తెలుగు సాహిత్యం ఆంధ్రప్రదేశ్ పరీక్షల సిలబస్‌లో చిన్న భాగమే అయినా, అందులో వచ్చే ప్రశ్నలు చాలావరకు ఊహించదగినవి. ఏ కవి ఏ గ్రంథం రాశాడు, ఎవరు మొదటివారు, ఏ బిరుదు ఎవరిది, ఏ అవార్డు ఎవరికి వచ్చింది అనేవే ఎక్కువగా అడుగుతారు. పేర్లను ఒక జాబితాగా బట్టీ పట్టే అభ్యర్థులు ఒకేలా వినిపించే పేర్ల మధ్య ఉండే ఉచ్చులో పడతారు. యుగాల వారీగా నేర్చుకుని, ప్రతి యుగానికి రెండు మూడు ప్రధాన కవులు, గ్రంథాలను గుర్తుపెట్టుకునేవారికి ఇది సులభంగా మార్కులు వచ్చే విభాగం. ఈ నోట్స్ ఆ పద్ధతిలోనే రాశాం. తెలుగుకు ప్రాచీన భాష హోదా, తొలి శాసనాలు, కవిత్రయం, ఆంధ్ర మహాభారతం, శైవ కవులు, ప్రబంధ యుగం, అష్టదిగ్గజాలు, ప్రజాకవులు, ప్రదర్శన కళా రూపాలు, ఆధునిక సంస్కర్తలు, పరీక్షకర్తలు ఇష్టపడే పురస్కారాలు ఇందులో ఉన్నాయి.
ఇది APPSC గ్రూప్ 1, గ్రూప్ 2 అభ్యర్థులకు (సంస్కృతి, చరిత్ర విభాగాలు), AP DSC, TET అభ్యర్థులకు (తెలుగు భాషా పేపర్లు, లాంగ్వేజ్ పండిట్, స్కూల్ అసిస్టెంట్ తెలుగు), జనరల్ స్టడీస్‌లో సాహిత్యం ప్రశ్నలు ఎదుర్కొనే AP పోలీస్ అభ్యర్థులకు ఉపయోగపడుతుంది. మొత్తం పరీక్షల చిత్రం కోసం ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ఉద్యోగ పరీక్షలు 2026 గైడ్ చూడండి. కవులు, సంస్కర్తల చిన్న జాబితా కోసం AP వ్యక్తులు: స్వాతంత్య్ర సమరయోధులు, కవులు, సంస్కర్తల నోట్స్ ఉపయోగించుకోవచ్చు.
తేదీల గురించి ఒక మాట. మధ్యయుగ తెలుగు కవులు తమ జీవిత కాలాన్ని నమోదు చేయలేదు, కాబట్టి పాఠ్యపుస్తకాల్లో ఉన్న చాలా కాలాలు పండితుల అంచనాలు. పండితుల మధ్య భేదం ఉన్నచోట ఈ వ్యాసంలో శతాబ్దాన్ని లేదా పరిధిని ఇచ్చి "సంప్రదాయంగా లెక్కించిన కాలం" అని పేర్కొన్నాం. పరీక్షలో ఆప్షన్లు పదేళ్ల తేడాతో ఉంటే, ప్రశ్న పాఠ్యపుస్తక సంప్రదాయాన్ని పరీక్షిస్తున్నట్టు. శతాబ్దాల తేడా ఉంటే శతాబ్దాన్ని గుర్తుపెట్టుకోండి.
1. ప్రాచీన భాషగా తెలుగు (2008)
కేంద్ర ప్రభుత్వం 2008 అక్టోబర్ 31న తెలుగును ప్రాచీన భాషగా ప్రకటించింది. అదే రోజున కన్నడకు కూడా ఆ హోదా వచ్చింది. ప్రాచీన భాషల గురించి ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో ప్రచురించిన వివరణ పత్రం ప్రతి భాషకు గుర్తింపు తేదీని, ఆ గుర్తింపును ఏ మంత్రిత్వ శాఖ నోటిఫై చేసిందో ఇస్తుంది. గుర్తింపు క్రమం తరచుగా అడిగే ప్రశ్న కాబట్టి మొత్తం వరుసను నేర్చుకోండి.
| భాష | ప్రాచీన భాష హోదా తేదీ |
|---|---|
| తమిళం | 2004 అక్టోబర్ 12 |
| సంస్కృతం | 2005 నవంబర్ 25 |
| తెలుగు | 2008 అక్టోబర్ 31 |
| కన్నడ | 2008 అక్టోబర్ 31 |
| మలయాళం | 2013 ఆగస్టు 8 |
| ఒడియా | 2014 మార్చి 1 |
| మరాఠీ, పాళీ, ప్రాకృతం, అస్సామీ, బెంగాలీ | 2024 అక్టోబర్ 3 (కేంద్ర మంత్రివర్గ నిర్ణయం) |
తమిళం, సంస్కృతాలను హోం మంత్రిత్వ శాఖ నోటిఫై చేసింది; తెలుగు నుంచి మొదలుకొని సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ నోటిఫై చేసింది. కొన్ని వెబ్‌సైట్లు మలయాళానికి (2013 మే 23), ఒడియాకు (2014 ఫిబ్రవరి 20) మంత్రివర్గ నిర్ణయం తేదీలను ఇస్తాయి. పై పట్టికలో ఉన్నవి PIB వివరణ పత్రంలోని నోటిఫికేషన్ తేదీలు; పరీక్ష ఆప్షన్లు ఆ మూలాన్నే అనుసరించే అవకాశం ఎక్కువ.
2004లో ప్రమాణాలు వెయ్యేళ్లకు పైబడిన నమోదైన చరిత్ర, తరతరాలుగా వారసత్వంగా భావించే ప్రాచీన సాహిత్యం, ఇతర భాషల నుంచి అరువు తీసుకోని స్వతంత్ర సాహిత్య సంప్రదాయం అని ఉండేవి. 2005 నవంబర్‌లో వాటిని 1,500 నుంచి 2,000 ఏళ్ల చరిత్రగా సవరించారు; ప్రాచీన రూపం ఆధునిక భాషతో అసంబద్ధంగా ఉండవచ్చనే వాక్యాన్ని కూడా చేర్చారు. 2024లో మళ్లీ సవరించినప్పుడు స్వతంత్ర సంప్రదాయం అనే నిబంధన కనిపించదు; జ్ఞాన గ్రంథాలు, వచన రచనలు, శాసన ఆధారాలను చేర్చారు. పరీక్ష కోణంలో గుర్తుంచుకోవలసింది: ప్రాచీన హోదా పొందిన మూడో భాష తెలుగు, కన్నడతో కలిసి. తొలి నాలుగు భాషలు తమిళం, సంస్కృతం, తెలుగు, కన్నడ.
ప్రాచీన భాష హోదాను అధికార భాష హోదాతో కలిపేయడం కొందరు అభ్యర్థులు చేసే పొరపాటు. ప్రాచీన హోదా అనేది సాంస్కృతిక, విద్యా పరమైన గుర్తింపు. దీనివల్ల పరిశోధన పీఠాలు, పండితులకు జాతీయ పురస్కారాలు, మైసూరులోని కేంద్రీయ భారతీయ భాషల సంస్థ (CIIL) ఆధ్వర్యంలో ప్రాచీన తెలుగు అధ్యయన ఉన్నత కేంద్రం వంటివి సాధ్యమవుతాయి. కానీ రాష్ట్రంలో ఒక భాషకు ఉన్న చట్టపరమైన అధికార భాష స్థానాన్ని ఇది మార్చదు.
తెలుగు భాషా దినోత్సవం ఆగస్టు 29న జరుగుతుంది. ఇది గిడుగు వెంకట రామమూర్తి (జననం 1863) జన్మదినం. వ్యావహారిక భాషా ఉద్యమంతో నేరుగా ముడిపడిన సమాధానం కాబట్టి, ఇది ఎవరి జన్మదినం అని పరీక్షకర్తలు అడగడానికి ఇష్టపడతారు.
2. తొలి శాసనాలు, గ్రంథ పూర్వ యుగం
లభిస్తున్న తెలుగు సాహిత్యం పదకొండో శతాబ్దంలో మొదలవుతుంది. కానీ అంతకంటే చాలా పాత రికార్డుల్లో తెలుగు పదాలు, పేర్లు కనిపిస్తాయి. రాతి, రాగి శాసనాలు తెలుగు రాతపూర్వక వినియోగానికి తొలి గట్టి ఆధారాలు.
| ఆధారం | వంశం, పాలకుడు | సుమారు కాలం | గుర్తుంచుకోవలసింది |
|---|---|---|---|
| కలమళ్ల శాసనం | రేనాటి చోళులు; ఎరికల్ ముత్తురాజు ధనంజయుడు (పేరు రూపాలు మారుతుంటాయి) | సుమారు క్రీ.శ. 575 | తెలిసిన తొలి తెలుగు శాసనాల్లో ఒకటి; కడప ప్రాంతంలోని కలమళ్లలో చెన్నకేశవ ఆలయంలో స్తంభంపై చెక్కినది |
| ఇతర రేనాటి చోళ శాసనాలు | రేనాటి చోళులు | 6 నుంచి 8 శతాబ్దాలు | కలమళ్లతో పాటు ఎర్రగుడిపాడును తొలి లభ్యంగా చెబుతారు; పిటికాయగుళ్లలో 8వ శతాబ్దం ఆరంభానికి చెందిన తెలుగు శాసనం 2026 జనవరిలో వెలుగులోకి వచ్చినట్టు వార్తలు వచ్చాయి |
| అద్దంకి శాసనం | తూర్పు చాళుక్యులు; గుణగ విజయాదిత్యుడు (మూడో విజయాదిత్యుడు) | 9వ శతాబ్దం మధ్య, సాధారణంగా సుమారు క్రీ.శ. 848 (కొన్ని మూలాలు 844 నుంచి 845 అంటాయి) | సేనాని పండరంగడితో ముడిపడింది; తెలుగులో తొలి పద్య శాసనాల్లో ఒకటిగా చెబుతారు |
రేనాటి చోళులు (తెలుగు చోడులు) ఇప్పటి కడప ప్రాంతానికి సరిపడే రేనాడును పాలించారు. వారి శాసనాల్లో సంస్కృతంతో పాటు తెలుగు కూడా కనిపించడం వారి ప్రత్యేకత. తెలుగు ఆరో శతాబ్దానికే రాతలో, పరిపాలనలో వాడుకలో ఉందనే పరీక్ష వాక్యానికి ఇదే ఆధారం.
