Chapter 11 of 13 · 29 min read

అధ్యాయం 9: వివర్తనం మరియు ధ్రువణం (Diffraction and Polarisation)

మీరు ఏమి నేర్చుకుంటారు

  • వివర్తనం అంటే ఏమిటి, అది ఎప్పుడు స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

  • ఏక-చీలిక అమరిక: కనిష్ఠాలు, గరిష్ఠాల స్థానాలు, కేంద్ర గరిష్ఠం వెడల్పు.

  • వ్యతికరణం, వివర్తనం ఎలా వేరుపడతాయి.

  • కాంతి తిర్యక్ తరంగమని ధ్రువణం రుజువు చేస్తుంది; ధ్రువణం చెందని, సమతల ధ్రువణ కాంతి.

  • పోలరాయిడ్‌లు, మాలస్ నియమం, బ్రూస్టర్ నియమం, ధ్రువణ కాంతి రోజువారీ ఉపయోగాలు.

9.1 వివర్తనం

పక్క గదిలో ఉన్న స్నేహితుడు కనిపించకపోయినా, తెరిచి ఉన్న తలుపు గుండా అతని పిలుపు వినపడుతుంది. ధ్వని తరంగదైర్ఘ్యం (సుమారు ఒక మీటరు) తలుపు పరిమాణానికి దగ్గరగా ఉంటుంది, అందుకే అది తలుపు అంచు చుట్టూ వంగుతుంది. అడ్డంకుల చుట్టూ తరంగాలు వంగడం, రంధ్రాల గుండా వెళ్ళాక విస్తరించడం వివర్తనం (Diffraction).

కాంతి కూడా వివర్తనం చెందుతుంది, కానీ దాని తరంగదైర్ఘ్యం చాలా చిన్నది (సుమారు 5 × 10⁻⁷ m). అందువల్ల తరంగదైర్ఘ్యానికి సమానమైన పరిమాణం గల చీలికలు, వెంట్రుకలు, అంచుల వద్దే ఈ ప్రభావం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. దుప్పట్టా సన్నని వస్త్రం గుండా వీధి దీపాన్ని చూసినా, ట్యూబ్ లైట్ కింద CD ని చూసినా వివర్తన అమరికలు కనిపిస్తాయి.

వివర్తనం కిరణ దృశా శాస్త్రానికి హద్దు విధిస్తుంది. a పరిమాణం గల ద్వారం నుంచి వచ్చే కాంతి పుంజం ఫ్రెనెల్ దూరం (Fresnel distance) వరకు దాదాపు సమాంతరంగా ఉంటుంది:

zF=a2λz_F = \frac{a^2}{\lambda}

ఈ దూరం దాటితే వివర్తనం వల్ల విస్తరణ ద్వారం పరిమాణం కంటే ఎక్కువ అవుతుంది.

9.2 ఏక-చీలిక వద్ద వివర్తనం

λ తరంగదైర్ఘ్యం గల సమాంతర కాంతి పుంజం a వెడల్పు గల పొడవైన సన్నని చీలికపై పడుతుంది. ఒక కటకం (లేదా D దూరంలోని తెర) కాంతిని సేకరిస్తుంది. చీలికలోని ప్రతి బిందువు హైగెన్స్ జనకంగా పనిచేస్తుంది; ఈ బిందువులన్నింటి నుంచి వచ్చే తరంగాలు వ్యతికరణం చెందుతాయి.

కేంద్ర గరిష్ఠం. సరాసరి ముందుకు (θ = 0) అన్ని తరంగికలు సమాన పథాలు ప్రయాణించి ఒకే దశలో చేరుతాయి. కాబట్టి కేంద్రం చాలా ప్రకాశవంతంగా ఉంటుంది.

మొదటి కనిష్ఠం. చీలికను రెండు సమాన సగాలుగా విభజించండి. పై సగంలోని ప్రతి బిందువుకు కింది సగంలో a/2 కిందుగా ఒక జత బిందువు ఉంటుంది. θ కోణం వద్ద వాటి పథ భేదం (a/2) sin θ. ఇది λ/2 కు సమానమైతే ప్రతి జతా రద్దవుతుంది, తెర చీకటిగా ఉంటుంది:

asin⁡θ=λa\sin\theta = \lambda

ఇతర కనిష్ఠాలు. చీలికను 4, 6, … భాగాలుగా విభజించి అదే విధంగా జతలు కట్టండి:

asin⁡θ=nλ,n=±1,±2,±3,…a\sin\theta = n\lambda, \qquad n = \pm1, \pm2, \pm3, \ldots

ద్వితీయ గరిష్ఠాలు కనిష్ఠాల మధ్య దాదాపు సగం దూరంలో ఉంటాయి. a sin θ = 3λ/2 వద్ద చీలికను మూడు భాగాలుగా విభజించండి. రెండు భాగాలు రద్దవుతాయి, మూడో భాగం కొంత కాంతినిస్తుంది. సాధారణంగా

asin⁡θ≈(n+12)λ,n=1,2,…a\sin\theta \approx \left(n + \frac{1}{2}\right)\lambda, \qquad n = 1, 2, \ldots

చీలికలో కొంత భాగమే దోహదపడుతుంది, ఆ భాగం n తో తగ్గుతుంది. కాబట్టి ద్వితీయ గరిష్ఠాలు వేగంగా మసకబారుతాయి: మొదటిది కేంద్ర గరిష్ఠంలో సుమారు 4.5% ప్రకాశం మాత్రమే.

చిత్రం 9.1 · ఏక-చీలిక వివర్తన తీవ్రత అమరిక
చిత్రం 9.1 · ఏక-చీలిక వివర్తన తీవ్రత అమరిక

కేంద్ర శిఖరం −λ/a నుంచి +λ/a వరకు వ్యాపిస్తుంది — మిగతా కనిష్ఠాల మధ్య దూరానికి రెట్టింపు — ఎక్కువ కాంతి అందులోనే ఉంటుంది; పక్క గరిష్ఠాలు మసకగా ఉండే చిన్న ఉబ్బులు మాత్రమే.

కేంద్ర గరిష్ఠం వెడల్పు. కేంద్ర గరిష్ఠం ఒక వైపు మొదటి కనిష్ఠం నుంచి మరో వైపు మొదటి కనిష్ఠం వరకు వ్యాపిస్తుంది. చిన్న కోణాలకు sin θ ≈ θ = λ/a, కాబట్టి

angular width=2λa,linear width=2λDa\text{angular width} = \frac{2\lambda}{a}, \qquad \text{linear width} = \frac{2\lambda D}{a}

దూరపు తెరకు బదులు f నాభ్యంతరం గల కటకం వాడితే D స్థానంలో f వేయండి.

