ఆంధ్రలో స్వాతంత్ర్య పోరాటం మరియు సంఘ సంస్కరణ: 1800ల నుండి 1947 వరకు APPSC, AP పోలీస్, DSC నోట్స్

1800ల ప్రారంభం నుండి 1947 వరకు సాగిన ఆంధ్ర చరిత్ర APPSC, AP పోలీస్, DSC చరిత్ర పేపర్లలో దాదాపు ప్రతిసారీ అడుగుతారు. కానీ చాలామంది అభ్యర్థులు దీన్ని ఒక కథగా కాకుండా పేర్ల కుప్పగా చదువుతారు: ఉరితీయబడిన ఒక పాలెగాడు, అడవిలో పోరాడిన ఒక యోధుడు, వితంతు వివాహం చేయించిన ఒక సంస్కర్త, జెండా రూపొందించిన ఒక వ్యక్తి, పత్రికలు స్థాపించిన కొందరు. పరీక్షలో ఈ పేర్లే కలగలిసిపోతాయి. దీన్ని సులభంగా గుర్తుంచుకునే మార్గం ఏమిటంటే, మూడు ప్రవాహాలుగా విభజించి చూడటం. మొదటిది, గ్రామాలు మరియు కొండ ప్రాంతాలలో జరిగిన సాయుధ లేదా పాక్షిక సాయుధ ప్రతిఘటన, అంటే పాలెగాళ్ల మరియు గిరిజన తిరుగుబాట్ల నుండి రంప తిరుగుబాట్ల వరకు. రెండవది, గోదావరి మరియు కృష్ణా డెల్టాలలో ఉపాధ్యాయులు, రచయితలు, పత్రికా సంపాదకులు నడిపిన సామాజిక, సాంస్కృతిక సంస్కరణ. మూడవది, 1907 నాటి వందేమాతరం ఉద్యమం నుండి సహాయ నిరాకరణ, శాసనోల్లంఘన, క్విట్ ఇండియా దశల వరకు సాగిన సంఘటిత జాతీయ ఉద్యమం.

ఈ గైడ్‌లో ఆ చిత్రాన్ని తేదీలతో కూడిన పట్టికలు, చిన్న కేస్ స్టడీలు, మార్కులు కోల్పోయేలా చేసే ట్రాప్‌లతో నిర్మించాం. వ్యక్తుల గురించి క్లుప్త సమీక్ష కోసం AP వ్యక్తులు: స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు, కవులు, సంస్కర్తలు పేజీ ఉంది. ఇక్కడ దాన్ని పునరావృతం చేయకుండా లోతుగా వెళ్తున్నాం. ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఏర్పాటు మరియు తర్వాతి పునర్వ్యవస్థీకరణ గురించి సోదర పోస్టు 1956 వరకు ఆంధ్ర ఉద్యమం మరియు 2014 ఉంది, కాబట్టి ఇక్కడ దాన్ని ప్రస్తావించడం మాత్రమే చేస్తున్నాం. పరీక్షల విస్తృత చిత్రం కోసం ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ఉద్యోగ పరీక్షలు 2026 గైడ్ చూడండి.

పేర్ల స్పెల్లింగ్‌ల గురించి ఒక మాట. తెలుగు పేర్లు ఇంగ్లీషులో అనేక రూపాల్లో రాస్తారు (Kasinadhuni లేదా Kasinathuni, Gopalakrishnayya లేదా Gopala Krishnaiah, Venkayya లేదా Venkaiah, సీతారామరాజు లేదా సీతారామ రాజు). నమ్మదగిన మూలాలు ఒక తేదీ లేదా సంఖ్య విషయంలో విభేదించిన చోట ఈ పేజీ "మూలాలు భిన్నంగా చెబుతాయి" అని స్పష్టంగా చెబుతుంది. ప్రశ్నలు సాధారణంగా వివాదాస్పద వివరాలను తప్పిస్తాయి. అడిగితే, మీ సిలబస్ పుస్తకం ఇచ్చిన వెర్షన్‌ను నేర్చుకోండి, మిగతావి నేపథ్యంగా మాత్రమే చూడండి.

1. పెద్ద చిత్రం ఒకే పట్టికలో

కాలం	ప్రధాన ప్రవాహం	ఎక్కువగా ప్రభావితమైన ప్రాంతాలు	పరీక్షలో సాధారణ హుక్
1800-1857	1800లో నిజాం జిల్లాలను అప్పగించిన తర్వాత పాలెగాళ్ల, రైతుల ప్రతిఘటన	రాయలసీమ (దత్తమండలాలు)	నరసింహారెడ్డి, 1846
1840-1886	ముట్టదార్లు, పోలీసు, కల్లు నిబంధనలు, వ్యాపారులపై కొండ తెగల (కోయ, రంప) తిరుగుబాట్లు	గోదావరి మరియు విశాఖపట్నం ఏజెన్సీ	రంప, 1879
1870లు-1919	సంఘ సంస్కరణ మరియు తెలుగు పత్రికలు	రాజమండ్రి, కాకినాడ, మచిలీపట్నం	వీరేశలింగం, వెంకటరత్నం నాయుడు
1905-1911	వందేమాతరం మరియు స్వదేశీ	రాజమండ్రి, కాకినాడ	హరిసర్వోత్తమ రావు, బిపిన్ చంద్ర పాల్
1916-1923	హోమ్ రూల్, సహాయ నిరాకరణ, స్థానిక పన్ను మరియు అటవీ ఉద్యమాలు	కృష్ణా, గుంటూరు, నెల్లూరు, మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ	చీరాల-పేరాల, పల్నాడు, విజయవాడ 1921
1922-1924	రెండవ రంప తిరుగుబాటు	గోదావరి మరియు విశాఖపట్నం ఏజెన్సీ	అల్లూరి సీతారామరాజు
1930-1934	ఉప్పు సత్యాగ్రహం మరియు శాసనోల్లంఘన	కోస్తా ఆంధ్ర	ప్రకాశం, కోనసీమకు వాలంటీర్లు
1942-1943	క్విట్ ఇండియా	గుంటూరు, నెల్లూరు, గోదావరి, రాయలసీమ	కర్నూలు సర్క్యులర్
1946-1951	తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటం	హైదరాబాద్ రాష్ట్రం (సారాంశం మాత్రమే)	ఆంధ్ర మహాసభ మరియు కమ్యూనిస్టులు

2. పాలెగాళ్లు మరియు దత్తమండలాలు: 1846కు నేపథ్యం

తొలి తిరుగుబాట్లను అర్థం చేసుకోవాలంటే ఒక భౌగోళిక వాస్తవం తెలియాలి. 1800లో హైదరాబాద్ నిజాం ఒక జిల్లాల సముదాయాన్ని ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీకి అప్పగించాడు. ఆ ప్రాంతమే ఇప్పటి రాయలసీమ, అప్పట్లో దత్తమండలాలు (Ceded Districts) అని పిలిచేవారు. సర్ థామస్ మన్రో 1800 నుండి 1807 వరకు ఆ ప్రాంతానికి పాలనాధికారిగా ఉండి రైత్వారీ విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు. జిల్లా చరిత్రల ప్రకారం మన్రో ఆ ప్రాంతంలో 80కి పైగా పాలెగాళ్లను అణచివేసి, ఆ పునాదిపై తన రెవెన్యూ వ్యవస్థను నిర్మించాడు, కాబట్టి పాత పెద్దల కోటలు, సాయుధ అనుచరులు ఆయన మొదట పరిష్కరించాల్సిన సమస్య అయ్యాయి. దత్తమండలాలు ఇప్పటి అనంతపురం, కడప, కర్నూలుతో పాటు బళ్లారిని కలిగి ఉండేవి; ఈ పేరుకు అధికారిక పరిపాలనా ప్రాధాన్యం లేకపోయినా కంపెనీ, క్రౌన్ పాలనా కాలాల్లో వాడుకలో కొనసాగింది.

పాలెగాడు (పాళెగార్, poligar) అంటే ఒక ప్రాంతాన్ని పాలించే స్థానిక నాయకుడు. అతను సాధారణంగా సైనిక సేవ చేసినందుకు, ఆదాయంలో వాటా పొందేందుకు ఆ ప్రాంతాన్ని కలిగి ఉండేవాడు. కంపెనీ ఈ ఏర్పాటును తొలగించి నేరుగా సాగుదారుల నుండి రాబడి వసూలు చేయడం మొదలుపెట్టగానే పాలెగాడు హోదాను, ఆదాయాన్ని రెండింటినీ కోల్పోయాడు. అందుకే చరిత్రకారులు ప్రారంభ తిరుగుబాట్లను భూమిని కోల్పోయిన స్థానిక పెద్దల ప్రతిస్పందనలుగా చూస్తారు, వీటికి కొత్త రెవెన్యూ వ్యవస్థపై సొంత ఫిర్యాదులున్న రైతులు, వేటగాళ్లు తోడయ్యారు. పరీక్షలో వీటిని కేవలం "జాతీయవాద" తిరుగుబాట్లని రాయకండి. అవి కంపెనీకి వ్యతిరేకమైనవి, స్థానిక నష్టాల్లో పాతుకున్నవి, తర్వాత స్వాతంత్ర్య గాథలో భాగంగా గుర్తుంచుకున్నవి అని రాయండి.

3. ఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి మరియు 1846 తిరుగుబాటు

నరసింహారెడ్డి ఇప్పటి కర్నూలు జిల్లాలోని ఉయ్యాలవాడ పాలెగాళ్ల కుటుంబానికి చెందినవాడు. 1886 నాటి కర్నూలు జిల్లా మాన్యువల్‌ను ఉటంకించే విస్తృత కథనం ప్రకారం అతను 1806 నవంబర్ 24న రూపనగుడిలో మల్లారెడ్డి చిన్న కుమారుడిగా జన్మించాడు, భూములు కోల్పోయిన నొస్సం జయరామిరెడ్డి మనవడు. నొస్సం వంశం అంతరించిందని 1821లో ప్రకటించినప్పుడు ప్రభుత్వం అతని కుటుంబ పింఛన్‌ను పెంచడానికి నిరాకరించింది, నరసింహారెడ్డికి చిన్న నెలవారీ భత్యం మాత్రమే ఇచ్చేవారు (వికీపీడియా నెలకు రూ. 11 అంటుంది, ది న్యూస్ మినిట్ ఉటంకించిన చరిత్రకారులు సంఖ్య చెప్పకుండా అది అల్ప మొత్తం అంటారు, కాబట్టి రూ. 11ను నివేదిత సంఖ్యగా చూడండి, నిర్ధారిత సంఖ్యగా కాదు). తిరుగుబాటుకు తక్షణ కారణాన్ని రెండు విధాలుగా చెబుతారు. ప్రజాదరణ పొందిన కథ ప్రకారం, భత్యం కోరిన అతని దూతను కోయిలకుంట్లలోని తహసీల్దార్ అవమానించాడు. చరిత్రకారులు రెవెన్యూ భారాన్ని, పాలెగాళ్ల హక్కుల నష్టాన్ని కూడా విస్తృత కారణాలుగా చూపుతారు.

