శిశు వికాసం మరియు విద్యా మనోవిజ్ఞానం · Chapter 6

అభ్యసనం

గుర్తుంచుకోవలసినవి

అభ్యసనం అంటే అనుభవం లేదా సాధన వల్ల ప్రవర్తనలో కలిగే సాపేక్షంగా శాశ్వతమైన మార్పు. పెరుగుదల, అలసట, అనారోగ్యం లేదా మందుల వల్ల కలిగే మార్పులు అభ్యసనం కాదు.
ముగ్గురు ప్రవర్తనావాద దిగ్గజాలు: పావ్‌లోవ్ (Pavlov) (శాస్త్రీయ నిబంధనం, ఉద్దీపన-ఉద్దీపన సంబంధం), థార్న్‌డైక్ (Thorndike) (ప్రయత్న-దోష పద్ధతి, సంసిద్ధత, సాధన, ఫల నియమాలు), స్కిన్నర్ (Skinner) (క్రియాజన్య నిబంధనం, బలపరచడం). కోహ్లర్ (Kohler) అంతర్దృష్టి అభ్యసనం వీటికి గెస్టాల్ట్ సమాధానం.
ఉపాధ్యాయుడు ఈ భావనలను రోజూ ఉపయోగిస్తాడు: మంచి పనికి వెంటనే బహుమతి ఇవ్వండి, చిన్న దశలలో సాధనను పునరావృతం చేయండి, అభ్యాసకుడిని సిద్ధం చేయండి, సమస్యను మొత్తంగా చూడనివ్వండి.

అభ్యసన అర్థం, స్వభావం

అభ్యసనం అంటే అనుభవం వల్ల ఒక వ్యక్తి ప్రవర్తించే, ఆలోచించే లేదా అనుభూతి చెందే విధానంలో కలిగే మార్పు. ఇది నిలిచేంత శాశ్వతమైనది, కానీ ఎల్లప్పుడూ వెంటనే కనిపించదు. ఇది సంపాదించుకునేది, జన్మతః వచ్చేది కాదు. అభ్యసనం లక్ష్య నిర్దేశితమైనది, చురుకైనది, సాధారణంగా లేదా విశిష్టంగా ఉండవచ్చు, అన్ని విద్యకూ పునాది.

అభ్యసనం పరిపక్వతతో సమానం కాదు. పిల్లవాడు నడవడం ప్రధానంగా పరిపక్వత వల్ల. పిల్లవాడు అక్షరం రాయడం సాధన, బోధన తరువాతే. రెండూ కలిసి పనిచేస్తాయి: అభ్యసనానికి సిద్ధమైన శరీరం, మెదడు అవసరం.

అభ్యసన రకాలు

అభ్యసనం అనేక రకాలు. దీనిని సమూహపరచే కొన్ని సాధారణ మార్గాలు:

చాలక అభ్యసనం: రాయడం, సైకిల్ తొక్కడం, ఈత, టైపింగ్ వంటి శారీరక నైపుణ్యాలు సంపాదించడం.
భాషాపరమైన అభ్యసనం: పదాలు, పేర్లు, పద్యాలు, భాషలు నేర్చుకోవడం.
భావన అభ్యసనం: "త్రిభుజం", "క్షీరదం", "ప్రజాస్వామ్యం" వంటి భావనలను ఏర్పరచుకోవడం.
విచక్షణ అభ్యసనం: b, d అక్షరాల వంటి సారూప్య వస్తువుల మధ్య తేడా గుర్తించడం.
సూత్ర అభ్యసనం: "వేడి వల్ల లోహాలు వ్యాకోచిస్తాయి" వంటి నియమాలుగా భావనలను అనుసంధానించడం.
సమస్యా పరిష్కార అభ్యసనం: తెలిసిన నియమాలను కొత్త పరిస్థితిలో ఉపయోగించడం. ఇది అత్యున్నత రూపం.
వైఖరి అభ్యసనం: ఇష్టాలు, అయిష్టాలు, విలువలు ఏర్పరచుకోవడం.

గెన్యే (Gagne) అభ్యసనాన్ని సరళం నుండి సంక్లిష్టం వరకు సమూహపరిచాడు: సంకేత అభ్యసనం, ఉద్దీపన-ప్రతిస్పందన అభ్యసనం, శృంఖల (chaining), భాషా సాహచర్యం, బహుళ విచక్షణ, భావన అభ్యసనం, సూత్ర అభ్యసనం, సమస్యా పరిష్కారం. ప్రతి స్థాయికి కింది స్థాయి అవసరం.

రకం	సరళ ఉదాహరణ
సంకేత అభ్యసనం	ముందు ఇంజెక్షన్లు తీసుకున్నందున వైద్యుని తెల్ల కోటు చూసి పిల్లవాడు ఏడవడం మొదలుపెడతాడు
శృంఖల (Chaining)	తలుపు తెరవడం: తాళం తిప్పు, నెట్టు, లోపలికి వెళ్ళు
భావన అభ్యసనం	నాలుగు భుజాలున్న అన్ని మూసిన ఆకారాలు చతుర్భుజాలని తెలుసుకోవడం
సమస్యా పరిష్కారం	కొత్త పద సమస్యను పరిష్కరించడానికి బీజగణితం ఉపయోగించడం

అభ్యసన వక్రరేఖలు

అభ్యసన వక్రరేఖ (learning curve) అనేది సాధన లేదా కాలానికి వ్యతిరేకంగా పనితీరు యొక్క గ్రాఫ్. వ్యక్తి ఎంత వేగంగా నేర్చుకుంటాడో ఆ రేఖ చూపుతుంది.