వేంగి, తర్వాత రాజమహేంద్రవరం (రాజమండ్రి) కేంద్రంగా పాలించిన తూర్పు చాళుక్యులు తదుపరి గొప్ప పోషకులు. వారి శాసనాల్లో సంస్కృతం, తెలుగు కలిసి ఉంటాయి. గుణగ విజయాదిత్యుని కాలానికి చెందిన అద్దంకి శాసనం పద్య రూపంలో ఉంది; నన్నయ కంటే ముందే తెలుగులో పద్య రచన ఉండేదని దీన్ని సాక్ష్యంగా చదువుతారు. సంవత్సరాన్ని మూలాలు సుమారు 844 నుంచి 848 మధ్య ఇస్తాయి కాబట్టి "9వ శతాబ్దం మధ్య" అని నేర్చుకోండి; పరీక్షలో శతాబ్దాన్నే ఎంచుకోండి. ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన భావన ఉంది: నన్నయ ఆదికవి అంటే మొదటిసారి తెలుగు పద్యం రాసినవాడు అని కాదు, లభిస్తున్న తొలి గొప్ప సాహిత్య గ్రంథకర్త అని. "తెలుగులో రాసిన మొదటి పద్యం" అని అడిగే ప్రశ్న స్వయంగా ఉచ్చు, ఎందుకంటే దాన్ని ఒకే ఆధారంతో తేల్చలేం. ప్రశ్న "లభ్య సాహిత్య గ్రంథం" అంటోందా, "మొదటి కవి" అంటోందా అనేది చూడండి.
మరో తొలి పేరు నన్నెచోడుడు. కుమారసంభవం రచయిత. శైవ సంప్రదాయంతో ముడిపడి, నన్నయకు ముందో, సమీపంలోనో ఉన్నాడని కొందరు భావిస్తారు. కాలనిర్ణయంపై భేదాభిప్రాయాలు ఉన్నందున చాలా ప్రశ్నలు దాని జోలికి పోవు. ఆదికవి ప్రశ్నకు నన్నెచోడుడిని జవాబుగా ఎంచుకోకండి.
3. నన్నయ, ఆంధ్ర మహాభారతం
ఆదికవిగా పేరుపొందిన నన్నయ భట్టారకుడు పదకొండో శతాబ్దంలో తూర్పు చాళుక్య రాజు రాజరాజ నరేంద్రుడి (పాలన 1022 నుంచి 1061) ఆస్థానంలో రాజమహేంద్రవరంలో ఉండేవాడు. వచనం, పద్యం కలిసిన చంపూ శైలిలో సుమారు క్రీ.శ. 1025లో తెలుగు మహాభారతం, అంటే ఆంధ్ర మహాభారతం, రాయడం ప్రారంభించాడు. ఆది పర్వం, సభా పర్వం పూర్తి చేశాడు, ఆరణ్య పర్వంలో కొంత భాగం రాశాడు. నారాయణ భట్టు అనే పండితుడు సహాయపడ్డాడని సంప్రదాయం చెబుతుంది.
తెలుగు వ్యాకరణంపై సంస్కృతంలో రాసిన ఆంధ్ర శబ్ద చింతామణి కూడా నన్నయ రచనగా చెబుతారు. ఈ ఆపాదనను రుజువు చేయగలమనే విషయంలో చాలామంది పండితులకు సందేహాలున్నాయి; కొందరు ఈ గ్రంథాన్ని తర్వాతి వ్యాఖ్యాత నన్నయకు ఆపాదించాడని కూడా భావిస్తారు. కాబట్టి దీన్ని "సంప్రదాయంగా ఆపాదించినది" అని భావించండి. పరీక్షలో సురక్షితమైన వాక్యం: వ్యాకరణం నన్నయతో ముడిపడింది, గ్రంథం ఆంధ్ర శబ్ద చింతామణి, సంస్కృతంలో రాసింది.
భారతాన్ని తర్వాత ఇద్దరు కవులు పూర్తి చేశారు. అందుకే ఈ ముగ్గురినీ కలిపి కవిత్రయం అంటారు.
కవిత్రయం
| కవి | కాలం | పోషకుడు లేదా నేపథ్యం | కృషి |
|---|---|---|---|
| నన్నయ | 11వ శతాబ్దం | రాజరాజ నరేంద్రుడు, రాజమహేంద్రవరం | ఆది, సభా పర్వాలు, ఆరణ్య పర్వంలో భాగం; బిరుదు ఆదికవి |
| తిక్కన సోమయాజి | 13వ శతాబ్దం (సంప్రదాయంగా 1205 నుంచి 1288) | నెల్లూరు మనుమసిద్ధి రెండో; కాకతీయ ఆస్థానంతో సంబంధం | విరాట పర్వం నుంచి చివరి వరకు 15 పర్వాలు; బిరుదులలో ఉభయ కవి మిత్రుడు, కవిబ్రహ్మ |
| ఎర్రన (ఎర్రాప్రగడ) | 14వ శతాబ్దం | ప్రోలయ వేమారెడ్డి (ఆస్థాన కాలం సంప్రదాయంగా 1325 నుంచి 1353) | ఆరణ్య పర్వంలో మిగిలిన భాగం పూర్తి; బిరుదు ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు |
ముగ్గురూ కలిసి పనిచేయలేదు. మూడు శతాబ్దాలకు పైగా విస్తరించి జీవించారు, ఈ త్రయం ఆధునికులు చేసిన వర్గీకరణ. మూడు విషయాలు గుర్తుంచుకోండి. ఒకటి, తిక్కన ఆరణ్య పర్వం రాయలేదు. రెండు, ఎర్రన విరాట పర్వం నుంచి తర్వాతి భాగం రాయలేదు. మూడు, తిక్కన భాగం 15 పర్వాలు, ఇది భారతంలో అతిపెద్ద వాటా. తిక్కన తెలుగు నుడికారాలను ఎక్కువగా వాడాడు, నన్నయ కంటే సంస్కృత భూయిష్ఠత తక్కువ. అతడు నిర్వచనోత్తర రామాయణం కూడా రాశాడు; ఇది రాముడు లంక నుంచి తిరిగి వచ్చిన తర్వాతి కథ అయిన ఉత్తరకాండను పూర్తిగా పద్యాల్లో చెబుతుంది, "నిర్వచన" అంటే వచనం లేనిదని అర్థం. ఎర్రన హరివంశం కూడా రాశాడు, దాన్ని తన పోషకుడు ప్రోలయ వేమారెడ్డికి అంకితం ఇచ్చాడు; నృసింహ పురాణం ఆయన స్వతంత్ర రచన. తరచు వచ్చే ఉచ్చు: విద్యార్థులు ఎర్రనను భాగవతంతో కలుపుతారు, కానీ భాగవతం పోతనది.
పర్వాల లెక్క సులభంగా గుర్తుంచుకోవడానికి ఒక చిన్న గణితం ఉంది. తెలుగు భారతం 18 పర్వాలుగా ఉంటుంది: ఆది (1), సభా (2), ఆరణ్య (3), విరాట (4) నుంచి స్వర్గారోహణ (18) వరకు. నన్నయ మొదటి రెండు పర్వాలు, మూడో పర్వంలో కొంత భాగం రాశాడు. ఎర్రన మూడో పర్వంలో మిగిలిన భాగాన్ని పూర్తి చేశాడు; ఆ భాగాన్ని నన్నయ శైలితో మొదలుపెట్టి తిక్కన శైలితో ముగించి రెండింటినీ కలిపే వారధిగా చేశాడని చెబుతారు. 4 నుంచి 18 వరకు ఉన్న 15 పర్వాలు తిక్కనవి. కాబట్టి "తిక్కన ఎన్ని పర్వాలు రాశాడు" అనే ప్రశ్నకు 15 జవాబు, "ఆరణ్య పర్వం పూర్తి చేసినవాడు ఎవరు" అనే ప్రశ్నకు ఎర్రన జవాబు. ఈ రెండు ప్రశ్నలు కలిసిపోవడమే పరీక్షల్లో ఎక్కువగా జరిగే పొరపాటు.