అంశం	మూలాలు ఏమి చెబుతాయి
తిరుగుబాటు స్థలం	కోయిలకుంట్ల మరియు చుట్టుపక్కల గ్రామాలు, కర్నూలు జిల్లా
సంవత్సరం	1846 (కోయిలకుంట్ల ఖజానాపై దాడికి జూలై; ఒక కథనం 10 జూలై, మరొకటి 12 జూలై అంటుంది)
పరిమాణం	సాధారణంగా సుమారు 5,000 మంది అనుచరులు అంటారు; ఒక ప్రసిద్ధ వ్యాసం 9,000 అంటుంది; ఎంతమంది ఆయుధాలు ధరించారో మూలాలు భిన్నంగా చెబుతాయి
పట్టుబడటం	1846 చివర్లో, కొండల్లో నెలల తరబడి తిరిగిన తర్వాత; వికీపీడియా ఉటంకించిన జిల్లా మాన్యువల్ ప్రకారం కోయిలకుంట్ల తాలూకాలో పెరుసోమల సమీప కొండపై పట్టుబడ్డాడు, ఒక కథనం 6 అక్టోబర్ రాత్రి అంటుంది
ఉరితీత	22 ఫిబ్రవరి 1847, ఉదయం 7 గంటలకు కోయిలకుంట్ల వద్ద 2,000 మందికి పైగా ప్రజల ముందు (తెలంగాణ టుడే ఉటంకించిన ఆక్టింగ్ కలెక్టర్ నివేదిక ప్రకారం); కొన్ని కథనాలు నదీతీర ప్రదేశాన్ని జుర్రేటి అంటాయి, వికీపీడియా ఇన్ఫోబాక్స్ 23 ఫిబ్రవరి ఇస్తుంది
అనుచరులు	వడ్డె ఓబన్న ప్రధాన సహాయకుడిగా పేర్కొనబడ్డాడు; ఆయన దేహాన్ని కోయిలకుంట్లలో ఏళ్ల తరబడి ఇనుప పంజరంలో వేలాడదీశారని చెబుతారు (ముగింపు సంవత్సరం 1877 లేదా 1887 అని ఇస్తారు)

పరీక్ష పాయింట్లు. మొదటిది, ఉరితీత తేదీ 22 ఫిబ్రవరి 1847 అత్యంత సురక్షితమైన ఆధారం. రెండవది, అతను 1846 కర్నూలు ప్రాంత తిరుగుబాటు నాయకుడు, ఆ తిరుగుబాటు పాలెగాళ్ల సంప్రదాయంలోకి వస్తుంది, 1857లోకి కాదు. మూడవది, అనుచరుల సంఖ్య, ఖజానా దాడి కచ్చితమైన రోజు, ఉరి స్థలం పేరు (కోయిలకుంట్ల లేదా దాని పక్కనే ఉన్న జుర్రేటి నదీతీరం) మూలాల మధ్య మారతాయి, కాబట్టి చక్కగా రూపొందించిన ప్రశ్న వాటిపై ఆధారపడదు. నాల్గవది, రాయలసీమ స్థానిక జ్ఞాపకంలో అతనికి బలమైన స్థానం ఉంది, కానీ పరీక్ష సమాధానంలో పైన పేర్కొన్న నమోదైన వాస్తవాలకే పరిమితం కావాలి.

4. గిరిజన తిరుగుబాట్లు: కోయ, రంప మరియు అటవీ చట్టాలు

ఉత్తర ఆంధ్ర కొండల్లోని గిరిజన ప్రతిఘటనను రెండు పొరలుగా విభజిస్తే సులభంగా నేర్చుకోవచ్చు: దశాబ్దాలపాటు ఒకేలా ఉన్న ఫిర్యాదులు, నిర్దిష్ట క్షణాల్లో పేలిన తిరుగుబాట్లు.

ఫిర్యాదులు. మూలాల్లో నాలుగు అంశాలు పదేపదే వస్తాయి: అడవులను స్వేచ్ఛగా వాడుకునే హక్కు కోల్పోవడం, పోడు (మార్పు) సాగుపై ఆంక్షలు, కల్లు గీత మరియు అమ్మకంపై కొత్త పన్నులు, మరియు వడ్డీ వ్యాపారులు, వ్యాపారులు, మన్సబ్దార్లు లేదా ముట్టదార్లు అనే స్థానిక అధికారుల దోపిడీ. 1882 నాటి మద్రాసు అటవీ చట్టం మొదటి రెండింటిని కఠినతరం చేసింది, తమ పాత అధికారాలను కోల్పోయిన వంశపారంపర్య ముట్టదార్లకు ఆగ్రహం కలిగించింది.

కోయ తిరుగుబాట్లు. తూర్పు గోదావరి కొండ ప్రాంత కోయ ప్రజలు పంతొమ్మిదో శతాబ్దంలో అనేకసార్లు తిరగబడ్డారు. ఒక విద్యా సారాంశం 1803, 1840, 1845, 1858, 1861 మరియు 1862లో తిరుగుబాట్లను, తర్వాత 1879-80 నాటి గొప్ప రంప తిరుగుబాటును, 1886లో రాజా అనంతయ్యర్ నాయకత్వంలో చివరి దశను పేర్కొంటుంది. వికీపీడియా స్వాతంత్ర్యానికి ముందు గిరిజన తిరుగుబాట్ల జాబితా గోదావరి జిల్లాలో ముట్టదార్లపై 1862లో కోయల తిరుగుబాటును విడిగా నమోదు చేసింది, కాబట్టి ఆ సంవత్సరానికి రెండవ మూలం ఉంది. అంతకు ముందు సంవత్సరాలకు, 1886కు నాకు రెండవ మూలం దొరకలేదు, కాబట్టి మీ సిలబస్ జాబితా చేయకపోతే ప్రతి సంవత్సరాన్ని బట్టీ పట్టకుండా విస్తృత నమూనాను (ముట్టదార్లు, పోలీసులు, వడ్డీ వ్యాపారులపై కోయల పునరావృత తిరుగుబాట్లు) గుర్తుంచుకోండి.

1879 రంప తిరుగుబాటు. దీన్ని బాగా తెలుసుకోవాలి. ఇది 1879 మార్చిలో విశాఖపట్నం కొండ ప్రాంత ఏజెన్సీలోని చోడవరం తాలూకా పోలీస్ స్టేషన్లపై దాడులతో మొదలైంది. మొదటి లక్ష్యం రంపచోడవరం పోలీస్ స్టేషన్, అక్కడి నుండి ఆయుధాలు తీసుకున్నారు. ఇంటి అవసరాలకు కల్లు గీయడాన్ని చట్టవిరుద్ధం చేసి కల్లు పన్ను విధించే నిబంధన, మైదాన వ్యాపారులు విధించిన అన్యాయమైన ఒప్పందాలు, వారికి ప్రభుత్వం చూపిన పక్షపాతం దీనికి కారణాలు. నాయకుడిని సాధారణంగా రంపచోడవరం సమీపంలోని భూపతిపాలెంకు చెందిన తమ్మన్న దొర అంటారు (ఇతర మూలాల్లో తొమ్మ సోరా లేదా తమ్మందొర అని రాస్తారు). ఫ్యూరర్-హైమెన్డార్ఫ్ రాసిన ట్రైబ్స్ ఆఫ్ ఇండియాను ఉటంకించే 1879 తిరుగుబాటు వికీపీడియా వ్యాసం మాత్రం చంద్రయ్య మరియు ఇతరులను నాయకులుగా పేర్కొంటుంది, కాబట్టి మూలాలు భిన్నంగా చెబుతాయి, పేరుపై ప్రశ్న ఆధారపడకూడదు. 1880 చివరిలో తొమ్మ సోరా మరణంతో తిరుగుబాటు ముగిసిందని ఒక విద్యా సారాంశం చెబుతుంది, ఆ వివరాన్ని నేను నిర్ధారించలేకపోయాను. తిరుగుబాటు గోల్కొండ కొండలకు, భద్రాచలం ప్రాంతానికి వ్యాపించి, 1879-80లో పెద్ద బలగాలతో అణచివేయబడింది: అనేక పోలీసు కంపెనీలు, ఆరు మద్రాసు పదాతి రెజిమెంట్లు, అశ్వదళం, సాపర్లు మరియు హైదరాబాద్ నుండి ఒక రెజిమెంట్. చాలామంది తిరుగుబాటుదారులను అండమాన్ జైలుకు పంపారు. ప్రభుత్వం తర్వాత మన్సబ్దార్‌ను అరెస్టు చేసింది, కొన్ని సంస్కరణలు వచ్చాయి. 1922-24 తిరుగుబాటు నుండి వేరు చేయడానికి దీన్ని మొదటి రంప తిరుగుబాటు అంటారు.

రెండవ రంప తిరుగుబాటు, 1922-24

రెండవ తిరుగుబాటు ఆంధ్ర చరిత్రలో అత్యంత ప్రసిద్ధ గిరిజన ఘటన, దీన్ని అల్లూరి సీతారామరాజుతో ముడిపెడతారు. ప్రజలు ఆయన్ను మన్యం వీరుడు అని పిలుస్తారు, అంటే "అటవీ ప్రాంత వీరుడు". ఆయన జన్మ తేదీ జూలై 4. PIB "హీరోస్ ఆఫ్ ఫ్రీడమ్" సిరీస్‌లో భారత ప్రభుత్వ వ్యాసం సంవత్సరాన్ని 1897గా ఇస్తుంది, వాడాల్సిన సంవత్సరం అదే, అయితే కొన్ని ప్రస్తావనలు 1898 అంటాయని వికీపీడియా పేర్కొంటుంది. జన్మస్థలం మరింత వివాదాస్పదం: PIB వ్యాసం విశాఖపట్నం సమీపంలోని ఒక చిన్న గ్రామం అని మాత్రమే అంటుంది, ఇతర కథనాలు పండ్రంగి, మొగల్లు లేదా భీమవరం అంటాయి, కాబట్టి గ్రామం పేరుపై ఆధారపడకండి. తిరుగుబాటు క్రమం బాగా నమోదై ఉంది.

తేదీ	సంఘటన
22-24 ఆగస్టు 1922	చింతపల్లి (ఆగస్టు 22న, PIB ప్రకారం 300 మందికి పైగా అనుచరులతో), కృష్ణదేవిపేట మరియు రాజవొమ్మంగి పోలీస్ స్టేషన్లపై దాడులు; ఆయుధాలు, తూటాలు స్వాధీనం
23-24 సెప్టెంబర్ 1922	దమ్మలపల్లి ఘాట్ వద్ద మెరుపుదాడి, ఇద్దరు పోలీసు అధికారులు (PIB వ్యాసంలో స్కాట్, హైటర్) మరణించారు; మూలాలు 23 లేదా 24 సెప్టెంబర్ అంటాయి
1922 శరదృతువు నుండి	ప్రభుత్వం అస్సాం రైఫిల్స్‌ను, తర్వాత మలబార్ స్పెషల్ పోలీస్‌ను పంపింది; ఏజెన్సీ కమిషనర్ రాజుపై రూ. 10,000, ఆయన ఇద్దరు సహాయకులపై ఒక్కొక్కరిపై రూ. 1,000 బహుమతి ప్రకటించారు
7 మే 1924	రాజు పట్టుబడి కాల్చబడ్డాడు, చాలా కథనాల ప్రకారం కొయ్యూరు వద్ద, తర్వాత కృష్ణదేవిపేటలో సమాధి; ఉద్యమాన్ని అణచడానికి 1924 ఏప్రిల్‌లో టి. జి. రూథర్‌ఫోర్డ్‌ను పంపారు
6 జూన్ 1924	ఆయన సహచరుడు గాం గంతం దొర హతమయ్యాడు

ఈ తిరుగుబాటు గాంధేయ అర్థంలో సామూహిక ఉద్యమం కాదు, గెరిల్లా పోరాటం. రాజు పైన చెప్పిన ఫిర్యాదులను ఆధారం చేసుకున్నాడు, మద్యపానాన్ని నిరుత్సాహపరచడం వంటి కొన్ని సహాయ నిరాకరణ ఆలోచనలను ఆయన స్వీకరించినట్లు చెబుతారు, అదే సమయంలో ఆయుధాలనూ వాడాడు. ఆయన సహచరుడు గాం మల్లు దొర జైలు శిక్ష అనుభవించి, తర్వాత 1952లో లోక్‌సభకు ఎన్నికయ్యాడు. ప్రభుత్వం వందలాది మలబార్ స్పెషల్ పోలీస్, అస్సాం రైఫిల్స్ సైనికులను మోహరించిందని, రాజు మరణం తర్వాత 400 మందికి పైగా రాజద్రోహంతో సహా అభియోగాలపై కేసులు నమోదయ్యాయని, తిరుగుబాటును అణచడానికి రూ. 40 లక్షలకు పైగా ఖర్చయిందని PIB వ్యాసం నమోదు చేసింది; పరిపాలన దీన్ని ఎంత తీవ్రంగా తీసుకుందో ఇది చూపిస్తుంది. 1986లో రాజు గౌరవార్థం తపాలా బిళ్ల విడుదలైంది, జూలై 4ను రాష్ట్ర ఉత్సవంగా జరుపుతారు, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా 2022లో పాడేరు ప్రధాన కేంద్రంగా ఏర్పడింది.

