ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం 2014: APPSC, SI పరీక్షల కోసం సమగ్ర వివరణ

ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2014 రాష్ట్ర పోటీ పరీక్షల్లో తరచుగా వచ్చే స్థిరమైన (static) అంశాల్లో ఒకటి, అదే సమయంలో అభ్యర్థులు ఎక్కువగా తికమక పడే అంశం కూడా. ప్రశ్నల్లో చట్టంలోని పాఠం, పార్లమెంటులో ఇచ్చిన హామీలు, ఆ తర్వాత జరిగిన అమలు కలగలిసి వస్తాయి. ఒక్క పదం తప్పిపోతే సమాధానం మారిపోతుంది. ఈ వ్యాసం చట్టం అధికారిక గెజిట్ పాఠం, తర్వాతి రెండు సవరణలు, అమరావతిని రాజధానిగా పేర్కొన్న 2026 సవరణ ఆధారంగా సులభంగా పునశ్చరణ చేసుకునే ఒక క్రమాన్ని ఇస్తుంది. మా రీడింగ్ రూమ్ పుస్తకం AP Reorganisation Act 2014 Explainedలో మ్యాపులు, ప్రాక్టీస్ సెట్లు కూడా ఉన్నాయి.

చట్టం పాఠం స్థిరమే కానీ అమలు, నిధులు, ప్రాజెక్టుల స్థితి మారుతూ ఉంటాయి. కాబట్టి కాలానుగుణ వివరాలను పరీక్షకు ముందు గెజిట్, అధికారిక నోటిఫికేషన్లతో సరిచూసుకోండి. ఈ వ్యాసంలో ఏ స్థితినైనా "2026 అక్టోబర్ నాటికి" అని గుర్తించాం. రాష్ట్ర పరీక్షల మొత్తం చిత్రం కోసం AP ప్రభుత్వ పరీక్షలు 2026 చదవండి, ఇంకా ఆంధ్రప్రదేశ్ హబ్ చూడండి.

1. చట్టం ఏమిటి, ఎలా నిర్మించబడింది

ఇది 2014 చట్టం సంఖ్య 6. దీని శీర్షిక "ప్రస్తుత ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర పునర్వ్యవస్థీకరణకు, దానికి సంబంధించిన అంశాలకు నిబంధనలు చేసే చట్టం". పార్లమెంటు ఆమోదించిన ఈ చట్టానికి రాష్ట్రపతి 2014 మార్చి 1న అంగీకారం తెలిపారు. గెజిట్‌లో ప్రచురించిన పాఠంలో 108 సెక్షన్లు పన్నెండు భాగాలుగా (Parts) ఉంటాయి, ఆ తర్వాత పదమూడు షెడ్యూళ్లు వస్తాయి. ఇది కేవలం సరిహద్దుల గురించి కాదు; శాసనసభలు, న్యాయస్థానాలు, ఆర్థికం, ఆస్తులు, సంస్థలు, ప్రభుత్వ సర్వీసులు, నదీ జలాలు, మౌలిక సదుపాయాలు, ఉన్నత విద్య, చట్టాల కొనసాగింపు అన్నీ దీనిలో ఉన్నాయి.

ఒక వాస్తవాన్ని సమాధానం ఎంచుకునే ముందు అది ఏ భాగంలో ఉందో చూసే అలవాటు చాలా ఉపయోగపడుతుంది. భాగం మీకు ఆ నియమం ఏ రకానికి చెందినదో చెబుతుంది: భూభాగ నియమమా, ప్రాతినిధ్య నియమమా, పరివర్తన నియమమా, డబ్బుకు సంబంధించిన నియమమా, లేక కేంద్రం తర్వాత నెరవేర్చాల్సిన హామీయా అని.

భాగం	సెక్షన్లు	అంశం
I	1, 2	పేరు, నిర్వచనాలు
II	3 నుండి 11	పునర్వ్యవస్థీకరణ, రాజధాని, గవర్నర్, పోలీసు, రాజ్యాంగ మొదటి షెడ్యూల్
III	12 నుండి 29	పార్లమెంటు, రాష్ట్ర శాసనసభల్లో ప్రాతినిధ్యం, డీలిమిటేషన్, SC, ST ఉత్తర్వులు
IV	30 నుండి 43	హైకోర్టు
V	44 నుండి 46	వ్యయ ఆమోదం, ఆదాయ పంపిణీ
VI	47 నుండి 67	ఆస్తులు, అప్పుల పంపిణీ
VII	68 నుండి 75	సంస్థలు, కార్పొరేషన్లు
VIII	76 నుండి 83	సర్వీసులు, పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్
IX	84 నుండి 91	జల వనరులు, బోర్డులు, పోలవరం
X	92 నుండి 94	మౌలిక సదుపాయాలు, ప్రత్యేక ఆర్థిక చర్యలు
XI	95	ఉన్నత విద్యలో ప్రవేశం
XII	96 నుండి 108	చట్ట సంబంధిత, ఇతర నిబంధనలు

సెక్షన్ 2లో రెండు నిర్వచనాలు కనిపించేదానికన్నా ముఖ్యమైనవి. "అపాయింటెడ్ డే" చట్టంలోనే నిర్ణయించలేదు; కేంద్ర ప్రభుత్వం నోటిఫికేషన్ ద్వారా నిర్ణయించే రోజు అది. "జనాభా నిష్పత్తి" (population ratio) అంటే 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ మధ్య 58.32 : 41.68. అనేక ఆస్తులు, అప్పుల పంపిణీకి ఇదే సాధారణ కొలమానం.

2. ముఖ్యమైన తేదీలు, నాలుగు చట్టపరమైన తేదీలు

సంఘటన	తేదీ
రాజ్యసభలో ప్రత్యేక హోదా హామీ ప్రకటన	2014 ఫిబ్రవరి 20 (వార్తల ప్రకారం)
2014 చట్టానికి రాష్ట్రపతి అంగీకారం	2014 మార్చి 1
అపాయింటెడ్ డే (తెలంగాణ ఏర్పాటు)	2014 జూన్ 2
2015 చట్టం 12కు అంగీకారం (శాసనమండలి సంఖ్య)	2015 మార్చి 30
ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు వేరే హైకోర్టు ఏర్పాటుకు రాష్ట్రపతి నోటిఫికేషన్	2018 డిసెంబర్ 26
ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు అమరావతిలో పనిచేయడం ప్రారంభం	2019 జనవరి 1
పదేళ్ల ఉమ్మడి రాజధాని కాలం ముగింపు	2024 జూన్ 2
రాజధాని సవరణ కోరుతూ శాసనసభ తీర్మానం	2026 మార్చి 28
2026 సవరణ (2026 చట్టం 7)కు అంగీకారం	2026 ఏప్రిల్ 6

చట్టం ఆమోదం పొందిన రోజు, రాష్ట్రపతి అంగీకారం, గెజిట్ ప్రచురణ, అపాయింటెడ్ డే అనేవి నాలుగు వేర్వేరు చట్టపరమైన తేదీలు. చట్టానికి 2014 మార్చి 1న అంగీకారం లభించింది. అపాయింటెడ్ డే అయిన 2014 జూన్ 2ను హోం మంత్రిత్వ శాఖ కొన్ని రోజుల తర్వాత ప్రత్యేక నోటిఫికేషన్‌తో నిర్ణయించింది (ఇది 2014 మార్చి 4 నాటి S.O. 655(E)గా నివేదికల్లో కనిపిస్తుంది; పరీక్షలో నంబరు అడిగితే గెజిట్‌లో నిర్ధారించుకోండి). "చట్టం ఎప్పుడు ఆమోదం పొందింది" అనే ప్రశ్నకు, "తెలంగాణ ఎప్పుడు ఏర్పడింది" అనే ప్రశ్నకు సమాధానాలు వేరు.