ముగ్గురిలో మంత్రి పదవిలో ఉన్నది ఎవరు అని కూడా అడుగుతారు. నెల్లూరు ఆస్థానంలో మంత్రి, రాయబారి పాత్ర నమోదైనవాడు తిక్కన. నిర్వచనోత్తర రామాయణం ఎవరి రచన అనే ప్రశ్నకు జవాబు తిక్కన.
4. శైవ కవులు, పాల్కురికి సోమనాథుడు
కవిత్రయానికి, ప్రబంధ యుగానికి మధ్య చురుకైన శైవ సాహిత్య ఉద్యమం ఉంది. అది సులభమైన దేశీ ఛందస్సులను, వ్యవహార భాషను వాడింది. దీనితో ముడిపడిన త్రయంగా తరచు నన్నెచోడుడు, మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు, పాల్కురికి సోమనాథుడు పేర్లను చెబుతారు.
వీరిలో పాల్కురికి సోమనాథుడు ప్రసిద్ధుడు. తెలుగు, కన్నడ, సంస్కృతాల్లో రాశాడు. ప్రధాన తెలుగు రచనల్లో బసవ పురాణం, పండితారాధ్య చరిత్ర ఉన్నాయి. బసవేశ్వరుడి బోధనలను, వీరశైవ ఉద్యమాన్ని ప్రచారం చేసినవాడిగా గుర్తుంటాడు. అనుభవసారం, సంస్కృత రచనలు కూడా ఆయనవిగా చెబుతారు. కాలంపై పండితులకు భేదాభిప్రాయం ఉంది: కొందరు కాకతీయ పోషణలో 12వ శతాబ్దంలో ఉంచగా, మరికొందరు 13వ శతాబ్దం చివరి నుంచి 14వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు అంటారు. పుట్టిన చోటు కూడా నిర్ధారణ కాలేదు; పాల్కురికి అనే గ్రామం తెలంగాణలోనూ, కర్ణాటకలోనూ ఉన్నట్టు చెబుతారు. పరీక్షకు సురక్షిత సారాంశం: "సంప్రదాయంగా 12వ శతాబ్దం నుంచి 14వ శతాబ్దం ప్రారంభం మధ్య లెక్కించినది, వీరశైవ ఉద్యమ తెలుగు కవి, బసవ పురాణ కర్త." నన్నెచోడుడు, మల్లికార్జున పండితారాధ్యుడు, పాల్కురికి సోమనాథుడు త్రయాన్ని శివ కవిత్రయం అంటారు; దీన్ని భారత కవిత్రయంతో కలపకూడదు.
ఈ కాలం ముఖ్యం ఎందుకంటే తెలుగు సాహిత్యం అంటే సంస్కృత ఇతిహాసాల అనువాదం మాత్రమే కాదని చూపిస్తుంది. సోమనాథుడు సులభమైన పద్య రూపాలు, రోజువారీ భాష వాడటం వల్లే చరిత్రకారులు అతడిని సామాన్యుల భక్తికి తొలి స్వరాల్లో ఒకటిగా వర్ణిస్తారు.
అదే శతాబ్దానికి చెందిన మరో పేరు గోన బుద్ధారెడ్డి. ఆయన గోన వంశానికి చెందిన పాలకుడు, కవి; ద్విపద (జంట పాదాల) ఛందస్సులో తెలుగు రామాయణమైన రంగనాథ రామాయణం రాశాడు. సంపూర్ణ రామాయణాన్ని చెప్పే కొద్ది తెలుగు రామాయణాల్లో ఇది ఒకటి; లంకకు వంతెన కట్టే సమయంలో ఉడుత సాయం చేసిన ఘట్టంతోనూ దీన్ని కలుపుతారు. కాలనిర్ణయంపై అంచనాలు సుమారు 1220 నుంచి 1240 మొదలుకొని సుమారు 1280 వరకు ఉన్నాయి, కాబట్టి రచయిత, గ్రంథం జతను, 13వ శతాబ్దాన్ని నేర్చుకోండి.
5. ప్రబంధ యుగం ముందు: శ్రీనాథుడు, పోతన
పదిహేనో శతాబ్దం శ్రీనాథుడు, పోతనలది. పరీక్షల్లో ఈ ఇద్దరినీ దాదాపు ఎప్పుడూ పోల్చి అడుగుతారు.
శ్రీనాథుడు (సంప్రదాయంగా సుమారు 1355 నుంచి 1441; పుట్టిన సంవత్సరం మూలాలను బట్టి మారుతుంది) కవిసార్వభౌముడు. కొండవీడు ఆస్థానంలో పెదకోమటి వేమారెడ్డి దగ్గర మంత్రిగా పనిచేశాడు, ఇతర పోషకులూ ఉన్నారు. ప్రధాన రచనలు శృంగార నైషధం (సంస్కృత నైషధం ఆధారంగా), కాశీఖండం, భీమఖండం, హరవిలాసం, పల్నాటి వీర చరిత్ర (పల్నాటి వీరుల కథ). తక్షణ కవిత్వం, అంటే చాటువులు, చెప్పడంలో కూడా పేరుపొందాడు. ఆస్థాన జీవితాన్ని ప్రేమించిన కవిగా, సంపద, సౌఖ్యాల కథలతో పోతనతో పోల్చడం తరచు జరుగుతుంది.
పోతన (బమ్మెర పోతన; సుమారు 15వ శతాబ్దం) భాగవత పురాణాన్ని ఆంధ్ర మహా భాగవతంగా తెలుగులోకి అనువదించాడు. వీరభద్ర విజయం, భోగినీ దండకం కూడా రాశాడు. భాగవతాన్ని తనకు అంకితం ఇవ్వాలని రాచకొండ పాలకుడు కోరినప్పుడు పోతన నిరాకరించి శ్రీరామునికి అంకితం చేశాడని సంప్రదాయం. జన్మస్థలం చర్చనీయాంశం: చాలా మూలాలు ఇప్పటి తెలంగాణలోని బమ్మెరను చెబుతాయి, కొందరి సంప్రదాయం కడప జిల్లా ఒంటిమిట్టతో ముడిపెడుతుంది. పరీక్ష ప్రశ్నలు సాధారణంగా ఈ వివాదం జోలికి వెళ్లవు, కానీ అది ఉందని మీకు తెలిసి ఉండాలి. గజేంద్ర మోక్షం భాగవతంలో ఎక్కువగా ఉటంకించే ఘట్టం. శ్రీనాథుడు, పోతన వియ్యంకులని సినిమాల్లో వచ్చిన కథను కూడా తరచు చెబుతారు; దాన్ని ధృవీకరించిన చరిత్రగా కాక కథగానే చూడండి, ఇది తరచు ఉచ్చుగా వస్తుంది.
అన్నమాచార్యుడు (సంప్రదాయంగా 1408 నుంచి 1503) తిరుమల వేంకటేశ్వరునిపై భక్తి కీర్తనల వల్ల పద కవితా పితామహుడు. సుమారు 32,000 సంకీర్తనలు రాశాడని సంప్రదాయం; వాటిలో సుమారు 12,000 మిగిలి ఉన్నాయి, వీటిలో చాలా భాగం తిరుమలలో భద్రపరచిన రాగి రేకులపై లభించాయి. ప్రశ్నలు సాధారణంగా బిరుదునో, ఆరాధ్య దైవాన్నో అడుగుతాయి.
6. శ్రీకృష్ణదేవరాయలు, అష్టదిగ్గజాలు, ప్రబంధ శిఖరం
విజయనగర చక్రవర్తి శ్రీకృష్ణదేవరాయల (పాలన 1509 నుంచి 1529) కాలంలో తెలుగు కవిత్వం స్వర్ణ యుగానికి చేరింది; ఆ కాలాన్ని ప్రబంధ యుగం అంటారు. చక్రవర్తి స్వయంగా కవి. శ్రీరంగనాథుడికి, ఆండాళ్‌కు (గోదాదేవి) జరిగిన వివాహంపై ఆముక్తమాల్యద అనే తెలుగు కావ్యం రాశాడు; ఇది రాజనీతిపై గ్రంథంగా కూడా విలువైనదే. ఆయనను సంప్రదాయంగా ఆంధ్ర భోజుడు అంటారు. ఆయన ఆస్థానాన్ని ఎనిమిది దిక్కులను కాపాడే ఎనిమిది ఏనుగుల్లా ఉన్న అష్టదిగ్గజాల ద్వారా వర్ణిస్తారు.