వక్రరేఖ	ఆకారం	అర్థం
ధనాత్మక త్వరణం (Positive acceleration)	నెమ్మదిగా మొదలై, తరువాత తీవ్రంగా పెరుగుతుంది	మొదట అభ్యసనం కష్టం, తరువాత వేగం అందుకుంటుంది
ఋణాత్మక త్వరణం (Negative acceleration)	తీవ్రంగా పెరిగి, తరువాత సమతలమవుతుంది	తొలి లాభాలు త్వరగా, తరువాత లాభాలు చిన్నవి (అత్యంత సాధారణం)
రేఖీయ (Linear)	సరళ రేఖ	ప్రతి ప్రయత్నంలో ఒకే లాభం
S-ఆకారం (ogive)	నెమ్మది, వేగం, మళ్ళీ నెమ్మది	పైవాటి మిశ్రమం

స్థిరస్థాయి (Plateau) అనేది వక్రరేఖలో కొంతసేపు కనిపించే పురోగతి లేని సమతల భాగం. కారణాలు: అలసట, ఆసక్తి కోల్పోవడం, లేదా ఉన్నత పద్ధతికి మారవలసిన అవసరం. ఉపాధ్యాయుడు అభ్యాసకుడిని ప్రోత్సహించాలి, నిందించకూడదు, పద్ధతిని మార్చాలి.

అభ్యసనాన్ని ప్రభావితం చేసే అంశాలు

అభ్యాసకుని అంశాలు: పరిపక్వత, సంసిద్ధత, బుద్ధి, ప్రేరణ, ఆసక్తి, ఆరోగ్యం, అలసట, భావోద్వేగ స్థితి, శ్రద్ధ.
సామగ్రి అంశాలు: అర్థరహిత సామగ్రి కంటే అర్థవంతమైన సామగ్రి బాగా నేర్చుకోబడుతుంది; కఠిన స్థాయి, పొడవు, ఏర్పాటు ముఖ్యం.
పద్ధతి అంశాలు: సంపూర్ణ పద్ధతి వర్సెస్ భాగ పద్ధతి, విభజిత సాధన (విశ్రాంతి విరామాలు) వర్సెస్ కేంద్రీకృత సాధన (massed practice), చురుకైన భాగస్వామ్యం, ఫీడ్‌బ్యాక్.
పరిసరాల అంశాలు: శబ్దం, వెలుతురు, కూర్చునే ఏర్పాటు, ఉపాధ్యాయుని ప్రవర్తన, తోటి సమూహం, ఇంటి వాతావరణం.

చిన్న విశ్రాంతులతో విభజిత సాధన సాధారణంగా పొడవైన నిరంతర సాధన కంటే మెరుగైన, ఎక్కువ కాలం నిలిచే అభ్యసనాన్ని ఇస్తుంది.

థార్న్‌డైక్: ప్రయత్న-దోష పద్ధతి (అనుసంధానవాదం)

ఎడ్వర్డ్ ఎల్. థార్న్‌డైక్ (Edward L. Thorndike) ఆకలితో ఉన్న పిల్లిని బయట ఆహారం ఉంచిన పజిల్ పెట్టెలో ఉంచాడు. పిల్లి అనేక యాదృచ్ఛిక కదలికలు చేసి చివరికి అనుకోకుండా గొళ్ళెం నొక్కింది. తరువాతి ప్రయత్నాలలో నిరుపయోగమైన కదలికలు తగ్గాయి, సమయం తగ్గింది. ఇదే ప్రయత్న-దోష అభ్యసనం లేదా ఎంపిక చేసి అనుసంధానించడం. ఉద్దీపనకు, ప్రతిస్పందనకు మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని ఆయన బంధం (S-R bond) అన్నాడు, కాబట్టి ఆయన సిద్ధాంతాన్ని అనుసంధానవాదం (connectionism) అంటారు.

ప్రధాన నియమాలు:

సంసిద్ధత నియమం (Law of readiness): అభ్యాసకుడు చర్యకు సిద్ధంగా ఉన్నప్పుడు చర్య సంతృప్తిని ఇస్తుంది; సిద్ధంగా లేనప్పుడు బలవంతం చేస్తే చికాకు కలుగుతుంది.
సాధన నియమం (Law of exercise): సాధన బంధాన్ని బలపరుస్తుంది (ఉపయోగ నియమం - law of use); ఉపయోగించకపోవడం దానిని బలహీనపరుస్తుంది (అనుపయోగ నియమం - law of disuse).
ఫల నియమం (Law of effect): సంతృప్తి కలిగిన ప్రతిస్పందన బలపడుతుంది; చికాకు కలిగిన ప్రతిస్పందన బలహీనపడుతుంది. ఇది అత్యంత ముఖ్యమైన నియమం.

చికాకు బంధాన్ని బలహీనపరచడం కంటే సంతృప్తి బంధాన్ని ఎక్కువగా బలపరుస్తుందని ఆయన తరువాత అన్నాడు. అనుబంధ భావనలలో బహుళ ప్రతిస్పందన, సమూహ లేదా వైఖరి, మూలకాల ప్రాబల్యం, సాదృశ్య ప్రతిస్పందన, సాహచర్య మార్పు ఉన్నాయి.

పావ్‌లోవ్: శాస్త్రీయ నిబంధనం

రష్యన్ శరీరధర్మ శాస్త్రవేత్త ఇవాన్ పి. పావ్‌లోవ్ (Ivan P. Pavlov) కుక్కలలో జీర్ణక్రియను అధ్యయనం చేశాడు. కుక్కలు సంరక్షకుడిని చూసినప్పుడు లేదా అడుగుల శబ్దం విన్నప్పుడు లాలాజలం కారుస్తున్నాయని గమనించాడు. తరువాత ఆహారానికి కొంచెం ముందు గంట మోగించాడు.

పదం	అర్థం	కుక్క ప్రయోగంలో
అనిబంధిత ఉద్దీపన (Unconditioned stimulus - UCS)	సహజంగా ప్రతిస్పందనను కలిగిస్తుంది	ఆహారం
అనిబంధిత ప్రతిస్పందన (Unconditioned response - UCR)	సహజ ప్రతిచర్య	ఆహారానికి లాలాజలం
నిబంధిత ఉద్దీపన (Conditioned stimulus - CS)	జతచేసిన తరువాత తటస్థ ఉద్దీపన	గంట
నిబంధిత ప్రతిస్పందన (Conditioned response - CR)	CS కు నేర్చుకున్న ప్రతిచర్య	గంటకు మాత్రమే లాలాజలం

ముఖ్య ప్రక్రియలు:

అర్జనం (Acquisition): CS ను UCS తో పదేపదే జత చేస్తారు, CR బలపడుతుంది.
విలుప్తత (Extinction): ఆహారం లేకుండా గంట చాలాసార్లు మోగిస్తే ప్రతిస్పందన క్షీణిస్తుంది.
స్వతఃసిద్ధ పునరుద్ధరణ (Spontaneous recovery): విశ్రాంతి తరువాత క్షీణించిన ప్రతిస్పందన అకస్మాత్తుగా తిరిగి వస్తుంది.
సాధారణీకరణ (Generalisation): కుక్క సారూప్య శబ్దాలకు కూడా ప్రతిస్పందిస్తుంది.
విచక్షణ (Discrimination): కుక్క సరైన శబ్దానికి మాత్రమే ప్రతిస్పందించడం నేర్చుకుంటుంది.