3. భూభాగం, తెలంగాణ నిర్వచనం

సెక్షన్ 3 ప్రకారం ప్రస్తుత రాష్ట్రంలోని ఆదిలాబాద్, కరీంనగర్, మెదక్, నిజామాబాద్, వరంగల్, రంగారెడ్డి, నల్గొండ, మహబూబ్‌నగర్, ఖమ్మం, హైదరాబాద్ జిల్లాల భూభాగాలతో తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడింది. ఖమ్మం జిల్లాకు ఒక మినహాయింపు ఉంది: 2005 జూన్ 27 నాటి నీటిపారుదల శాఖ ఉత్తర్వు (G.O.Ms. No. 111, Irrigation and CAD)లో పేర్కొన్న మండలాల్లోని రెవెన్యూ గ్రామాలు, అలాగే భూర్గంపాడు మండలంలోని మూడు గ్రామాలు తెలంగాణలో చేరవు. ఇది పోలవరం ముంపు నేపథ్యం. సెక్షన్ 4 మిగిలిన భూభాగం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంగా ఉంటుందని చెబుతుంది.

ఈ వివరణతో తరచూ వచ్చే లెక్కల ప్రశ్న అర్థమవుతుంది. విభజన సమయంలో మిగిలిన రాష్ట్రంలో 13 జిల్లాలు ఉన్నాయి: శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, విశాఖపట్నం, తూర్పు గోదావరి, పశ్చిమ గోదావరి, కృష్ణా, గుంటూరు, ప్రకాశం, నెల్లూరు, చిత్తూరు, కడప (ఇప్పుడు వైఎస్ఆర్), అనంతపురం, కర్నూలు. సెక్షన్ 11 ప్రకారం ప్రతి రాష్ట్రానికీ జిల్లాల పేర్లు, విస్తీర్ణం, సరిహద్దులను తర్వాత మార్చే అధికారం ఉంది; అందుకే జిల్లాల పటం మారింది. 2022 పునర్వ్యవస్థీకరణతో జిల్లాల సంఖ్య 26 అయింది. 2025 డిసెంబర్ చివర్లో పోలవరం, మార్కాపురం అనే రెండు కొత్త జిల్లాలు నోటిఫై కావడంతో సంఖ్య 28కి చేరింది (2026 అక్టోబర్ నాటికి; 2025 డిసెంబర్ 30 నాటి మంత్రివర్గ నిర్ణయం ఆధారంగా. అమల్లోకి వచ్చిన తేదీని కొన్ని వార్తలు 2025 డిసెంబర్ 31 అనీ, కొన్ని 2026 జనవరి 1 అనీ చెప్పాయి కాబట్టి తేదీ అడిగితే గెజిట్ నోటిఫికేషన్ చూడండి). ప్రస్తుత పేర్లకు జిల్లాల వారీ వివరాలు (English) చూడండి.

సెక్షన్ 10 రాజ్యాంగంలోని మొదటి షెడ్యూల్‌ను సవరించి, "రాష్ట్రాలు" కింద తెలంగాణను 29వ అంశంగా చేర్చింది. సెక్షన్ 99 రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 1956ను సవరిస్తుంది. "తెలంగాణను చేర్చడానికి రాజ్యాంగంలోని ఏ షెడ్యూల్ సవరించారు" అనే ప్రశ్నకు సమాధానం మొదటి షెడ్యూల్.

4. రాజధాని: సెక్షన్ 5 నుండి 9, 2026 సవరణ

సెక్షన్ 5(1) ప్రకారం అపాయింటెడ్ డే నుంచి పదేళ్లకు మించని కాలానికి హైదరాబాద్ రెండు రాష్ట్రాలకూ ఉమ్మడి రాజధాని. సెక్షన్ 5(2) ఆ కాలం ముగిశాక హైదరాబాద్ తెలంగాణ రాజధానిగా ఉంటుందని, ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు "కొత్త రాజధాని ఉంటుంది" అని చెప్పింది. ఉమ్మడి రాజధాని అంటే గ్రేటర్ హైదరాబాద్ మున్సిపల్ కార్పొరేషన్‌గా నోటిఫై అయిన ప్రాంతమని వివరణ (Explanation) నిర్వచించింది. సెక్షన్ 6 ప్రకారం కేంద్రం ఒక నిపుణుల కమిటీని నియమించి, చట్టం వచ్చిన ఆరు నెలల్లోగా కొత్త రాజధాని ప్రత్యామ్నాయాలపై సిఫార్సులు ఇవ్వాలి. ఆ కమిటీ ఒక ప్రణాళికా సహాయం మాత్రమే; అది ఏ నగరాన్నీ పేర్కొన్న చట్టం కాదు.

సెక్షన్లు 7 నుండి 9 పరివర్తన నియమాలు, ఇవి తరచుగా అడుగుతారు:

• సెక్షన్ 7: ప్రస్తుత రాష్ట్ర గవర్నర్ రాష్ట్రపతి నిర్ణయించే కాలానికి రెండు రాష్ట్రాలకు ఉమ్మడి గవర్నర్‌గా ఉంటారు.
• సెక్షన్ 8: ఉమ్మడి రాజధాని ప్రాంతంలో నివసించే వారి ప్రాణం, స్వేచ్ఛ, ఆస్తి భద్రతకు గవర్నర్‌కు ప్రత్యేక బాధ్యత ఉంటుంది. శాంతిభద్రతలు, అంతర్గత భద్రత, కీలక సంస్థాపనల భద్రత, ప్రభుత్వ భవనాల నిర్వహణ, కేటాయింపు ఇందులో భాగం. తెలంగాణ మంత్రిమండలితో సంప్రదించి, స్వీయ విచక్షణతో నిర్ణయం తీసుకోవాలి; కేంద్రం నియమించే ఇద్దరు సలహాదారులు సహాయపడతారు.
• సెక్షన్ 9: అదనపు పోలీసు బలగాల ఏర్పాటులో కేంద్రం సహాయపడుతుంది, హైదరాబాద్‌లోని గ్రేహౌండ్స్ శిక్షణ కేంద్రం మూడేళ్లు ఉమ్మడి శిక్షణ కేంద్రంగా ఉంటుంది, ఆంధ్రప్రదేశ్ అలాంటి కేంద్రాన్ని ఏర్పరచుకోవడానికి సహాయం అందుతుంది, గ్రేహౌండ్స్, ఆక్టోపస్ సిబ్బందిని ఐచ్ఛికాల ప్రకారం విభజిస్తారు.

పదేళ్ల కాలం 2024 జూన్ 2న ముగిసింది. ఆ తర్వాత ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ (సవరణ) చట్టం, 2026 (2026 చట్టం 7) 2026 ఏప్రిల్ 6న రాష్ట్రపతి అంగీకారం పొంది, అదే రోజు భారత గెజిట్ ఎక్స్‌ట్రాఆర్డినరీలో ప్రచురితమై సెక్షన్ 5ను సవరించింది. ఉప-సెక్షన్ (2)లో "కొత్త రాజధాని ఉంటుంది" అనే మాటల స్థానంలో "అమరావతి కొత్త రాజధానిగా ఉంటుంది" అని వచ్చింది. ఉన్న వివరణను Explanation 1గా సంఖ్యీకరించి, కొత్తగా Explanation 2 చేర్చారు: ఉప-సెక్షన్ (2) ప్రయోజనాల కోసం "అమరావతి" అంటే ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని ప్రాంత అభివృద్ధి సంస్థ (CRDA) చట్టం, 2014 కింద నోటిఫై చేసిన రాజధాని నగర ప్రాంతాలను కలుపుకుంటుంది. ఈ సవరణ 2024 జూన్ 2 నుంచి అమల్లోకి వచ్చినట్లు భావిస్తారు.

లక్ష్యాలు, కారణాల ప్రకటన ఈ క్రమాన్ని నమోదు చేసింది: రాష్ట్రం అమరావతిని గుర్తించి, నోటిఫై చేసింది; శాసనసభ 2026 మార్చి 28న మార్పు కోరుతూ తీర్మానం చేసింది; బిల్లు 2026 ఏప్రిల్ 1న లోక్‌సభలో ప్రవేశపెట్టారు. వెనుకటి తేదీ నియమం ఈ రాజధాని నిబంధనకే వర్తిస్తుంది, మొత్తం చట్టానికి కాదు. కాబట్టి సరైన సమాధానాలు ఇవి: 2014 చట్టం రాజధాని పేరును పేర్కొనలేదు; 2026 సవరణ పేర్కొంది; హైదరాబాద్ ఉమ్మడి రాజధాని హోదా 2024 జూన్ 2న ముగిసింది.