| కవి | ప్రధాన రచన | గుర్తుంచుకోండి |
|---|---|---|
| అల్లసాని పెద్దన | మనుచరిత్ర (స్వారోచిష మనుసంభవం) | ఆంధ్ర కవితా పితామహుడు; తరచు మొదటి స్థానంలో ఉంచుతారు |
| నంది తిమ్మన | పారిజాతాపహరణం | పారిజాత వృక్షం కథ |
| మాదయ్యగారి మల్లన | రాజశేఖర చరిత్ర | వీరేశలింగం నవలతో కలపకండి |
| ధూర్జటి | కాళహస్తి మహాత్మ్యం; కాళహస్తీశ్వర శతకం | శ్రీకాళహస్తి భక్తుడు |
| అయ్యలరాజు రామభద్రుడు | రామాభ్యుదయం | రామాయణాధారిత ప్రబంధం |
| పింగళి సూరన | రాఘవపాండవీయం; కళాపూర్ణోదయం | రామాయణ, భారతాల ద్వర్థి కావ్యం |
| రామరాజభూషణుడు (భట్టుమూర్తి) | వసుచరిత్ర; కావ్యాలంకార సంగ్రహం | ఒకే కవి: భట్టుమూర్తి అసలు పేరు, రామరాజభూషణుడు తర్వాతి బిరుదు |
| తెనాలి రామకృష్ణుడు | పాండురంగ మహాత్మ్యం; ఉద్భటారాధ్య చరిత్ర | వికటకవి అనే జానపద పాత్ర |
పై పట్టిక ప్రామాణిక జాబితా. భట్టుమూర్తి, రామరాజభూషణుడు ఒకే కవి, కాబట్టి వారిని ఇద్దరిగా లెక్కించవద్దు. ఎనిమిది మంది ఎంతవరకు సమకాలికులు అనే విషయంలో చరిత్రకారుల మధ్య భేదం ఉంది: కొందరు పింగళి సూరన, రామరాజభూషణుడిని శతాబ్దం తర్వాతి భాగంలో ఉంచుతారు, ఈ సమూహం ఒక అధికారిక "సభ"గా ప్రసిద్ధి చెందడం ఎక్కువగా సంప్రదాయంపై ఆధారపడింది. మీ సిలబస్ పుస్తకంలో ఇచ్చిన ప్రామాణిక జాబితాను నేర్చుకోండి. "X రాసిన అష్టదిగ్గజం ఎవరు" అని అడిగితే సాధారణంగా పై పట్టికలో ఉన్నవారే జవాబు.
రెండు విషయాలు గుర్తుంచుకోండి. ఒకటి, ఆముక్తమాల్యద చక్రవర్తి రచన, ఎనిమిది మంది కవుల రచన కాదు. రెండు, మనుచరిత్రను పాఠ్యపుస్తకాలు సాధారణంగా తొలి గొప్ప ప్రబంధంగా లెక్కిస్తాయి, అయితే కొందరు పండితులు శ్రీనాథుడి ముందటి కథా కావ్యాలను ఈ ప్రక్రియకు పూర్వరూపాలుగా చూస్తారు; పెద్దన ఆంధ్ర కవితా పితామహ బిరుదుతో ముడిపడ్డాడు. పంచకావ్యాల జాబితా మూలాన్ని బట్టి మారుతుంది. ఆముక్తమాల్యద, మనుచరిత్ర, వసుచరిత్ర, పాండురంగ మహాత్మ్యం సాధారణంగా చెప్పే జాబితాలో ఉంటాయి; ఐదో స్థానాన్ని ఆన్‌లైన్‌లో ఎక్కువగా ఉటంకించే జాబితా చెముకూర వేంకట కవి విజయవిలాసానికి ఇస్తుంది, ఇతర జాబితాలు వేరే రచనలను చేరుస్తాయి. పారిజాతాపహరణం ప్రసిద్ధ ప్రబంధమే అయినా, ఈ వ్యాసం కోసం పరిశీలించిన జాబితాల్లో ఐదింటిలో లేదు; కాబట్టి "ఐదింటిలో లేనిది ఏది" అనే ప్రశ్నకు జవాబు చెప్పే ముందు మీ సిలబస్‌తో సరిచూడండి.
తెనాలి రామకృష్ణుడు: కవి, జానపద పాత్ర
తెనాలి రామకృష్ణుడు చారిత్రక కవి, అలాగే జానపద కథల పాత్ర. కవిగా ఆయన పాండురంగ మహాత్మ్యం, ఉద్భటారాధ్య చరిత్ర రాశాడు; పాండురంగ మహాత్మ్యం అత్యంత ప్రశంసలు పొందిన తెలుగు కావ్యాల్లో ఒకటి. చక్రవర్తి ముందు ఆయన చతురతకు సంబంధించిన కథలు మౌఖిక సంప్రదాయంలో భాగం; వాటికి కాలనిర్ణయం చేయలేం, చరిత్రగా ధృవీకరించలేం. పరీక్షలో కవి కోణం నుంచి జవాబు ఇవ్వండి: అష్టదిగ్గజం, వికటకవి, పాండురంగ మహాత్మ్యం. "వికటకవి ఎవరు" అనే ప్రశ్నకు ఒకే జవాబు ఉంది.
7. ప్రబంధాల తర్వాత: భక్తి, ప్రజల గళాలు
పదిహేడు, పద్దెనిమిదో శతాబ్దాల్లో భక్తి, సంగీత రచనలు, సామాన్యుల కవిత్వం వచ్చాయి. పట్టికలో మొల్ల, వేమనలను కూడా చేర్చాం; వారి కాలాలపై భేదాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి, ఏ ఒక్క శతాబ్దంలోనూ సరిగా ఇమడరు.
| పేరు | రచన లేదా గుర్తింపు | కాలం |
|---|---|---|
| క్షేత్రయ్య | "మువ్వ గోపాల" ముద్రతో పదాలు; చాలా పెద్ద సంఖ్యలో రచనలు ఉన్నాయని చెబుతారు | సుమారు 17వ శతాబ్దం |
| భద్రాచల రామదాసు (కంచర్ల గోపన్న) | రామదాసు కీర్తనలు; దాశరథి శతకం | సుమారు 17వ శతాబ్దం |
| త్యాగరాజు | వందల కొద్దీ కృతులు (600 నుంచి 720 వరకు సంఖ్యలు చెబుతారు), ఎక్కువగా తెలుగులో; ప్రహ్లాద భక్తి విజయం, నౌకా చరిత్రం సంగీత నాటకాలు | 1767 నుంచి 1847 |
| మొల్ల (ఆతుకూరి మొల్ల) | మొల్ల రామాయణం; ఏ రాజుకూ అంకితం ఇవ్వలేదని చెప్పే కవయిత్రి రచన | సంప్రదాయంగా 16వ శతాబ్దం |
| యోగి వేమన | వేమన పద్యాలు, చిన్న నీతి పద్యాలు | శతాబ్దం నిర్ధారణ కాలేదు (15 నుంచి 18) |
వేమన
వేమన తెలుగులో అత్యంత ప్రసిద్ధ ప్రజాకవి. ఆయన పద్యాలు చిన్నవి, సూటివి, సులభమైనవి; కుల అహంకారాన్ని, ఆచారాల అతిని, కపటాన్ని విమర్శిస్తాయి. చాలా పద్యాలు "విశ్వదాభిరామ" అని మొదలయ్యే మకుటంతో ముగుస్తాయి. కాలం స్థిరంగా లేదు: పంతొమ్మిదో శతాబ్దంలో ఆయన పద్యాలను సేకరించి ప్రచురించిన సి. పి. బ్రౌన్ పదిహేడో శతాబ్దం మధ్యలో అని అంచనా వేశాడు, కానీ పండితులు పదిహేనో శతాబ్దం నుంచి పద్దెనిమిదో శతాబ్దం వరకు ఎక్కడైనా ఉంచారు. కడప జిల్లా గండికోట, అనంతపురం జిల్లా కటారుపల్లి సంప్రదాయంలో కనిపిస్తాయి. పరీక్షకు సురక్షిత విషయాలు: నీతి, సామాజిక పద్యాలు, చిన్న ఛందస్సు, సేకరణలో సి. పి. బ్రౌన్ పాత్ర; శతాబ్దం మాత్రమే ఇచ్చే ప్రశ్న నమ్మదగినది కాదు. వేమన ప్రజల కవి, ఆస్థాన కవి కాదని గుర్తుంచుకోండి.
సి. పి. బ్రౌన్ (చార్లెస్ ఫిలిప్ బ్రౌన్) గురించి ప్రత్యేకంగా ఒక వాక్యం, ఎందుకంటే పరీక్షకర్తలు ఆయనను ఇష్టపడతారు. చార్లెస్ ఫిలిప్ బ్రౌన్ (1798 నుంచి 1884) ఈస్ట్ ఇండియా కంపెనీ అధికారి; కడప, మచిలీపట్నం, రాజమండ్రి, గుంటూరు ప్రాంతాల్లో పనిచేశాడు. రాతప్రతులను సేకరించి, 1850లలో తెలుగు–ఇంగ్లిష్ నిఘంటువులు తయారుచేసి, ప్రాచీన గ్రంథాల ముద్రణను ప్రోత్సహించాడు. 1829లో, 1839లో వేమన పద్యాల సంకలనాలను ప్రచురించాడు; అందుకే వేమన పట్ల ఆసక్తి పునరుజ్జీవనంతో ఆయన పేరు ముడిపడి ఉంది.
8. ప్రదర్శన సంప్రదాయాలు: యక్షగానం, కూచిపూడి, బుర్రకథ
తెలుగు నేలపై సాహిత్యం చదవడానికే కాదు, ప్రదర్శించడానికీ ఉండేది. సిలబస్‌లోని సంస్కృతి భాగంలో మూడు సంప్రదాయాలు వస్తాయి. నృత్యం, పండుగల కోణం కోసం AP సంస్కృతి, పండుగలు, కళలు, నృత్యం నోట్స్ చూడండి.