కేంద్ర గరిష్ఠం ప్రతి ద్వితీయ గరిష్ఠం కంటే రెట్టింపు వెడలుగా ఉంటుంది. చీలిక సన్నగా ఉంటే కేంద్ర గరిష్ఠం వెడలుగా ఉంటుంది. n గుణకం గల ద్రవంలో λ, λ/n కు తగ్గి అమరిక n రెట్లు కుదించుకుపోతుంది. తెల్లని కాంతితో కేంద్రం తెలుపు, అంచులు రంగులతో; ఎరుపు అత్యధికంగా విస్తరిస్తుంది.

చీలికల జత. యంగ్ ప్రయోగంలో ప్రతి చీలిక కూడా వివర్తనం చెందిస్తుంది. λD/d వెడల్పు గల వ్యతికరణ పట్టీలు ఏక-చీలిక ఆవరణం లోపల ఉంటాయి. కేంద్ర వివర్తన గరిష్ఠం లోపల ఉండే ప్రకాశవంత పట్టీల సంఖ్య సుమారు 2d/a.

9.3 వ్యతికరణం, వివర్తనం: పోలిక

అంశంవ్యతికరణంఏక-చీలిక వివర్తనం
కారణంరెండు సంబద్ధ జనకాల తరంగాల అధ్యారోపణంఒకే తరంగాగ్రంలోని వేర్వేరు భాగాల తరంగికల అధ్యారోపణం
పట్టీ వెడల్పుఅన్ని పట్టీలూ సమానంకేంద్ర గరిష్ఠం మిగతావాటి కంటే రెట్టింపు వెడలు
ప్రకాశవంత పట్టీల తీవ్రతఅన్నీ దాదాపు సమానంకేంద్రం నుంచి దూరం వెళ్లేకొద్దీ వేగంగా తగ్గుతుంది
చీకటికి నిబంధనపథ భేదం (n + ½)λa sin θ = nλ
వైరుధ్యం (Contrast)చీకటి పట్టీలు పూర్తిగా చీకటిగా ఉండవచ్చుకనిష్ఠాలు చీకటి, కానీ గరిష్ఠాలు మసకగా, తగ్గుతూ

9.4 ధ్రువణం

ఒక తాడు ఒక చివరను గేటు స్తంభానికి కట్టి, మరో చివరను పైకి కిందకి కదిలించండి. తాడు నిలువుగా కంపిస్తూ తరంగం దాని వెంట ప్రయాణిస్తుంది. తాడును కంచెలోని నిలువు సన్నని సందు గుండా పంపితే తరంగం దాటిపోతుంది. సందును అడ్డంగా తిప్పితే తరంగం ఆగిపోతుంది. ఇది తిర్యక్ తరంగాలకు (Transverse waves) మాత్రమే జరుగుతుంది. అనుదైర్ఘ్య తరంగమైన ధ్వనిని ఈ విధంగా ఆపలేం.

కాంతి కూడా ఇలాగే ప్రవర్తిస్తుంది, కాబట్టి కాంతి తిర్యక్ తరంగం. దాని విద్యుత్ క్షేత్రం ప్రయాణ దిశకు లంబంగా కంపిస్తుంది.

  • ధ్రువణం చెందని కాంతి (Unpolarised light) (సూర్యకాంతి, బల్బు): విద్యుత్ క్షేత్రం కిరణానికి లంబంగా అన్ని దిశల్లో కంపిస్తూ, యాదృచ్ఛికంగా మారుతుంటుంది.

  • సమతల ధ్రువణ (రేఖీయ ధ్రువణ) కాంతి (Plane-polarised light): విద్యుత్ క్షేత్రం ఒకే దిశలో మాత్రమే కంపిస్తుంది. కంపనం, కిరణం ఉన్న తలమే కంపన తలం (plane of vibration).

పోలరాయిడ్ (Polaroid). పోలరాయిడ్ అంటే ఒకే దిశలో అమర్చిన పొడవైన గొలుసు అణువులు గల పలుచని ప్లాస్టిక్ పొర. అణువుల వెంట ఉన్న విద్యుత్ క్షేత్ర అంశాన్ని అది శోషిస్తుంది, వాటికి లంబంగా ఉన్న అంశాన్ని ప్రసారం చేస్తుంది. ఆ దిశే ప్రసార అక్షం (pass axis / transmission axis).

ధ్రువణం చెందని కాంతి ఒక ఆదర్శ పోలరాయిడ్ గుండా వెళ్ళితే, పోలరాయిడ్ ఎలా తిప్పినా, సగం తీవ్రతతో సమతల ధ్రువణ కాంతిగా బయటకు వస్తుంది:

I=I02I = \frac{I_0}{2}

9.5 మాలస్ నియమం

ఇప్పుడు I0 తీవ్రత గల సమతల ధ్రువణ కాంతిని రెండో పోలరాయిడ్ (విశ్లేషకం, analyser) పైకి పంపండి; దాని ప్రసార అక్షం కాంతి కంపన తలంతో θ కోణం చేస్తుంది. E0 cos θ అంశం మాత్రమే ప్రసారం అవుతుంది. తీవ్రత కంపన పరిమితి వర్గానికి అనులోమానుపాతం:

I=I0cos⁡2θI = I_0\cos^2\theta

ఇదే మాలస్ నియమం (Malus' law). అక్షాలు సమాంతరంగా ఉన్న రెండు పోలరాయిడ్‌లు ధ్రువణ కాంతి మొత్తాన్ని పంపుతాయి; లంబంగా (crossed, θ = 90°) ఉంటే ఏమీ పంపవు. విశ్లేషకాన్ని 360° తిప్పితే రెండు గరిష్ఠాలు, రెండు సున్నాలు వస్తాయి.

లంబంగా ఉన్న రెండింటి మధ్య మూడో పోలరాయిడ్. లంబంగా ఉన్న రెండు పోలరాయిడ్‌ల మధ్య θ కోణంలో ఒక పోలరాయిడ్ ఉంచండి. ధ్రువణం చెందని I0 కాంతికి

I=I02cos⁡2θ cos⁡2(90∘−θ)=I08sin⁡22θI = \frac{I_0}{2}\cos^2\theta\,\cos^2(90^\circ - \theta) = \frac{I_0}{8}\sin^2 2\theta

గరిష్ఠం I0/8, θ = 45° వద్ద.

9.6 పరిక్షేపణం, పరావర్తనం ద్వారా ధ్రువణం

పరిక్షేపణం (Scattering). పోలరాయిడ్ సన్‌గ్లాసెస్‌తో నీలి ఆకాశాన్ని చూస్తూ తల తిప్పండి. ఆకాశం ప్రకాశవంతంగా, మసకగా మారుతుంది. గాలి అణువుల వల్ల 90° వద్ద పరిక్షేపణం చెందిన సూర్యకాంతి సమతల ధ్రువణం చెందుతుంది.