5. ప్రాతినిధ్యం: పార్లమెంటు, శాసనసభల్లో సీట్లు

భాగం III సంఖ్యల ప్రశ్నలకు ఇష్టమైన చోటు; ప్రతి సంఖ్యకూ ఒక సెక్షన్ ఉంది.

సభ	ఆంధ్రప్రదేశ్	తెలంగాణ	సెక్షన్
రాజ్యసభ	11	7	12 (రాజ్యాంగ నాల్గవ షెడ్యూల్)
లోక్‌సభ	25	17	14
శాసనసభ	175	119	17
శాసనమండలి (చట్టం ప్రకారం తొలుత)	50	40	22, 23
శాసనమండలి (2015 చట్టం తర్వాత)	58	40	2015 చట్టం 12

విభజనకు ముందు ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు రాజ్యసభలో 18 స్థానాలు ఉండేవి. సెక్షన్ 12 ఆ సంఖ్య 18 స్థానంలో 11 పెట్టి, తెలంగాణకు 7 చేర్చింది. సెక్షన్ 13 ప్రకారం 18 మంది సిట్టింగ్ సభ్యులు కొత్త కేటాయింపులను భర్తీ చేసినట్లు భావిస్తారు. సెక్షన్ 14 ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు 25, తెలంగాణకు 17 లోక్‌సభ స్థానాలు కేటాయించింది; సెక్షన్ 16 సిట్టింగ్ సభ్యుల పదవీకాలం మారదని చెప్పింది.

శాసనమండలి గురించి జాగ్రత్త అవసరం. సెక్షన్ 22 ప్రకారం ఒక్కో వారసత్వ రాష్ట్రానికి గరిష్టంగా 50, 40 మంది సభ్యులతో శాసనమండలి ఉంటుంది. తర్వాత పార్లమెంటు ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ (సవరణ) చట్టం, 2015 (2015 చట్టం 12, 2015 మార్చి 30న అంగీకారం) చేసి, సెక్షన్లు 22, 23లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు 50 స్థానంలో 58 పెట్టింది. కారణం రాజ్యాంగ నియమం: మండలి శాసనసభలో మూడో వంతు కంటే మించకూడదు, 175లో మూడో వంతు 58. ఈ చట్టం కేంద్రం నోటిఫై చేసే తేదీ నుంచి అమల్లోకి వచ్చేదిగా చేశారు. కాబట్టి పరీక్షలో "చట్టం ప్రకారం తొలుత 50, 2015 సవరణ తర్వాత 58" అని చెప్పాలి.

సెక్షన్ 26 ఒక ఉచ్చు. ఆర్టికల్ 170కి లోబడి ఇరు రాష్ట్రాల శాసనసభ స్థానాలను 175, 119 నుంచి 225, 153కి పెంచాలని అది చెబుతుంది. రాజ్యాంగంలో ముద్రించిన ఆర్టికల్ 170, 2026 తర్వాత జరిగే మొదటి జనాభా లెక్కల గణాంకాలు ప్రచురించే వరకు మొత్తం స్థానాల సంఖ్య పునఃసర్దుబాటు అవసరం లేదని చెబుతుంది. అందువల్ల ఈ పెంపు అమల్లోకి రాలేదు (2026 అక్టోబర్ నాటికి మాకు తెలిసినంత వరకు; డీలిమిటేషన్ వార్తలు చూడండి). "225, 153" అనేది చట్టంలో ఉన్నా అమలు కాని సంఖ్యగా, 175, 119ను పనిచేసే బలంగా పరిగణించండి. డీలిమిటేషన్ ఎన్నికల కమిషన్ ఎలా చేయాలో కూడా సెక్షన్ 26 చెబుతుంది: ఓటు హక్కు లేని ఐదుగురు అసోసియేట్ సభ్యులతో.

6. హైకోర్టు: సెక్షన్ 30 నుండి 43

భాగం IVలో మొదట ఉమ్మడి హైకోర్టు. సెక్షన్ 30 ప్రకారం, ఆర్టికల్ 214, సెక్షన్ 31 ప్రకారం ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు వేరే హైకోర్టు ఏర్పడే వరకు హైదరాబాద్‌లోని హైకోర్టు రెండు రాష్ట్రాలకు ఉమ్మడి హైకోర్టు. సెక్షన్ 31 వేరే ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు ఉంటుందని, దాని ప్రధాన స్థానం రాష్ట్రపతి నోటిఫై చేసే చోట ఉంటుందని, ప్రధాన న్యాయమూర్తి, గవర్నర్ ఆమోదంతో రాష్ట్రంలో ఇతర చోట్ల ధర్మాసనాలు కూర్చోవచ్చని చెప్పింది. సెక్షన్ 32 ప్రకారం ఏ న్యాయమూర్తులు కొత్త కోర్టుకు వెళ్లాలో రాష్ట్రపతి నిర్ణయిస్తారు; వారు హైకోర్టు న్యాయమూర్తులుగా నియమితులైన తేదీ ప్రకారం సీనియారిటీ నిలుపుకుంటారు.

వేరే కోర్టు 2018 డిసెంబర్ 26 నాటి రాష్ట్రపతి నోటిఫికేషన్‌తో ఏర్పడి, 2019 జనవరి 1 నుంచి పనిచేయడం ప్రారంభించింది; దాని ప్రధాన స్థానం అమరావతి. అదే సమయంలో హైదరాబాద్ కోర్టు తెలంగాణ హైకోర్టు అయింది. చట్టమే హైకోర్టును అమరావతిలో పెట్టిందని చెప్పడం సాధారణ పొరపాటు; స్థలాన్ని నోటిఫై చేసే ఉత్తర్వుకు చట్టం వదిలేసింది. సెక్షన్లు 40, 41 పెండింగ్ కేసులను చూస్తాయి: పాత కోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి ఏ కేసులు కొత్త కోర్టుకు చెందుతాయో ధృవీకరిస్తారు; విభజనకు ముందే వెలువడిన ఉత్తర్వులపై అప్పీళ్లు హైదరాబాద్‌లోనే ఉంటాయి. సెక్షన్ 34 న్యాయవాదులకు తెలంగాణ బార్ కౌన్సిల్ రోల్‌కు మారడానికి ఒక సంవత్సరం ఐచ్ఛికం ఇచ్చింది.

7. ఆర్థికం: సెక్షన్లు 44 నుండి 46, 94

భాగం V చిన్నదైనా ముఖ్యమైనది. సెక్షన్ 44 ప్రకారం శాసనసభ ఆమోదం వచ్చే వరకు ఆరు నెలల వరకు తెలంగాణ కన్సాలిడేటెడ్ ఫండ్ నుంచి వ్యయాన్ని గవర్నర్ అనుమతించవచ్చు. సెక్షన్ 45 విభజనకు ముందు ఖాతాలపై కాగ్ (CAG) నివేదికల గురించి. సెక్షన్ 46 పదమూడవ ఆర్థిక సంఘం అవార్డును జనాభా నిష్పత్తి, ఇతర అంశాల ఆధారంగా ఇరు రాష్ట్రాల మధ్య పంచుతుంది, రెండు రాష్ట్రాలకు వేరు వేరు అవార్డులు ఇవ్వడానికి రాష్ట్రపతి పద్నాలుగో ఆర్థిక సంఘానికి నివేదించాలని చెబుతుంది. సెక్షన్ 46(2) వెనుకబడిన ప్రాంతాలకు తగిన గ్రాంట్లు, ప్రత్యేక అభివృద్ధి ప్యాకేజీ ఇవ్వడానికి కేంద్రానికి అనుమతి ఇస్తుంది; 46(3) రాయలసీమ, ఉత్తర కోస్తా ప్రాంతాలకు ప్రోత్సాహకాలను ప్రత్యేకంగా పేర్కొంటుంది.