- యక్షగానం: పాటలు, పద్యాలతో కూడిన నృత్య నాటక రూపం; తెలుగు, కన్నడ ప్రాంతాల్లో వేర్వేరు శైలుల్లో ప్రదర్శిస్తారు. తెలుగు యక్షగానానికి (యక్షగానము) కనీసం పదహారో శతాబ్దం నుంచి లిఖిత సంప్రదాయం ఉంది; ఉదాహరణకు 1570 నాటిదిగా చెప్పే కందుకూరి రుద్రకవి సుగ్రీవ విజయం. పదిహేడో శతాబ్దంలో తంజావూరు నాయక ఆస్థానం దానికి పోషణ ఇచ్చింది; అక్కడ కవి అయిన విజయరాఘవ నాయకుడు తన తండ్రి రఘునాథ నాయకుడి గురించి రఘునాథాభ్యుదయము వంటి తెలుగు యక్షగాన రచనలు చేశాడు.
- కూచిపూడి: ఆంధ్రప్రదేశ్ శాస్త్రీయ నృత్యం; కృష్ణా జిల్లాలోని కూచిపూడి గ్రామం (సంప్రదాయ పేరు కూచెలపురం) పేరు మీదుగా వచ్చింది. భామా కలాపం నృత్య నాటకాన్ని సిద్ధేంద్ర యోగి రాశాడని, ఆయన గురువు తీర్థ నారాయణ యతి (సాధారణంగా పదిహేడో శతాబ్దంలో ఉంచుతారు) శ్రీ కృష్ణ లీలా తరంగిణి రాశాడని సంప్రదాయం. తొలి దశల కాలనిర్ణయం స్థిరం కాలేదు. వేదాంతం లక్ష్మీనారాయణ శాస్త్రి (1886 నుంచి 1956) ఇరవయ్యో శతాబ్దపు పునరుద్ధరణతో ముడిపడి ఉన్నాడు.
- బుర్రకథ: ప్రధాన కథకుడు, ఇద్దరు సహాయ కళాకారులతో చెప్పే కథా రూపం; బుర్ర అనే బోలు డొప్ప వాద్యం పేరు మీదుగా వచ్చింది. ఆధునిక రూపం సంప్రదాయంగా సుమారు 1942లో గుంటూరుతో ముడిపడి ఉంది; అప్పుడు సామాజిక, రాజకీయ సందేశాల ప్రచారానికి వాడారు. షేక్ నజర్‌ను బుర్రకథ పితామహుడు అంటారు.
పరీక్షలో ఉచ్చు కూచిపూడికి, యక్షగానానికి మధ్య సంబంధం. రెండూ నృత్య నాటక సంప్రదాయాలుగా సంబంధం కలిగినా, అవి వేర్వేరు రూపాలు. పదాలను పరస్పరం మార్చి వాడకండి.
9. ఆధునిక యుగం: సంస్కరణ, భాష, కొత్త కవిత్వం
ముద్రణ, వలస విద్య, సామాజిక సంస్కరణ పంతొమ్మిదో శతాబ్దంలో తెలుగు రచనను మార్చాయి. కొత్త సాహిత్యం వచనంలో ఉంటుంది; నవల, వ్యాసం, జీవిత చరిత్ర, ఆధునిక నాటకం కొత్త ప్రక్రియలు.
| రచయిత | కాలం | ప్రధాన కృషి |
|---|---|---|
| కందుకూరి వీరేశలింగం | 1848 నుంచి 1919 | రాజశేఖర చరిత్రము (1878 నుంచి సీరియల్, 1880లో ప్రచురణ), తొలి తెలుగు నవలకు పాఠ్యపుస్తక జవాబు; సంస్కర్త; 1881 డిసెంబర్ 11న తొలి వితంతు వివాహం |
| గురజాడ అప్పారావు | 1862 నుంచి 1915 | కన్యాశుల్కం (1892 రూపం, 1897లో ప్రచురణ, 1909లో సవరణ); ముత్యాల సరాలు; 1910 దేశభక్తి గీతం |
| గిడుగు వెంకట రామమూర్తి | 1863 నుంచి 1940 | వ్యావహారిక భాషా ఉద్యమ నేత; సవర భాషపై కృషి |
| గుర్రం జాషువా | 1895 నుంచి 1971 | గబ్బిలం (1941); క్రీస్తు చరిత్రకు 1964 సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు |
| దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి | 20వ శతాబ్దం | భావ కవి; సమగ్ర రచనలకు 1978 సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు |
| విశ్వనాథ సత్యనారాయణ | 1895 నుంచి 1976 | వేయిపడగలు; రామాయణ కల్పవృక్షం (జ్ఞానపీఠ్, 1970); కిన్నెరసాని పాటలు |
| శ్రీశ్రీ (శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు) | 1910 నుంచి 1983 | మహాప్రస్థానం (1950లో ప్రచురణ); వచన కవిత్వం; విప్లవ రచయితలు |
కందుకూరి వీరేశలింగం
వీరేశలింగం ఆధునిక తెలుగు వచనానికి, సామాజిక సంస్కరణకు మార్గదర్శి. 1876లో మహిళల సమస్యల కోసం వివేక వర్ధిని పత్రికను ప్రారంభించాడు (కొన్ని మూలాలు వేరే సంవత్సరాలు ఇస్తాయి, కాబట్టి పరీక్షలో ఈ సంవత్సరంపై ఆధారపడకండి); 1874లో దౌలేశ్వరంలో పాఠశాల పెట్టాడు; 1881 డిసెంబర్ 11న ఈ ప్రాంతంలో తొలి వితంతు వివాహం జరిపాడు. 1893లో రావు బహదూర్ బిరుదు పొందాడు. సాహిత్యంలో నవల, జీవిత చరిత్ర, వ్యాసాన్ని ఆధునిక పాఠకులకు పరిచయమయ్యే రూపంలో తెచ్చాడు; ప్రహ్లాద, సత్య హరిశ్చంద్ర (1886) వంటి నాటకాలూ రాశాడు. రాజశేఖర చరిత్రము వివేక చంద్రిక పత్రికలో 1878 నుంచి సీరియల్‌గా, 1880లో పుస్తకంగా వచ్చింది. గోల్డ్‌స్మిత్ రాసిన ద వికార్ ఆఫ్ వేక్‌ఫీల్డ్‌ను అనుసరించాలని మొదట అనుకున్నా, పూర్తయిన నవల చాలావరకు స్వతంత్రమైనది; ప్రభావం కొద్దిగానే ఉంది.
"మొదటి తెలుగు నవల" అనేది తెలిసిన పరీక్ష ఉచ్చు. చాలా పాఠ్యపుస్తకాలు, పరీక్షల్లో సంప్రదాయ జవాబు వీరేశలింగం రాజశేఖర చరిత్రము. అయితే నరహరి గోపాల కృష్ణ సెట్టి (ఇంటిపేరు చెట్టి, చెట్టి, శెట్టి అని మూలాలను బట్టి మారుతుంది) రాసిన శ్రీరంగరాజ చరిత్ర 1872లో, అంటే వీరేశలింగం సీరియల్ కంటే ముందే వచ్చిందని, మహాశ్వేత (1867) వంటి అనువాదాలు ఇంకా ముందువని పండితులు పేర్కొంటారు. సమన్వయం కోసం రాజశేఖర చరిత్రమును తొలి ప్రభావశీల సాంఘిక నవలగా చెబుతారు; అందువల్ల చర్చ నవలకు ఇచ్చే నిర్వచనంపై ఆధారపడుతుంది. "మొదటి నవల" లేదా "మొదటి సాంఘిక నవల" అని అడిగితే ఆప్షన్లు చూడండి. వీరేశలింగం నవల ఆప్షన్లలో ఉంటే దాదాపు ఎల్లప్పుడూ అదే ఉద్దేశించిన జవాబు.
గురజాడ అప్పారావు
గురజాడ ఇప్పటి అనకాపల్లి జిల్లాలోని రాయవరంలో పుట్టి, విజయనగరంలో నివసించాడు. వరకట్నం లాంటి కన్యాశుల్క పద్ధతి, వివాహాల దోపిడీపై రాసిన సాంఘిక నాటకం కన్యాశుల్కం 1892లో మొదట రాశాడు, 1897లో ప్రచురించాడు, 1909లో పూర్తిగా సవరించిన రెండో కూర్పు వచ్చింది. ఇది వ్యావహారిక భాషలో ఉండటం వల్ల వ్యావహారిక భాషా ఉద్యమానికి మైలురాయి. ముత్యాల సరాలుగా సంకలనమైన కవితలూ, 1910లో "దేశమును ప్రేమించుమన్నా" దేశభక్తి గీతమూ రాశాడు. సహజ లయ, సులభ భాష వల్ల ముత్యాల సరాలు తెలుగు కవిత్వానికి మలుపుగా భావిస్తారు. ఆయన బిరుదుల్లో కవిశేఖరుడు ఉంది. విజయనగరంలోని ఆయన ఇల్లు స్మారక గ్రంథాలయంగా నిర్వహిస్తున్నారు.