భయాన్ని నేర్చుకోవచ్చని చూపడానికి జె. బి. వాట్సన్ ఈ భావనలను "లిటిల్ ఆల్బర్ట్" అధ్యయనంలో ఉపయోగించాడు. తరగతిలో, ఒక కఠిన అనుభవం వల్ల పిల్లవాడు ఒక సబ్జెక్టు పట్ల భయపడవచ్చు; దయగల, ఆప్యాయమైన వాతావరణం ఆ భయాన్ని తొలగించగలదు (ప్రతి-నిబంధనం - counter-conditioning).

స్కిన్నర్: క్రియాజన్య నిబంధనం

బి. ఎఫ్. స్కిన్నర్ ఎలుకలు, పావురాలతో స్కిన్నర్ పెట్టె (Skinner box) ను ఉపయోగించాడు. జంతువు పరిసరాలపై చర్య చేస్తుంది (ఆపరేట్ చేస్తుంది), ఆ చర్య తరువాత ఏమి జరుగుతుందనేది ఆ చర్య పునరావృతమవుతుందా అనేది నిర్ణయిస్తుంది. దీనిని సాధనాత్మక (instrumental) లేదా టైప్ R నిబంధనం అని కూడా అంటారు. పావ్‌లోవ్‌ది టైప్ S.

పదం	ఏమి జరుగుతుంది	ప్రవర్తనపై ప్రభావం
ధనాత్మక బలపరచడం	ఆహ్లాదకరమైనది జోడించబడుతుంది	దానిని పెంచుతుంది
ఋణాత్మక బలపరచడం	అసహ్యకరమైనది తొలగించబడుతుంది	దానిని పెంచుతుంది
శిక్ష	అసహ్యకరమైనది జోడించబడుతుంది లేదా ఆహ్లాదకరమైనది తొలగించబడుతుంది	దానిని తగ్గిస్తుంది
విలుప్తత	బలపరచడం ఆపబడుతుంది	ప్రవర్తన క్షీణిస్తుంది

ఋణాత్మక బలపరచడం శిక్ష కాదు. ప్రాథమిక బలపరచేవి (ఆహారం, నీరు) అవసరాలను నేరుగా తీరుస్తాయి; ద్వితీయ బలపరచేవి (ప్రశంస, మార్కులు, నక్షత్రాలు) సాహచర్యం ద్వారా విలువ పొందుతాయి.

బలపరచే పట్టికలు (Schedules of reinforcement):

స్థిర నిష్పత్తి (Fixed ratio): నిర్ణీత సంఖ్యలో ప్రతిస్పందనల తరువాత బహుమతి.
చర నిష్పత్తి (Variable ratio): ఊహించలేని సంఖ్యలో ప్రతిస్పందనల తరువాత బహుమతి; ఇది అత్యంత బలమైన, ఎక్కువ కాలం నిలిచే ప్రతిస్పందనను ఇస్తుంది (జూదం యంత్రాల వలె).
స్థిర వ్యవధి (Fixed interval): నిర్ణీత సమయం తరువాత బహుమతి.
చర వ్యవధి (Variable interval): ఊహించలేని సమయం తరువాత బహుమతి.

స్కిన్నర్ భావనలు ప్రోగ్రామ్డ్ లెర్నింగ్ (programmed learning), బోధన యంత్రాలు (teaching machines) ను ఇచ్చాయి: చిన్న దశలు, చురుకైన ప్రతిస్పందన, తక్షణ ఫీడ్‌బ్యాక్, స్వీయ వేగం. ఆకృతీకరణ (Shaping) అంతిమ ప్రవర్తనకు మరింత దగ్గరగా వచ్చే ప్రయత్నాలకు బహుమతి ఇస్తుంది.

అంతర్దృష్టి అభ్యసనం (గెస్టాల్ట్ దృక్పథం)

వోల్ఫ్‌గ్యాంగ్ కోహ్లర్ (Wolfgang Kohler) టెనెరిఫ్ ద్వీపంలో చింపాంజీలను అధ్యయనం చేశాడు. సుల్తాన్ అనే చింపాంజీ అరటిపండ్లను అందుకోలేకపోయింది, తరువాత అకస్మాత్తుగా రెండు కర్రలను కలిపింది లేదా పెట్టెలను పేర్చి వాటిని పొందింది. సమాధానాన్ని ఇలా అకస్మాత్తుగా "చూడటం"నే అంతర్దృష్టి (insight) లేదా "ఆహా" అనుభవం. అంతర్దృష్టికి అభ్యాసకుడు మొత్తం పరిస్థితిని, భాగాల మధ్య సంబంధాలను చూడాలి. ఇది గుడ్డి ప్రయత్న-దోష పద్ధతి కాదు. అంతర్దృష్టి బుద్ధి, గత అనుభవం, చక్కగా ప్రదర్శించిన సమస్యపై ఆధారపడుతుంది.

బోధనలో ఉపయోగం: అర్థం చేసుకోవలసిన సమస్యలు ఇవ్వండి, వివరాల కంటే ముందు మొత్తం చిత్రం చూపండి, విద్యార్థులు పరిష్కారాలను కనుగొననివ్వండి.