పరావర్తనం, బ్రూస్టర్ నియమం. గాజు, నీరు లేదా తారు రోడ్డు నుంచి పరావర్తనం చెందిన కాంతి పాక్షికంగా ధ్రువణం చెందుతుంది. ఒక ప్రత్యేక పతన కోణం వద్ద పరావర్తన కాంతి పూర్తిగా సమతల ధ్రువణం చెందుతుంది; దాని కంపనాలు పతన తలానికి లంబంగా ఉంటాయి. ఈ కోణమే బ్రూస్టర్ కోణం iB (Brewster's angle). iB వద్ద పరావర్తన, వక్రీభవన కిరణాలు పరస్పరం 90° లో ఉంటాయి.

చిత్రం 9.2 · బ్రూస్టర్ కోణం వద్ద పరావర్తనం ద్వారా ధ్రువణం
చిత్రం 9.2 · బ్రూస్టర్ కోణం వద్ద పరావర్తనం ద్వారా ధ్రువణం

పరావర్తన, వక్రీభవన కిరణాలు 90° లో ఉన్నప్పుడు పరావర్తన పుంజంలో పతన తలానికి లంబంగా ఉన్న కంపనాలు (చుక్కలు) మాత్రమే మిగులుతాయి; వక్రీభవన పుంజం పాక్షికంగానే ధ్రువణం చెందుతుంది.

ఉత్పాదన. పరావర్తన కిరణం లంబంతో iB, వక్రీభవన కిరణం r కోణం చేస్తాయి కాబట్టి, 90° నిబంధన నుంచి iB + r = 90°. స్నెల్ నియమం నుంచి

n=sin⁡iBsin⁡r=sin⁡iBsin⁡(90∘−iB)=sin⁡iBcos⁡iB⇒tan⁡iB=nn = \frac{\sin i_B}{\sin r} = \frac{\sin i_B}{\sin(90^\circ - i_B)} = \frac{\sin i_B}{\cos i_B} \quad\Rightarrow\quad \tan i_B = n

ఇదే బ్రూస్టర్ నియమం (Brewster's law). యానకం 1 నుంచి యానకం 2 కు వెళ్ళే కాంతికి tan iB = n2/n1. గాజుకు (n = 1.5) iB సుమారు 56.3°; నీటికి సుమారు 53°. వక్రీభవన కాంతి పాక్షికంగా మాత్రమే ధ్రువణం చెందుతుంది.

9.7 సమతల ధ్రువణ కాంతి, పోలరాయిడ్‌ల ఉపయోగాలు

  • సన్‌గ్లాసెస్: నీరు, రోడ్లు, కారు బానెట్‌ల నుంచి వచ్చే మెరుపు కాంతి (glare) ఎక్కువగా క్షితిజ ధ్రువణం చెందిఉంటుంది. నిలువు ప్రసార అక్షం గల పోలరాయిడ్ కటకాలు దాన్ని ఆపుతాయి.

  • కెమేరా ఫిల్టర్లు: ధ్రువణ ఫిల్టర్ నీలి ఆకాశాన్ని మరింత ముదురుగా చేస్తుంది, షాపు అద్దాల నుంచి వచ్చే పరావర్తనాలను తొలగిస్తుంది.

  • 3D సినిమాలు: రెండు ప్రతిబింబాలు వేర్వేరు ధ్రువణాలతో ప్రదర్శించబడతాయి; సరిపోలే పోలరాయిడ్‌లు గల కళ్ళద్దాలు ఒక్కో ప్రతిబింబాన్ని ఒక్కో కంటికి పంపుతాయి.

  • LCD తెరలు: కాలిక్యులేటర్లు, ఫోన్లు, గడియారాలు పిక్సెల్స్‌ను ఆన్, ఆఫ్ చేయడానికి ధ్రువకాలను (polarisers) వాడతాయి.

  • కిటికీ అద్దాలు, కారు హెడ్‌లైట్లు: ఒక జత పోలరాయిడ్‌లను తిప్పి దాటే కాంతిని నియంత్రించవచ్చు.

  • ఒత్తిడి విశ్లేషణ (Stress analysis): లంబంగా ఉన్న పోలరాయిడ్‌ల మధ్య ఉంచిన ప్లాస్టిక్ నమూనా ఒత్తిడి ఉన్న చోట్ల రంగు పట్టీలను చూపిస్తుంది.

  • దృశా సక్రియ పదార్థాలు: పోలారిమీటర్ (సాకరిమీటర్) చక్కెర ద్రావణం ధ్రువణ తలాన్ని ఎంత తిప్పుతుందో కొలిచి, దాని గాఢతను ఇస్తుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 9.1: 600 nm తరంగదైర్ఘ్యం గల కాంతి 0.2 mm వెడలుగల చీలికపై పడుతుంది. తెర 1.5 m దూరంలో ఉంది. కేంద్ర గరిష్ఠం వెడల్పు కనుక్కోండి.

సాధన:

w=2λDa=2×6×10−7×1.52×10−4=9×10−3 m=9 mmw = \frac{2\lambda D}{a} = \frac{2 \times 6\times10^{-7} \times 1.5}{2\times10^{-4}} = 9\times10^{-3}\ \text{m} = 9\ \text{mm}

సాధించిన ఉదాహరణ 9.2: 550 nm కాంతికి ఏక-చీలిక అమరికలో మొదటి కనిష్ఠం 30° వద్ద వస్తుంది. చీలిక వెడల్పు కనుక్కోండి.

సాధన: a sin 30° = λ నుంచి a = 550 nm/0.5 = 1100 nm = 1.1 μm.

సాధించిన ఉదాహరణ 9.3: I0 తీవ్రత గల ధ్రువణం చెందని కాంతి, అక్షాలు 60° వద్ద ఉన్న రెండు పోలరాయిడ్‌ల గుండా వెళుతుంది. చివరి తీవ్రత కనుక్కోండి.

సాధన: మొదటిదాని తర్వాత: I0/2. రెండోదాని తర్వాత: (I0/2) cos² 60° = (I0/2)(1/4) = I0/8.

సాధించిన ఉదాహరణ 9.4: √3 గుణకం గల గాజుకు బ్రూస్టర్ కోణాన్ని, ఆ కోణం వద్ద వక్రీభవన కోణాన్ని కనుక్కోండి.

సాధన: tan iB = √3, కాబట్టి iB = 60°. అప్పుడు r = 90° − 60° = 30°. సరిచూడండి: sin 60°/sin 30° = √3.