గిడుగు, వ్యావహారిక భాషా ఉద్యమం
కీలక ఆలోచన గ్రాంథిక (లిఖిత, సాహిత్య) భాషకు, వ్యావహారిక (నేటి వాడుక) భాషకు మధ్య పోరాటం. పాఠ్యపుస్తకాలు, రచన ప్రజలు మాట్లాడే భాషలో ఉండాలని గిడుగు వెంకట రామమూర్తి వాదించాడు. ఆయన పర్లాకిమిడిలో చాలా సంవత్సరాలు బోధించాడు, సవర గిరిజన భాషపై పనిచేశాడు, 1933లో కైసర్-ఇ-హింద్ పతకం పొందాడు. సంప్రదాయ పండితుల నుంచి ఉద్యమానికి వ్యతిరేకత ఎదురైంది, కానీ చివరికి సంస్కారవంతమైన వాడుక తెలుగు పాఠశాలలు, పరీక్షలు, వార్తాపత్రికల ప్రమాణంగా మారింది. గురజాడ కన్యాశుల్కం దానికి గొప్ప సాహిత్య ఉదాహరణ. తెలుగు భాషా దినోత్సవం గిడుగు జన్మదినమైన ఆగస్టు 29న.
విశ్వనాథ సత్యనారాయణ
విశ్వనాథ సత్యనారాయణ (1895 సెప్టెంబర్ 10న కృష్ణా జిల్లా నందమూరులో పుట్టారు, 1976 అక్టోబర్ 18న మరణం) అనేక ప్రక్రియల్లో అసాధారణంగా విస్తృతంగా రాసిన రచయిత. ఆయన నవల వేయిపడగలు 1934లో ఒక సాహిత్య పోటీ కోసం రాసింది, 1937, 1938లలో ఆంధ్ర పత్రికలో సీరియల్‌గా వచ్చింది; తెలుగులో అత్యధికంగా చర్చించే వాటిలో ఒకటి. పద్య కావ్యం శ్రీమద్రామాయణ కల్పవృక్షానికి ఆయనకు జ్ఞానపీఠ్ పురస్కారం వచ్చింది; అది అందుకున్న తొలి తెలుగు రచయిత ఆయనే. కవిసామ్రాట్ బిరుదుతో గౌరవిస్తారు. భావగీతాల సంపుటి కిన్నెరసాని పాటలు కూడా రాశాడు. అధికారిక భారతీయ జ్ఞానపీఠ్ జాబితా పురస్కార సంవత్సరాన్ని 1970గా ఇస్తుంది. కొన్ని జీవిత చరిత్రలు 1971 అని ఇస్తాయి; అది ప్రదానం చేసిన సంవత్సరంగా కనిపిస్తుంది, కాబట్టి ఆప్షన్లను జాగ్రత్తగా చదవడం ఇక్కడ ఉపయోగపడుతుంది. ఆయనకు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు అంతకుముందే, 1962లో, వేరే రచన విశ్వనాథ మధ్యాక్కరలుకు వచ్చింది; ఆ అవార్డును రామాయణ కల్పవృక్షంతో కలపడం ఒక ఉచ్చు.
శ్రీశ్రీ
శ్రీరంగం శ్రీనివాసరావు (1910 ఏప్రిల్ 30న విశాఖపట్నంలో పుట్టారు, 1983 జూన్ 15న మద్రాసులో మరణం), శ్రీశ్రీగా ప్రసిద్ధుడు. 1950లో ప్రచురితమైన ఆయన కవితా సంపుటి మహాప్రస్థానం శ్రామిక సామాన్యుల బాధను, ఆశను చెబుతుంది; సమకాలీన సామాజిక సమస్యలపై ఆధునిక తెలుగు కవిత్వానికి ఆరంభంగా భావిస్తారు. ఆయన వచన కవిత్వంలో రాశాడు, విప్లవ రచయితల సంఘానికి నాయకత్వం వహించాడు. శ్రీ శ్రీ సాహిత్యానికి 1972లో సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు పొందాడు; అల్లూరి సీతారామరాజు సినిమాలోని పాటకు 1974లో జాతీయ ఉత్తమ గీత రచయిత అవార్డు వచ్చింది. సంప్రదాయ ధోరణికి ప్రతినిధి అయిన విశ్వనాథతోనూ, భావకవిత్వంతో ముడిపడిన దేవులపల్లితోనూ ఆయనను కలపకండి.
10. తెలుగు జ్ఞానపీఠ్ గ్రహీతలు
తెలుగులో ముగ్గురు జ్ఞానపీఠ్ గ్రహీతలు ఉన్నారు, కాబట్టి ఇది చిన్న, నమ్మదగిన ప్రశ్న వనరు.
| పురస్కార సంవత్సరం | రచయిత | రచన లేదా ప్రశస్తి | గుర్తుంచుకోండి |
|---|---|---|---|
| 1970 | విశ్వనాథ సత్యనారాయణ | శ్రీమద్రామాయణ కల్పవృక్షం | తొలి తెలుగు గ్రహీత |
| 1988 | సి. నారాయణరెడ్డి | విశ్వంభర | రెండో తెలుగు గ్రహీత; సినారె అని పిలుస్తారు |
| 2012 | రావూరి భరద్వాజ | పాకుడురాళ్ళు | మూడో గ్రహీత; 48వ జ్ఞానపీఠ్, ప్రకటన 2013 ఏప్రిల్ 17 |
అధికారిక భారతీయ జ్ఞానపీఠ్ గ్రహీతల జాబితా ముగ్గురి పేర్లను, సంవత్సరాలను (1970, 1988, 2012) ధ్రువపరుస్తుంది; పట్టికలోని రచనల పేర్లు ప్రామాణిక ఆధార గ్రంథాల ప్రకారం ఇచ్చాం. సి. నారాయణరెడ్డి (1931 నుంచి 2017) జ్ఞానపీఠ్ దీర్ఘ వచన కవిత విశ్వంభరతో (1980లో ప్రచురణ) ముడిపడి ఉంది; మానవ ప్రయాణాన్ని చెప్పే ఈ వచన కవితను సాహిత్య అకాడమీ గొప్ప రచనగా వర్ణించింది. రావూరి భరద్వాజ (1927 జూలై 5 నుంచి 2013 అక్టోబర్ 18) కృష్ణా జిల్లా మొగులూరులో పుట్టి, కథలు, నవలలు, రేడియో నాటకాలు రాశాడు; తెర వెనుక సినిమా జీవితాన్ని చూపే పాకుడురాళ్ళు ఆయన ప్రసిద్ధ రచన. ఆయనకు 1983లో జీవన సమరం రచనకు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు వచ్చింది.
ఇక్కడ ఉచ్చు సంవత్సరం. జ్ఞానపీఠ్ సంవత్సరం అంటే పురస్కార చక్రం సంవత్సరం, ప్రదానం లేదా ప్రకటన సంవత్సరం కాదు; కాబట్టి ఆప్షన్లు జాగ్రత్తగా చదవండి. రెండో ఉచ్చు వరుస క్రమం: విశ్వనాథ, నారాయణరెడ్డి, భరద్వాజ.
11. సాహిత్య అకాడమీ, ఇతర పురస్కారాలు
సాహిత్య అకాడమీ ఇతర భాషలతో పాటు తెలుగులోనూ వార్షిక అవార్డులు ఇస్తుంది. కింది గ్రహీతలను తరచు అడుగుతారు.
| సంవత్సరం | రచయిత | రచన |
|---|---|---|
| 1955 | సురవరం ప్రతాపరెడ్డి | ఆంధ్రుల సాంఘిక చరిత్ర |
| 1962 | విశ్వనాథ సత్యనారాయణ | విశ్వనాథ మధ్యాక్కరలు |
| 1963 | త్రిపురనేని గోపీచంద్ | పండిత పరమేశ్వర శాస్త్రి వీలునామా (నవల) |
| 1964 | గుర్రం జాషువా | క్రీస్తు చరిత్ర |
| 1965 | రాయప్రోలు సుబ్బారావు | మిశ్రమంజరి |
| 1972 | శ్రీశ్రీ | శ్రీశ్రీ సాహిత్యం |
| 1973 | సి. నారాయణరెడ్డి | మంటలు మానవుడు |
| 1974 | దాశరథి | తిమిరంతో సమరం |
| 1978 | దేవులపల్లి కృష్ణశాస్త్రి | సమగ్ర రచనలు (ఆరు సంపుటాలు) |
| 1983 | రావూరి భరద్వాజ | జీవన సమరం |
ఈ నమోదులను సాహిత్య అకాడమీ స్వంత తెలుగు పురస్కార జాబితాతో సరిచూశాం. ఈ పట్టికను పూర్తి జాబితాగా కాక ఆధార బిందువుల జాబితాగా చూడండి. సాహిత్య అకాడమీ ప్రతి అవార్డుకు ఒక రచనను పేర్కొంటుంది, జ్ఞానపీఠ్ మాత్రం భాషా స్థాయి గౌరవం. ప్రస్తుత సంవత్సరాల్లో ఇచ్చే రాష్ట్ర, కేంద్ర అవార్డులు ప్రతి సంవత్సరం మారతాయి, కాబట్టి వాటిని ముద్రిత పుస్తకంలో కాక ఆ రోజు వార్తా పేజీల్లో సరిచూసుకోండి.