పరీక్ష ట్రాప్‌లు. తిరుగుబాటు నల్లమల కొండల్లో కాదు, గోదావరి మరియు విశాఖపట్నం ఏజెన్సీలో జరిగింది. రంప 1879 మరియు రంప 1922 వేర్వేరు సంఘటనలు, వేర్వేరు నాయకులతో. 1879 తిరుగుబాటుకు రాజు నాయకత్వం వహించలేదు. 1882 అటవీ చట్టం 1879 తర్వాత వచ్చింది, అది 1922కు నేపథ్య కారణం, 1879కి కాదు. చివరగా, "మన్యం" అంటే కొండ ప్రాంతం, దాన్ని జిల్లా పేరుతో కలపకండి.

చెంచులు మరియు పల్నాడు అటవీ సత్యాగ్రహం

నల్లమల అడవి చెంచు ప్రజలు కూడా ఈ కాలంలో కనిపిస్తారు. వారిని అల్లూరితో ముడిపెట్టకండి. ఒక ఆన్‌లైన్ సారాంశం నల్లమల కొండల్లో 1898లో అల్లూరి చెంచు తిరుగుబాటు నడిపాడని అంటుంది, అది అన్ని విధాలా తప్పు: PIB వ్యాసం ఆయన జననాన్ని 1897గా ఇస్తుంది, కాబట్టి 1898లో ఆయన పసివాడు; ఆయన తిరుగుబాటు 1922 నుండి 1924 వరకు గోదావరి, విశాఖపట్నం ఏజెన్సీలో జరిగింది; నల్లమల కొండలు, చెంచుల వికీపీడియా పేజీల్లో అలాంటి తిరుగుబాటు ప్రస్తావన లేదు, ఆంధ్ర గిరిజన తిరుగుబాట్ల జాబితా అల్లూరిని 1922కే పేర్కొంటుంది. నమోదైన సంబంధం గుంటూరు జిల్లాలో 1921-22లో జరిగిన పల్నాడు (పుల్లరి) అటవీ సత్యాగ్రహం, అక్కడ నల్లమల చెంచులు గ్రామస్థులతో చేరినట్లు చెబుతారు. నాయకుడు కన్నెగంటి హనుమంతు (సుమారు 1870లో మించాలపాడులో జన్మించాడు), లక్ష్యం పశువుల మేత మరియు అటవీ ఉత్పత్తులపై పుల్లరి పన్ను. ప్రజలు రెవెన్యూ మరియు అటవీ సిబ్బందికి ఆహారం, చాకలి, మంగలి సేవలు నిరాకరించి సామాజికంగా బహిష్కరించారు. అధికారి టి. జి. రూథర్‌ఫోర్డ్ ఆయనకు 45 గ్రామాల జమీందారీ ఇస్తానన్నాడని, ఆయన నిరాకరించాడని చెబుతారు. 1922 ఫిబ్రవరి 22న పోలీసులు ఆయన్ను కాల్చిచంపారు (24 నుండి 26 సార్లు అని నివేదికలు), సుమారు ఆరు గంటలు వందేమాతరం అని నినదిస్తూనే ఉన్నాడని చెబుతారు. గ్రామంలోని ఒక అధికారి ఆయన్ను మోసం చేసినట్లు చెబుతారు. పల్నాడు సహాయ నిరాకరణ కథలోకి వస్తుంది, సాయుధ తిరుగుబాటు కథలోకి కాదు, పరీక్ష దాన్ని ఇలాగే వర్గీకరిస్తుంది.

5. ఆంధ్రలో 1857 ఏమైంది?

విద్యార్థులు తరచుగా మీరట్ లేదా ఝాన్సీ వంటి సమాంతరాన్ని ఆశిస్తారు. నిజాయితీ గల సమాధానం ఏమిటంటే 1857లో మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ చాలావరకు ప్రశాంతంగా ఉంది. ఉత్తర ఆర్కాట్‌లో రహస్య సమావేశాలు జరిగినట్లు నివేదికలున్నాయి, అనేకమంది మద్రాసు సైన్యం సిపాయిలను తర్వాత వివిధ నేరాలకు కోర్టు మార్షల్ చేశారు. ఆంధ్ర ప్రాంతంలో కడప ప్రాంతంలో కొంత స్థానిక ఆందోళన, యెల్లంపేటకు చెందిన షేక్ పీర్ షా అనే నాయకుడి ప్రస్తావన ఉంది, ఆయన హిందూ-ముస్లిం ఐక్యతను నిర్మించడానికి ప్రయత్నించినట్లు వివరిస్తారు. దీన్ని నేను అధికారిక రికార్డు లేదా గెజిటీర్ నుండి నిర్ధారించలేకపోయాను, వివరాలు తక్కువ, మూలాల మధ్య మారుతాయి. పరీక్షకు సురక్షితమైన వాక్యం: 1857 తిరుగుబాటుకు ఆంధ్రలో పరిమితమైన, చెదురుమదురు ప్రతిధ్వనులు మాత్రమే ఉన్నాయి, ప్రాంతీయ ప్రతిఘటన అంతకు ముందు (పాలెగాళ్లు, 1846) మరియు తర్వాత (రంప, వందేమాతరం, సహాయ నిరాకరణ) జరిగింది. 1857 ప్రధాన కేంద్రాలను అడిగితే ఆంధ్ర సమాధానం కాదు.

6. సంఘ సంస్కరణ: ఎవరు, ఎక్కడ, ఏమి

ఆంధ్రలో సంస్కరణ ఉద్యమం 1870ల నుండి 1910ల మధ్య, ముఖ్యంగా గోదావరి డెల్టా పట్టణాల్లో రూపుదిద్దుకుంది. దీనిపై బ్రహ్మసమాజ ప్రభావం ఉంది, ఇది ఇక్కడ సామూహిక సంస్థ కంటే ఉపాధ్యాయులు, న్యాయవాదులు, రచయితల వృత్తం. అలాగే మద్రాసులోని అడయార్‌లో ప్రధాన కార్యాలయం కలిగిన థియోసాఫికల్ సొసైటీ ప్రభావం కూడా ఉంది. లక్ష్యాలు: వితంతు వివాహం, స్త్రీ విద్య, బాల్య వివాహం మరియు కన్యాశుల్కం ముగింపు, దేవదాసీ ఆచారం రద్దు, కులం పట్ల మరింత తెరిచిన దృక్పథం.

కందుకూరి వీరేశలింగం (1848-1919)

వీరేశలింగం 1848 ఏప్రిల్ 16న రాజమండ్రిలో జన్మించి, 1919 మే 27న మద్రాసులో మరణించారు. ఆయన్ను తెలుగు పునరుజ్జీవన పితామహుడు అంటారు, కొన్నిసార్లు రాజా రామ్మోహన్ రాయ్‌తో పోలుస్తారు.

సంవత్సరం	సంఘటన
1874	ధవళేశ్వరంలో బాలికల పాఠశాల ప్రారంభం (కొన్ని నోట్స్‌లో వచ్చే "1874" గందరగోళానికి ఇదే కారణం కావచ్చు)
1876	వివేకవర్ధని మాసపత్రిక ప్రారంభం, మొదట మద్రాసులో ముద్రణ, తర్వాత రాజమండ్రిలో సొంత ముద్రణాలయం నుండి
1878	తన పత్రిక వివేకచంద్రికలో రాజశేఖర చరిత్రము ధారావాహికగా ప్రారంభం
1880	రాజశేఖర చరిత్రము గ్రంథంగా ప్రచురణ, తొలి తెలుగు నవలగా భావిస్తారు
11 డిసెంబర్ 1881	వితంతు పునర్వివాహ సంఘం ఏర్పరచిన తర్వాత ఆయన జరిపించిన తొలి వితంతు వివాహం
1885	తొలి భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ సమావేశానికి హాజరు
1887	రాజమండ్రిలో బ్రహ్మ మందిరం
1893	ప్రభుత్వం నుండి రావు బహదూర్ బిరుదు; తర్వాత వితంతు శరణాలయం స్థాపించారు
1908	హితకారిణి పాఠశాల, ఆయన హితకారిణి సమాజంతో ముడిపడి ఉంది

ఆయన 1974 స్మారక తపాలా బిళ్ల (25 పైసలు) తరచుగా అడిగే ఒక వాక్యం. వివేకవర్ధని 1876 అని వికీపీడియా, ఇండియన్ లిబరల్స్ జీవిత చరిత్ర రెండూ చెబుతున్నాయి, కాబట్టి దాన్ని వాడండి, 1874ను ధవళేశ్వరం పాఠశాలతో గందరగోళంగా చూడండి. ట్రాప్‌లు: తొలి వితంతు వివాహం 1881లో, 1850లలో కాదు (1856 హిందూ వితంతు పునర్వివాహ చట్టం జాతీయ చట్టం, అది వేరే వాస్తవం); రాజశేఖర చరిత్రము నవల, నాటకం కాదు; ఆయన పనిచేసింది రాజమండ్రి మరియు మద్రాసులో, విజయనగరంలో కాదు.

రఘుపతి వెంకటరత్నం నాయుడు (1862-1939)

1862 అక్టోబర్ 1న మచిలీపట్నంలో జన్మించిన ఆయన వీరేశలింగం శిష్యుడు, బ్రహ్మ నాయకుడు, బ్రహ్మసమాజం ఆయనకు బ్రహ్మర్షి బిరుదు ఇచ్చింది. అంటరానితనం, దేవదాసీ వ్యవస్థకు వ్యతిరేకంగా పనిచేశారు, 1891లో సోషల్ ప్యూరిటీ అసోసియేషన్ స్థాపించారు, సికింద్రాబాద్ మెహబూబ్ కాలేజీ ప్రిన్సిపాల్‌గా (1899-1904), 1905 నుండి కాకినాడ పిఠాపురం రాజా కళాశాల ప్రిన్సిపాల్‌గా పనిచేశారు (వికీపీడియా ఆయన పదవీకాలాన్ని 1905-19గా ఇస్తుంది), అక్కడ హరిజన బాలబాలికల కోసం అనాథ శరణాలయం, హాస్టల్ స్థాపించారు. వికీపీడియా ఆయన్ను మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయ తొలి ఎన్నికైన వైస్-ఛాన్సలర్ (1925-28)గా పేర్కొంటుంది, 1924లో నైట్‌హుడ్ నమోదు చేసింది; ఈ రెండింటినీ అధికారిక మూలం నుండి నేను నిర్ధారించలేకపోయాను, కాబట్టి తక్కువ ప్రాధాన్య వాస్తవాలుగా చూడండి. 1939 మే 26న మరణించారు. ఆయన్ను కాకినాడ మరియు బ్రహ్మ ఉద్యమంతో, వీరేశలింగాన్ని రాజమండ్రితో ముడిపెట్టండి.