సాధించిన ఉదాహరణ 9.5: క్రౌన్ గాజుకు (n = 1.5) బ్రూస్టర్ కోణం కనుక్కోండి.

సాధన: iB = tan⁻¹(1.5) ≈ 56.3°.

సాధించిన ఉదాహరణ 9.6: రెండు పోలరాయిడ్‌లు లంబంగా ఉన్నాయి. వాటి మధ్య మొదటిదానికి 45° వద్ద అక్షం గల మూడోదానిని ఉంచారు. I0 తీవ్రత గల ధ్రువణం చెందని కాంతి ప్రవేశిస్తుంది. బయటకు వచ్చే తీవ్రత కనుక్కోండి.

సాధన: I = (I0/2) cos² 45° cos² 45° = (I0/2)(1/2)(1/2) = I0/8. మధ్య పొర లేకపోతే బయటకు వచ్చే తీవ్రత సున్నా.

సాధించిన ఉదాహరణ 9.7: 3 mm వెడలుగల ద్వారానికి, 500 nm కాంతికి ఫ్రెనెల్ దూరం కనుక్కోండి.

సాధన: zF = a²/λ = (3 × 10^−3)²/(5 × 10^−7) = 9 × 10^−6/5 × 10^−7 = 18 m. సుమారు 18 m వరకు పుంజం కిరణ దృశా శాస్త్ర పుంజంలాగే ప్రవర్తిస్తుంది.

సాధించిన ఉదాహరణ 9.8 (NEET కఠినం): ఒక ద్వి-చీలిక ప్రయోగంలో ప్రతి చీలిక వెడల్పు 0.2 mm, చీలికల కేంద్రాల మధ్య దూరం 1 mm. ఏక-చీలిక ఆవరణం కేంద్ర గరిష్ఠం లోపల ఎన్ని వ్యతికరణ ప్రకాశవంత పట్టీలు ఉంటాయి?

సాధన: కేంద్ర వివర్తన గరిష్ఠం వెడల్పు = 2λD/a. పట్టీ వెడల్పు = λD/d. పట్టీల సంఖ్య = (2λD/a)/(λD/d) = 2d/a = 2 × 1/0.2 = 10.

త్వరిత పునశ్చరణ

  • అడ్డంకి లేదా చీలిక λ తో సమాన పరిమాణంలో ఉంటేనే వివర్తనం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

  • ఏక-చీలిక కనిష్ఠాలు: a sin θ = nλ (n సున్నా కాదు). ద్వితీయ గరిష్ఠాలు సుమారు (n + ½)λ/a వద్ద, వేగంగా మసకబారుతాయి.

  • కేంద్ర గరిష్ఠం: కోణీయ వెడల్పు 2λ/a, రేఖీయ వెడల్పు 2λD/a; మిగతా గరిష్ఠాల కంటే రెట్టింపు.

  • ఫ్రెనెల్ దూరం zF = a²/λ.

  • ధ్రువణం కాంతి తిర్యక్ తరంగమని రుజువు చేస్తుంది. ధ్రువణం చెందని కాంతి పోలరాయిడ్ దాటితే: I0/2.

  • మాలస్: I = I0 cos² θ. లంబంగా ఉన్న రెండింటి మధ్య θ వద్ద పోలరాయిడ్: (I0/8) sin² 2θ.

  • బ్రూస్టర్: tan iB = n; పరావర్తన కిరణం పూర్తిగా ధ్రువణం, వక్రీభవన కిరణానికి 90° లో ఉంటుంది.

NEET లో సాధారణ తప్పులు

  • ఏక-చీలిక కనిష్ఠాలకు a sin θ = (n + ½)λ వాడటం. అది గరిష్ఠాల సుమారు నిబంధన; కనిష్ఠాలు nλ వద్ద.

  • కేంద్ర వెడల్పును λD/a అని రాయడం. సరైనది 2λD/a.

  • ధ్రువణం చెందని కాంతికి మాలస్ నియమం వర్తించజేయడం. మొదటి పోలరాయిడ్ ఎల్లప్పుడూ సగం చేస్తుంది.

  • sin iB = n లేదా tan iB = 1/n అని రాయడం.

  • వెడలుగా ఉన్న చీలిక కేంద్ర గరిష్ఠాన్ని వెడలుగా చేస్తుందని అనుకోవడం. అది సన్నగా చేస్తుంది.

  • బ్రూస్టర్ కోణం వద్ద వక్రీభవన కిరణం పూర్తిగా ధ్రువణం చెందుతుందని చెప్పడం. పరావర్తన కిరణం మాత్రమే.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 9

స్థాయి 1: భావన పరీక్ష

1. అడ్డంకి పరిమాణం ఏదైతే కాంతి వివర్తనం స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది? (a) తరంగదైర్ఘ్యం కంటే చాలా ఎక్కువ (b) తరంగదైర్ఘ్యానికి సమానం (c) సున్నా (d) కొన్ని మీటర్లు

2. a వెడల్పు గల ఏక-చీలికకు కనిష్ఠానికి నిబంధన (a) a sin θ = (n + ½)λ (b) a cos θ = nλ (c) a = nλ sin θ (d) a sin θ = nλ

3. కాంతి ధ్రువణం చెందగలదు, ఎందుకంటే అది (a) తిర్యక్ తరంగం (b) అనుదైర్ఘ్య తరంగం (c) కణాల ప్రవాహం (d) చాలా వేగవంతమైనది

4. మాలస్ నియమం (a) I = I0 sin² θ (b) I = I0 cos θ (c) I = I0 cos² θ (d) I = I0 tan θ

5. బ్రూస్టర్ నియమం (a) sin iB = n (b) tan iB = n (c) cos iB = n (d) tan iB = 1/n

6. బ్రూస్టర్ కోణం వద్ద పరావర్తన, వక్రీభవన కిరణాల మధ్య కోణం (a) 0° (b) 45° (c) 180° (d) 90°

7. I0 తీవ్రత గల ధ్రువణం చెందని కాంతి ఒక ఆదర్శ పోలరాయిడ్ గుండా వెళుతుంది. ప్రసారిత తీవ్రత (a) I0/2 (b) I0 (c) I0/4 (d) సున్నా

8. గాలిలో ధ్వని తరంగాలు ధ్రువణం చెందవు, ఎందుకంటే అవి (a) చాలా నెమ్మది (b) పొడవైన తరంగదైర్ఘ్యం గలవి (c) అనుదైర్ఘ్యాలు (d) తిర్యక్‌లు

9. ఏక-చీలిక వెడల్పు పెంచితే కేంద్ర గరిష్ఠం (a) వెడలుగా అవుతుంది (b) సన్నబడుతుంది (c) మారదు (d) అదృశ్యమవుతుంది