సెక్షన్ 94లో నాలుగు ఉప-సెక్షన్లు ఉన్నాయి, వీటిని తరచుగా కలిపేస్తారు:

1. 94(1): ఇరు రాష్ట్రాల్లో పారిశ్రామికీకరణ, వృద్ధికి పన్ను ప్రోత్సాహకాలతో సహా ఆర్థిక చర్యలు.
2. 94(2): వెనుకబడిన ప్రాంతాల అభివృద్ధికి, భౌతిక, సామాజిక మౌలిక సదుపాయాల విస్తరణతో సహా మద్దతు.
3. 94(3): ఆంధ్రప్రదేశ్ కొత్త రాజధానిలో రాజ్‌భవన్, హైకోర్టు, సచివాలయం, శాసనసభ, శాసనమండలి, ఇతర అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాలకు ప్రత్యేక ఆర్థిక సహాయం.
4. 94(4): అవసరమైతే క్షీణించిన అటవీ భూమిని డీనోటిఫై చేసి కొత్త రాజధాని ఏర్పాటుకు సహకరించడం.

ప్రత్యేక హోదా ప్రశ్న

"ప్రత్యేక హోదా" (Special Category Status) అనే మాటలు చట్టం పాఠంలో లేవు. దానితో ముడిపడిన ఐదేళ్ల హామీ బిల్లుపై చర్చ సమయంలో 2014 ఫిబ్రవరి 20న పార్లమెంటులో చేసిన ప్రకటనలో ఉంది (వార్తల ప్రకారం; చట్టంలో సెక్షన్ 46, 94 నిబంధనలు మాత్రమే ఉన్నాయి). తర్వాత కేంద్రం సమాధానాలు ప్రత్యేక సహాయ యంత్రాంగం (Special Assistance), ఆర్థిక సంఘం రాబడి లోటు గ్రాంట్ గురించి చెప్పాయి. "చట్టం ప్రత్యేక హోదా ఇచ్చింది" అని ప్రశ్నలో ఉంటే అది తప్పు వాక్యం. మూడు పొరలను వేరుగా ఉంచండి: సభలో ఇచ్చిన హామీ, చట్టంలో ఉన్న నిబంధనలు, తర్వాతి అమలు. ఆర్థిక కోణం కోసం AP ఆర్థిక వ్యవస్థ, బడ్జెట్ నోట్స్ (English) చూడండి.

8. ఆస్తులు, అప్పులు, సంస్థలు: భాగాలు VI, VII

భాగం VI (సెక్షన్లు 47 నుండి 67) రాష్ట్ర ఆస్తులు, అప్పుల విభజన నియమాలు నిర్దేశిస్తుంది. సెక్షన్ 47 సాధారణ సూత్రం: వారసత్వ రాష్ట్రాలు గతంలో తీసుకున్న నిర్ణయాల ప్రయోజనాలు పొందుతాయి, వాటితో వచ్చిన బాధ్యతలను భరిస్తాయి; న్యాయమైన, సమానమైన పంపిణీ కోసం సర్దుబాటు ఉంటుంది; వివాదాలను పరస్పర అంగీకారంతో, అది కాకపోతే కాగ్ సలహాపై కేంద్రం పరిష్కరిస్తుంది. మిగిలినదంతా వర్గాల వారీ నియమాలు:

• సెక్షన్ 48, భూమి, వస్తువులు: బదిలీ అయిన భూభాగంలోని భూమి, వస్తువులు తెలంగాణకు; మిగతావి ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు; పాత రాష్ట్రం వెలుపల ఉన్న ఆస్తులు జనాభా నిష్పత్తితో; సచివాలయం, శాఖాధిపతుల కార్యాలయాల సామగ్రి జనాభా నిష్పత్తితో.
• సెక్షన్ 49, నగదు, బ్యాంకు నిల్వలు: జనాభా నిష్పత్తితో, ఖజానాల మధ్య నగదు తరలించకుండా రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఖాతాల్లో సర్దుబాటు.
• సెక్షన్లు 50, 51: ఆస్తిపై పన్నులు, భూమి రెవెన్యూ బకాయిలు ఆస్తి ఉన్న చోటికి; స్థానిక సంస్థలు, వ్యక్తులకు ఇచ్చిన రుణాలు ఆ ప్రాంతాన్ని అనుసరిస్తాయి.
• సెక్షన్ 52: ఏడో షెడ్యూల్‌లోని పెట్టుబడులు జనాభా నిష్పత్తితో; విపత్తు సహాయ నిధి పెట్టుబడులు మాత్రం భూభాగాల విస్తీర్ణ నిష్పత్తితో.
• సెక్షన్ 53: ఒక ప్రాంతానికే పరిమితమైన సంస్థ ఆ ప్రాంతాన్ని అనుసరిస్తుంది; అంతర్‌రాష్ట్ర సంస్థగా మారితే కార్యకలాప యూనిట్లు ఉన్న చోటుకు, ప్రధాన కార్యాలయం జనాభా నిష్పత్తితో.
• సెక్షన్లు 58, 59: భవిష్య నిధి బాధ్యత ఉద్యోగి శాశ్వతంగా కేటాయింపు పొందిన రాష్ట్రానిది; పెన్షన్ బాధ్యత ఎనిమిదో షెడ్యూల్ ప్రకారం.

భాగం VII సంస్థలను చూస్తుంది. సెక్షన్ 68 ప్రకారం తొమ్మిదో షెడ్యూల్‌లో జాబితా చేసిన కంపెనీలు, కార్పొరేషన్లు తమ ప్రస్తుత ప్రాంతాల్లో పనిచేస్తూనే ఉంటాయి; ఆస్తులు, అప్పులు సెక్షన్ 53 ప్రకారం పంచుతారు. సెక్షన్ 75 ప్రకారం పదో షెడ్యూల్‌లోని సంస్థల్లో రెండో రాష్ట్ర ప్రజలకు గతంలో కంటే తక్కువ కాని సౌకర్యాలను ప్రతి రాష్ట్రం కొనసాగించాలి; షరతులు ఏడాదిలోగా అంగీకారంతో, లేకపోతే కేంద్ర ఉత్తర్వుతో నిర్ణయమవుతాయి. ఈ జంటను గుర్తుంచుకోండి: తొమ్మిదో షెడ్యూల్ కార్పొరేషన్లు, పదో షెడ్యూల్ సంస్థల్లో సౌకర్యాల వినియోగం.

9. సర్వీసులు, పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్: భాగం VIII

ఈ భాగం APPSC అభ్యర్థులకు నేరుగా సంబంధించినది. సెక్షన్ 76 IAS, IPS, ఇండియన్ ఫారెస్ట్ సర్వీసుల కోసం ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు ఒకటి, తెలంగాణకు ఒకటి చొప్పున రెండు కేడర్లను ఏర్పరుస్తుంది; అధికారుల కేటాయింపు కేంద్రం చేస్తుంది. సెక్షన్ 77 ప్రకారం రాష్ట్ర ఉద్యోగులు కేంద్రం వేరే ఆదేశం ఇస్తే తప్ప తాత్కాలికంగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోనే కొనసాగుతారు; తర్వాత ఐచ్ఛికాలు తీసుకుని ఒక వారసత్వ రాష్ట్రానికి తుది కేటాయింపు చేస్తారు. స్థానిక, జిల్లా, జోనల్, బహుళ-జోనల్ కేడర్లకు రక్షణ ఉంది: ఆ కేడర్ల ఉద్యోగులు తమ కేడర్‌లోనే ఉంటారు, ఆ కేడర్ ఉన్న రాష్ట్రానికి కేటాయించినట్లు భావిస్తారు. సెక్షన్ 78 కేంద్ర అనుమతి లేకుండా ఉద్యోగికి నష్టం కలిగేలా సర్వీసు షరతులను మార్చకూడదని చెబుతుంది; సెక్షన్ 80 న్యాయమైన కేటాయింపుకు సలహా కమిటీలను ఏర్పరచే అధికారం కేంద్రానికి ఇస్తుంది.