ఒక చూపులో తరగతి గది ఉపయోగం

సిద్ధాంతం	తరగతి గది ఆచరణ
థార్న్‌డైక్	విద్యార్థులను సిద్ధం చేయండి; సాధన ఇవ్వండి; సరైన పనికి బహుమతి ఇవ్వండి
పావ్‌లోవ్	ఆహ్లాదకరమైన తరగతి వాతావరణం కల్పించండి; భయాన్ని తొలగించండి
స్కిన్నర్	తక్షణ ప్రశంస; చిన్న దశలు; ప్రోగ్రామ్డ్ సామగ్రి
కోహ్లర్	సమస్యా పరిష్కారం; సూత్రాల ఆవిష్కరణ

పరీక్షలో పొరపాట్లు

అభ్యసనం పరిపక్వత కాదు; పరిపక్వత అభ్యసనం కాదు.
పావ్‌లోవ్ = శాస్త్రీయ, స్కిన్నర్ = క్రియాజన్య, థార్న్‌డైక్ = ప్రయత్న-దోష పద్ధతి. వీటిని తారుమారు చేయవద్దు.
ఋణాత్మక బలపరచడం శిక్ష కాదు: ఒకటి ప్రవర్తనను పెంచుతుంది, మరొకటి తగ్గిస్తుంది.
విలుప్తత అంటే ప్రతిస్పందన క్షీణించడం; స్వతఃసిద్ధ పునరుద్ధరణ అంటే విశ్రాంతి తరువాత అది తిరిగి రావడం.
థార్న్‌డైక్ అత్యంత ముఖ్య నియమం ఫల నియమం, సాధన నియమం కాదు.
కోహ్లర్ చింపాంజీలను, థార్న్‌డైక్ పిల్లులను, పావ్‌లోవ్ కుక్కలను, స్కిన్నర్ ఎలుకలు, పావురాలను ఉపయోగించారు.
స్థిరస్థాయి వక్రరేఖలో సమతల భాగం, అభ్యసనం ముగింపు కాదు.
అత్యంత నిరోధక ప్రతిస్పందనను చర నిష్పత్తి పట్టిక ఇస్తుంది, స్థిర నిష్పత్తి కాదు.

ఒక్క వాక్య సారాంశాలు

1. అభ్యసనం అంటే అనుభవం ద్వారా ప్రవర్తనలో సాపేక్షంగా శాశ్వతమైన మార్పు.
2. థార్న్‌డైక్ సిద్ధాంతాన్ని అనుసంధానవాదం లేదా S-R బంధ సిద్ధాంతం అంటారు.
3. పజిల్ పెట్టెను థార్న్‌డైక్ ఉపయోగించాడు.
4. పావ్‌లోవ్ క్లాసిక్ అధ్యయనంలో CS గంట, UCS ఆహారం.
5. స్కిన్నర్ ఉపకరణం స్కిన్నర్ పెట్టె.
6. క్రియాజన్య నిబంధనాన్ని సాధనాత్మక నిబంధనం అని కూడా అంటారు.
7. కోహ్లర్ చింపాంజీ సుల్తాన్ అంతర్దృష్టి అభ్యసనాన్ని చూపింది.
8. అంతర్దృష్టి అభ్యసనం గెస్టాల్ట్ మనస్తత్వశాస్త్రంతో ముడిపడి ఉంది.
9. ఋణాత్మక త్వరణ వక్రరేఖ అత్యంత సాధారణ అభ్యసన వక్రరేఖ.
10. స్థిరస్థాయి అంటే పురోగతిలో తాత్కాలిక విరామం.
11. ప్రోగ్రామ్డ్ లెర్నింగ్ స్కిన్నర్ భావనల నుండి వచ్చింది.
12. భయాన్ని నిబంధనం చేయవచ్చని వాట్సన్ లిటిల్ ఆల్బర్ట్ అధ్యయనం చూపింది.

