజనాల పంపిణీకి సంబంధించినది.
• ఆంధ్రప్రదేశ్ అటవీ చట్టం, 1967: రాష్ట్ర చట్టం; ఎర్రచందనం నేరాల కోసం 2016లో సవరించారు.

జాతీయ ఉద్యానవనాన్ని లేదా అభయారణ్యాన్ని ఏ అధికారం ప్రకటిస్తుందని తరచుగా అడుగుతారు. వన్యప్రాణి (రక్షణ) చట్టం కింద అభయారణ్యాన్ని లేదా ఉద్యానవనాన్ని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం నోటిఫికేషన్ ద్వారా ప్రకటిస్తుంది; పులుల రిజర్వ్‌ల విషయంలో జాతీయ పులుల పరిరక్షణ ప్రాధికార సంస్థ ద్వారా, అటవీ భూమి మళ్లింపు విషయంలో అటవీ పరిరక్షణ చట్టం ద్వారా కేంద్ర ప్రభుత్వం పాల్గొంటుంది.

16. నివేదికలు పేర్కొన్న ముప్పులు

అటవీ అగ్నిప్రమాదం అత్యంత లెక్కించదగిన ముప్పు. ISFR 2023 ప్రతి అగ్ని కాలానికి ఉపగ్రహ సెన్సర్ల గుర్తింపులను లెక్కిస్తుంది; ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 2022-23లో 19,367, 2023-24లో 18,174 గుర్తింపులు నమోదయ్యాయి, నివేదికలోని రాష్ట్రాల్లో అత్యధికాల్లో ఇవి ఉన్నాయి. జిల్లాల వారీగా 2023-24లో అల్లూరి సీతారామరాజు 6,399, ప్రకాశం 2,226, నంద్యాల 1,934 గుర్తింపులు నమోదు చేశాయి. నివేదిక రాష్ట్ర అటవీ ఆచ్ఛాదనంలో (స్క్రబ్‌తో సహా) 2.75%ను అత్యంత అగ్ని ప్రమాద ప్రాంతంగా, 15.44%ను అతి ఎక్కువ ప్రమాద ప్రాంతంగా, 19.15%ను ఎక్కువ ప్రమాద ప్రాంతంగా వర్గీకరిస్తుంది. పొడి ఆకురాల్చే రకం వేసవిలో అగ్నికి గురవుతుందని, తిరుపతి, విశాఖపట్నం, కర్నూలు, రాజమహేంద్రవరం సర్కిళ్లు ఎక్కువగా ప్రభావితమవుతాయని అటవీ శాఖ చెబుతుంది.

ఆక్రమణ మొక్కలు రెండవ ముప్పు. నమోదిత అటవీ విస్తీర్ణంలో లాంటానా కమారా 1,055.77 చ.కి.మీ., క్రోమోలీనా ఒడొరాటా 866.67 చ.కి.మీ., ఏజెరటం కొనిజాయిడెస్ 261.17 చ.కి.మీ. వ్యాపించాయని ISFR 2023 అంచనా. కృష్ణా జిల్లాలో ఆక్వాకల్చర్ వల్ల అటవీ ఆచ్ఛాదనం కోల్పోయిన ఉదాహరణను కూడా ఈ నివేదిక చూపింది; ఇది తీరంలో మడ, చిత్తడి నేలలపై ఒత్తిడితో ముడిపడి ఉంది.

ఎర్రచందనం స్మగ్లింగ్ (పైన చర్చించింది) రాష్ట్రానికి ప్రత్యేకమైన ముప్పు. చిత్తడి నేలలకు ప్రధాన ఒత్తిడి నీటి విస్తీర్ణాన్ని ఆక్వాకల్చర్ చెరువులుగా మార్చడం; పర్యావరణ వార్తల్లో కొల్లేరు పదేపదే రావడానికి కారణం ఇదే.

17. ఇరవై సెకన్లలో జవాబు ఇవ్వడం ఎలా

ప్రశ్న ఏ రకమైనదో ముందు నిర్ణయించుకోండి.