సెక్షన్ 83 పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ గురించి. పాత రాష్ట్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్‌గా మారింది; దాని ఛైర్మన్, సభ్యులు గతంలో కంటే తక్కువ కాని షరతులతో పదవీకాలం ముగిసే వరకు కొనసాగారు. తెలంగాణ ఆర్టికల్ 315 ప్రకారం తన సొంత కమిషన్‌ను ఏర్పరచుకోవాలి; అది ఏర్పడే వరకు రాష్ట్రపతి అనుమతితో UPSC ఆ అవసరాలు తీర్చవచ్చు. విభజనకు ముందు కమిషన్ నివేదికను ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ ముందు ఉంచుతారు. కమిషన్ నిర్మాణం, నియామకాలు ఎలా జరుగుతాయో తెలుసుకోవడానికి APPSC గ్రూప్ 1, 2, 3, 4 తేడాలు చూడండి.

10. నదులు, బోర్డులు, పోలవరం: భాగం IX, పదకొండో షెడ్యూల్

సెక్షన్ 84 ప్రకారం కేంద్రం గోదావరి నదీ నిర్వహణ బోర్డు (GRMB), కృష్ణా నదీ నిర్వహణ బోర్డు (KRMB) పనితీరును పర్యవేక్షించడానికి అపెక్స్ కౌన్సిల్‌ను ఏర్పాటు చేయాలి. చట్టం ప్రకారం దానిలో కేంద్ర జలవనరుల మంత్రి ఛైర్‌పర్సన్‌గా, రెండు రాష్ట్రాల ముఖ్యమంత్రులు సభ్యులుగా ఉంటారు. గోదావరి లేదా కృష్ణాపై కొత్త ప్రాజెక్టుల ప్రతిపాదనలను బోర్డులు, కేంద్ర జల సంఘం పరిశీలన తర్వాత ఆమోదించడం, వివాదాలను చర్చల ద్వారా పరిష్కరించడం, ఇతర వివాదాలను అంతర్ రాష్ట్ర జల వివాదాల చట్టం, 1956 కింద ట్రైబ్యునల్‌కు నివేదించడం దాని విధులు.

సెక్షన్ 85 ప్రకారం అపాయింటెడ్ డే నుంచి అరవై రోజుల్లోగా రెండు బోర్డులను కేంద్రం ఏర్పాటు చేయాలి. గోదావరి బోర్డు ప్రధాన కార్యాలయం తెలంగాణలో, కృష్ణా బోర్డు కార్యాలయం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉంటాయి. ప్రతి బోర్డు కేంద్ర పరిపాలన నియంత్రణలోని స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థ; భారత ప్రభుత్వ కార్యదర్శి లేదా అదనపు కార్యదర్శి స్థాయికి తగ్గని ఛైర్‌పర్సన్, ప్రతి రాష్ట్రం నామినేట్ చేసే ఇద్దరు సభ్యులు (ఒకరు చీఫ్ ఇంజనీర్ కంటే తక్కువ కాని సాంకేతిక సభ్యుడు, ఒకరు పరిపాలనా సభ్యుడు), కేంద్రం నియమించే ఒక నిపుణుడు, పూర్తి సమయ సభ్య కార్యదర్శి ఉంటారు. సెక్షన్ 89 కృష్ణా జల వివాదాల ట్రైబ్యునల్ గడువును రెండు విచారణాంశాలతో పొడిగించింది: ఇంతవరకు కేటాయింపులు లేని చోట ప్రాజెక్టుల వారీ కేటాయింపులు చేయడం, లోటు ప్రవాహ సంవత్సరాల్లో నీటి విడుదలకు ఆచరణ నియమావళిని నిర్ణయించడం. సెక్షన్ 91 ప్రకారం తుంగభద్ర బోర్డులో పాత రాష్ట్రం స్థానంలో రెండు రాష్ట్రాలూ ఉంటాయి; ఎగువ, దిగువ కాలువలు, రాజోలిబండ మళ్లింపు పథకానికి నీటి విడుదలను బోర్డు పర్యవేక్షిస్తూనే ఉంటుంది.

పదకొండో షెడ్యూల్ బోర్డుల పనితీరుకు సూత్రాలను చెబుతుంది. వీటిలో కొన్ని నేరుగా ప్రశ్నలుగా వస్తాయి: నీటిపారుదల, విద్యుత్ అవసరాలు ఘర్షించినప్పుడు నీటిపారుదలకు ప్రాధాన్యం; నీటిపారుదల, తాగునీరు ఘర్షించినప్పుడు తాగునీటికి ప్రాధాన్యం; ట్రైబ్యునళ్ల ప్రస్తుత కేటాయింపులు అలాగే ఉంటాయి; అపెక్స్ కౌన్సిల్ అనుమతి లేకుండా గోదావరి లేదా కృష్ణాపై కొత్త ప్రాజెక్టు చేపట్టరాదు; పేర్కొన్న ఆరు నిర్మాణంలో ఉన్న ప్రాజెక్టులు (హంద్రీ-నీవా, తెలుగు గంగ, గాలేరు-నగరి, వెలిగొండ, కల్వకుర్తి, నెట్టెంపాడు) ప్రణాళిక ప్రకారం పూర్తవాలి. ముద్రిత షెడ్యూల్‌లో కొన్ని పేర్ల స్పెల్లింగ్ వేరుగా ఉంటుంది కాబట్టి స్పెల్లింగ్ అడిగితే గెజిట్ చదవండి.

సెక్షన్ 90 పోలవరం సాగునీటి ప్రాజెక్టును జాతీయ ప్రాజెక్టుగా ప్రకటిస్తుంది. దీనిలో నాలుగు అంశాలు ఉన్నాయి: నియంత్రణ, అభివృద్ధిని కేంద్రం చేపట్టడం ప్రజా ప్రయోజనమని ప్రకటన; తెలంగాణ సమ్మతి ఇచ్చినట్లు భావించడం; ప్రాజెక్టును కేంద్ర ప్రభుత్వం నిర్వహించడం; పర్యావరణ, అటవీ, పునరావాస నిబంధనలు సహా అన్ని అనుమతులను కేంద్రం పొందడం. "జాతీయ ప్రాజెక్టు" అనేది చట్టపరమైన హోదా, నిధుల చట్రం; నిర్మాణం పూర్తయిందని చెప్పే మాట కాదు. నదులు, ఆనకట్టల గురించి మరింతకు నదులు, ఆనకట్టలు, సాగునీటి ప్రాజెక్టుల నోట్స్ (English) చూడండి.

11. విద్యుత్, సంస్థలు, మౌలిక సదుపాయాలు: భాగం X, పన్నెండు, పదమూడో షెడ్యూళ్లు

సెక్షన్ 92 ప్రకారం బొగ్గు, చమురు, సహజ వాయువు, విద్యుత్‌కు సంబంధించి పన్నెండో షెడ్యూల్‌లో ఇచ్చిన కేంద్ర సూత్రాలను రెండు రాష్ట్రాలు పాటించాలి. ఆ షెడ్యూల్‌లో: సింగరేణి కాలరీస్ ఈక్విటీలో 51 శాతం తెలంగాణ ప్రభుత్వానికి, 49 శాతం భారత ప్రభుత్వానికి; ఏపీ జెన్‌కో యూనిట్లు ప్లాంట్ల భౌగోళిక స్థానం ప్రకారం విభజన; ప్రస్తుత విద్యుత్ కొనుగోలు ఒప్పందాలు కొనసాగింపు; వేర్వేరు కమిషన్లు ఏర్పడే వరకు ఆరు నెలలకు మించకుండా ఉమ్మడి నియంత్రణ సంస్థ; రాష్ట్ర లోడ్ డెస్పాచ్ కేంద్రం రెండేళ్ల వరకు రెండు రాష్ట్రాలకూ; పదేళ్ల పాటు విద్యుత్ లోటు ఉన్న రాష్ట్రానికి రెండో రాష్ట్ర మిగులు విద్యుత్ కొనడంలో మొదటి తిరస్కరణ హక్కు.