సాధన ప్రశ్నలు

అభ్యసనం అంటే దేని వల్ల ప్రవర్తనలో కలిగే సాపేక్షంగా శాశ్వతమైన మార్పు?
1. అనుభవం లేదా సాధన
2. అలసట లేదా అనారోగ్యం
3. కేవలం పరిపక్వత
4. మందుల ప్రభావం
సమాధానం
A. అనుభవం లేదా సాధన
Learning is best defined as a relatively permanent change in behaviour due to
1. experience or practice
2. fatigue or illness
3. maturation alone
4. the effect of drugs
పజిల్ బాక్స్ ప్రయోగాన్ని నిర్వహించినవారు
1. పావ్లోవ్
2. థార్న్‌డైక్
3. కోహ్లర్
4. స్కిన్నర్
సమాధానం
B. థార్న్‌డైక్
The puzzle box experiment was carried out by
1. Pavlov
2. Thorndike
3. Kohler
4. Skinner
పావ్లోవ్ ప్రయోగంలో ఆహారం
1. నిబంధిత ఉద్దీపన
2. తటస్థ ఉద్దీపన
3. నిబంధిత ప్రతిస్పందన
4. అనిబంధిత ఉద్దీపన (Unconditioned stimulus)
సమాధానం
D. అనిబంధిత ఉద్దీపన (Unconditioned stimulus)
In Pavlov's experiment the food is the
1. conditioned stimulus
2. neutral stimulus
3. conditioned response
4. unconditioned stimulus
స్కిన్నర్ తన ప్రధాన ప్రయోగాలను వేటిపై నిర్వహించాడు?
1. పిల్లులు, కుక్కలు
2. ఎలుకలు, పావురాలు
3. చింపాంజీలు
4. కేవలం కోతులు
సమాధానం
B. ఎలుకలు, పావురాలు
Skinner conducted his main experiments using
1. cats and dogs
2. rats and pigeons
3. chimpanzees
4. monkeys only
సుల్తాన్ అనే చింపాంజీ ఎవరి ప్రయోగాలతో సంబంధం కలిగి ఉంది?
1. కోహ్లర్
2. వాట్సన్
3. స్కిన్నర్
4. థార్న్‌డైక్
సమాధానం
A. కోహ్లర్
Sultan, a chimpanzee, is associated with the experiments of
1. Kohler
2. Watson
3. Skinner
4. Thorndike
థార్న్‌డైక్ అభ్యసన సిద్ధాంతాన్ని ఇంకా ఏమని పిలుస్తారు?
1. క్రియాజనిత సిద్ధాంతం
2. గెస్టాల్ట్ సిద్ధాంతం
3. మానవతావాదం
4. సంయోజనవాదం (Connectionism)
సమాధానం
D. సంయోజనవాదం (Connectionism)
Thorndike's theory of learning is also called
1. operant theory
2. gestalt theory
3. humanism
4. connectionism
థార్న్‌డైక్ ప్రాథమిక నియమాలలో అత్యంత ముఖ్యమైనది
1. సంసిద్ధత నియమం
2. అభ్యాస నియమం
3. ఫల నియమం (Law of effect)
4. అనభ్యాస నియమం
సమాధానం
C. ఫల నియమం (Law of effect)
The most important of Thorndike's primary laws is the law of
1. readiness
2. exercise
3. effect
4. disuse
మొదట వేగంగా పెరిగి, తరువాత చదునుగా మారే అభ్యసన వక్రరేఖ
1. రేఖీయ వక్రరేఖ
2. ఋణ త్వరణ వక్రరేఖ
3. ధన త్వరణ వక్రరేఖ
4. జిగ్‌జాగ్ వక్రరేఖ
సమాధానం
B. ఋణ త్వరణ వక్రరేఖ
A learning curve that rises sharply at first and then flattens is a
1. linear curve
2. negative acceleration curve
3. positive acceleration curve
4. zigzag curve
అభ్యసన వక్రరేఖలో పురోగతి ఆగిపోయినట్లు కనిపించే చదునైన భాగాన్ని ఏమంటారు?
1. అభ్యసన స్తబ్దత (Plateau)
2. విలుప్తం
3. బంధం
4. శిఖరం
సమాధానం
A. అభ్యసన స్తబ్దత (Plateau)
A flat stretch in a learning curve where progress seems to stop is called a
1. plateau
2. extinction
3. bond
4. peak
క్రియాజనిత నిబంధనానికి మరో పేరు
1. అంతర్దృష్టి అభ్యసనం
2. గుప్త అభ్యసనం
3. సాధనాత్మక నిబంధనం (Instrumental conditioning)
4. శాస్త్రీయ నిబంధనం
సమాధానం
C. సాధనాత్మక నిబంధనం (Instrumental conditioning)
Operant conditioning is another name for
1. insight learning
2. latent learning
3. instrumental conditioning
4. classical conditioning
అనిబంధిత ఉద్దీపన (UCS) ఇవ్వడం ఆగిపోయినప్పుడు నిబంధిత ప్రతిస్పందన క్రమంగా మసకబారడం
1. విచక్షణ
2. ఆర్జనం
3. సామాన్యీకరణ
4. విలుప్తం
సమాధానం
D. విలుప్తం
Gradual fading of a conditioned response when the UCS is no longer given is
1. discrimination
2. acquisition
3. generalisation
4. extinction
విరామం తరువాత మసకబారిన నిబంధిత ప్రతిస్పందన అకస్మాత్తుగా తిరిగి రావడం
1. సామాన్యీకరణ
2. పునర్బలనం
3. రూపకల్పన (Shaping)
4. ఆకస్మిక పునరుద్ధరణ (Spontaneous recovery)
సమాధానం
D. ఆకస్మిక పునరుద్ధరణ (Spontaneous recovery)
The sudden return of a faded conditioned response after a rest is
1. generalisation
2. reinforcement
3. shaping
4. spontaneous recovery
క్రమబద్ధ అభ్యసనం (Programmed learning) ప్రధానంగా ఎవరి భావనలపై ఆధారపడి ఉంది?
1. కోహ్లర్
2. స్కిన్నర్
3. పావ్లోవ్
4. థార్న్‌డైక్
సమాధానం
B. స్కిన్నర్
Programmed learning is based mainly on the ideas of
1. Kohler
2. Skinner
3. Pavlov
4. Thorndike
ఒక పరిష్కారాన్ని అకస్మాత్తుగా 'అహా' అని అర్థం చేసుకోవడాన్ని ఏమంటారు?
1. అంతర్దృష్టి (Insight)
2. విలుప్తం
3. ప్రయత్న-దోష పద్ధతి
4. నిబంధనం
సమాధానం
A. అంతర్దృష్టి (Insight)
The sudden 'aha' understanding of a solution is called
1. insight
2. extinction
3. trial and error
4. conditioning
ఒక బాధాకరమైన సందర్శన తరువాత పిల్లవాడు ఇంజెక్షన్లకు భయపడతాడు, తరువాత ఏ డాక్టర్ తెల్ల కోటు చూసినా భయపడతాడు. ఇది దేనిని చూపుతుంది?
1. ప్రతికూల పునర్బలనం
2. ఆకస్మిక పునరుద్ధరణ