1. నివేదిక నుంచి సంఖ్య. నివేదిక పేరు, సంవత్సరం చెప్పండి. ఎంపికలో 30,084.96 చ.కి.మీ. లేదా 18.46% ఉంటే అది ISFR 2023.
2. జాతి-స్థలం జత. 12వ విభాగంలోని పట్టిక వాడండి. రోళ్లపాడుతో బస్టర్డ్, శ్రీ లంకమల్లేశ్వరతో కోర్సర్, కౌండిన్యతో ఏనుగు, నేలపట్టుతో పెలికాన్ సంతానోత్పత్తి అత్యంత విలక్షణ జతలు.
3. వర్గం ప్రశ్న. పులుల రిజర్వ్ నాగార్జునసాగర్-శ్రీశైలం; జీవావరణ రిజర్వ్ శేషాచలం; రామ్సర్ చిత్తడి నేల కొల్లేరు.
4. జిల్లా ప్రశ్న. ప్రస్తుత పేరు కావాలా, 2022 ముందు పేరా, 2025 విభజనా అని చూడండి. మీ తర్కంలో తేదీ చెప్పండి.
5. చట్టం ప్రశ్న. ఎర్రచందనం నేరాలు 2016 రాష్ట్ర అటవీ చట్ట సవరణలో; అంతర్జాతీయ జాబితా CITES అనుబంధం II.

పరీక్షకు ముఖ్యాంశాలు

• ISFR 2023 (18వ నివేదిక, 2024 డిసెంబరులో విడుదల): అటవీ ఆచ్ఛాదనం 30,084.96 చ.కి.మీ., విస్తీర్ణంలో 18.46%; VDF 1,995.71, MDF 13,725.75, OF 14,363.50; స్క్రబ్ 8,351.62; చెట్ల ఆచ్ఛాదనం 5,340.02 చ.కి.మీ.
• నమోదిత అటవీ విస్తీర్ణం 37,258 చ.కి.మీ. (22.87%): రిజర్వ్ 31,959, రక్షిత 5,069, వర్గీకరించనివి 230.
• 2021 నుంచి మార్పు: అటవీ ఆచ్ఛాదనం మైనస్ 138.66 చ.కి.మీ.; మడ ఆచ్ఛాదనం ప్లస్ 13.01 చ.కి.మీ. (421.43 చ.కి.మీ.కు).
• అత్యధిక అటవీ ఆచ్ఛాదనం: ISFR 2023 జిల్లా పట్టికలో అల్లూరి సీతారామరాజు, 6,917.32 చ.కి.మీ. (55.58%).
• శాఖ లెక్క ప్రకారం రక్షిత ప్రాంతాలు: 3 జాతీయ ఉద్యానవనాలు, 13 అభయారణ్యాలు, 1 పులుల రిజర్వ్, 1 ఏనుగుల రిజర్వ్, 1 జీవావరణ రిజర్వ్.
• జాతీయ ఉద్యానవనాలు: శ్రీ వేంకటేశ్వర (353.62 చ.కి.మీ., 16 అక్టోబరు 1989), రాజీవ్ గాంధీ (రామేశ్వరం) (2.3 చ.కి.మీ.), పాపికొండ (1,012.858 చ.కి.మీ.).
• పులుల రిజర్వ్: నాగార్జునసాగర్-శ్రీశైలం, శాఖ పేజీలో 3,727.50 చ.కి.మీ., నల్లమల కొండల్లో.
• జీవావరణ రిజర్వ్: శేషాచలం, 2010లో నోటిఫై అయిందని నివేదిక.
• కొల్లేరు: 2002 ఆగస్టు 19న గుర్తింపు పొందిన రామ్సర్ ప్రదేశం; గోదావరి, కృష్ణా డెల్టాల మధ్య మంచినీటి సరస్సు.
• ఎర్రచందనం: దక్షిణ తూర్పు కనుమల కొండలకు ప్రత్యేకం; 1995 నుంచి CITES అనుబంధం II; రాష్ట్ర అటవీ చట్టం 2016లో సవరణ; టాస్క్ ఫోర్స్ 2014 నవంబరు 25 నాటి G.O.Ms.No.217 ద్వారా.