సెక్షన్ 93 ప్రకారం అపాయింటెడ్ డే నుంచి పదేళ్లలో పదమూడో షెడ్యూల్‌లోని చర్యలను కేంద్రం తీసుకోవాలి. ఆ షెడ్యూల్ పదాలు జాగ్రత్తగా శ్రేణీకృతంగా ఉన్నాయి; పరీక్షకులు ఆ తేడానే వాడతారు:

పదమూడో షెడ్యూల్‌లోని అంశం	పాఠం ఏమి కట్టుబడుతుంది
IIT, NIT, IIM, IISER, కేంద్ర విశ్వవిద్యాలయం, పెట్రోలియం విశ్వవిద్యాలయం, వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం, IIIT	12వ, 13వ ప్రణాళిక కాలాల్లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో స్థాపనకు చర్యలు
AIIMS తరహా సూపర్ స్పెషాలిటీ ఆసుపత్రి	ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కేంద్రం స్థాపిస్తుంది
గిరిజన విశ్వవిద్యాలయం	ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రెండింటిలో ఒక్కొక్కటి
ఉద్యాన విశ్వవిద్యాలయం	తెలంగాణ
జాతీయ విపత్తు నిర్వహణ సంస్థ	ఆంధ్రప్రదేశ్
దుగ్గిరాజుపట్నం ప్రధాన ఓడరేవు	కేంద్రం అభివృద్ధి చేస్తుంది, మొదటి దశ 2018 చివరికి
వైఎస్ఆర్ (కడప) జిల్లాలో ఉక్కు కర్మాగారం, రిఫైనరీ, పెట్రోకెమికల్ కాంప్లెక్స్, విశాఖ-చెన్నై కారిడార్, విమానాశ్రయాల స్థాయి పెంపు, రైల్వే జోన్, మెట్రో రైలు	సాధ్యాసాధ్యాలను పరిశీలించి త్వరగా నిర్ణయం తీసుకోవాలి
కొత్త రాజధాని నుంచి హైదరాబాద్, ఇతర నగరాలకు వేగవంతమైన రైలు, రోడ్డు అనుసంధానం	కేంద్రం చర్యలు తీసుకుంటుంది

"స్థాపిస్తుంది" అనే పదానికి, "సాధ్యాసాధ్యాలు పరిశీలిస్తుంది" అనే పదానికి తేడా ఇష్టమైన ప్రశ్న. ఇవి కట్టుబాట్లు, ప్రతి సంస్థ లేదా ఓడరేవు ఇప్పుడు ఉన్నదనడానికి రుజువు కాదు. 2026 అక్టోబర్ నాటికి ఏ ఒక్క అంశం స్థితినైనా నిర్మితమైనదిగా భావించే ముందు అధికారిక వనరులు చూడండి.

12. ఉన్నత విద్యలో ప్రవేశం: సెక్షన్ 95, ఆర్టికల్ 371D

సెక్షన్ 95 ప్రకారం ఆర్టికల్ 371D కింద ఉన్న మేరకు ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు, సహాయక, సహాయరహిత ఉన్నత, సాంకేతిక, వైద్య విద్యా సంస్థల్లో ప్రస్తుత ప్రవేశ కోటాలు పదేళ్లు కొనసాగుతాయి; ఆ కాలంలో ప్రస్తుత ఉమ్మడి ప్రవేశ ప్రక్రియ ఉంటుంది. సెక్షన్ 97 ఆర్టికల్ 371Dని రెండు రాష్ట్రాలకూ వర్తించేలా సవరించింది; ప్రతి రాష్ట్రంలోని వివిధ ప్రాంతాల ప్రజలకు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో, విద్యలో సమాన అవకాశాల కోసం రాష్ట్రపతి ఉత్తర్వులు ఇవ్వవచ్చు. అపాయింటెడ్ డే నుంచి లెక్కించిన పదేళ్ల కాలం 2024 జూన్‌లో ముగిసింది; కోటా కొనసాగుతోందని భావించే ముందు తాజా ఉత్తర్వులను చూడండి.

13. చట్ట కొనసాగింపు, సాధారణ నిబంధనలు: భాగం XII

చివరి భాగం న్యాయ వ్యవస్థ కొనసాగేలా చూస్తుంది. సెక్షన్ 96 ఆర్టికల్ 168ని సవరించి, రెండు సభల శాసనసభలున్న రాష్ట్రాల్లో తెలంగాణను చేర్చింది. సెక్షన్ 100 ప్రకారం భూభాగ మార్పు వల్ల ఆంధ్రప్రదేశ్ భూ సంస్కరణల (వ్యవసాయ కమతాల గరిష్ఠ పరిమితి) చట్టం, 1973 వంటి చట్టాల వర్తింపు ప్రాంతం దానంతట అదే మారదు; సమర్థ శాసనసభ వేరుగా నిర్ణయించే వరకు అవి విభజనకు ముందున్న భూభాగానికి వర్తించినట్లు చదవాలి. సెక్షన్ 101 అపాయింటెడ్ డే నుంచి రెండేళ్లలో ప్రస్తుత చట్టాలను అనుకూలీకరించడానికి తగిన ప్రభుత్వానికి అధికారం ఇస్తుంది; సెక్షన్ 102 కోర్టులు చట్టాలను కొత్త రాష్ట్రాలకు అనుగుణంగా అన్వయించడానికి అనుమతిస్తుంది; సెక్షన్లు 104 నుండి 106 న్యాయ కార్యకలాపాలను, న్యాయవాదులను కొనసాగిస్తాయి; సెక్షన్ 107 చట్టానికి అధిగమించే ప్రభావం ఇస్తుంది; సెక్షన్ 108 ఇబ్బందులను తొలగించడానికి రాష్ట్రపతికి ఉత్తర్వులిచ్చే అధికారం ఇస్తుంది, కానీ అపాయింటెడ్ డే నుంచి మూడేళ్ల తర్వాత కాదు.

14. చట్టపరమైన వాదనలను కచ్చితంగా చదవడం

పుస్తకం మూడు రూపాల్లో సమాధానం రాయమని సూచిస్తుంది: "చట్టంగా తొలుత చేసినట్లు", "సవరించినట్లు", లేదా "ఒక తేదీ నాటికి అమలైనట్లు". పాత నిజమైన వాక్యం ఇప్పటికీ నిజమన్నట్టు చూపకుండా ఇది ఆపుతుంది. ఉదాహరణకు "2014లో చట్టం ఏపీ కొత్త రాజధాని పేరును పేర్కొనలేదు" చారిత్రకంగా సరైనది, కానీ "2026 సవరణ తర్వాత చట్టం ఏ రాజధానినీ పేర్కొనదు" అనేది తప్పు.

ఏ వాదననైనా నాలుగు పెట్టెల తనిఖీతో చూడండి: హామీ లేదా చట్టం, పథకం లేదా ఉత్తర్వు, డబ్బు, ఫలితం. సెక్షన్ 94(3) కింద రాజధానికి సహాయం చేసే బాధ్యత మంజూరు ఉత్తర్వు కాదు; మంజూరు పూర్తయిన భవనం కాదు. ఒక ఉదాహరణ: "పోలవరం చట్టం ప్రకారం జాతీయ ప్రాజెక్టుగా ప్రకటితమైంది, కాబట్టి పూర్తయింది" అని ప్రశ్న ఉంది. మొదటి సగం సెక్షన్ 90 ప్రకారం సరైనది; రెండోది అనుసరించదు, ఎందుకంటే సెక్షన్ 90 హోదా, బాధ్యతల గురించే, పూర్తి తేదీ గురించి కాదు. మరొక ఉదాహరణ: "జనాభా నిష్పత్తి వల్ల తెలంగాణకు 17 లోక్‌సభ స్థానాలు వచ్చాయి." ఇది తర్కంలో తప్పు; స్థానాలను సెక్షన్ 14 నిర్ణయించింది, 58.32 : 41.68 నిష్పత్తి ఆస్తులు, అప్పుల పంపిణీకి.

ఒక పేజీ కార్డు పెట్టుకోండి: 2 నిర్వచనాలు; 3, 4 భూభాగం; 5 రాజధాని; 6 నిపుణుల కమిటీ; 7, 8 గవర్నర్; 9 పోలీసు, గ్రేహౌండ్స్; 10 మొదటి షెడ్యూల్; 11 జిల్లాల అధికారం; 12 రాజ్యసభ; 14 లోక్‌సభ; 17 శాసనసభ; 22, 23 మండలి; 26 డీలిమిటేషన్, 225 స్థానాలు; 30, 31 హైకోర్టు; 46 ఆర్థికం; 47 నుండి 59 ఆస్తులు; 68 కార్పొరేషన్లు; 75 సౌకర్యాలు; 76 నుండి 83 సర్వీసులు; 84, 85 అపెక్స్ కౌన్సిల్, బోర్డులు; 89 కృష్ణా ట్రైబ్యునల్; 90 పోలవరం; 91 తుంగభద్ర; 92 విద్యుత్; 93, 94 అభివృద్ధి, మద్దతు; 95 ప్రవేశాలు.