10. తడి రోడ్డు నుంచి వచ్చే మెరుపు కాంతిని పోలరాయిడ్ సన్‌గ్లాసెస్ తగ్గించడానికి కారణం, అవి (a) అన్ని రంగులను సమానంగా శోషిస్తాయి (b) సూర్యకాంతిని పరావర్తనం చేస్తాయి (c) కాంతిని వివర్తనం చేస్తాయి (d) క్షితిజ ధ్రువణం చెందిన పరావర్తన కాంతిని అడ్డుకుంటాయి

స్థాయి 2: NEET ప్రమాణం

11. 500 nm కాంతి 0.1 mm వెడలుగల చీలికపై పడుతుంది. తెర 1 m దూరంలో ఉంది. కేంద్ర గరిష్ఠం వెడల్పు (a) 10 mm (b) 5 mm (c) 1 mm (d) 20 mm

12. 600 nm కాంతికి ఏక-చీలిక అమరికలో మొదటి కనిష్ఠం 30° వద్ద ఉంది. చీలిక వెడల్పు (a) 0.6 μm (b) 0.3 μm (c) 1.2 μm (d) 2.4 μm

13. 500 nm కాంతి 0.05 mm వెడలుగల చీలికపై పడుతుంది. కేంద్ర గరిష్ఠం కోణీయ వెడల్పు (a) 0.01 rad (b) 0.02 rad (c) 0.04 rad (d) 0.002 rad

14. I0 తీవ్రత గల సమతల ధ్రువణ కాంతి, కంపన తలంతో 30° చేసే అక్షం గల పోలరాయిడ్‌పై పడుతుంది. ప్రసారిత తీవ్రత (a) I0/2 (b) I0/4 (c) √3I0/2 (d) 3I0/4

15. I0 తీవ్రత గల ధ్రువణం చెందని కాంతి అక్షాలు 45° వద్ద ఉన్న రెండు పోలరాయిడ్‌ల గుండా వెళుతుంది. చివరి తీవ్రత (a) I0/4 (b) I0/2 (c) I0/8 (d) I0/√2

16. √3 వక్రీభవన గుణకం గల గాజుకు బ్రూస్టర్ కోణం (a) 30° (b) 45° (c) 60° (d) 90°

17. 60° బ్రూస్టర్ కోణంతో కాంతి ఒక తలంపై పడుతుంది. వక్రీభవన కోణం (a) 60° (b) 30° (c) 45° (d) 90°

18. 1.5 గుణకం గల గాజుకు బ్రూస్టర్ కోణం సుమారుగా (a) 41.8° (b) 48.6° (c) 33.7° (d) 56.3°

19. గాలిలో ఏక-చీలిక అమరిక కేంద్ర గరిష్ఠం వెడల్పు 6 mm. అంతా నీటిలో (n = 4/3) ఉంచితే వెడల్పు (a) 4.5 mm (b) 8 mm (c) 6 mm (d) 3 mm

20. సమతల ధ్రువణ కాంతి పుంజంలో విశ్లేషకాన్ని ఒక పూర్తి భ్రమణం తిప్పారు. ప్రసారిత తీవ్రత సున్నా అయ్యేది (a) ఎప్పుడూ కాదు (b) ఒకసారి (c) రెండుసార్లు (d) నాలుగుసార్లు

21. రెండు పోలరాయిడ్‌లు లంబంగా ఉన్నాయి. మొదటిదానికి 30° వద్ద అక్షం గల మూడోదానిని వాటి మధ్య ఉంచారు. ధ్రువణం చెందని I0 కాంతికి బయటకు వచ్చే తీవ్రత (a) I0/8 (b) 3I0/32 (c) 3I0/8 (d) సున్నా

22. 2 mm వెడలుగల ద్వారానికి, 400 nm కాంతికి ఫ్రెనెల్ దూరం (a) 5 m (b) 1 m (c) 0.1 m (d) 10 m

స్థాయి 3: సవాలు

23. ఒక ద్వి-చీలిక అమరికలో ప్రతి చీలిక వెడల్పు 0.16 mm, చీలికల కేంద్రాల మధ్య దూరం 0.8 mm. కేంద్ర వివర్తన గరిష్ఠం లోపల ఉండే ప్రకాశవంత వ్యతికరణ పట్టీల సంఖ్య సుమారుగా (a) 10 (b) 5 (c) 20 (d) 8

24. నీటిలో (n = 4/3) ప్రయాణిస్తున్న కాంతి నీటి అడుగున ఉన్న గాజు పలక (n = 1.5) నుంచి పరావర్తనం చెందుతుంది. బ్రూస్టర్ కోణం సుమారుగా (a) 56.3° (b) 53.1° (c) 48.4° (d) 41.6°

25. ఏక-చీలిక అమరికలో λ1 కు మొదటి కనిష్ఠం, 400 nm కు మొదటి ద్వితీయ గరిష్ఠం ఉన్న కోణంలోనే ఉంటుంది. అప్పుడు λ1 సుమారుగా (a) 800 nm (b) 600 nm (c) 267 nm (d) 500 nm

26. I0 తీవ్రత గల ధ్రువణం చెందని కాంతి రెండు పోలరాయిడ్‌ల గుండా వెళ్ళి I0/8 తీవ్రతతో బయటకు వస్తుంది. వాటి అక్షాల మధ్య కోణం (a) 30° (b) 45° (c) 90° (d) 60°

27. లంబంగా ఉన్న రెండు పోలరాయిడ్‌ల మధ్య ఒక పోలరాయిడ్ స్థిరంగా తిరుగుతుంది. I0 తీవ్రత గల ధ్రువణం చెందని కాంతి అమరికపై పడుతుంది. అత్యధిక నిర్గమ తీవ్రత (a) I0/8 (b) I0/4 (c) I0/2 (d) I0/16

28. ధ్రువణం చెందని కాంతి బ్రూస్టర్ కోణంతో గాజు తలాన్ని తాకుతుంది. పరావర్తన కాంతి (a) ధ్రువణం చెందనిది (b) పాక్షికంగా ధ్రువణం, కంపనాలు ముఖ్యంగా పతన తలంలో (c) పూర్తిగా సమతల ధ్రువణం, కంపనాలు పతన తలానికి లంబంగా (d) వృత్తాకార ధ్రువణం

29. ప్రతిపాదన (A): ఏక-చీలిక వివర్తనంలో కేంద్ర గరిష్ఠం మిగతా గరిష్ఠాల కంటే రెట్టింపు వెడలు. కారణం (R): ద్వితీయ గరిష్ఠాల తీవ్రత వాటి క్రమంతో వేగంగా తగ్గుతుంది. (a) రెండూ సరైనవి, R, A ను వివరిస్తుంది (b) రెండూ సరైనవి, R, A ను వివరించదు (c) A సరైనది, R తప్పు (d) A తప్పు, R సరైనది