పరీక్ష ఉచ్చులు

1. నమోదిత అటవీ విస్తీర్ణాన్ని, అటవీ ఆచ్ఛాదనాన్ని ఒకే సంఖ్యగా భావించడం.
2. 28 జిల్లాల ప్రశ్నకు వ్యాఖ్య లేకుండా 26 జిల్లాల ISFR పట్టిక వాడటం.
3. మడ అడవులు పెరిగాయని 2021 నుంచి 2023 మధ్య అటవీ ఆచ్ఛాదనం పెరిగిందనడం.
4. శ్రీ వేంకటేశ్వర జాతీయ ఉద్యానవనాన్ని పులుల రిజర్వ్ అనడం.
5. రోళ్లపాడును నల్లమలలో పెట్టడం లేదా బస్టర్డ్‌ను కోరింగతో జతచేయడం.
6. ఎర్రచందనాన్ని CITES అనుబంధం I లో పెట్టడం.
7. కొల్లేరును ఉప్పునీటి సరస్సనీ, పులికాట్‌ను మంచినీటి సరస్సనీ అనడం.
8. శ్రీ వేంకటేశ్వర అభయారణ్య తేదీని, జాతీయ ఉద్యానవన తేదీని కలిపేయడం.
9. ఒక అభయారణ్యానికి ఒక ఆధారం నుంచి విస్తీర్ణం, మరో ఆధారం నుంచి తేదీ తీసుకుని రెండింటినీ పేర్కొనకపోవడం.
10. శాఖ పేజీలోని జిల్లా పేరును 2022, 2025 మార్పులు చూడకుండా ప్రస్తుత జిల్లాగా వాడటం.

పది సాధన ప్రశ్నలు

1. ఆంధ్రప్రదేశ్ అటవీ శాఖ ప్రకారం భారతదేశంలో అతిపెద్ద పులుల రిజర్వ్ ఏది? a) రాజీవ్ గాంధీ రామేశ్వరం b) నాగార్జునసాగర్-శ్రీశైలం c) పాపికొండ d) కౌండిన్య జవాబు: b) నాగార్జునసాగర్-శ్రీశైలం, నల్లమల కొండల్లో.

2. ISFR 2023 లో ఆంధ్రప్రదేశ్ అటవీ ఆచ్ఛాదనం సుమారు: a) లెక్కించిన విస్తీర్ణంలో 18.46% b) విస్తీర్ణంలో 22.87% c) విస్తీర్ణంలో 36% d) విస్తీర్ణంలో 8.42% జవాబు: a) 18.46%. 22.87% నమోదిత అటవీ విస్తీర్ణానికి చెందిన సంఖ్య.

3. రాష్ట్రంలో ఏకైక గ్రేట్ ఇండియన్ బస్టర్డ్ అభయారణ్యం ఏది? a) కంబాలకొండ b) రోళ్లపాడు c) నేలపట్టు d) కృష్ణా జవాబు: b) రోళ్లపాడు.

4. జెర్డన్స్ కోర్సర్ ఏ అభయారణ్యపు ముఖ్య పక్షి? a) శ్రీ లంకమల్లేశ్వర b) కోరింగ c) పులికాట్ d) గుండ్ల బ్రహ్మేశ్వరం జవాబు: a) శ్రీ లంకమల్లేశ్వర.

5. శ్రీ వేంకటేశ్వర జాతీయ ఉద్యానవనం ఉన్న ఆంధ్రప్రదేశ్ జీవావరణ రిజర్వ్ ఏది? a) నల్లమల b) శేషాచలం c) పాపికొండ d) పులికాట్ జవాబు: b) శేషాచలం.

6. ఈ వ్యాసం కోసం పరిశీలించిన ఆధారాల్లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో రామ్సర్ ప్రదేశం ఏ చిత్తడి నేల? a) పులికాట్ b) నేలపట్టు c) కొల్లేరు d) కోరింగ జవాబు: c) కొల్లేరు, 2002 ఆగస్టు 19న గుర్తింపు.

7. ఎర్రచందనం ఏ CITES అనుబంధంలో ఉంది? a) అనుబంధం I b) అనుబంధం II c) అనుబంధం III d) జాబితాలో లేదు జవాబు: b) అనుబంధం II, 1995 నుంచి అమల్లో.

8. ఆంధ్రప్రదేశ్ అటవీ చట్టానికి 2016 సవరణ ఎర్రచందనం నేరాలను ఎలా చేసింది? a) రాజీ చేసుకోదగినవి, బెయిల్ ఇవ్వదగినవి b) గుర్తించదగినవి, బెయిల్ రానివి c) కేవలం సివిల్ d) కేవలం జరిమానాతో శిక్షార్హం జవాబు: b) గుర్తించదగినవి, బెయిల్ రానివి; మూడు నుంచి పదేళ్ల జైలు శిక్షతో.