15. సాధారణ పరీక్ష ఉచ్చులు

• చట్టమే ప్రత్యేక హోదా ఇచ్చిందని చెప్పడం.
• 2026 సవరణ తర్వాత కూడా అసలు సెక్షన్ 5ను ప్రస్తుత చట్టంగా వాడటం.
• హైదరాబాద్ రెండు రాష్ట్రాలకూ చెందినదిగా భావించడం; అది పదేళ్ల వరకు ఉమ్మడి రాజధాని ఏర్పాటు మాత్రమే.
• పదమూడో షెడ్యూల్ హామీని పూర్తయిన సంస్థగా పిలవడం, లేదా "సాధ్యాసాధ్యాల పరిశీలన" పదాలను విస్మరించడం.
• తొమ్మిదో షెడ్యూల్ (కార్పొరేషన్లు, సెక్షన్ 68)ను పదో షెడ్యూల్ (సౌకర్యాల వినియోగం, సెక్షన్ 75)తో కలిపేయడం.
• GRMB, KRMBలను తుంగభద్ర బోర్డుతో లేదా కృష్ణా ట్రైబ్యునల్‌తో కలిపేయడం.
• 2015 లోని 58 మార్పు చెప్పకుండా మండలికి 50 స్థానాలని చెప్పడం.
• సెక్షన్ 26లోని 225 సంఖ్యను శాసనసభ బలంగా భావించడం.
• 2014 నాటి 13 జిల్లాల లేబుల్‌ను 28 జిల్లాల పటానికి వాడటం.
• జాతీయ ప్రాజెక్టు హోదాను నిర్మాణ పూర్తిగా భావించడం.
• చట్టమే హైకోర్టును అమరావతిలో పెట్టిందని అనుకోవడం.

16. ఏడు రోజుల్లో ఎలా పునశ్చరణ చేయాలి

1. రోజు 1: తేదీల కార్డు, నాలుగు చట్టపరమైన తేదీలు, భాగాలు I నుండి XII నిర్మాణం.
2. రోజు 2: సెక్షన్లు 3 నుండి 11: భూభాగం, రాజధాని, గవర్నర్, పోలీసు, జిల్లాల అధికారం.
3. రోజు 3: భాగం III: రాజ్యసభ, లోక్‌సభ, శాసనసభ, మండలి, 50 ఎందుకు 58 అయింది.
4. రోజు 4: సెక్షన్ 46, సెక్షన్ 94, ప్రత్యేక హోదా: హామీ వర్సెస్ చట్టం వర్సెస్ తర్వాతి యంత్రాంగం.
5. రోజు 5: భాగాలు VI నుండి VIII: ఆస్తులు, కార్పొరేషన్లు, తొమ్మిది, పది షెడ్యూళ్లు, సర్వీసులు, పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్.
6. రోజు 6: సెక్షన్లు 84 నుండి 91, పదకొండో షెడ్యూల్, గోదావరి, కృష్ణా పటం, ఆ తర్వాత పదమూడో షెడ్యూల్ పదాలు.
7. రోజు 7: మాక్ టెస్ట్లో సమయ పరిమితితో ప్రశ్నలు; ప్రతి తప్పు ఎంపిక ఎందుకు తప్పో వివరించండి.

పరీక్షకు ముఖ్య వాస్తవాలు

• 2014 చట్టం 6; అంగీకారం 2014 మార్చి 1; అపాయింటెడ్ డే 2014 జూన్ 2; 108 సెక్షన్లు, 12 భాగాలు, 13 షెడ్యూళ్లు.
• జనాభా నిష్పత్తి 58.32 : 41.68 (సెక్షన్ 2(h)).
• హైదరాబాద్: పదేళ్లకు మించని ఉమ్మడి రాజధాని (సెక్షన్ 5); కాలం 2024 జూన్ 2న ముగిసింది.
• 2026 చట్టం 7: సెక్షన్ 5(2)లో అమరావతి పేరు; Explanation 2 CRDA చట్టం 2014తో ముడిపెడుతుంది; అంగీకారం 2026 ఏప్రిల్ 6; 2024 జూన్ 2 నుంచి వర్తించినట్లు భావన.
• సీట్లు: రాజ్యసభ 11, 7; లోక్‌సభ 25, 17; శాసనసభ 175, 119; మండలి 50 (తొలుత), 58 (2015 చట్టం 12 తర్వాత).
• ఆంధ్రప్రదేశ్ వేరే హైకోర్టు: 2019 జనవరి 1 నుంచి పనిచేస్తోంది, ప్రధాన స్థానం అమరావతి.
• సెక్షన్ 46 ఆర్థికం, రాయలసీమ, ఉత్తర కోస్తా ప్రోత్సాహకాలు; సెక్షన్ 94(1) నుండి (4).
• సెక్షన్ 90: పోలవరం జాతీయ ప్రాజెక్టు; సెక్షన్లు 84, 85: అపెక్స్ కౌన్సిల్, రెండు నదీ నిర్వహణ బోర్డులు.
• తొమ్మిదో షెడ్యూల్ కార్పొరేషన్లు (సెక్షన్ 68); పదో షెడ్యూల్ సౌకర్యాలు (సెక్షన్ 75); పదమూడో షెడ్యూల్ అభివృద్ధి చర్యలు (సెక్షన్ 93).
• సెక్షన్ 83: పాత రాష్ట్ర పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ ఆంధ్రప్రదేశ్ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్‌గా మారింది.

10 ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు

1. పునర్వ్యవస్థీకరణకు అపాయింటెడ్ డే ఏది? a) 2014 మార్చి 1 b) 2014 ఫిబ్రవరి 20 c) 2014 జూన్ 2 d) 2024 జూన్ 2 సమాధానం: c. 2014 మార్చి 1 రాష్ట్రపతి అంగీకారం తేదీ.

2. సెక్షన్ 14 ప్రకారం వారసత్వ ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు కేటాయించిన లోక్‌సభ స్థానాలు: a) 17 b) 25 c) 42 d) 30 సమాధానం: b. తెలంగాణకు 17.

3. పోలవరాన్ని జాతీయ ప్రాజెక్టుగా ప్రకటించే సెక్షన్ ఏది? a) సెక్షన్ 5 b) సెక్షన్ 46 c) సెక్షన్ 90 d) సెక్షన్ 94 సమాధానం: c.

4. చట్టంలో "ప్రత్యేక హోదా" అనే పదబంధం: a) సెక్షన్ 46లో ఉంది b) సెక్షన్ 94లో ఉంది c) చట్టంలో లేదు d) తొమ్మిదో షెడ్యూల్‌లో ఉంది సమాధానం: c.

5. పాత రాష్ట్ర ప్రభుత్వ కంపెనీలు, కార్పొరేషన్లను జాబితా చేసిన షెడ్యూల్ ఏది? a) తొమ్మిదో b) పదో c) పన్నెండో d) పదమూడో సమాధానం: a. పదో షెడ్యూల్ సౌకర్యాల వినియోగం కొనసాగే సంస్థలను జాబితా చేస్తుంది.

6. అమరావతిని రాజధానిగా పేర్కొనడానికి 2026 చట్టం 7 ఏ సెక్షన్‌ను సవరించింది? a) సెక్షన్ 3 b) సెక్షన్ 5 c) సెక్షన్ 14 d) సెక్షన్ 90 సమాధానం: b. ఇది సెక్షన్ 5(2)ని సవరించి Explanation 2ను చేర్చింది.

7. 2014లో చట్టం ప్రకారం ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనమండలిలో గరిష్ఠ సభ్యుల సంఖ్య: a) 40 b) 50 c) 58 d) 75 సమాధానం: b. 2015 చట్టం 12 దీన్ని 58కి పెంచింది.