30. వాక్యం I: పోలరాయిడ్‌పై పడే ధ్రువణం చెందని కాంతికి మాలస్ నియమాన్ని నేరుగా వర్తింపజేయవచ్చు. వాక్యం II: ఆదర్శ పోలరాయిడ్ దానిపై పడే ధ్రువణం చెందని కాంతి తీవ్రతలో సగాన్ని ప్రసారం చేస్తుంది. (a) రెండూ సరైనవి (b) రెండూ తప్పు (c) I సరైనది, II తప్పు (d) I తప్పు, II సరైనది

జవాబులు మరియు కారణాలు

QAnsకారణం
1bλ సమీప పరిమాణాల వద్దే వంగడం స్పష్టం
2dచీలిక సగాలను జతపరిస్తే కాంతి రద్దవుతుంది
3aతిర్యక్ తరంగాలే ధ్రువణం చెందగలవు
4cకంపన పరిమితి E0 cos θ, తీవ్రత దాని వర్గం
5biB + r = 90°, స్నెల్ నియమం నుంచి
6dబ్రూస్టర్ కోణం నిర్వచన లక్షణం
7aఅన్ని దిశలపై cos² సగటు 1/2
8cఅనుదైర్ఘ్య తరంగాలకు ఎంచుకోదగిన తిర్యక్ దిశ లేదు
9bవెడల్పు 2λD/a, a పెరిగితే తగ్గుతుంది
10dపరావర్తన మెరుపు ఎక్కువగా క్షితిజ ధ్రువణం
11a2 × 5 × 10^−7 × 1/10^−4 = 10 mm
12ca = λ/sin 30° = 1.2 μm
13b2λ/a = 10^−6/5 × 10^−5
14dcos² 30° = 3/4
15a(I0/2)(1/2)
16ctan iB = √3
17br = 90° − iB
18dtan⁻¹(1.5) ≈ 56.3°
19aవెడల్పు λ కు అనులోమానుపాతం: 6 × 3/4
20c90°, 270° వద్ద cos² θ సున్నా
21b(I0/2)(3/4)(1/4) = 3I0/32
22da²/λ = 4 × 10^−6/4 × 10^−7
23a2d/a = 2 × 0.8/0.16
24ctan iB = 1.5/(4/3) = 1.125
25bλ1 = 1.5 × 400 nm
26dcos² θ = 1/4
27a(I0/8) sin² 2θ గరిష్ఠం I0/8
28cబ్రూస్టర్ పరావర్తనం పతన తలానికి లంబంగా పూర్తిగా ధ్రువణం
29bరెండూ సరైనవి; A కనిష్ఠాల అంతరం నుంచి వస్తుంది, R నుంచి కాదు
30dI తప్పు (మొదటి పోలరాయిడ్ సగం చేస్తుంది); II సరైనది

అధ్యాయం 9 పునశ్చరణ పత్రం

ఒక పేజీ సారాంశం

  • వివర్తనం అంటే అంచులు, రంధ్రాల వద్ద తరంగాలు వంగి విస్తరించడం; రంధ్రం λ తో సమాన పరిమాణంలో ఉంటే స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.

  • ఫ్రెనెల్ దూరం zF = a²/λ: zF కంటే చాలా తక్కువ దూరాలకు కిరణ దృశా శాస్త్రం బాగా పనిచేస్తుంది.

  • ఏక-చీలిక: కనిష్ఠాలు a sin θ = nλ (n = 1, 2, 3 …) వద్ద; ద్వితీయ గరిష్ఠాలు సుమారుగా a sin θ = (n + 1/2)λ వద్ద.

  • కేంద్ర గరిష్ఠం: కోణీయ వెడల్పు 2λ/a; తెరపై రేఖీయ వెడల్పు 2λD/a; ప్రతి ద్వితీయ గరిష్ఠం కంటే రెట్టింపు వెడలు.

  • ద్వితీయ గరిష్ఠాలు క్రమం పెరిగేకొద్దీ చాలా మసకబారుతాయి.

  • సన్నని చీలిక లేదా పొడవైన λ అమరికను వెడలుగా చేస్తాయి; నీటిలో అమరిక n రెట్లు కుదించుకుపోతుంది.

  • వ్యతికరణ పట్టీలు సమాన దూరాల్లో, ప్రకాశవంతంగా ఉంటాయి; వివర్తనంలో ఒక వెడలైన ప్రకాశవంత కేంద్రం, మసకబారే పక్క పట్టీలు.

  • ధ్రువణం కాంతి తిర్యక్ తరంగమని చూపిస్తుంది; గాలిలో ధ్వని (అనుదైర్ఘ్యం) ధ్రువణం చెందదు.

  • ధ్రువణం చెందని కాంతి ఒక ఆదర్శ పోలరాయిడ్ దాటితే: I = I0/2, దాని దిశ ఏదైనా.

  • మాలస్ నియమం: θ వద్ద ఉన్న విశ్లేషకం గుండా ధ్రువణ కాంతికి I = I0 cos²θ.

  • లంబంగా ఉన్న పోలరాయిడ్‌లు సున్నా ఇస్తాయి; వాటి మధ్య 45° వద్ద మూడోది ఉంటే ధ్రువణం చెందని I0 లో I0/8 ప్రసారం అవుతుంది.

  • బ్రూస్టర్ నియమం: tan iB = n; iB వద్ద పరావర్తన, వక్రీభవన కిరణాలు 90° లో, పరావర్తన కాంతి సమతల ధ్రువణం, కంపనాలు పతన తలానికి లంబంగా.

  • సూర్యకాంతికి 90° వద్ద చూసే పరిక్షేపణ ఆకాశ కాంతి బాగా ధ్రువణం చెందిఉంటుంది.

  • పోలరాయిడ్‌ల ఉపయోగాలు: మెరుపును తగ్గించే సన్‌గ్లాసెస్, 3D సినిమా కళ్ళద్దాలు, కెమేరా ఫిల్టర్లు, LCD లు, ఒత్తిడి విశ్లేషణ.