9. సుమారు 2.3 చ.కి.మీ. ఉండి ఇసుక తిన్నెల పర్యావరణ వ్యవస్థను కాపాడే జాతీయ ఉద్యానవనం ఏది? a) పాపికొండ b) శ్రీ వేంకటేశ్వర c) రాజీవ్ గాంధీ (రామేశ్వరం) d) గుండ్ల బ్రహ్మేశ్వరం జవాబు: c) రాజీవ్ గాంధీ (రామేశ్వరం), ప్రొద్దుటూరు దగ్గర పెన్నా ఒడ్డున.

10. అటవీ శాఖ ప్రకారం నేలపట్టు దేనికి ప్రసిద్ధి? a) అతిపెద్ద పులుల ఆవాసం b) ఆగ్నేయాసియాలో గ్రే పెలికాన్లకు అతిపెద్ద సంతానోత్పత్తి స్థలం c) మడ అభయారణ్యం d) ఇసుక తిన్నెల ఉద్యానవనం జవాబు: b) ఆగ్నేయాసియాలో గ్రే పెలికాన్లకు అతిపెద్ద సంతానోత్పత్తి స్థలం.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఎన్ని జాతీయ ఉద్యానవనాలు ఉన్నాయి? మూడు: శ్రీ వేంకటేశ్వర, రాజీవ్ గాంధీ (రామేశ్వరం), పాపికొండ; అటవీ శాఖ వెబ్‌సైట్, జాతీయ అటవీ నివేదిక ప్రకారం.

ఎన్ని వన్యప్రాణి అభయారణ్యాలు ఉన్నాయి? శాఖ పదమూడు జాబితా చేసింది. శాఖ మెనూలో పులుల రిజర్వ్ అభయారణ్య ప్రాంతాన్ని వాటిలో లెక్కిస్తారు; ప్రశ్న దానిని కలుపుతుందో లేదో చూడండి.

తాజా అటవీ ఆచ్ఛాదనం సంఖ్య ఎంత? ISFR 2023 ప్రకారం 30,084.96 చ.కి.మీ., అంటే లెక్కించిన విస్తీర్ణంలో 18.46%. 2026 అక్టోబరు నాటికి కొత్త నివేదిక ధృవీకరించలేకపోయాం. తదుపరి సంచిక కోసం ఫారెస్ట్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా చూడండి.

ఏ జిల్లాలో ఎక్కువ అడవి ఉంది? ISFR 2023 జిల్లా పట్టికలో పెద్ద జిల్లాల్లో విస్తీర్ణంలో, శాతంలో అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లాలో అత్యధిక అటవీ ఆచ్ఛాదనం ఉంది. 2025 డిసెంబరులో దాని నుంచి కొంత భాగం వేరు చేసి పోలవరం జిల్లా ఏర్పడింది.

ఎర్రచందనం వాణిజ్యం నిషేధమా? కాదు. ఇది CITES అనుబంధం II లో ఉంది; అది అనుమతుల ద్వారా వాణిజ్యాన్ని నియంత్రిస్తుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో నరకడం, కలిగి ఉండటం, రవాణా చేయడాన్ని 2016లో సవరించిన అటవీ చట్టం నియంత్రిస్తుంది.

శేషాచలం జీవావరణ రిజర్వ్ ఎక్కడ ఉంది? తిరుమల ప్రాంతంలోని శేషాచలం కొండల్లో. అప్పటి చిత్తూరు, కడప జిల్లాల్లో ఉన్న ఇది ఇప్పుడు ప్రధానంగా తిరుపతి, అన్నమయ్య జిల్లాల్లో ఉంది. ప్రస్తుత పటంలో జిల్లా సరిహద్దులు సరిచూడండి.

కొల్లేరు అభయారణ్యమా, రామ్సర్ ప్రదేశమా? రెండూ. రాష్ట్రం కింద వన్యప్రాణి అభయారణ్యం, 2002లో గుర్తింపు పొందిన రామ్సర్ చిత్తడి నేల.