3. ఉద్దీపన సామాన్యీకరణ
4. విలుప్తం
సమాధానం
C. ఉద్దీపన సామాన్యీకరణ
A child fears injections after one painful visit and later fears the white coat of any doctor. This shows
1. negative reinforcement
2. spontaneous recovery
3. stimulus generalisation
4. extinction
సరైన పని చేసిన వెంటనే ఉపాధ్యాయుడు విద్యార్థికి నక్షత్రం ఇస్తాడు. ఇది దేనికి ఉదాహరణ?
1. సానుకూల పునర్బలనం
2. శిక్ష
3. విలుప్తం
4. ప్రతికూల పునర్బలనం
సమాధానం
A. సానుకూల పునర్బలనం
A teacher gives a star to a student immediately after correct work. This is an example of
1. positive reinforcement
2. punishment
3. extinction
4. negative reinforcement
తల్లిదండ్రులు తిట్టడం ఆపేలా ఒక విద్యార్థి కష్టపడి చదువుతాడు. తిట్టడం తొలగించబడుతుంది. ఇది
1. శాస్త్రీయ నిబంధనం
2. ప్రతికూల పునర్బలనం
3. సానుకూల పునర్బలనం
4. శిక్ష
సమాధానం
B. ప్రతికూల పునర్బలనం
A student studies hard so that the parent stops scolding. The scolding is removed. This is
1. classical conditioning
2. negative reinforcement
3. positive reinforcement
4. punishment
ఏ పునర్బలన షెడ్యూల్ అత్యంత దీర్ఘకాలం నిలిచే ప్రతిస్పందనను ఇస్తుంది?
1. స్థిర నిష్పత్తి
2. స్థిర వ్యవధి
3. నిరంతర పునర్బలనం
4. చలన నిష్పత్తి (Variable ratio)
సమాధానం
D. చలన నిష్పత్తి (Variable ratio)
Which schedule of reinforcement produces the most lasting response?
1. Fixed ratio
2. Fixed interval
3. Continuous reinforcement
4. Variable ratio
లక్ష్య ప్రవర్తనకు క్రమంగా దగ్గరయ్యే ప్రతి దశకు బహుమతి ఇవ్వడాన్ని ఏమంటారు?
1. సామాన్యీకరణ
2. అంతర్దృష్టి
3. రూపకల్పన (Shaping)
4. విలుప్తం
సమాధానం
C. రూపకల్పన (Shaping)
Rewarding successive approximations of a target behaviour is called
1. generalisation
2. insight
3. shaping
4. extinction
సరైన అక్షరాలకు 'b', 'd' అని చెప్పడం నేర్చుకునే విద్యార్థి దేని ద్వారా నేర్చుకున్నాడు?
1. విచక్షణ (Discrimination)
2. సామాన్యీకరణ
3. రూపకల్పన
4. విలుప్తం
సమాధానం
A. విచక్షణ (Discrimination)
A student who learns to say 'b' and 'd' for the right letters has learnt through
1. discrimination
2. generalisation
3. shaping
4. extinction
చాలా పనులకు ఎలాంటి సాధన సాధారణంగా మెరుగైన జ్ఞాపకాన్ని ఇస్తుంది?
1. విరామాలు లేని కేంద్రీకృత సాధన
2. చిన్న విరామాలతో కూడిన విభజిత సాధన
3. ఒక సుదీర్ఘ రాత్రి చదువు
4. పరీక్షలకు ముందు మాత్రమే సాధన
సమాధానం
B. చిన్న విరామాలతో కూడిన విభజిత సాధన
Which type of practice usually gives better retention for most tasks?
1. Massed practice without breaks
2. Distributed practice with short rests
3. One long night session
4. Practice only before exams
ఒక ఉపాధ్యాయుడు మొదట పువ్వు మొత్తం చిత్రాన్ని చూపించి, తరువాత భాగాలను వివరిస్తాడు. ఇది ఎవరి దృక్పథాన్ని అనుసరిస్తుంది?
1. థార్న్‌డైక్ సిద్ధాంతం
2. స్కిన్నర్ సిద్ధాంతం
3. పావ్లోవ్ సిద్ధాంతం
4. గెస్టాల్ట్ మనోవిజ్ఞానం
సమాధానం
D. గెస్టాల్ట్ మనోవిజ్ఞానం
A teacher first shows the whole diagram of a flower and then explains parts. This follows the view of
1. Thorndike's theory
2. Skinner's theory
3. Pavlov's theory
4. Gestalt psychology
ఉద్దీపన, ప్రతిస్పందనల మధ్య బంధం పునరావృతంతో బలపడుతుంది. ఇది థార్న్‌డైక్ ఏ నియమం?
1. సంసిద్ధత నియమం
2. ఫల నియమం
3. అభ్యాస నియమం
4. సాదృశ్య నియమం
సమాధానం
C. అభ్యాస నియమం
The bond between stimulus and response grows stronger with repetition. This is Thorndike's law of
1. readiness
2. effect
3. exercise
4. analogy
గాగ్నే క్రమంలో అత్యున్నత రకం అభ్యసనం
1. సంకేత అభ్యసనం
2. సమస్యా పరిష్కారం
3. శాబ్దిక సాహచర్యం
4. శృంఖల అభ్యసనం
సమాధానం
B. సమస్యా పరిష్కారం
In Gagne's order, the highest type of learning is
1. signal learning
2. problem solving
3. verbal association
4. chaining
టైప్ S నిబంధనం అనే పేరు దేనికి ఇవ్వబడింది?
1. ప్రయత్న-దోష పద్ధతి
2. అంతర్దృష్టి అభ్యసనం
3. క్రియాజనిత నిబంధనం
4. శాస్త్రీయ నిబంధనం
సమాధానం
D. శాస్త్రీయ నిబంధనం
Type S conditioning is the name given to
1. trial and error
2. insight learning
3. operant conditioning
4. classical conditioning
ప్రాథమిక పునర్బలకాలు అంటే
1. జైవిక అవసరాలను నేరుగా తీర్చేవి
2. సాహచర్యం ద్వారా నేర్చుకునేవి
3. మార్కులు, ప్రశంసలు
4. కేవలం సామాజిక బహుమతులు
సమాధానం
A. జైవిక అవసరాలను నేరుగా తీర్చేవి
Primary reinforcers are those that
1. satisfy biological needs directly
2. are learnt through association
3. are marks and praise
4. are only social rewards
అభ్యసనంగా పొరపాటుగా భావించబడేది దేని వల్ల కలిగే మార్పు?
1. సాధన
2. శిక్షణ
3. అలసట
4. అధ్యయనం
సమాధానం
C. అలసట
Wrongly regarded as learning is a change caused by
1. practice
2. training