12. యుగాల కాలక్రమ పట్టిక
| యుగం | సుమారు కాలం | ప్రధాన పేర్లు, రచనలు |
|---|---|---|
| శాసన యుగం | 6 నుంచి 10 శతాబ్దాలు | కలమళ్ల (సుమారు క్రీ.శ. 575); రేనాటి చోళులు; అద్దంకి (9వ శతాబ్దం మధ్య) |
| నన్నయ యుగం | 11వ శతాబ్దం | నన్నయ; తూర్పు చాళుక్యులు; ఆంధ్ర మహాభారతం ఆరంభం |
| శైవ, తిక్కన యుగం | 12 నుంచి 13 శతాబ్దాలు | పాల్కురికి సోమనాథుడు; తిక్కన; కాకతీయులు |
| ఎర్రన యుగం | 14వ శతాబ్దం | ఎర్రన; ప్రోలయ వేమారెడ్డి |
| శ్రీనాథ, పోతన యుగం | 15వ శతాబ్దం | శ్రీనాథుడు; పోతన; అన్నమాచార్యుడు |
| ప్రబంధ యుగం | 16వ శతాబ్దం | శ్రీకృష్ణదేవరాయలు; అష్టదిగ్గజాలు; ఆముక్తమాల్యద |
| దక్షిణాది, భక్తి కాలం | 17 నుంచి 18 శతాబ్దాలు | రామదాసు; క్షేత్రయ్య; త్యాగరాజు; వేమన చర్చనీయం |
| ఆధునిక యుగం | 19 నుంచి 20 శతాబ్దాలు | వీరేశలింగం; గురజాడ; గిడుగు; జాషువా; విశ్వనాథ; శ్రీశ్రీ |
ఈ పట్టికను పటంలా వాడండి: ప్రతి వరుసకు ఒక శతాబ్దం, రెండు పేర్లు. "ఎవరు ముందు" అని అడిగే ప్రశ్నకు వరుసను చూస్తే జవాబు దొరుకుతుంది.
13. బిరుదులు, జతల ఉచ్చులు
చాలా ప్రశ్నలు బిరుదును కవితో జత చేసేవే. తరచు వచ్చేవి ఇవి.
| బిరుదు | కవి లేదా వ్యక్తి |
|---|---|
| ఆదికవి | నన్నయ |
| ఉభయ కవి మిత్రుడు | తిక్కన |
| ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు | ఎర్రన |
| కవిసార్వభౌముడు | శ్రీనాథుడు |
| ఆంధ్ర కవితా పితామహుడు | అల్లసాని పెద్దన |
| పద కవితా పితామహుడు | అన్నమాచార్యుడు |
| ఆంధ్ర భోజుడు | శ్రీకృష్ణదేవరాయలు |
| వికటకవి | తెనాలి రామకృష్ణుడు |
| కవిసామ్రాట్ | విశ్వనాథ సత్యనారాయణ |
| కవిశేఖరుడు | గురజాడ అప్పారావు |
| బుర్రకథ పితామహుడు | షేక్ నజర్ |
తరచు వచ్చే ఉచ్చులు ఒకే చోట:
- నన్నయ, నన్నెచోడుడు. ఆదికవి భారత కర్త అయిన నన్నయ.
- తిక్కన, ఎర్రన. విరాట పర్వం నుంచి 15 పర్వాలు తిక్కన; ఆరణ్య పర్వం మిగిలిన భాగం ఎర్రన.
- పోతన, ఎర్రన. భాగవతం పోతనది; నృసింహ పురాణం, హరివంశం ఎర్రనవి.
- శ్రీకృష్ణదేవరాయలు, అష్టదిగ్గజాలు. ఆముక్తమాల్యద చక్రవర్తి రచన, ఎనిమిది మందిది కాదు.
- రాజశేఖర చరిత్ర పేరుతో రెండు రచనలు. ఒకటి వీరేశలింగం నవల; మరొకటి అష్టదిగ్గజం మాదయ్యగారి మల్లన రచన.
- మొదటి నవల. రాజశేఖర చరిత్రము సంప్రదాయ జవాబు, అయితే అంతకంటే ముందు శ్రీరంగరాజ చరిత్ర (1872) ఉంది.
- ప్రాచీన హోదా. 2008, కన్నడతో కలిసి; తమిళం (2004), మలయాళం (2013) కాదు.
- జ్ఞానపీఠ్ క్రమం. విశ్వనాథ (1970), నారాయణరెడ్డి (1988), భరద్వాజ (2012).
- వేమన కాలం. ఖచ్చితమైన సంవత్సరంపై ఆధారపడే ఆప్షన్‌ను ఎంచుకోకండి.
- జానపదం, చరిత్ర. కవి అయిన తెనాలి రామకృష్ణుడు చారిత్రకుడు; చాలా కథలు జానపదం.
- విశ్వనాథ రెండు పురస్కారాలు. సాహిత్య అకాడమీ 1962లో విశ్వనాథ మధ్యాక్కరలుకు; జ్ఞానపీఠ్ 1970లో శ్రీమద్రామాయణ కల్పవృక్షానికి.
- భట్టుమూర్తి. ఆయన రామరాజభూషణుడే, ప్రత్యేక అష్టదిగ్గజం కాదు.
14. పరీక్షకు ఎలా పునశ్చరణ చేయాలి
మూడు పట్టికలపై సమయం వెచ్చించండి: కవిత్రయం, అష్టదిగ్గజాలు, ఆధునిక రచయితలు. జ్ఞానపీఠ్ జాబితా, బిరుదుల పట్టిక కలిపితే ఇప్పటివరకు అడిగిన వాటిలో చాలా భాగాన్ని కవర్ చేసినట్టే. రోజుకు ఒక యుగం అనే వారపు పద్ధతి బాగా పనిచేస్తుంది: మొదటి రోజు శాసనాలు, నన్నయ; రెండో రోజు తిక్కన, ఎర్రన; మూడో రోజు శ్రీనాథుడు, పోతన; నాలుగో రోజు అష్టదిగ్గజాలు; ఐదో రోజు ప్రజాకవులు, ప్రదర్శనలు; ఆరో రోజు ఆధునిక రచయితలు; ఏడో రోజు అన్ని పట్టికల పునశ్చరణ.
DSC తెలుగు, TET అభ్యర్థులకు ఇవే విషయాలు తెలుగు సిలబస్‌లో భాషా చరిత్ర కింద, వ్యాకరణం, ఛందస్సు, బోధనా పద్ధతులతో పాటు వస్తాయి. సాహిత్య చరిత్ర, వ్యాకరణం, పద్ధతుల మధ్య వెయిటేజీ నోటిఫికేషన్‌ను, పోస్టును బట్టి మారుతుంది కాబట్టి పరీక్షకు ముందు ప్రస్తుత అధికారిక సిలబస్ చూడండి. మరిన్ని గైడ్‌ల కోసం AP TET 2026 సంపూర్ణ గైడ్, AP DSC స్కూల్ అసిస్టెంట్ గైడ్, APPSC గ్రూప్ 2 గైడ్ చూడవచ్చు.
పరీక్షకు ముఖ్యమైన అంశాలు
- తెలుగును 2008 అక్టోబర్ 31న కన్నడతో కలిపి ప్రాచీన భాషగా ప్రకటించారు; తమిళం (2004), సంస్కృతం (2005) ముందే వచ్చాయి.
- తెలుగు భాషా దినోత్సవం ఆగస్టు 29, గిడుగు వెంకట రామమూర్తి జన్మదినం.
- రేనాటి చోళ రాజు ఎరికల్ ముత్తురాజు ధనంజయుడి కలమళ్ల శాసనం (సుమారు క్రీ.శ. 575) తొలి తెలుగు శాసనాల్లో ఒకటి; అద్దంకి (9వ శతాబ్దం మధ్య) తూర్పు చాళుక్య కాలపు పద్య శాసనం.
- నన్నయ (ఆదికవి, 11వ శతాబ్దం) రాజరాజ నరేంద్రుడి కింద ఆది, సభా పర్వాలు, ఆరణ్య పర్వంలో భాగం రాశాడు.
- విరాట పర్వం నుంచి 15 పర్వాలు తిక్కన రాశాడు; ఆరణ్య పర్వం మిగిలిన భాగం ఎర్రన పూర్తి చేశాడు.
- శృంగార నైషధం శ్రీనాథుడిది; ఆంధ్ర మహా భాగవతం పోతనది.
- ఆముక్తమాల్యద శ్రీకృష్ణదేవరాయల (1509 నుంచి 1529) రచన; పెద్దన మనుచరిత్రను సాధారణంగా తొలి గొప్ప ప్రబంధంగా లెక్కిస్తారు.
- వేమన చిన్న నీతి పద్యాలను సి. పి. బ్రౌన్ సేకరించాడు; ఆయన శతాబ్దం నిర్ధారణ కాలేదు.
- గురజాడ కన్యాశుల్కం (1892, ప్రచురణ 1897, సవరణ 1909) వ్యావహారిక తెలుగులో ఉంది.
- తెలుగు జ్ఞానపీఠ్ గ్రహీతలు: విశ్వనాథ సత్యనారాయణ (1970), సి. నారాయణరెడ్డి (1988), రావూరి భరద్వాజ (2012).
ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు
1. తెలుగును ప్రాచీన భాషగా ఏ తేదీన ప్రకటించారు? a) 2004 అక్టోబర్ 12 b) 2005 నవంబర్ 25 c) 2008 అక్టోబర్ 31 d) 2013 ఆగస్టు 8 జవాబు: c.