సంబంధిత పఠనం

• AP భూగోళ శాస్త్రం: నదులు, జిల్లాలు, ఓడరేవులు
• AP నదులు, ఆనకట్టలు, నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు
• AP ఖనిజాలు, పరిశ్రమలు, SEZలు, ఓడరేవులు
• AP పర్యావరణం, తుపానులు, విపత్తు నిర్వహణ
• AP జిల్లా వాస్తవ పట్టిక: 28 జిల్లాలు
• ఫారెస్ట్ బీట్ ఆఫీసర్ గైడ్
• ఈ వ్యాసం ఆంగ్ల వెర్షన్

Pareeksha లో సాధన చేయండి

ప్రతి అభయారణ్యం, జాతి, చట్టాన్ని చూడకుండా చెప్పగలిగాక, సమయ ఒత్తిడిలో pareeksha.in లో పరీక్షించుకోండి; ఇందులో 10 Lakh+ MCQs, 100+ Exams, 5,000+ Full-Length Mocks ఉన్నాయి. జిల్లా పేర్లు, అటవీ ఆచ్ఛాదనం, రక్షిత ప్రాంతాల జాబితాల వంటి మారే వాస్తవాలను ఎప్పుడూ తాజా నివేదిక లేదా నోటిఫికేషన్‌తో సరిచూసుకోండి.

మూలాలు మరియు ధృవీకరణ

ఈ వ్యాసం కోసం తెరిచి చూసిన పేజీలు (అధికారికమైనవి ముందు):

• ఫారెస్ట్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా, ఇండియా స్టేట్ ఆఫ్ ఫారెస్ట్ రిపోర్ట్ 2023, వాల్యూమ్ 1, వాల్యూమ్ 2 (fsi.nic.in): ఆంధ్రప్రదేశ్ అధ్యాయం, అటవీ ఆచ్ఛాదనం, నమోదిత అటవీ విస్తీర్ణం, అటవీ రకాలు, జిల్లా పట్టిక, మడ ఆచ్ఛాదనం, అగ్ని గుర్తింపులు, ఆక్రమణ మొక్కలు.
• ఆంధ్రప్రదేశ్ అటవీ శాఖ వెబ్‌సైట్ (forests.ap.gov.in): రక్షిత ప్రాంతాలు, జాతీయ ఉద్యానవనాలు, అభయారణ్యాలు, పులుల రిజర్వ్, ఏనుగుల రిజర్వ్, ఎర్రచందనం రక్షణ, పరిపాలనా విభాగాలు, ఇ-ప్రచురణల జాబితాకు సంబంధించిన పేజీ పాఠం.
• వికీపీడియా పేజీలు (Nagarjunsagar-Srisailam Tiger Reserve, Papikonda National Park, Sri Venkateswara National Park, Coringa Wildlife Sanctuary, Kolleru Lake, Pterocarpus santalinus, Natural vegetation and wildlife of Andhra Pradesh): సరిపోల్చుకోవడానికి మాత్రమే.

కొల్లేరు రామ్సర్ తేదీ, ఎర్రచందనం CITES జాబితా తేదీ, జాతీయ చట్టాల తేదీలను సరిచూడటానికి శోధన సారాంశాలు (పూర్తి పేజీలుగా తెరవలేదు) వాడాం.

ధృవీకరించనివి: శేషాచలం జీవావరణ రిజర్వ్ నోటిఫికేషన్ తేదీ, విస్తీర్ణం (నివేదించిన సంఖ్యలే); CITES annotation పదాలు; IUCN రెడ్ లిస్ట్ వర్గం; కొల్లేరు అభయారణ్యం ప్రకటన సంవత్సరం (శాఖ పేజీలో 1995, కొన్ని ఆధారాల్లో 1999); 2022, 2025 మార్పుల తర్వాత కొన్ని అభయారణ్యాల ప్రస్తుత జిల్లా కేటాయింపు (శాఖ పేజీలు ఇంకా పాత పేర్లు వాడుతున్నాయి); తాజా పులుల అంచనా సంఖ్యలు (ఇక్కడ వదిలేశాం). చట్టపరమైన లేదా ఖచ్చితమైన సంఖ్య అవసరమైన చోట వాడే ముందు తాజా నోటిఫికేషన్ చూడండి.