తప్పక గుర్తుంచుకోవలసినవి

అంశంసూత్రం లేదా విలువగమనిక
మొదటి కనిష్ఠంa sin θ = λఏక-చీలిక
కేంద్ర గరిష్ఠం (కోణం)2λ/aపూర్తి వెడల్పు
కేంద్ర గరిష్ఠం (తెరపై)2λD/aకటకంతో అయితే 2λf/a
ఫ్రెనెల్ దూరంzF = a²/λదీనికి లోపల కిరణ దృశా శాస్త్రం
ఒక పోలరాయిడ్I0/2ధ్రువణం చెందని కాంతి
మాలస్ నియమంI0 cos²θధ్రువణ కాంతి
బ్రూస్టర్ నియమంtan iB = niB + r = 90°
బ్రూస్టర్ కోణాలునీరు 53.1°, గాజు (1.5) 56.3°, √3 కు 60°గాలి నుంచి

జ్ఞాపక సూత్రాలు

  • "సన్నని చీలిక, వెడలుపాటు విస్తరణ": a తగ్గితే కేంద్ర గరిష్ఠం వెడల్పు 2λD/a పెరుగుతుంది.

  • "మొదటిదానికి సగం, మిగతావాటికి cos²": ధ్రువణం చెందని కాంతి మొదటి పోలరాయిడ్ దాటితే I0/2, తర్వాత ప్రతి దానికీ cos²θ తో గుణించాలి.

  • "బ్రూస్టర్‌కు tan, కిరణాలకు లంబకోణం": tan iB = n, పరావర్తన, వక్రీభవన కిరణాలు లంబకోణంలో.

  • "ధ్రువణం = లంబ కంపనానికి రుజువు": కాంతి తన చలనానికి లంబంగా కంపిస్తుందని ధ్రువణం రుజువు చేస్తుంది.

భావనల అనుసంధానం

  • తిర్యక్ విద్యుదయస్కాంత తరంగాలు, వాటి E, B దిశలు భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 15: విద్యుదయస్కాంత తరంగాలు లో ఉన్నాయి.

  • ద్రవ్య తరంగాలకు సాక్ష్యంగా ఎలక్ట్రాన్ వివర్తనం భౌతిక శాస్త్రం పుస్తకం 17: ద్రవ్యరాశి, వికిరణాల ద్వంద్వ స్వభావం లో ఉంది.

  • ఈ పుస్తకం అధ్యాయం 6 లోని సూక్ష్మదర్శిని, దూరదర్శిని విభేదన సామర్థ్యాన్ని ద్వారం వద్ద వివర్తనమే పరిమితం చేస్తుంది.

అభ్యాస బహుళైచ్ఛిక ప్రశ్నలు (MCQs): అధ్యాయం 9, స్థాయి 4 (కొత్త NEET సరళి)

31. ఏక-చీలిక వివర్తనానికి (చీలిక వెడల్పు a) జాబితా I ను జాబితా II తో జతపరచండి.
జాబితా I: (A) మొదటి కనిష్ఠం (B) రెండో కనిష్ఠం (C) మొదటి ద్వితీయ గరిష్ఠం (సుమారుగా) (D) కేంద్ర గరిష్ఠం కోణీయ వెడల్పు
జాబితా II: (i) a sin θ = 2λ (ii) 2λ/a (iii) a sin θ = λ (iv) a sin θ = 3λ/2
(a) A-i, B-iii, C-iv, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-i, D-ii (d) A-iii, B-i, C-ii, D-iv

32. జాబితా I లోని అమరికను జాబితా II లోని ప్రసారిత తీవ్రతతో జతపరచండి.
జాబితా I: (A) ధ్రువణం చెందని I0 కాంతి ఒక పోలరాయిడ్ గుండా (B) ధ్రువణ కాంతి I, 60° వద్ద విశ్లేషకం గుండా (C) ధ్రువణం చెందని I0, లంబంగా ఉన్న రెండు పోలరాయిడ్‌ల గుండా (D) ధ్రువణం చెందని I0, లంబంగా ఉన్న రెండు పోలరాయిడ్‌ల మధ్య 45° వద్ద మూడోది ఉంటే
జాబితా II: (i) I/4 (ii) I0/8 (iii) సున్నా (iv) I0/2
(a) A-i, B-iv, C-iii, D-ii (b) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (c) A-iv, B-i, C-iii, D-ii (d) A-iv, B-ii, C-iii, D-i

33. ఒక తలం వక్రీభవన గుణకాన్ని (జాబితా I) గాలి నుంచి వచ్చే కాంతికి దాని బ్రూస్టర్ కోణంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I: (A) √3 (B) 1.5 (C) 4/3 (D) 2.42
జాబితా II: (i) సుమారు 53.1° (ii) 60° (iii) సుమారు 67.5° (iv) సుమారు 56.3°
(a) A-ii, B-iv, C-i, D-iii (b) A-iv, B-ii, C-i, D-iii (c) A-ii, B-i, C-iv, D-iii (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii

34. జాబితా I లోని పరిశీలనను, అది చూపించే అంశంతో (జాబితా II) జతపరచండి.
జాబితా I: (A) కాంతి ధ్రువణం (B) కాంతి వివర్తనం (C) కాంతి వ్యతికరణం (D) నీలి, పాక్షికంగా ధ్రువణం చెందిన ఆకాశ కాంతి
జాబితా II: (i) సంబద్ధ తరంగాల అధ్యారోపణం (ii) పరిక్షేపణం, తక్కువ తరంగదైర్ఘ్యాలకు ఎక్కువ (iii) కాంతి తిర్యక్ తరంగం (iv) అంచుల వద్ద కాంతి వంగడం
(a) A-iv, B-iii, C-i, D-ii (b) A-iii, B-i, C-iv, D-ii (c) A-iii, B-iv, C-ii, D-i (d) A-iii, B-iv, C-i, D-ii

35. ఏక-చీలిక వివర్తనం గురించిన ఈ వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. కేంద్ర గరిష్ఠం ద్వితీయ గరిష్ఠం కంటే రెట్టింపు వెడలు.
B. చీలికను సన్నగా చేస్తే కేంద్ర గరిష్ఠం వెడలుగా అవుతుంది.
C. ద్వితీయ గరిష్ఠాలు క్రమం పెరిగేకొద్దీ ప్రకాశవంతమవుతాయి.
D. మొత్తం అమరికను నీటిలో ఉంచితే అమరిక సన్నబడుతుంది.
(a) 2 (b) 4 (c) 3 (d) 1

36. పోలరాయిడ్‌లు, ధ్రువణం గురించి సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. పోలరాయిడ్ సన్‌గ్లాసెస్ రోడ్లు, నీటి నుంచి వచ్చే మెరుపును తగ్గిస్తాయి.
B. 3D సినిమాలు చూడటానికి పోలరాయిడ్ కళ్ళద్దాలు వాడతారు.
C. గాలిలో ధ్వని తరంగాలు ధ్రువణం చెందగలవు.
D. పుంజంలో పోలరాయిడ్‌ను తిప్పి ధ్రువణ కాంతిని, ధ్రువణం చెందని కాంతి నుంచి గుర్తించవచ్చు.
(a) A, C మాత్రమే (b) A, B, D మాత్రమే (c) B, C, D మాత్రమే (d) A, B, C, D