3. fatigue
4. study
వోల్ఫ్‌గాంగ్ కోహ్లర్ కృషి ఏ మనోవిజ్ఞాన సంప్రదాయానికి చెందినది?
1. మానసిక విశ్లేషణ
2. మానవతావాదం
3. ప్రవర్తనావాదం
4. గెస్టాల్ట్ మనోవిజ్ఞానం
సమాధానం
D. గెస్టాల్ట్ మనోవిజ్ఞానం
Wolfgang Kohler's work belongs to the school of
1. psychoanalysis
2. humanism
3. behaviourism
4. Gestalt psychology
ఆప్యాయత, ఆహ్లాదకరమైన తరగతి గదిని సృష్టించి ఒక సబ్జెక్టుపై పిల్లవాడి భయాన్ని తొలగించడం ఎక్కువగా దేనితో సంబంధం కలిగి ఉంది?
1. క్రమబద్ధ అభ్యసనం
2. అంతర్దృష్టి అభ్యసనం
3. శాస్త్రీయ నిబంధనం
4. రూపకల్పన
సమాధానం
C. శాస్త్రీయ నిబంధనం
Removing a child's fear of a subject by creating a warm, pleasant classroom links mostly with
1. programmed learning
2. insight learning
3. classical conditioning
4. shaping
అభ్యాసకుడి సంసిద్ధతపై ఆధారపడే అభ్యసనాన్ని థార్న్‌డైక్ ఏ నియమం వివరిస్తుంది?
1. ఫల నియమం
2. సంసిద్ధత నియమం
3. అభ్యాస నియమం
4. అనభ్యాస నియమం
సమాధానం
B. సంసిద్ధత నియమం
Learning that depends on the learner's readiness is explained by Thorndike's law of
1. effect
2. readiness
3. exercise
4. disuse
ఒక ఉపాధ్యాయుడు తక్షణ ఫీడ్‌బ్యాక్‌తో తరచుగా చిన్న క్విజ్‌లు ఇస్తాడు. ఇది ప్రధానంగా ఎవరి భావనలను అన్వయిస్తోంది?
1. స్కిన్నర్
2. థార్న్‌డైక్ అనభ్యాస నియమం
3. పావ్లోవ్
4. కోహ్లర్
సమాధానం
A. స్కిన్నర్
A teacher gives frequent small quizzes with immediate feedback. This applies chiefly the ideas of
1. Skinner
2. Thorndike's law of disuse
3. Pavlov
4. Kohler
ఒక ఎలుక లివర్‌ను నొక్కి ప్రతిసారీ ఆహారం పొందుతుంది. లివర్ నొక్కడం పెరుగుతుంది. ఇది
1. శాస్త్రీయ నిబంధనం
2. క్రియాజనిత నిబంధనం
3. ముద్రణ (Imprinting)
4. అంతర్దృష్టి
సమాధానం
B. క్రియాజనిత నిబంధనం
A rat presses a lever and gets food each time. The lever press increases. This is
1. classical conditioning
2. operant conditioning
3. imprinting
4. insight
ప్రవచనాలు: 1. పావ్లోవ్ నిబంధనం రెండు ఉద్దీపనల జతపై ఆధారపడి ఉంటుంది. 2. శాస్త్రీయ నిబంధనంలో బహుమతి అభ్యాసకుడి ప్రతిస్పందనపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Statements: 1. Pavlov's conditioning is based on the pairing of two stimuli. 2. In classical conditioning the reward depends on the response of the learner.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
ప్రవచనాలు: 1. ప్రతికూల పునర్బలనం, శిక్ష ఒకటే. 2. సానుకూల పునర్బలనం ప్రవర్తనను పెంచుతుంది.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Statements: 1. Negative reinforcement and punishment are the same. 2. Positive reinforcement increases behaviour.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
ప్రవచనాలు: 1. అంతర్దృష్టి అభ్యసనంలో మొత్తం పరిస్థితిపై అకస్మాత్తుగా అవగాహన కలుగుతుంది. 2. కోహ్లర్ కృషి గుడ్డి ప్రయత్న-దోష పద్ధతికి మద్దతు ఇస్తుంది.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Statements: 1. Insight learning involves sudden understanding of the whole situation. 2. Kohler's work supports blind trial and error.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
ప్రవచనాలు: 1. అభ్యసన స్తబ్దత అభ్యసనం శాశ్వతంగా ముగిసిందని చూపుతుంది. 2. అలసట లేదా ఆసక్తి కోల్పోవడం వల్ల అభ్యసన స్తబ్దత ఏర్పడవచ్చు.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Statements: 1. A plateau shows permanent end of learning. 2. A plateau may occur because of fatigue or loss of interest.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
ప్రవచనాలు: 1. UCS లేకుండా CS ని పునరావృతం చేసినప్పుడు విలుప్తం సంభవిస్తుంది. 2. విలుప్తం తరువాత ఆకస్మిక పునరుద్ధరణ జరగవచ్చు.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
C. 1 మరియు 2 రెండూ
Statements: 1. Extinction occurs when the CS is repeated without the UCS. 2. Spontaneous recovery can follow extinction.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
ప్రవచనాలు: 1. థార్న్‌డైక్ తన ప్రయోగంలో పిల్లిని ఉపయోగించాడు. 2. స్కిన్నర్ సిద్ధాంతాన్ని సంయోజనవాదం అంటారు.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Statements: 1. Thorndike used a cat in his experiment. 2. Skinner's theory is called connectionism.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
ప్రవచనాలు: 1. చలన నిష్పత్తి షెడ్యూల్స్ బలహీన ప్రతిస్పందనలను ఇస్తాయి. 2. క్రమబద్ధ అభ్యసనం తక్షణ ఫీడ్‌బ్యాక్‌ను ఉపయోగిస్తుంది.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
B. 2 మాత్రమే
Statements: 1. Variable ratio schedules give weak responses. 2. Programmed learning uses immediate feedback.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