థియోసఫీ, బెసెంట్ మరియు మదనపల్లె

అడయార్‌లోని థియోసాఫికల్ సొసైటీ ప్రధాన కార్యాలయం ఆంధ్రకు ప్రధానంగా విద్య ద్వారా మరో రకమైన సంస్కరణ ప్రభావాన్ని అందించింది. మదనపల్లెలోని బెసెంట్ థియోసాఫికల్ కళాశాల 1915 జూలై 19న ప్రారంభమైంది. 1919 ఫిబ్రవరి 28న రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ సందర్శించి, మార్గరెట్ కజిన్స్ కోరిక మేరకు తన గీతానికి "ది మార్నింగ్ సాంగ్ ఆఫ్ ఇండియా" అనే ఇంగ్లీష్ రూపాన్ని సిద్ధం చేశారు. మార్గరెట్ కజిన్స్ పాశ్చాత్య స్వరలిపిని రాశారు, ఆమె భర్త, ఐరిష్ కవి జేమ్స్ కజిన్స్ వైస్-ప్రిన్సిపాల్. ఇది జాతీయ గీత పాఠంతో ముడిపడిన ఇంగ్లీష్ రూపం, రాష్ట్ర స్థాయిలో చాలా సాధారణ ప్రశ్న. గీతం మదనపల్లెలో రచించారని చెప్పకండి; అది ఈ సందర్శనకు ఏళ్ల ముందే బెంగాలీలో రచించారు.

అన్నీ బెసెంట్ 1916 సెప్టెంబర్‌లో అడయార్ ప్రధాన కార్యాలయంగా తన హోమ్ రూల్ లీగ్‌ను ప్రకటించారు. ఇది మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో బలంగా ఉంది, 1917లో అక్కడ 132 శాఖలుండేవి, దేశవ్యాప్తంగా సభ్యత్వం 1917 మార్చిలో సుమారు 7,000 నుండి డిసెంబర్ నాటికి సుమారు 27,000కు పెరిగింది. 1917 డిసెంబర్ కలకత్తా సమావేశంలో బెసెంట్ భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ తొలి మహిళా అధ్యక్షురాలయ్యారు.

గురజాడ అప్పారావు మరియు కన్యాశుల్కం

గురజాడ అప్పారావు (1862-1915) రాసిన నాటకం కన్యాశుల్కం 1892లో వచ్చింది, పూర్తిగా సవరించిన రెండవ ముద్రణ 1909లో వచ్చింది. దాని పేరుకు అర్థం వధూమూల్యం; ఇది కపటత్వాన్ని, కన్యలను అమ్మడాన్ని, సంప్రదాయ బ్రాహ్మణ కుటుంబాల్లో వితంతువుల దుస్థితిని బయటపెట్టే సామాజిక నాటకం. చాలామంది విమర్శకులు దీన్ని గొప్ప తెలుగు నాటకం అంటారు. ఇది సంస్కరణ అజెండాకు మద్దతు ఇచ్చింది, కాబట్టి దీన్ని వీరేశలింగం ఉద్యమంతో ముడిపెట్టే ప్రశ్న న్యాయమైనదే, కానీ ఇది సామాజిక సమస్యపై తొలి తెలుగు నాటకం అనడానికి నమ్మదగిన మూలం నాకు దొరకలేదు, 1880లో వీరేశలింగం సొంత నాటకాలు అంతకు ముందే వచ్చాయి.

7. తెలుగు పత్రికలు మరియు కలంకారీ సంబంధం

అక్షరాస్యత విస్తృతం కావడానికి చాలా ముందే పత్రికలు తెలుగు పాఠకులకు ఉమ్మడి రాజకీయ భాషను ఇచ్చాయి. తెలుసుకోవాల్సినవి:

పత్రిక	వివరాలు
కృష్ణా పత్రిక	1902 ఫిబ్రవరి 2న మచిలీపట్నంలో కొండా వెంకటప్పయ్య, దాసు నారాయణ రావు వారపత్రికగా ప్రారంభించారు; వెంకటప్పయ్య సుమారు 1905 వరకు తొలి సంపాదకుడు, ముట్నూరి కృష్ణారావు 1907 నుండి 1945లో మరణించే వరకు సంపాదకత్వం వహించారు
ఆంధ్ర పత్రిక	కాసినాధుని నాగేశ్వరరావు 1908 సెప్టెంబర్ 9న వారపత్రికగా స్థాపించారు (ఒక జీవిత చరిత్ర పేజీ 1909 అని, బొంబాయి ప్రచురణ స్థలమని చెబుతుంది); 1914లో మద్రాసుకు మారి తొలి నిలకడైన తెలుగు దినపత్రికగా మారింది
స్వరాజ్య (గాడిచర్ల)	1908లో బోడి నారాయణ రావు సహకారంతో ప్రారంభించిన తెలుగు వారపత్రిక; "విపరీత బుద్ధి" అనే వ్యాసంపై సంపాదకునిపై రాజద్రోహం అభియోగం, మూడేళ్ల శిక్ష
స్వరాజ్య (ప్రకాశం)	1921లో సహాయ నిరాకరణ సందేశాన్ని అందించడానికి ప్రారంభించారు

కాసినాధుని నాగేశ్వరరావు (1 మే 1867-11 ఏప్రిల్ 1938) అమృతాంజన్ ఔషధంతోనూ గుర్తుండిపోతారు (ఆయన కంపెనీ 1893 నాటిది), ఆంధ్ర మహాసభ నుండి దేశోద్ధారక బిరుదు పొందారు, 1935లో ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ఆయనకు కళాప్రపూర్ణ గౌరవ డాక్టరేట్ ఇచ్చింది. ముట్నూరి కృష్ణారావు 1879లో జన్మించి 1945 జూన్ 25న మరణించారు; కృష్ణా పత్రిక సంపాదకుడిగా ఆయన 1907లో బిపిన్ చంద్ర పాల్‌ను ఆంధ్ర పర్యటనకు ఆహ్వానించారని చెబుతారు. తొలి తెలుగు పత్రికలు రాజకీయాల కోసమే కాదు; అవి పాఠశాలలు, గ్రంథాలయాల కోసం ప్రచారాలు చేశాయి, గ్రామస్థులకు గట్టిగా చదివి వినిపించేవారు.

ఈ పేజీ అంశాల జాబితాలో కలంకారీ ఉంది. కృష్ణా జిల్లాలోని పెడన మరియు మచిలీపట్నం దీని ఆంధ్ర కేంద్రాలు, ఇది పాత ఎగుమతి మూలాలున్న, రంగు నిరోధక పద్ధతిలో చేతితో గీసిన లేదా బ్లాక్ ముద్రించిన వస్త్ర కళ. వలస కాలంలో యంత్ర వస్త్రాలు దీన్ని దెబ్బతీశాయని, అధికారిక పునరుద్ధరణ స్వాతంత్ర్యం తర్వాత వచ్చిందని మూలాలు అంగీకరిస్తాయి (కమలాదేవి చటోపాధ్యాయ హస్తకళల బోర్డుతో ముడిపడి ఉన్నారు). పరీక్షకు సరిపోయేంత గట్టి, తేదీ ఉన్న స్వదేశీ కాలపు కలంకారీ సంఘటన నాకు దొరకలేదు, కాబట్టి దీన్ని సాంస్కృతిక, ఆర్థిక నేపథ్య అంశంగా మాత్రమే చూడండి, చేతితో తయారైన వస్త్రాన్ని ఇష్టపడాలన్న స్వదేశీ పిలుపు స్థానిక పరిశ్రమల అదే కథలో భాగమని గుర్తుంచుకోండి.

8. వందేమాతరం ఉద్యమం, 1905-1907

బెంగాల్ విభజన 1905 అక్టోబర్ 16న అమల్లోకి వచ్చింది, వందేమాతరం మరియు స్వదేశీ ఉద్యమం బెంగాల్ నుండి వ్యాపించింది. ఆంధ్రలో దాని శిఖరం 1907లో వచ్చింది, రాజమండ్రి మరియు కాకినాడ కేంద్రాలుగా.

• బిపిన్ చంద్ర పాల్ పర్యటన, 1907 ఏప్రిల్. కృష్ణా పత్రిక సంపాదకుడు ముట్నూరి కృష్ణారావు ఆహ్వానంపై ఆయన వచ్చారు, ఒక కథనం ఆయన పర్యటనలో విజయనగరం, విశాఖపట్నం, కాకినాడ, రాజమండ్రి, విజయవాడ, మచిలీపట్నం ఉన్నాయని చెబుతుంది. గోదావరి పట్టణాల్లో ఆయన ఉపన్యాసాలు పెద్ద జనసమూహాలను ఆకర్షించి విద్యార్థులను ప్రేరేపించాయి, ఆయన 1907 పర్యటన ఆంధ్ర, మద్రాసులో ఉద్యమానికి కొత్త బలాన్నిచ్చిందని ఇ-పీజీ పాఠశాల (INFLIBNET) చరిత్ర పాఠం చెబుతుంది. అందుకే పరీక్ష సామగ్రి దీన్ని ఆంధ్రలో వందేమాతరం ఉద్యమం అంటుంది.
• రాజమండ్రిలో విద్యార్థుల చర్య. పాల్ ఉపన్యాసం తర్వాత టీచర్స్ ట్రైనింగ్ కాలేజీ విద్యార్థులు వందేమాతరం బ్యాడ్జీలు ధరించారు. ప్రిన్సిపాల్ మార్క్ హంటర్ వాటిని తీసేయాలని డిమాండ్ చేశాడు. నిరసనకు నాయకత్వం వహించిన గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు నిరాకరించి కళాశాల నుండి తొలగించబడ్డారు.
• రచయిత. చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం (26 సెప్టెంబర్ 1867-17 జూన్ 1946) రాజమండ్రి ప్రభుత్వ కళాశాలలో తెలుగు అధ్యాపకుడు, సామాజిక అంశాలపై రాసే వీరేశలింగం సంప్రదాయాన్ని అనుసరించారు. యుక్తవయసులో చూపు కోల్పోయినా ఖద్దరు ధరించి జాతీయ ఉద్యమానికి మద్దతిచ్చారు. పాల్ ముందు ఆశువుగా పద్యం చెప్పారన్న ప్రచారాన్ని నేను తెరిచి చూడగలిగిన మూలం నుండి నిర్ధారించలేకపోయాను, అందుకే దాన్ని వదిలేశాను.
• కాకినాడ. 1907 జూలైలో వైద్యాధికారి కెప్టెన్ (డాక్టర్) కెంప్ వందేమాతరం అని నినదించిన బాలుడిని కొట్టాడని నివేదికలున్నాయి, తర్వాత 300 మందికి పైగా జనం యూరోపియన్ క్లబ్‌పై దాడి చేశారు. ఇదే కాకినాడ (కోకనాడ) అల్లర్ల కేసు, ఆంధ్రలో రాజకీయ రంగంలో తొలి క్రిమినల్ కేసుగా ఒక కథనం వర్ణిస్తుంది. దానికి మించిన వివరాలు ఆన్‌లైన్‌లో సరిగా నమోదు కాలేదు, కాబట్టి చిన్న ప్రస్తావనకే పరిమితం చేయండి.
• స్వదేశీ. బహిష్కరణ పిలుపును జాతీయ పాఠశాలలు, పారిశ్రామిక విద్య ఆలోచనలు అనుసరించాయి. చిత్తూరుకు చెందిన పి. ఆనందాచార్లు 1908 కలకత్తా కాంగ్రెస్‌లో స్వదేశీ తీర్మానం ప్రవేశపెట్టారని కొన్ని నోట్స్ చెబుతాయి, కానీ దాన్ని నేను ఏ మూలం నుండీ నిర్ధారించలేకపోయాను, ఆనందాచార్లు 1908 జనవరిలో, ఆ ఏడాది కాంగ్రెస్ సమావేశానికి ముందే మరణించారు, కాబట్టి ఆ వాదనను వదిలేయండి.