37. కాంతి బ్రూస్టర్ కోణంతో గాజుపై పడుతుంది. సరైన వాక్యాల సమితిని ఎంచుకోండి.
A. పరావర్తన కాంతి సమతల ధ్రువణం చెంది, పతన తలానికి లంబంగా కంపిస్తుంది.
B. వక్రీభవన కాంతి పాక్షికంగా ధ్రువణం చెందుతుంది.
C. పరావర్తన, వక్రీభవన కిరణాలు పరస్పరం లంబంగా ఉంటాయి.
D. బ్రూస్టర్ కోణం అన్ని తరంగదైర్ఘ్యాలకూ ఒకేలా ఉంటుంది.
(a) A, B, C మాత్రమే (b) A, D మాత్రమే (c) B, C మాత్రమే (d) A, B, C, D

38. 500 nm కాంతి 2 mm పరిమాణం గల రంధ్రం గుండా వెళుతుంది. ఈ వాక్యాలలో ఎన్ని సరైనవి?
A. ఫ్రెనెల్ దూరం 8 m.
B. 8 m కంటే చాలా తక్కువ దూరాలకు కిరణ దృశా శాస్త్రం మంచి నమూనా.
C. తరంగదైర్ఘ్యం పెరిగితే ఫ్రెనెల్ దూరం పెరుగుతుంది.
D. రంధ్రం పరిమాణం రెట్టింపు చేస్తే ఫ్రెనెల్ దూరం నాలుగు రెట్లు అవుతుంది.
(a) 1 (b) 2 (c) 4 (d) 3

39. ధ్రువణ కాంతి ఒక విశ్లేషకం గుండా వెళుతుంది. ప్రసారిత తీవ్రత I (y-అక్షం) – cos²θ (x-అక్షం) గ్రాఫ్ మూలబిందువు గుండా, (0.5, 20 W/m²) గుండా వెళ్ళే సరళరేఖ. θ = 30° వద్ద తీవ్రత (a) 20 W/m² (b) 30 W/m² (c) 40 W/m² (d) 10 W/m²

40. ఒక ఏక-చీలిక అమరిక తీవ్రత గ్రాఫ్‌లో 1.5 m దూరంలోని తెరపై కేంద్ర ప్రకాశవంత పట్టీ వెడల్పు 6 mm. λ = 600 nm. చీలిక వెడల్పు (a) 0.15 mm (b) 0.6 mm (c) 0.3 mm (d) 3 mm

41. ఒక ధ్రువణ కాంతి పుంజం వేర్వేరు కోణాలకు తిప్పిన విశ్లేషకం గుండా వెళుతుంది.

θ0°30°45°90°
I (ప్రమాణాలు)6448?0

లేని విలువ, ఒక ఆదర్శ పోలరాయిడ్ ద్వారా ఈ పుంజాన్ని ఇచ్చిన ధ్రువణం చెందని కాంతి తీవ్రత (a) 32, 128 (b) 32, 64 (c) 45, 128 (d) 16, 32

Q42–Q43 కు సందర్భం: ఒక సరసు వద్ద (నీరు n = 4/3) ఒక ఫోటోగ్రాఫర్, సూర్యుడు ఒక ప్రత్యేక స్థానంలో ఉన్నప్పుడు ప్రశాంతమైన నీటి నుంచి పరావర్తనం చెందిన సూర్యకాంతిని తన పోలరాయిడ్ ఫిల్టర్ పూర్తిగా అడ్డుకుంటుందని గమనిస్తుంది.

42. ఆ క్షణంలో నీటిపై సూర్యకాంతి పతన కోణం సుమారుగా (a) 37° (b) 48.6° (c) 60° (d) 53°

43. ఆ క్షణంలో క్షితిజం నుంచి సూర్యుడి ఎత్తు (కోణం) సుమారుగా (a) 53° (b) 45° (c) 37° (d) 30°

44. I0 తీవ్రత గల ధ్రువణం చెందని కాంతి మూడు పోలరాయిడ్‌ల గుండా వెళుతుంది. రెండోది మొదటిదానికి 30° వద్ద, మూడోది మొదటిదానికి 90° వద్ద ఉన్నాయి. చివరి తీవ్రత (a) I0/8 (b) 3I0/32 (c) 3I0/8 (d) 0

45. ఒక ద్వి-చీలిక ప్రయోగంలో ప్రతి చీలిక వెడల్పు 0.2 mm, చీలికల కేంద్రాల మధ్య దూరం 1 mm. కేంద్ర వివర్తన గరిష్ఠం లోపల ఉండే వ్యతికరణ ప్రకాశవంత పట్టీల సంఖ్య (a) 9 (b) 5 (c) 10 (d) 11

స్థాయి 4 జవాబులు

QAnsకారణం
31bకనిష్ఠాలు nλ వద్ద, మొదటి ద్వితీయ గరిష్ఠం 3λ/2 సమీపంలో, కేంద్ర వెడల్పు 2λ/a
32cI0/2; I cos² 60° = I/4; లంబంగా ఉంటే 0; (I0/2)(1/2)(1/2) = I0/8
33aiB = tan⁻¹ n: 60°, 56.3°, 53.1°, 67.5°
34dప్రతి ప్రభావం, అది రుజువు చేసే అంశం
35cద్వితీయ గరిష్ఠాలు మసకబారుతాయి, కాబట్టి C తప్పు
36bగాలిలో ధ్వని అనుదైర్ఘ్యం, ధ్రువణం చెందదు
37an, λ తో మారుతుంది కాబట్టి iB కూడా మారుతుంది; D తప్పు
38dzF = (2 × 10⁻³)²/(5 × 10⁻⁷) = 8 m; λ పెరిగితే zF తగ్గుతుంది, కాబట్టి C తప్పు
39bవాలు I0 = 40 W/m²; I = 40 × cos² 30° = 30 W/m²
40ca = 2λD/w = 2 × 600 × 10⁻⁹ × 1.5/(6 × 10⁻³) = 0.3 mm
41a64 cos² 45° = 32; ధ్రువణం చెందని తీవ్రత = 2 × 64 = 128
42dtan iB = 4/3, iB = 53.1°
43cఎత్తు = 90° − 53.1° = 36.9°
44b(I0/2) × cos² 30° × cos² 60° = (I0/2)(3/4)(1/4)
45ad/a = 5: −4 నుంచి +4 క్రమాలు లోపల; 5వ క్రమం మొదటి వివర్తన కనిష్ఠంపై పడుతుంది
29 min left
‹
›