8. వారసత్వ రాష్ట్రాల పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ గురించిన నిబంధనలు చట్టంలోని ఏ భాగంలో ఉన్నాయి? a) భాగం IV b) భాగం VI c) భాగం VIII d) భాగం X సమాధానం: c. ఇది భాగం VIIIలోని సెక్షన్ 83.

9. గోదావరి నదీ నిర్వహణ బోర్డు ప్రధాన కార్యాలయం ఎక్కడ ఉంటుంది? a) ఆంధ్రప్రదేశ్ b) తెలంగాణ c) ఢిల్లీ d) హైదరాబాద్, విజయవాడల్లో వంతుల వారీగా సమాధానం: b. కృష్ణా బోర్డు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉంటుంది.

10. పదమూడో షెడ్యూల్ ప్రకారం వైఎస్ఆర్ జిల్లాలో ఉక్కు కర్మాగారం, రిఫైనరీ విషయంలో చేయాల్సింది: a) 2018 నాటికి పూర్తి చేయడం b) సాధ్యాసాధ్యాల పరిశీలన, త్వరిత నిర్ణయం c) రాష్ట్రానికి అప్పగించడం d) ఆర్థిక సంఘం నిధులు ఇవ్వడం సమాధానం: b. పాఠంలో దుగ్గిరాజుపట్నం ఓడరేవుకు మాత్రమే దశల కాలపరిమితి ఉంది.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

2014 చట్టం ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు ప్రత్యేక హోదా ఇస్తుందా? లేదు. ఆ పదాలు చట్టంలో లేవు. సెక్షన్లు 46, 94 గ్రాంట్లు, ప్రత్యేక అభివృద్ధి ప్యాకేజీ, పన్ను ప్రోత్సాహకాలు, రాజధాని సహాయాన్ని చెబుతాయి; ప్రత్యేక హోదా హామీ పార్లమెంటులో చేసిన ప్రకటన.

అమరావతిని రాజధానిగా ఏ సెక్షన్ పేర్కొంది? 2026 చట్టం 7తో సవరించిన సెక్షన్ 5(2); అది 2024 జూన్ 2 నుంచి వర్తించినట్లు భావిస్తారు.

హైదరాబాద్ ఇప్పటికీ ఉమ్మడి రాజధానేనా? కాదు. సెక్షన్ 5(1) కింద పదేళ్ల కాలం 2024 జూన్ 2న ముగిసింది; సెక్షన్ 5(2) హైదరాబాద్‌ను తెలంగాణ రాజధానిగా చేస్తుంది.

విభజన సమయంలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఎన్ని జిల్లాలు, ఇప్పుడు ఎన్ని? అపాయింటెడ్ డే నాడు 13, 2022 పునర్వ్యవస్థీకరణ తర్వాత 26, పోలవరం, మార్కాపురం నోటిఫై అయ్యాక 28 (2026 అక్టోబర్ నాటికి).

ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు ఎక్కడ ఉంది? దాని ప్రధాన స్థానం అమరావతి; సెక్షన్ 31 కింద నోటిఫై చేసిన ఉత్తర్వు ప్రకారం అది 2019 జనవరి 1 నుంచి పనిచేస్తోంది.

సెక్షన్ 26 అంటే శాసనసభకు 225 స్థానాలు ఉన్నాయని అర్థమా? కాదు. సెక్షన్ 17 175 స్థానాలను నిర్ణయించింది; సెక్షన్ 26 ఆర్టికల్ 170కి లోబడి 225కి పెంపును ఊహిస్తుంది, అది అమల్లోకి రాలేదు.

నదుల విషయంలో నేను తెలుసుకోవాల్సిన సంస్థలు ఏవి? అపెక్స్ కౌన్సిల్, గోదావరి, కృష్ణా నదీ నిర్వహణ బోర్డులు, కృష్ణా జల వివాదాల ట్రైబ్యునల్, తుంగభద్ర బోర్డు.

పదమూడో షెడ్యూల్‌లోని సంస్థ స్థితి గురించి ప్రశ్న వస్తే ఎలా సమాధానం ఇవ్వాలి? చట్టంలోని కట్టుబాటును, ప్రస్తుత స్థితిని వేరు చేసి, ఒక తేదీ "నాటికి" అని రాయండి. స్థితిని నిర్ధారించలేకపోతే ఆ అంశాన్ని కట్టుబాటుగానే పరిగణించండి.

సంబంధిత వ్యాసాలు

• ఆంధ్ర ఉద్యమం నుంచి 1956, 2014 వరకు: ఏర్పాటు చరిత్ర
• AP పాలిటీ, పంచాయతీ రాజ్ నోట్స్
• AP ప్రభుత్వ పథకాల నోట్స్
• APPSC గ్రూప్ 1, 2, 3, 4 తేడాలు
• AP ప్రభుత్వ పరీక్షలు 2026
• ఈ వ్యాసం ఇంగ్లీష్ వెర్షన్

pareeksha.in లో ప్రాక్టీస్ చేయండి

సెక్షన్ వారీ పట్టిక, పటాలు, కేస్ స్టడీలు, ఆరు ప్రాక్టీస్ సెట్ల కోసం రీడింగ్ రూమ్ పుస్తకం AP Reorganisation Act 2014 Explained తెరవండి. తర్వాత మాక్ టెస్ట్తో పరీక్షించుకోండి; ఈ ప్లాట్‌ఫామ్‌లో 10 Lakh+ MCQs, 100+ Exams, 5,000+ Full-Length Mocks ఉన్నాయి. ఏదైనా ప్రస్తుత స్థితి వాస్తవాన్ని అధికారిక వనరులతో ధృవీకరించుకోండి.

మూలాలు మరియు ధృవీకరణ

ఈ సవరణ కోసం తెరిచిన పేజీలు:

• ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2014 (2014 చట్టం 6), 2014 మార్చి 1 నాటి భారత గెజిట్ ఎక్స్‌ట్రాఆర్డినరీ పాఠం (thc.nic.in లోని అధికారిక గెజిట్ ప్రతి).
• ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ (సవరణ) చట్టం, 2015 (2015 చట్టం 12), 2015 మార్చి 30 నాటి గెజిట్ పాఠం (PRS Legislative Research ప్రతి).
• ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ (సవరణ) చట్టం, 2026 (2026 చట్టం 7), 2026 ఏప్రిల్ 6 నాటి భారత గెజిట్ ఎక్స్‌ట్రాఆర్డినరీ (egazette.gov.in), లోక్‌సభ బిల్లు సంఖ్య 105 of 2026, లక్ష్యాలు, కారణాల ప్రకటనతో (PRS ప్రతి).
• భారత రాజ్యాంగం, శాసన విభాగం 2022 మే నాటి ముద్రణ (ఆర్టికల్ 168 నుండి 171 సందర్భం, భాగం IX, భాగం XIV సరిచూడటానికి).
• రెండు కొత్త జిల్లాలపై ఆంధ్రప్రదేశ్ మంత్రివర్గ నిర్ణయం, 2025 డిసెంబర్ 30 (ETV Bharat వార్త).
• కొత్త ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు నోటిఫికేషన్ వార్త, 2018 డిసెంబర్ 26 (The News Minute).

ధృవీకరించలేక, పాఠంలో జాగ్రత్తగా చెప్పినవి: అపాయింటెడ్ డే నోటిఫికేషన్ S.O. సంఖ్య (శోధన సారాంశంలో మాత్రమే కనిపించింది), రెండు కొత్త జిల్లాల అమలు తేదీ (నివేదికల్లో తేడా ఉంది), 2022 జిల్లాల పునర్వ్యవస్థీకరణ (మా పాత పాఠం నుంచి తీసుకున్నది), 2015 చట్టం 12 ప్రారంభ తేదీ, 2014 ఫిబ్రవరి 20 నాటి రాజ్యసభ ప్రకటన, దానితో ముడిపడిన ఐదేళ్ల కాలపరిమితి (వార్తల సారాంశాల్లో మాత్రమే కనిపించింది), పదమూడో షెడ్యూల్‌లోని ప్రతి అంశం ప్రస్తుత స్థితి.