గాడిచర్ల హరిసర్వోత్తమ రావు 1883 సెప్టెంబర్ 14న కర్నూలులో జన్మించి 1960 ఫిబ్రవరి 29న మరణించారు. 1908లో బోడి నారాయణ రావుతో కలిసి తెలుగు వారపత్రిక స్వరాజ్య ప్రారంభించారు, "విపరీత బుద్ధి" వ్యాసంపై రాజద్రోహం కింద మూడేళ్ల శిక్ష పడింది (ఆంధ్రలో రాజద్రోహ చట్టం ప్రయోగించడం అదే తొలిసారి, ఒక జీవిత చరిత్ర ఆయన జైలు కాలాన్ని 1908-1911గా ఇస్తుంది), నంద్యాలలో ఎడ్వర్డ్ కార్పొరేషన్ గ్రంథాలయం స్థాపించి గ్రంథాలయ ఉద్యమ మార్గదర్శకుడయ్యారు. ఆంధ్ర హోమ్ రూల్ లీగ్ కార్యదర్శిగా పనిచేశారు, 1923లో స్వరాజ్య పార్టీ తరఫున మద్రాసు శాసనమండలికి ఎన్నికయ్యారు. 1917 ఆంధ్ర మహాసభ సమావేశంలో న్యాయమైన ప్రాతినిధ్యం కోసం జిల్లాల వారీ ఓటింగ్‌ను ప్రతిపాదించారు.

సాధారణ ట్రాప్: రాయలసీమ పేరు ఎవరు పెట్టారు? ప్రజాదరణ పొందిన కథనాలు హరిసర్వోత్తమ రావును చెబుతాయి, కానీ వికీపీడియా రాయలసీమ వ్యాసం వివరంగా చెప్పే మెరుగైన మూలాధార కథనం ప్రకారం అనంతపురానికి చెందిన తెలుగు లెక్చరర్, కార్యకర్త చిలుకూరి నారాయణ రావు "దత్త" అనే పదాన్ని అవమానకరంగా భావించి, 1928 నవంబర్‌లో నంద్యాలలో జరిగిన ఆంధ్ర మహాసభ మరియు దత్తమండలాల సమావేశంలో రాయలసీమ పేరు కోసం తీర్మానం ప్రతిపాదించారు, ప్రతినిధులు దాన్ని ఆమోదించారు. ఆ తీర్మానం అధికారిక లేదా ఆర్కైవ్ రికార్డును నేను కనుగొనలేకపోయాను, కాబట్టి జాగ్రత్తగా రూపొందించిన ప్రశ్న ఒక్క వ్యక్తి గురించి కాకుండా 1928 నంద్యాల సమావేశం గురించి అడుగుతుంది.

9. ఆంధ్రలో హోమ్ రూల్, సహాయ నిరాకరణ మరియు కాంగ్రెస్

1916 నుండి 1923 వరకు కథ కాంగ్రెస్ సంస్థలోకి మారుతుంది. ఐదు సంఘటనలు ముఖ్యం, జాబితా తర్వాత వివరించే ఒక సంస్థాగత అడుగు కూడా ఉంది.

1. హోమ్ రూల్ లీగ్, 1916. బెసెంట్ లీగ్ ప్రధాన కార్యాలయం అడయార్, ఇతర ప్రాంతాల కంటే మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో బలంగా ఉంది.
2. విజయవాడ, 1921 మార్చి 31 మరియు ఏప్రిల్ 1. అఖిల భారత కాంగ్రెస్ కమిటీ బెజవాడలో సమావేశమైంది. జూన్ చివరి నాటికి తిలక్ స్వరాజ్ నిధికి ఒక కోటి రూపాయల లక్ష్యం నిర్ణయించింది. సమావేశంలో పింగళి వెంకయ్య జెండా రూపకల్పన ప్రదర్శించబడింది, గాంధీ ఏప్రిల్ 1న ప్రకటించారు. దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య రామదండు వాలంటీర్లు ప్రముఖంగా కనిపించారు, మౌలానా మహమ్మద్ అలీ వారిని "రెడ్ ఆర్మీ ఆఫ్ ఇండియా" అన్నాడని ఒక కథనం చెబుతుంది. ఈ చివరి వివరాన్ని నివేదిత అంశంగా పరిగణించండి.
3. పల్నాడు మరియు పెదనందిపాడు, 1921-22. పల్నాడు అటవీ సత్యాగ్రహం (విభాగం 4) మరియు గుంటూరు జిల్లాలో పర్వతనేని వీరయ్య చౌదరి నాయకత్వంలో జరిగిన పెదనందిపాడు పన్ను నిరాకరణ ఉద్యమం సహాయ నిరాకరణ స్థానిక రూపాలు. పెదనందిపాడు ఉద్యమాన్ని ఒక బోధనా సారాంశం 1922 నాటి పన్ను నిరాకరణ ఉద్యమంగా, వాలంటీర్ దళంతో కూడినదిగా వర్ణిస్తుంది, ఇతర వివరాలను నేను నిర్ధారించలేకపోయాను, కాబట్టి దాన్ని ఒక వాక్య ఉదాహరణగానే ఉంచండి.
4. చీరాల-పేరాల, 1921. క్రింద చూడండి.
5. కాకినాడ, 1923 డిసెంబర్ 28 నుండి 1924 జనవరి 1 వరకు. కాంగ్రెస్ 38వ సమావేశం మౌలానా మహమ్మద్ అలీ అధ్యక్షతన కోకనాడలో జరిగింది. వాలంటీర్ దళాన్ని వర్కింగ్ కమిటీ పర్యవేక్షణలో ఉంచిన దాని సేవాదళ్ తీర్మానం తరచుగా వచ్చే ప్రశ్న.

సంస్థాగత అడుగు తెలుగు జిల్లాలకు ప్రత్యేక కాంగ్రెస్ ప్రావిన్స్ ఏర్పాటు. అఖిల భారత కాంగ్రెస్ కమిటీ 1917 ఏప్రిల్‌లో దాన్ని ఏర్పరచాలని నిర్ణయించింది, ఎన్. సుబ్బారావు పంతులు తొలి అధ్యక్షుడిగా, కొండా వెంకటప్పయ్య కార్యదర్శిగా ఆంధ్ర కాంగ్రెస్ మండలి 1918 జనవరిలో ఏర్పడింది. కొన్ని సారాంశాలు ఆంధ్ర ప్రాంతీయ కాంగ్రెస్ కమిటీకి 1923 అంటాయి, అది తర్వాతి పునర్వ్యవస్థీకరణను సూచిస్తున్నట్లుంది; వికీపీడియా కొండా వెంకటప్పయ్య పేజీ ఆయన్ను 1918 నుండి 1923 వరకు దాని అధ్యక్షుడిగా చెబుతుంది, కాబట్టి ఏ పదవి ఎవరిదనే దానిపై మూలాలు భిన్నంగా ఉన్నాయి. 1917-18 క్రమాన్ని నేర్చుకోండి, పేర్లను నేపథ్యంగా ఉంచండి.

పింగళి వెంకయ్య మరియు జెండా

పింగళి వెంకయ్య 1876 ఆగస్టు 2న జన్మించి 1963 జూలై 4న మరణించారు. 2022 ఆగస్టులో ఆయన 146వ జయంతి కార్యక్రమంలో సంస్కృతి మంత్రిత్వ శాఖ 1876ను సంవత్సరంగా చెప్పింది, కాబట్టి దాన్ని వాడండి; కొన్ని మూలాలు 1878 అంటాయి. ఆయన దక్షిణాఫ్రికాలో రెండవ బోయర్ యుద్ధంలో సేవ చేశారు, అక్కడ గాంధీని మొదట కలిశారని చెబుతారు, భారతీయ సైనికులు యూనియన్ జాక్‌కు వందనం చేయడం చూసి భారత జెండా గురించి ఆలోచించారని కథ. 1921లో బెజవాడ సమావేశంలో గాంధీకి ఒక డిజైన్ సమర్పించారు; అసలు డిజైన్‌లో ఎరుపు, ఆకుపచ్చ పట్టీలు (రెండు ప్రధాన వర్గాలకు సంకేతంగా) ఉన్నాయి, తెలుపు చేర్చమని గాంధీ సూచించారు. సంస్కృతి మంత్రిత్వ శాఖ ఫ్యాక్ట్‌షీట్ 1921 జెండాను మధ్యలో రాట్నంతో మూడు పట్టీలుగా వర్ణిస్తుంది. 1931 తీర్మానం స్వల్ప మార్పుతో ఆ జెండాను ఆమోదించింది, ఎరుపు స్థానంలో కాషాయం వచ్చింది. ప్రస్తుత రూపంలోని జెండాను 1947 జూలై 22న రాజ్యాంగ సభ ఆమోదించింది, రాట్నం స్థానంలో అశోక చక్రం వచ్చింది, కాబట్టి వెంకయ్య జెండా పునాది మాత్రమే, చివరి జాతీయ జెండా కాదు. ఇండియా పోస్ట్ 2022 ఆగస్టు 2న ఆయన గౌరవార్థం స్మారక తపాలా బిళ్ల విడుదల చేసింది, 2009 విడుదలను కూడా వికీపీడియా పేర్కొంటుంది.

చీరాల-పేరాల ఉద్యమం

ఈ ఉద్యమం పురపాలక హోదా వివాదంగా మొదలైంది. జంట నివాసాలు చీరాల మరియు పేరాలను ఒకే పురపాలక సంఘంగా విలీనం చేయాలనుకున్నారు, నివాసితులు పన్నుల భారీ పెరుగుదలను భయపడ్డారు (సాధారణంగా చెప్పే సంఖ్య సంవత్సరానికి రూ. 4,000 నుండి రూ. 40,000). 1921 జనవరిలో వారు చెల్లించడానికి నిరాకరించారు, ప్రభుత్వం అరెస్టులు, విచారణలు, జైలు శిక్షలతో స్పందించింది. బెజవాడ సమావేశం తర్వాత పట్టణ పరిధి బయటకు అహింసాయుతంగా వెళ్లిపొమ్మని గాంధీ సలహా ఇచ్చారు, అది జనాభా లేని పురపాలక సంఘాన్ని అర్థరహితం చేస్తుంది. 1921 ఏప్రిల్‌లో దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య నివాసితులను రామనగర్ అనే తాత్కాలిక నివాసానికి పట్టణం బయటకు నడిపించారు, అక్కడ ఆయన ఒక సభను, మధ్యవర్తిత్వ న్యాయస్థానాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. సుమారు 15,000 మంది నివాసితులలో దాదాపు 13,000 మంది వెళ్లారని చెబుతారు (ఒక బోధనా సారాంశం ఏప్రిల్ 25న 13,572 అంటుంది), కూలిపోవడానికి ముందు ప్రవాసం సుమారు పదకొండు నెలలు కొనసాగింది.

దుగ్గిరాల 1889 జూన్ 2న పెనుగంచిప్రోలులో జన్మించి 1928 జూన్ 10న గుంటూరులో 39 ఏళ్ల వయసులో మరణించారు. కాషాయ వస్త్రాలు, రుద్రాక్షలు ధరించే వాలంటీర్ల రామదండును నిర్వహించారు, AICC కార్యదర్శి అయిన తొలి ఆంధ్ర నాయకుడయ్యారు, 1925లో స్వరాజ్య పార్టీలో చేరారు, ఆంధ్ర రత్న బిరుదు పొందారు. చీరాల-పేరాల అహింసాత్మక పౌర నిరసనగా పరీక్ష వర్గీకరిస్తుంది, సాయుధ నిరసనగా కాదు.