ప్రవచనాలు: 1. అభ్యసనానికి పరిపక్వత పునాదిగా అవసరం. 2. ప్రవర్తనలో ప్రతి మార్పు అభ్యసనమే.
1. 1 మాత్రమే
2. 2 మాత్రమే
3. 1 మరియు 2 రెండూ
4. 1 లేదా 2 కాదు
సమాధానం
A. 1 మాత్రమే
Statements: 1. Learning needs maturation as a base. 2. All behaviour change is learning.
1. 1 only
2. 2 only
3. Both 1 and 2
4. Neither 1 nor 2
ప్రయోగకర్తను జంతువుతో జతపరచండి: 1. పావ్లోవ్ 2. థార్న్‌డైక్ 3. కోహ్లర్
1. 1 పిల్లి, 2 కుక్క, 3 చింపాంజీ
2. 1 కుక్క, 2 చింపాంజీ, 3 పిల్లి
3. 1 చింపాంజీ, 2 పిల్లి, 3 కుక్క
4. 1 కుక్క, 2 పిల్లి, 3 చింపాంజీ
సమాధానం
D. 1 కుక్క, 2 పిల్లి, 3 చింపాంజీ
Match the experimenter with the animal: 1. Pavlov 2. Thorndike 3. Kohler
1. 1 cat, 2 dog, 3 chimpanzee
2. 1 dog, 2 chimpanzee, 3 cat
3. 1 chimpanzee, 2 cat, 3 dog
4. 1 dog, 2 cat, 3 chimpanzee
సిద్ధాంతాన్ని ముఖ్య పదంతో జతపరచండి: 1. పావ్లోవ్ 2. స్కిన్నర్ 3. థార్న్‌డైక్
1. 1 ఫల నియమం, 2 నిబంధిత ప్రతిస్పందన, 3 పునర్బలనం
2. 1 అంతర్దృష్టి, 2 పునర్బలనం, 3 రూపకల్పన
3. 1 పునర్బలనం, 2 ఫల నియమం, 3 నిబంధిత ప్రతిస్పందన
4. 1 నిబంధిత ప్రతిస్పందన, 2 పునర్బలనం, 3 ఫల నియమం
సమాధానం
D. 1 నిబంధిత ప్రతిస్పందన, 2 పునర్బలనం, 3 ఫల నియమం
Match the theory with the key term: 1. Pavlov 2. Skinner 3. Thorndike
1. 1 law of effect, 2 conditioned response, 3 reinforcement
2. 1 insight, 2 reinforcement, 3 shaping
3. 1 reinforcement, 2 law of effect, 3 conditioned response
4. 1 conditioned response, 2 reinforcement, 3 law of effect
వక్రరేఖను దాని లక్షణంతో జతపరచండి: 1. ఋణ త్వరణం 2. ధన త్వరణం 3. రేఖీయ
1. 1 స్థిర లాభం, 2 ప్రారంభంలో వేగవంతమైన లాభం, 3 ప్రారంభంలో నెమ్మదైన లాభం
2. 1 ప్రారంభంలో వేగవంతమైన లాభం, 2 స్థిర లాభం, 3 ప్రారంభంలో నెమ్మదైన లాభం
3. 1 ప్రారంభంలో వేగవంతమైన లాభం, 2 ప్రారంభంలో నెమ్మదైన లాభం, 3 స్థిర లాభం
4. 1 ప్రారంభంలో నెమ్మదైన లాభం, 2 ప్రారంభంలో వేగవంతమైన లాభం, 3 స్థిర లాభం
సమాధానం
C. 1 ప్రారంభంలో వేగవంతమైన లాభం, 2 ప్రారంభంలో నెమ్మదైన లాభం, 3 స్థిర లాభం
Match the curve with its feature: 1. Negative acceleration 2. Positive acceleration 3. Linear
1. 1 steady gain, 2 fast early gain, 3 slow early gain
2. 1 fast early gain, 2 steady gain, 3 slow early gain
3. 1 fast early gain, 2 slow early gain, 3 steady gain
4. 1 slow early gain, 2 fast early gain, 3 steady gain
షెడ్యూల్‌ను దాని నియమంతో జతపరచండి: 1. స్థిర నిష్పత్తి 2. స్థిర వ్యవధి 3. చలన నిష్పత్తి
1. 1 నిర్ణీత సమయం తరువాత బహుమతి, 2 యాదృచ్ఛిక సమయం తరువాత బహుమతి, 3 నిర్ణీత సంఖ్య తరువాత బహుమతి
2. 1 నిర్ణీత సమయం తరువాత బహుమతి, 2 నిర్ణీత సంఖ్య తరువాత బహుమతి, 3 యాదృచ్ఛిక సమయం తరువాత బహుమతి
3. 1 యాదృచ్ఛిక సంఖ్య తరువాత బహుమతి, 2 నిర్ణీత సమయం తరువాత బహుమతి, 3 నిర్ణీత సంఖ్య తరువాత బహుమతి
4. 1 నిర్ణీత సంఖ్యలో ప్రతిస్పందనల తరువాత బహుమతి, 2 నిర్ణీత సమయం తరువాత బహుమతి, 3 యాదృచ్ఛిక సంఖ్యలో ప్రతిస్పందనల తరువాత బహుమతి
సమాధానం
D. 1 నిర్ణీత సంఖ్యలో ప్రతిస్పందనల తరువాత బహుమతి, 2 నిర్ణీత సమయం తరువాత బహుమతి, 3 యాదృచ్ఛిక సంఖ్యలో ప్రతిస్పందనల తరువాత బహుమతి
Match the schedule with its rule: 1. Fixed ratio 2. Fixed interval 3. Variable ratio
1. 1 reward after set time, 2 reward after random time, 3 reward after set number
2. 1 reward after set time, 2 reward after set number, 3 reward after random time
3. 1 reward after random number, 2 reward after set time, 3 reward after set number
4. 1 reward after set number of responses, 2 reward after set time, 3 reward after random number of responses
అభ్యసన రకాన్ని ఉదాహరణతో జతపరచండి: 1. చాలక అభ్యసనం 2. భావనా అభ్యసనం 3. దృక్పథ అభ్యసనం
1. 1 ఈత కొట్టడం, 2 పెద్దల పట్ల గౌరవం, 3 క్షీరదం అంటే ఏమిటో తెలుసుకోవడం
2. 1 క్షీరదం అంటే ఏమిటో తెలుసుకోవడం, 2 ఈత కొట్టడం, 3 పెద్దల పట్ల గౌరవం
3. 1 ఈత కొట్టడం, 2 క్షీరదం అంటే ఏమిటో తెలుసుకోవడం, 3 పెద్దల పట్ల గౌరవం
4. 1 పెద్దల పట్ల గౌరవం, 2 ఈత కొట్టడం, 3 క్షీరదం అంటే ఏమిటో తెలుసుకోవడం
సమాధానం
C. 1 ఈత కొట్టడం, 2 క్షీరదం అంటే ఏమిటో తెలుసుకోవడం, 3 పెద్దల పట్ల గౌరవం
Match the type of learning with the example: 1. Motor learning 2. Concept learning 3. Attitude learning
1. 1 swimming, 2 respect for elders, 3 knowing what a mammal is
2. 1 knowing what a mammal is, 2 swimming, 3 respect for elders
3. 1 swimming, 2 knowing what a mammal is, 3 respect for elders
4. 1 respect for elders, 2 swimming, 3 knowing what a mammal is

Page 1 of 1

Finished reading?

Test yourself in 10 minutes

A free 10-question mini-mock on your exam's real pattern, with negative marking and an instant score. अपनी तैयारी 10 मिनट में जाँचें।

Take a free mini-mock →Topic-wise practice