2. కలమళ్ల శాసనం ఏ వంశంతో ముడిపడి ఉంది? a) తూర్పు చాళుక్యులు b) రేనాటి చోళులు c) కాకతీయులు d) విజయనగరం జవాబు: b.
3. కవిత్రయంలో విరాట పర్వం నుంచి మొదలయ్యే భారత భాగం రాసినవారు ఎవరు? a) నన్నయ b) ఎర్రన c) తిక్కన d) శ్రీనాథుడు జవాబు: c.
4. ఆముక్తమాల్యద రచయిత ఎవరు? a) అల్లసాని పెద్దన b) శ్రీకృష్ణదేవరాయలు c) తెనాలి రామకృష్ణుడు d) నంది తిమ్మన జవాబు: b.
5. పాండురంగ మహాత్మ్యం రాసిన అష్టదిగ్గజం ఎవరు? a) ధూర్జటి b) పింగళి సూరన c) తెనాలి రామకృష్ణుడు d) మాదయ్యగారి మల్లన జవాబు: c.
6. భాగవత పురాణాన్ని తెలుగులోకి అనువదించిన కవి ఎవరు? a) పోతన b) శ్రీనాథుడు c) ఎర్రన d) తిక్కన జవాబు: a.
7. కందుకూరి వీరేశలింగం జరిపిన తొలి వితంతు వివాహం ఏ తేదీన జరిగింది? a) 1881 డిసెంబర్ 11 b) 1874 మార్చి 1 c) 1909 ఆగస్టు 29 d) 1950 జూన్ 15 జవాబు: a.
8. 1988 సంవత్సరపు జ్ఞానపీఠ్ పురస్కారం పొందిన తెలుగు రచయిత ఎవరు? a) విశ్వనాథ సత్యనారాయణ b) సి. నారాయణరెడ్డి c) రావూరి భరద్వాజ d) శ్రీశ్రీ జవాబు: b.
9. రచన, బోధనలో వ్యావహారిక తెలుగును ప్రోత్సహించిన ఉద్యమంతో ముడిపడిన వ్యక్తి ఎవరు? a) గిడుగు వెంకట రామమూర్తి b) అన్నమాచార్యుడు c) పాల్కురికి సోమనాథుడు d) షేక్ నజర్ జవాబు: a.
10. భామా కలాపం నృత్య నాటకం ఏ సంప్రదాయంతో ముడిపడి ఉంది? a) బుర్రకథ b) కూచిపూడి c) హరికథ d) తోలుబొమ్మలాట జవాబు: b.
తరచు అడిగే ప్రశ్నలు
APPSC గ్రూప్ 1, గ్రూప్ 2లో తెలుగు సాహిత్యం ముఖ్యమా? ఇది ప్రధానంగా సంస్కృతి, చరిత్ర, వ్యక్తుల ప్రశ్నల ద్వారా వస్తుంది. వెయిటేజీ తక్కువే కానీ ప్రశ్నలు వాస్తవ ఆధారితంగా, ఊహించదగినవిగా ఉంటాయి. DSC, TET తెలుగు పేపర్లు దీన్ని మరింత లోతుగా కవర్ చేస్తాయి. ప్రస్తుత నోటిఫికేషన్‌కు జతచేసిన సిలబస్‌ను ఎప్పుడూ చూడండి.
నన్నయ తెలుగు తొలి కవియా? ఆయన ఆంధ్ర మహాభారతం తెలుగులో తొలి గొప్ప సాహిత్య గ్రంథంగా భావిస్తారు కాబట్టి ఆదికవి అంటారు. అంతకుముందు తెలుగు పద్యాలు శాసనాల్లో ఉన్నాయి; కాబట్టి "మొదటి కవి", "లభ్యమైన తొలి సాహిత్య గ్రంథం" అనే మాటలను ప్రశ్నలో జాగ్రత్తగా చదవాలి.
మధ్యయుగ కవుల ఖచ్చితమైన తేదీలు కంఠస్థం చేయాలా? అక్కర్లేదు. శతాబ్దాన్ని, వరుస క్రమాన్ని నేర్చుకోండి. పండితులు విభేదించే చోట పరీక్ష ప్రశ్నలు సాధారణంగా శతాబ్దాన్నో, ప్రసిద్ధ పాఠ్యపుస్తక తేదీనో పరీక్షిస్తాయి.
తెలుగు జ్ఞానపీఠ్ గ్రహీతలను సాధారణంగా ఎలా అడుగుతారు? రచయిత, రచన జతగా, లేదా గ్రహీతల వరుస క్రమంగా అడుగుతారు. ముగ్గురి పేర్లను వారి రచనలు, పురస్కార సంవత్సరాలతో నేర్చుకోండి.
ఎక్కడ ప్రాక్టీస్ చేయవచ్చు? పై పట్టికలను పునశ్చరణ చేసిన తర్వాత, pareeksha.inలో టాపిక్ వారీ ప్రశ్నలతో, ఫుల్-లెంగ్త్ పేపర్లతో పరీక్షించుకోండి; ఇందులో 10 Lakh+ MCQs, 100+ Exams, 5,000+ Full-Length Mocks ఉన్నాయి.
మూలాలు, ధృవీకరణ
ఈ వ్యాసంలోని వాస్తవాలను కింది పేజీలతో సరిచూశాం; ప్రతి పేజీని సమీక్ష సమయంలో నిజంగా తెరిచి చూశాం. ముందుగా అధికారిక మూలాలను వాడాం; ఎన్‌సైక్లోపీడియా పేజీలను సరిచూసుకోవడానికి మాత్రమే, లేదా అధికారిక పేజీ ఆ వివరం ఇవ్వని చోట మాత్రమే వాడాం.
- భారతీయ జ్ఞానపీఠ్ అధికారిక సైట్ (jnanpith.net): ముగ్గురు తెలుగు గ్రహీతలను, 1970, 1988, 2012 సంవత్సరాలను చూపే గ్రహీతల జాబితా.
- సాహిత్య అకాడమీ అధికారిక సైట్ (sahitya-akademi.gov.in): 11వ విభాగంలోని సంవత్సరాలు, రచయితలు, రచనల కోసం వాడిన తెలుగు పురస్కార జాబితా.
- ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో రీసెర్చ్ యూనిట్ వివరణ పత్రం "Status of Classical Language: An Explainer" (సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ, 2024 అక్టోబర్ 4): ప్రమాణాల చరిత్ర, నోటిఫై చేసిన మంత్రిత్వ శాఖలు, గుర్తింపు తేదీలు, ఉన్నత అధ్యయన కేంద్రాలు.
- ఎపిగ్రాఫియా ఇండికా 27వ సంపుటి సూచిక పేజీ (whatisindia.com): ఎరికల్ ముత్తురాజు ధనంజయుడి కలమళ్ల శాసనం నమోదు అయినట్టు ధ్రువపరుస్తుంది.
- 8వ శతాబ్దపు తెలుగు శాసనంపై దృష్టి IAS వార్తా విశ్లేషణ (2026 జనవరి): కలమళ్ల, ఎర్రగుడిపాడులో రేనాటి చోళ శాసనాలు, సుమారు క్రీ.శ. 575.
- విశ్వనాథ సత్యనారాయణపై త్రివేణి పత్రిక వ్యాసం (wisdomlib.org): జ్ఞానపీఠ్ 1971 అనే భిన్న తేదీకి మూలం.
- సరిచూసుకోవడానికి వాడిన వికీపీడియా పేజీలు: Telugu literature; Classical languages of India; Jnanpith Award; List of Sahitya Akademi Award winners for Telugu; Andhra Mahabharatam; Nannayya; Tikkana; Yerrapragada; Srinatha; Bammera Pothana; Gona Budda Reddy; Ranganatha Ramayanamu; Atukuri Molla; Palkuriki Somanatha; Ashtadiggajas; Allasani Peddana; Ramarajabhushanudu; Tenali Ramakrishna; Krishnadevaraya; Amuktamalyada; Pancha Kavyas; Rajaraja Narendra; Annamacharya; Tyagaraja; Kshetrayya; Bhadrachala Ramadasu; Vemana; Charles Philip Brown; Kandukuri Veeresalingam; Rajasekhara Charitramu; Gurajada Apparao; Gidugu Venkata Ramamurthy; Gurram Jashuva; Viswanatha Satyanarayana; Ramayana Kalpavruksham; Veyi Padagalu; Sri Sri (writer); C. Narayana Reddy; Ravuri Bharadhwaja; Addanki; Kuchipudi; Burra katha; Yakshagana; Yakshagana poetry; అలాగే షేక్ నజర్‌పై Indianetzone పేజీ.
మూలాల్లో ఇంకా అనిశ్చితంగా ఉండి, వ్యాసంలో జాగ్రత్త మాటలతో చెప్పిన అంశాలు: అద్దంకి శాసనం ఖచ్చితమైన సంవత్సరం; పాల్కురికి సోమనాథుడు, గోన బుద్ధారెడ్డి, పోతన, శ్రీనాథుడు, వేమన కాలాలు; పోతన జన్మస్థలం; ఆంధ్ర శబ్ద చింతామణి కర్తృత్వం; పంచకావ్యాల సభ్యత్వం; వివేక వర్ధిని పత్రిక ప్రారంభ సంవత్సరం.
Comments (0)
No comments yet. Be the first to share your thoughts.