10. ఆంధ్రలో ఉప్పు సత్యాగ్రహం మరియు శాసనోల్లంఘన

గాంధీ దండి యాత్ర 1930 మార్చి 12 నుండి ఏప్రిల్ 6 వరకు సాగింది, మే ప్రారంభంలో ఆయన అరెస్టయ్యారు. ఆంధ్రలో ఉద్యమం కోస్తా జిల్లాల్లో బలంగా ఉంది. నివేదికల ప్రకారం తూర్పు, పశ్చిమ గోదావరి, కృష్ణా, గుంటూరులో ఉప్పు తయారీ శిబిరాలు, యాత్రలు జరిగాయి, గంజాం, విశాఖపట్నం, నెల్లూరు, మద్రాసు నగరంలో కూడా నిర్వాహకులు పనిచేశారు; సి. రాజగోపాలాచారి నేతృత్వంలోని వేదారణ్యం యాత్ర మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో దండికి సమాంతరం.

వ్యక్తి	పాత్ర
టంగుటూరి ప్రకాశం	1930లో దేవరంపాడు నుండి ఉప్పు యాత్ర నడిపారు
కోటగిరి వెంకట కృష్ణారావు	గంపలగూడెం ఎస్టేట్ జమీందారు; ఉప్పు తయారీ కోసం విజయవాడ నుండి కాలినడకన కోనసీమకు 120 మంది వాలంటీర్లను నడిపారు; 1930 ఏప్రిల్ 30 నుండి జైలులో; ఆయన చర్య కోస్తా ఆంధ్రలో ఉద్యమానికి ఊపునిచ్చిందని గాంధీ అన్నారని చెబుతారు
కొండా వెంకటప్పయ్య	ఈ ప్రాంతంలో ఉద్యమాన్ని నిర్వహించారు; 1930, 1932 మరియు 1942లో జైలు శిక్ష
దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్	1930 ఉప్పు సత్యాగ్రహంలో పాల్గొన్నారు, 1930-1933 మధ్య మూడుసార్లు జైలుకు వెళ్లారు
దువ్వూరి సుబ్బమ్మ	ఉప్పు యాత్రలో, శాసనోల్లంఘనలో పాల్గొన్నారు; రాజమండ్రి జైలులో ఒక ఏడాది, వెల్లూరులో ఒక ఏడాది శిక్ష

ఆంధ్రలో అన్ని ఉప్పు శిబిరాల ఏకైక జాబితాను నమ్మదగిన ఓపెన్ మూలాల నుండి ధ్రువీకరించలేకపోయాను, కాబట్టి మీ సిలబస్ గ్రంథం ఆ గ్రామాన్ని జాబితా చేయకపోతే నిర్దిష్ట గ్రామంపై ఆధారపడే ప్రశ్నలను వదిలేయండి.

ప్రకాశం: ఆంధ్ర కేసరి

టంగుటూరి ప్రకాశం 1872 ఆగస్టు 23న జన్మించి 1957 మే 20న మరణించారు. ఆయన ఆంధ్ర కేసరి ("ఆంధ్ర సింహం") బిరుదు 1928లో మద్రాసులో జరిగిన సైమన్ కమిషన్ నిరసనతో ముడిపడి ఉంది, అప్పుడు ఆయన సాయుధ పోలీసుల ముందు తన ఛాతీ చూపించారని అంటారు. 1921లో స్వరాజ్య ప్రారంభించారు, 1946 ఏప్రిల్ 30 నుండి 1947 మార్చి 23 వరకు మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ ప్రీమియర్, 1953 అక్టోబర్ 1న ఆంధ్ర రాష్ట్ర తొలి ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు; ఆయన ప్రభుత్వం 1954 నవంబర్ 15న పడిపోయింది. ఒంగోలు కేంద్రంగా 1970 ఫిబ్రవరి 2న ఏర్పడిన ప్రకాశం జిల్లాకు ఆయన పేరు పెట్టారు (ఆ పేరు స్వీకరణను వికీపీడియా 1972గా చెబుతుంది). మద్రాసులో జమీందారీ రద్దును ఆయన సమర్థించారు, అది ఆయన ప్రీమియర్ పదవి తర్వాతి సంవత్సరం చట్టమైంది. ట్రాప్ తేదీ పొరలో ఉంది: ఆంధ్ర రాష్ట్రం 1953, ఆంధ్రప్రదేశ్ 1956.

దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్

1909 జూలై 15న రాజమండ్రిలో జన్మించి 1981 మే 9న నరసన్నపేటలో మరణించారు. సుమారు 12 ఏళ్ల వయసులో ఇంగ్లీష్ మాధ్యమ బోధనకు నిరసనగా బడి మానేసి, బాలికల కోసం బాలికా హిందీ పాఠశాల ప్రారంభించారని చెబుతారు, చాలా కథనాల ప్రకారం కాకినాడలో (వికీపీడియా రాజమండ్రి అంటుంది). 1923లో కాకినాడ కాంగ్రెస్‌లో వాలంటీర్‌గా ఖద్దరు ప్రదర్శన బాధ్యత నిర్వహించారు. ఉప్పు సత్యాగ్రహంలో పాల్గొన్నారు, 1937లో ఆంధ్ర మహిళా సభ స్థాపించారు, 1942లో న్యాయ పట్టా తీసుకున్నారు, రాజ్యాంగ సభలో (అధ్యక్ష ప్యానెల్‌లోని ఏకైక మహిళగా) మరియు ప్రణాళికా సంఘంలో సభ్యురాలయ్యారు, 1953లో కేంద్ర సామాజిక సంక్షేమ బోర్డును స్థాపించి దాని తొలి అధ్యక్షురాలయ్యారు. 1975లో పద్మ విభూషణ్ పొందారు.

11. ఆంధ్రలో క్విట్ ఇండియా, 1942

క్విట్ ఇండియా తీర్మానం 1942 ఆగస్టు 8న ప్రారంభమైంది. ఆంధ్రలో ప్రాంతీయ కాంగ్రెస్ కమిటీ కర్నూలు సర్క్యులర్ అనే పత్రాన్ని పంపిణీ చేసింది; కర్నూలు కాంగ్రెస్ కార్యాలయంపై దాడిలో పోలీసులు ఒక ప్రతిని స్వాధీనం చేసుకున్నందున ఆ పేరు వచ్చింది. దీన్ని 1942 జూలై 29న కళా వెంకటరావు రాశారు, వర్కింగ్ కమిటీ సభ్యుడైన పట్టాభి సీతారామయ్య ద్వారా వర్కింగ్ కమిటీ ఆమోదం కోసం పంపారు. నిషేధాజ్ఞల ఉల్లంఘన, న్యాయవాదులు వృత్తి వదలడం, విద్యార్థులు కళాశాలలు వదలడం, పికెటింగ్, టెలిగ్రాఫ్ మరియు టెలిఫోన్ తీగల కత్తిరింపు, టికెట్ లేకుండా ప్రయాణించడం, రైలు గొలుసులు లాగడం, పురపాలక పన్నులు తప్ప ఇతర పన్నుల నిరాకరణ, ప్రభుత్వ భవనాలపై జాతీయ జెండా ఎగురవేయడం ఈ సర్క్యులర్ ఊహించింది. ఈ విభాగానికి ఆధారం ఆంధ్ర మరియు తెలంగాణలో క్విట్ ఇండియా ఉద్యమంపై PIB వ్యాసం.

తేదీ (1942)	ప్రదేశం	సంఘటన
12 ఆగస్టు	తెనాలి	కాంగ్రెస్ నాయకుల అరెస్టు తర్వాత పూర్తి హర్తాళ్; రైల్వే స్టేషన్‌ను తగలబెట్టే ప్రయత్నం; పోలీసు కాల్పుల్లో ముగ్గురు మరణించారని PIB వ్యాసం చెబుతుంది, అది భాస్కరుని లక్ష్మీనారాయణ, మాజేటి సుబ్బారావు, శ్రీపతి పండితారాధ్యుల శ్రీగిరి రావు పేర్లు ఇస్తుంది; తెనాలి స్థానిక స్మరణ ఏడుగురు అమరులను చెబుతుంది, కాబట్టి మరణాల సంఖ్య మూలాన్ని బట్టి మారుతుంది
12 ఆగస్టు	చీరాల	సుమారు 500 మంది విద్యార్థుల ఊరేగింపు సబ్-మేజిస్ట్రేట్ కోర్టుకు వెళ్లింది
13 ఆగస్టు	గుంటూరు	హిందూ కళాశాల ముందు సుమారు 2,000 మంది, ఎక్కువగా విద్యార్థులు, గుమిగూడారు; పోలీసు కాల్పుల్లో ఇద్దరు మరణించారు, పలువురు గాయపడ్డారు
12 ఆగస్టు (రాత్రి)	దౌళేశ్వరం-రాజమండ్రి	టెలిఫోన్ తీగలు కత్తిరించే ప్రయత్నం; అరెస్టయిన ఎనిమిదిమందికి ఒక్కొక్కరికి 18 నెలల కఠిన కారాగారం (అదే రోజు పాలకొల్లు, లంకలకోడేరు, భీమవరం, వెండ్ర మధ్య తీగలు కత్తిరించారు)
12-13 ఆగస్టు	నెల్లూరు, కావలి	నెల్లూరులో ఊరేగింపులు, వీధి దీపాలు, రైల్వే పరికరాలకు నష్టం; కావలిలో స్థానిక బోర్డు హైస్కూల్ హెడ్‌మాస్టర్ గదికి నిప్పు పెట్టారు; వెంకటగిరి రాజా కళాశాల ప్రిన్సిపాల్ జాతీయ జెండా ఎగురవేశారు

ఆంధ్రలో నిర్బంధించబడిన నాయకులలో పట్టాభి సీతారామయ్య (అహ్మద్‌నగర్ కోటలో నిర్బంధం), అయ్యదేవర కాళేశ్వరరావు, టంగుటూరి ప్రకాశం, నీలం సంజీవ రెడ్డి, మాగంటి బాపినీడు ఉన్నారు. 1942 ఆగస్టులో, సెప్టెంబర్ మొదటి అర్ధభాగంలో ఉద్యమం శిఖరానికి చేరి 1943 వరకు కొనసాగింది. ట్రాప్ పేరులో ఉంది: కర్నూలు సర్క్యులర్‌ను కళా వెంకటరావు రాశారు, అది వర్కింగ్ కమిటీ తీర్మానం కాదు.

12. సంస్థలు: ఆంధ్ర మహాసభ మరియు ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం

రెండు ఆంధ్ర మహాసభలు. మొదటి ఆంధ్ర మహాసభ 1913లో బాపట్లలో సర్ బయ్యా నరసింహేశ్వర శర్మ అధ్యక్షతన జరిగింది, కొండా వెంకటప్పయ్య కార్యదర్శిగా (ప్రసిద్ధ కథనాలు 26-27 మే, సుమారు 800 మంది ప్రతినిధులు అంటాయి, ఈ సంఖ్యలను అధికారిక మూలం నుండి నేను నిర్ధారించలేకపోయాను). తెలంగాణ ప్రాంతంలోని మరో ఆంధ్ర సంస్థ 1921లో సుమారు డజను మంది సభ్యుల సంఘమైన ఆంధ్ర జన సంఘంగా మొదలై, 1930లో జోగిపేటలో సురవరం ప్రతాపరెడ్డి అధ్యక్షతన ఆంధ్ర మహాసభగా తన తొలి ప్రధాన సమావేశం నిర్వహించింది. రెండవ సంస్థే హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో తర్వాతి రైతాంగ పోరాటంతో ముడిపడింది. వీటిని కలపకండి. కాసినాధుని నాగేశ్వరరావుకు దేశోద్ధారక బిరుదు ఇచ్చింది కూడా మహాసభే.

ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం. ఇది 1926లో 1925 నాటి ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ చట్టం కింద ఏర్పడింది, ఇప్పుడు విశాఖపట్నం (వాల్తేరు)లో ఉంది. సర్ సి. ఆర్. రెడ్డి తొలి వైస్-ఛాన్సలర్, సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ కూడా 1930లలో ఆ పదవిని నిర్వహించారు. జయపురం మహారాజు విక్రమ్ దేవ్ వర్మ భూములు, సుమారు రెండు మిలియన్ల రూపాయలు విరాళంగా ఇచ్చి, తర్వాత పెద్ద వార్షిక గ్రాంట్లు ఇచ్చారు. దాని నినాదం తేజస్వి నావధీతమస్తు ("మా అధ్యయనాన్ని దివ్య తేజస్సు ప్రకాశింపజేయుగాక") తైత్తిరీయ ఆరణ్యకం నుండి తీసుకున్నది. విశ్వవిద్యాలయం భాషా గుర్తింపు ఉద్యమం నుండి పెరిగింది, కానీ రాష్ట్ర ఏర్పాటుకు వేరు అంశం.

13. కమ్యూనిస్టులు, రైతులు మరియు తెలంగాణ పోరాటం (సారాంశం)

ఆంధ్రలో రైతు కథకు మూడు పొరలున్నాయి: పన్ను మరియు అటవీ ఉద్యమాలు (పెదనందిపాడు, పల్నాడు, చీరాల-పేరాల), కోస్తా జిల్లాల్లో జమీందారీ, రైత్వారీ ఫిర్యాదులు, మరియు హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో తెలంగాణ పోరాటం. నేను వాడిన మూలాలు మూడవ దాన్ని మాత్రమే తగినంత లోతుగా నమోదు చేశాయి, అందుకే ఇక్కడ దానికే సారాంశం ఇచ్చాను.

తెలంగాణ రైతాంగ సాయుధ పోరాటం 1946 నుండి 1951 వరకు హైదరాబాద్ సంస్థానంలో సాగింది. దీని సాధారణ ప్రారంభ బిందువు 1946 జూలై 4, ఆ రోజు కడవెండి గ్రామంలో రైతుల ఊరేగింపుపై పోలీసులు కాల్పులు జరిపి స్థానిక నాయకుడు దొడ్డి కొమరయ్యను చంపారు. ఇది వెట్టిచాకిరీకి వ్యతిరేకంగా, భూస్వాముల, నిజాం పాలన అణచివేతకు వ్యతిరేకంగా భారత కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ మరియు కమ్యూనిస్టులు మిలిటెంట్ ప్రజా సంస్థగా మార్చిన ఆంధ్ర మహాసభ నాయకత్వంలో నిరసనలుగా మొదలైంది. కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ 1947 సెప్టెంబర్‌లో సాయుధ తిరుగుబాటును ఆమోదించింది. భారత సైన్యం 1948 సెప్టెంబర్ 13న హైదరాబాద్‌లోకి ప్రవేశించింది, ఆ తర్వాత పోరాటం భారత యూనియన్ దళాలకు వ్యతిరేకంగా కొనసాగింది. కమ్యూనిస్ట్ పార్టీ 1951 అక్టోబర్ 25న ఆయుధాలు విడవాలని తిరుగుబాటుదారులకు పిలుపునిచ్చింది. పరీక్ష కోణం: ఇది హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో జరిగింది, మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో కాదు, ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఉద్యమం నుండి వేరు చేయాలి.

14. మాస్టర్ టైమ్‌లైన్

సంవత్సరం	సంఘటన
1800	నిజాం జిల్లాలను కంపెనీకి అప్పగించాడు; మన్రో 1807 వరకు పాలించాడు
1846	కోయిలకుంట్లలో నరసింహారెడ్డి తిరుగుబాటు
22 ఫిబ్రవరి 1847	నరసింహారెడ్డికి ఉరిశిక్ష
1848	వీరేశలింగం జననం
1879-80	మొదటి రంప తిరుగుబాటు (1879 మార్చిలో మొదలు)
1881	తొలి వితంతు వివాహం (11 డిసెంబర్)
1882	మద్రాసు అటవీ చట్టం
1876	వివేకవర్ధని
1892	కన్యాశుల్కం
1902	కృష్ణా పత్రిక
1907	వందేమాతరం ఉద్యమం శిఖరం; పాల్ పర్యటన
1908	ఆంధ్ర పత్రిక; గాడిచర్ల స్వరాజ్య
1913	బాపట్లలో తొలి ఆంధ్ర మహాసభ
1915	మదనపల్లెలో బెసెంట్ థియోసాఫికల్ కళాశాల
1916	హోమ్ రూల్ లీగ్, అడయార్
1917-18	AICC నిర్ణయం (1917 ఏప్రిల్), ఆంధ్ర కాంగ్రెస్ మండలి ఏర్పాటు (1918 జనవరి)
1919	మదనపల్లెలో ఠాగూర్ (ఫిబ్రవరి); వీరేశలింగం మరణం (మే)
1921	విజయవాడ AICC (31 మార్చి-1 ఏప్రిల్); చీరాల-పేరాల ప్రవాసం (ఏప్రిల్); పల్నాడు సత్యాగ్రహం
1922-24	రెండవ రంప తిరుగుబాటు
1923-24	కాకినాడ కాంగ్రెస్
1926	ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం
1928	మద్రాసులో సైమన్ నిరసన; రాయలసీమ పేరు పెట్టిన నంద్యాల సమావేశం
1930	ఉప్పు సత్యాగ్రహం
1942	కర్నూలు సర్క్యులర్; తెనాలి, చీరాల, గుంటూరు ఘటనలు
1946-51	తెలంగాణ సాయుధ పోరాటం (1946 జూలై 4 నుండి 1951 అక్టోబర్ 25 వరకు)
1931	పింగళి జెండాను ఎరుపు స్థానంలో కాషాయంతో ఆమోదిస్తూ కాంగ్రెస్ తీర్మానం
22 జూలై 1947	రాజ్యాంగ సభ జాతీయ జెండాను ఆమోదించింది

మరచిపోకూడని ఇతర వ్యక్తులు

• భోగరాజు పట్టాభి సీతారామయ్య: 1880 నవంబర్ 24న గుండుగొలనులో జన్మించి 1959 డిసెంబర్ 17న హైదరాబాద్‌లో మరణించారు; వైద్య పట్టభద్రుడు, ప్రజా జీవితంలోకి రాకముందు మచిలీపట్నంలో వైద్యం చేశారు; 1923 నవంబర్ 28న మచిలీపట్నంలో ఆంధ్రా బ్యాంక్ స్థాపించారు; కాంగ్రెస్ చరిత్రను సహ-రచయితగా రాశారు; క్విట్ ఇండియా సమయంలో అహ్మద్‌నగర్ కోటలో నిర్బంధంలో ఉన్నారు; 1948-49లో (జైపూర్ సమావేశం) కాంగ్రెస్ అధ్యక్షుడయ్యారు; రాజ్యాంగ సభలో సభ్యుడు; 1956 నవంబర్ నుండి 1957 జూన్ వరకు మధ్యప్రదేశ్ తొలి గవర్నర్.
• కొండా వెంకటప్పయ్య: 1866-1948, కాంగ్రెస్ నాయకుడు, కృష్ణా పత్రిక సహ-స్థాపకుడు, బాపట్లలో తొలి ఆంధ్ర మహాసభ కార్యదర్శి, 1923లో AICC కార్యదర్శి, కడలూరు జైలులో ఉండగా మోట్లీ డచ్ రిపబ్లిక్ గ్రంథాన్ని తెలుగులోకి అనువదించారు (1922లో పూర్తి).
• దువ్వూరి సుబ్బమ్మ: 15 నవంబర్ 1880-31 మే 1964, స్వాతంత్ర్య కార్యకర్త, మహిళా కాంగ్రెస్ కమిటీ (1922), ఆంధ్ర మహిళా సభల స్థాపకులలో ఒకరు.
• కళా వెంకటరావు: కర్నూలు సర్క్యులర్ రచయిత.

సాధారణ పరీక్ష ట్రాప్‌లు

• నరసింహారెడ్డి 1846 (పాలెగాడు, కర్నూలు) మరియు రంప 1879, 1922 (కొండ తెగలు, ఏజెన్సీ ప్రాంతాలు).
• అల్లూరి సీతారామరాజు (జననం 4 జూలై 1897) 1922-24 తిరుగుబాటుతో మాత్రమే ముడిపడి ఉన్నారు, 1879 తిరుగుబాటుతో లేదా 1898 "చెంచు తిరుగుబాటు"తో కాదు.
• హిందూ వితంతు పునర్వివాహ చట్టం 1856, వీరేశలింగం తొలి వితంతు వివాహం 1881.
• కాసినాధుని ఆంధ్ర పత్రిక స్థాపించారు; కొండా వెంకటప్పయ్య కృష్ణా పత్రిక స్థాపించారు.
• రెండు ఆంధ్ర మహాసభలు: బాపట్ల 1913 మరియు తెలంగాణ సంస్థ (1921 నాటి ఆంధ్ర జన సంఘం), ఆంధ్ర మహాసభగా దాని తొలి సమావేశం 1930లో జోగిపేటలో.
• మదనపల్లె "మార్నింగ్ సాంగ్ ఆఫ్ ఇండియా" ఇంగ్లీష్ రూపం స్థలం, గీత రచనా స్థలం కాదు.
• పింగళి జెండా పునాది: 1931లో ఎరుపు స్థానంలో కాషాయం వచ్చింది, అశోక చక్రంతో చివరి జెండాను 1947 జూలై 22న ఆమోదించారు.
• చీరాల-పేరాల మరియు పల్నాడు అహింసా పన్ను, అటవీ ఉద్యమాలు, సాయుధ తిరుగుబాట్లు కాదు.
• ఆంధ్ర రాష్ట్రం 1953, ఆంధ్రప్రదేశ్ 1956, 2014 విభజన (పునర్వ్యవస్థీకరణ గైడ్ చూడండి).

పరీక్షల కోసం ముఖ్య వాస్తవాలు

• దత్తమండలాలు: 1800లో నిజాం అప్పగించాడు; థామస్ మన్రో 1807 వరకు పాలించాడు.
• నరసింహారెడ్డిని 1846 కర్నూలు ప్రాంత తిరుగుబాటుకు 22 ఫిబ్రవరి 1847న ఉరితీశారు.
• రంప 1879: కల్లు నిబంధనలు, వ్యాపారుల దోపిడీపై 1879 మార్చిలో మొదలైంది; నాయకుడు తమ్మన్న దొర అంటారు.
• రంప 1922-24: 1922 ఆగస్టు 22-24 దాడులు; రాజు (జననం 4 జూలై 1897) 7 మే 1924న హతమయ్యాడు, చాలా కథనాల ప్రకారం కొయ్యూరులో.
• వీరేశలింగం: 16 ఏప్రిల్ 1848న జననం; వివేకవర్ధని 1876; తొలి వితంతు వివాహం 11 డిసెంబర్ 1881.
• వెంకటరత్నం నాయుడు: బ్రహ్మ నాయకుడు, 1905 నుండి కాకినాడ ప్రిన్సిపాల్, మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయ తొలి ఎన్నికైన వైస్-ఛాన్సలర్గా నమోదు.
• 28 ఫిబ్రవరి 1919న మదనపల్లెలో ఠాగూర్; బెసెంట్ కళాశాల 19 జూలై 1915న ప్రారంభం.
• విజయవాడ AICC 31 మార్చి-1 ఏప్రిల్ 1921; తిలక్ స్వరాజ్ నిధి లక్ష్యం ఒక కోటి.
• దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య నాయకత్వంలో 1921 ఏప్రిల్‌లో రామనగర్‌కు చీరాల-పేరాల ప్రవాసం.
• కర్నూలు సర్క్యులర్ 29 జూలై 1942న కళా వెంకటరావు రాశారు.
• ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం: 1926; తొలి వైస్-ఛాన్సలర్ సర్ సి. ఆర్. రెడ్డి.
• ఆంధ్ర మహాసభ: తొలి సమావేశం 1913లో బాపట్లలో (26-27 మే అని నివేదిక).

పది ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

1. నరసింహారెడ్డిని ఏ తేదీన ఉరితీశారు? (A) 22 ఫిబ్రవరి 1847 (B) 22 ఆగస్టు 1922 (C) 7 మే 1924 (D) 12 ఆగస్టు 1942 సమాధానం: A.

2. రంప తిరుగుబాట్లకు సరైన జత ఏది? (A) 1879తో అల్లూరి సీతారామరాజు (B) 1879తో తమ్మన్న దొర అనే నాయకుడు (C) 1922-24తో దుగ్గిరాల గోపాలకృష్ణయ్య (D) 1922-24తో కన్నెగంటి హనుమంతు సమాధానం: B.

3. వీరేశలింగం జరిపించిన తొలి వితంతు వివాహం ఏ సంవత్సరంలో జరిగింది? (A) 1856 (B) 1874 (C) 1881 (D) 1906 సమాధానం: C.

4. 1908 సెప్టెంబర్ 9న ఆంధ్ర పత్రిక ప్రారంభించినందుకు ఎవరికి గుర్తింపు? (A) కొండా వెంకటప్పయ్య (B) కాసినాధుని నాగేశ్వరరావు (C) ముట్నూరి కృష్ణారావు (D) పింగళి వెంకయ్య సమాధానం: B.

5. "మార్నింగ్ సాంగ్ ఆఫ్ ఇండియా" ఇంగ్లీష్ రూపాన్ని ఠాగూర్ ఎక్కడ సిద్ధం చేశారు? (A) రాజమండ్రి (B) కాకినాడ (C) మదనపల్లె (D) మచిలీపట్నం సమాధానం: C.

6. 1921లో చీరాల-పేరాల చర్యల్లో ఏది? (A) పోలీస్ స్టేషన్లపై దాడి (B) నివాసితుల రామనగర్ ప్రవాసం (C) కల్లు నిషేధం (D) హిందూ కళాశాల వద్ద విద్యార్థుల హర్తాళ్ సమాధానం: B.

7. 1942 కర్నూలు సర్క్యులర్ దేనితో ముడిపడి ఉంది? (A) సహాయ నిరాకరణ (B) ఉప్పు సత్యాగ్రహం (C) క్విట్ ఇండియా (D) హోమ్ రూల్ సమాధానం: C.

8. 1913లో తొలి ఆంధ్ర మహాసభ సమావేశం ఎక్కడ జరిగింది? (A) బాపట్ల (B) జోగిపేట (C) నంద్యాల (D) కోకనాడ సమాధానం: A.

9. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయ తొలి వైస్-ఛాన్సలర్ ఎవరు? (A) సర్వేపల్లి రాధాకృష్ణన్ (B) రఘుపతి వెంకటరత్నం నాయుడు (C) సర్ సి. ఆర్. రెడ్డి (D) కొండా వెంకటప్పయ్య సమాధానం: C.

10. 1921-22 పల్నాడు సత్యాగ్రహం గురించి సరైన వివరణ ఏది? (A) అల్లూరి నాయకత్వంలో సాయుధ ఏజెన్సీ తిరుగుబాటు (B) కన్నెగంటి హనుమంతుతో ముడిపడిన అటవీ మరియు మేత పన్ను ఉద్యమం (C) రాజమండ్రిలో విద్యార్థుల నిరసన (D) దేవరంపాడు నుండి ఉప్పు యాత్ర సమాధానం: B.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

ఆంధ్ర ప్రశ్నలకు 1857 ముఖ్యమా? పోలిక కోసం మాత్రమే. మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీ చాలావరకు ప్రశాంతంగా ఉంది, ఆంధ్ర ప్రశ్నలు ఎక్కువగా 1846 పాలెగాళ్ల తిరుగుబాటు, రంప తిరుగుబాట్లు, 1907 నుండి జాతీయ ఉద్యమ దశలపై కేంద్రీకరిస్తాయి.

రంప తిరుగుబాటు మరియు చీరాల-పేరాల ఉద్యమం ఒకే రకమైన సంఘటనలా? కాదు. రంప కొండ తెగల సాయుధ తిరుగుబాటు. చీరాల-పేరాల పురపాలక పన్నులపై పౌర నిరసన.

నాకు ఒక వారం మాత్రమే ఉంటే మొదట ఎవరిని నేర్చుకోవాలి? మొదటి పట్టిక నుండి మూడు ప్రవాహాలు నేర్చుకోండి, తర్వాత మాస్టర్ టైమ్‌లైన్‌లోని తేదీ ఉన్న వరుసలు, తర్వాత వ్యక్తులను ఈ క్రమంలో: నరసింహారెడ్డి, అల్లూరి, వీరేశలింగం, ప్రకాశం, పింగళి, దుగ్గిరాల, పట్టాభి, దుర్గాబాయి.

మూలాలు విభేదించే తేదీలను ఎలా పరిగణించాలి? మీ సిలబస్ పుస్తకం ఇచ్చిన తేదీని నేర్చుకోండి, కానీ అల్లూరి జన్మస్థలం, నరసింహారెడ్డి ఖజానా దాడి కచ్చితమైన రోజు, 1879 రంప తిరుగుబాటు నాయకుడు, తెనాలి మరణాల సంఖ్య మూలాలను బట్టి మారుతాయని తెలుసుకోండి, పరీక్షలో ఊహించకండి.

మరింత ప్రాక్టీస్ ఎక్కడ దొరుకుతుంది? pareeksha.inలోని మాక్ టెస్టులు 10 Lakh+ MCQs, 100+ Exams మరియు 5,000+ Full-Length Mocksతో పాటు రాష్ట్ర స్థాయి చరిత్ర ప్రాక్టీస్‌ను అందిస్తాయి. స్థిర సిలబస్‌ను పూర్తి చేయడానికి AP సంస్కృతి నోట్స్, AP పాలిటీ నోట్స్ చూడండి. పోలీస్ దిశలో ఉన్నవారు AP పోలీస్ SI గైడ్ కూడా చూడవచ్చు.

మూలాలు మరియు ధ్రువీకరణ

ఈ పేజీని ఈ సవరణ కోసం తెరిచి చదివిన కింది పేజీలతో పోల్చి తనిఖీ చేశారు. అధికారిక మూలాలు మొదట ఇచ్చాం. వికీపీడియాను క్రాస్-చెక్ కోసం మాత్రమే వాడాం; అధికారిక లేదా పండిత మూలం ఉన్న చోట ఖచ్చితమైన తేదీకి అదే ఏకైక ఆధారం కాదు.

తెరిచి చదివిన అధికారిక, సంస్థాగత పేజీలు

• ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB) ఆర్కైవ్: "The Quit India Movement in Andhra and Telangana" (archive.pib.gov.in/quitindia75/OFea/The Quit India Movement in Andhra and.pdf). కర్నూలు సర్క్యులర్, తెనాలి, చీరాల, గుంటూరు, దౌళేశ్వరం, నెల్లూరు, కావలి సంఘటనలు, నిర్బంధించబడిన నాయకుల కోసం.
• PIB ప్రత్యేక సేవలు మరియు ఫీచర్లు, 9 ఆగస్టు 2016: "Alluri Seetha Rama Raju: A Folk Hero of Rampa Rebellion" (pib.gov.in, printrelease relid 148563). 1897 జన్మ సంవత్సరం, 1922 ఆగస్టు 22 దాడి, బహుమతులు, బలగాలు, 1924 మే 7, ప్రచార వ్యయం కోసం.
• PIB పత్రికా ప్రకటన PRID 1847641, 2 ఆగస్టు 2022, పింగళి వెంకయ్య 146వ జయంతి (1876 జన్మ సంవత్సరం; 2022 తపాలా బిళ్ల).
• సంస్కృతి మంత్రిత్వ శాఖ ఫ్యాక్ట్‌షీట్ "Evolution of the Indian National Flag", PIB ద్వారా, 29 జూలై 2022 (1921, 1931, 22 జూలై 1947).
• భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ వెబ్‌సైట్, పి. ఆనంద చార్లు పేజీ (తేదీలు, 1891 అధ్యక్ష పదవి).
• వందేమాతరం ఉద్యమం, హోమ్ రూల్ ఉద్యమంపై ఇ-పీజీ పాఠశాల (INFLIBNET, UGC) చరిత్ర పాఠాలు (1917లో మద్రాసు ప్రెసిడెన్సీలో 132 శాఖలు; పాల్ 1907 పర్యటన).

తెరిచి చదివిన పండిత, పత్రికా, సూచిక పేజీలు

• తెలంగాణ టుడే, "The chief who led Andhra's now-forgotten first mass rebellion" (22 ఫిబ్రవరి 1847న కోయిలకుంట్లలో ఉరి, ఆక్టింగ్ కలెక్టర్ నివేదిక ఉటంకింపు).
• ది న్యూస్ మినిట్, "Chiranjeevi's Sye Raa: Why did Narasimha Reddy actually rebel against the British?" (పింఛన్, చరిత్రకారులు కె. వేణుగోపాల రెడ్డి, నాగి రెడ్డి).
• కలర్స్ ఆఫ్ గ్లోరీ, ఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి పేజీ.
• డెక్కన్ క్రానికల్, "Tenali people to remember its seven martyrs today" (ఎక్కువ మరణాల సంఖ్య).
• ఇండియన్ లిబరల్స్, "Kandukuri Veeresalingam: icon of Andhra's renaissance" (1874 పాఠశాల, 1876 వివేకవర్ధని, 1880 నవల, 11 డిసెంబర్ 1881).
• లైవ్ హిస్టరీ ఇండియా, దుర్గాబాయి దేశ్‌ముఖ్ ప్రొఫైల్.
• ఎ. వెంకటేశ్వర్ రెడ్డి AP చరిత్ర నోట్స్, ఆంధ్ర మరియు జాతీయ స్వాతంత్ర్య ఉద్యమం (బోధనా సారాంశం; పాల్ 1907 ఏప్రిల్ పర్యటన, 1907 జూలై కాకినాడ కేసు, పెదనందిపాడు వాక్యానికి మాత్రమే వాడాం).

క్రాస్-చెక్ కోసం మాత్రమే వాడిన సూచిక పేజీలు

• వికీపీడియా వ్యాసాలు: Uyyalawada Narasimha Reddy; Rampa rebellion of 1879; Rampa Rebellion of 1922; Alluri Sitarama Raju; Nallamala Hills; Chenchu people; Tribal revolts in India before Indian independence; Kanneganti Hanumanthu; Kandukuri Veeresalingam; Raghupathi Venkataratnam Naidu; Gurajada Apparao; Chilakamarti Lakshmi Narasimham; Pingali Venkayya; Duggirala Gopalakrishnayya; Gadicherla Harisarvottama Rao; Chilukuri Narayana Rao; Rayalaseema; Ceded Districts; Kadapa district; Krishna Patrika; Andhra Patrika; Kasinathuni Nageswara Rao; Mutnuri Krishna Rao; Konda Venkatappayya; Tanguturi Prakasam; Prakasam district; Durgabai Deshmukh; Bhogaraju Pattabhi Sitaramayya; Duvvuri Subbamma; Kotagiri Venkata Krishna Rao; Besant Theosophical College; Panapakkam Anandacharlu; N. Subba Rao Pantulu; Andhra Mahasabha; B. N. Sarma; Andhra movement; Andhra University; Telangana Rebellion; Pedanandipadu.

సంస్కృతి మంత్రిత్వ శాఖ అమృత్ మహోత్సవ్ పోర్టల్, ఇండియన్ కల్చర్ పోర్టల్, మార్టిర్స్ డిక్షనరీలోని కొన్ని పేజీలను ఈ తనిఖీలో తెరవలేకపోయాం, కాబట్టి వాటిని ఇక్కడ ఉటంకించలేదు. ఒక వివరం ఒకే మూలంపై ఆధారపడితే పై పాఠం ఆ విషయం చెబుతుంది.