ఆంధ్రప్రదేశ్ పేపర్లలో పర్యాటక, వారసత్వ ప్రశ్నలు ప్రయాణ సలహాల గురించి కావు. ఒక ప్రదేశాన్ని పటంలో చూపగలరా, అది ఏ రకం ప్రదేశమో చెప్పగలరా, దానికి లేని హోదాను ఆపాదించకుండా ఉంటారా అన్నదే పరీక్ష. ఒక కొండ ఆలయం కావచ్చు, బౌద్ధ విహారం కావచ్చు, లేదా చూసే స్థలం మాత్రమే కావచ్చు. ఒకే పేరు ఉన్న పట్టణంలో స్తూపం, ఆలయం, ఆధునిక రాజధాని ప్రణాళిక కలిసి ఉండవచ్చు.
ఈ పేజీ పూర్తి పుస్తకం AP Tourism, Temples and Heritage Sites ను పునశ్చరణ షీట్‌గా సంగ్రహిస్తుంది, తర్వాత తేదీలు, నిర్మాతలు, జిల్లా ఆధారాలు, ఉదాహరణలతో విస్తరిస్తుంది. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్ హబ్ లోనూ, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ పరీక్షలు 2026 ప్రణాళిక గైడ్‌లోనూ భాగం. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఇప్పుడు 28 జిల్లాలు ఉన్నాయి. చాలా కరపత్రాల్లో పాత జిల్లా పేర్లు ఇంకా ఉన్నాయి, కాబట్టి కింద ఉన్న ప్రతి జిల్లా పేరునూ ప్రస్తుత అధికారిక మూలాలతో సరిచూసుకోండి. కాలానుగుణ ప్రకటనల వద్ద తనిఖీ చేసిన నెల (అక్టోబర్ 2026) ఇచ్చాము. మూలాలు చివరలో ఉన్నాయి, ధృవీకరించలేని అంశాలతో సహా.
ఈ రచన వర్ణనాత్మకంగా ఉంటుంది. ఆలయాలను పరీక్ష అడిగే విధంగా వాటి దేవత, నిర్మాతలు, వాస్తుశైలి ద్వారా వివరించాము. ఏ ప్రదేశాన్నీ మరొకదానికన్నా ఉన్నతంగా చూపలేదు.
1. ప్రతి ప్రదేశాన్ని నాలుగు లక్షణాలతో నేర్చుకోండి
ప్రతి చోటుకూ దాని స్థానం, రకం, ముఖ్య అనుబంధం, ఒక జాగ్రత్త రాసుకోండి. రకం అన్నిటికన్నా ముఖ్యం: ఆలయం, స్తూపం, కోట, రాతిలో తొలిచిన గుహ, సహజ గుహ, చిత్తడి నేల లేదా సముద్ర తీరం. ఒక గోపురం ఫోటో చూసి ఇది ఏ రకమో చెప్పడం కష్టం. అలాగే మూడు రకాల వాదనలను వేరుగా ఉంచండి: ఒక ప్రదేశం సందర్శకులను ఆకర్షిస్తుంది, దానికి సాంస్కృతిక లేదా సహజ విలువ ఉంది, లేదా ఒక అధికారిక సంస్థ దానికి చట్టబద్ధ హోదా ఇచ్చింది. ప్రజాదరణ ఈ చట్టబద్ధ హోదాల్లో దేన్నీ నిరూపించదు.
ఒక చిన్న నమూనా ఉపయోగపడుతుంది. "ప్రదేశం, జిల్లా, రకం, అనుబంధం, జాగ్రత్త" అని ఐదు కాలమ్‌లు రాసి ప్రతి ప్రదేశానికి ఒక వరుస నింపండి. ఉండవల్లి: గుంటూరు జిల్లా, రాతి తొలిచిన గుహల సముదాయం, నాలుగు అంతస్తులు, పవళించిన విష్ణువు, దాన్ని స్తూపం అనకండి. బేలం: నంద్యాల జిల్లా, సహజ సున్నపురాయి గుహ, పొడవైన గుహ వ్యవస్థ, దాన్ని రాతి తొలిచినదిగా చెప్పకండి. రోజుకు పది నిమిషాలు ఇలాంటి వరుసలపై గడిపితే గంటసేపు మళ్లీ చదవడం కన్నా ఎక్కువ లాభం.
జిల్లా కాలమ్‌కు శ్రద్ధ అవసరం. 2022 పునర్వ్యవస్థీకరణ పాత జిల్లాలను విభజించింది. కాబట్టి పాత పుస్తకాల్లో "గుంటూరు" లేదా "తూర్పు గోదావరి" అని ఉన్న ప్రదేశం ఇప్పుడు కొత్త జిల్లాలో ఉండవచ్చు. అమరావతి స్తూపం, నాగార్జునకొండ పల్నాడు జిల్లాలో ఉన్నాయి. ద్రాక్షారామం డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లాలో, అన్నవరం కాకినాడ జిల్లాలో, లేపాక్షి శ్రీ సత్యసాయి జిల్లాలో ఉన్నాయి. శ్రీశైలం, అహోబిలం, మహానంది, బేలం నంద్యాల జిల్లాలో; కనకదుర్గ ఆలయం, కొండపల్లి కోట ఎన్టీఆర్ జిల్లాలో; తిరుమల, శ్రీకాళహస్తి, గుడిమల్లం, చంద్రగిరి, తలకోన తిరుపతి జిల్లాలో ఉన్నాయి.
2. బౌద్ధ ఆంధ్ర
పుస్తకం బౌద్ధ ప్రదేశాలను గుంపులుగా విభజిస్తుంది.
| గుంపు | ప్రదేశాలు | గుర్తు సూచన |
|---|---|---|
| ఉత్తర తీరం | సాలిహుండం (శ్రీకాకుళం), బొజ్జన్నకొండ, శంకరం (అనకాపల్లి ప్రాంతం) | తీరానికి ఈశాన్య చివర |
| విశాఖపట్నం కొండలు | తొట్లకొండ, బావికొండ | సముద్రానికి ఎదురుగా తీర కొండలు |
| కృష్ణా ప్రాంతం | అమరావతి మహాస్తూపం, నాగార్జునకొండ (రెండూ పల్నాడు జిల్లా) | నది, జలాశయ పరిసరం |
| గుండ్లకమ్మ పరీవాహకం | చందవరం (ప్రకాశం జిల్లా) | లోతట్టు నదీ కారిడార్ |
గుర్తుంచుకోవలసిన అంశాలు:
- అమరావతి మహాస్తూపం పల్నాడు జిల్లాలో కృష్ణా నది ఒడ్డున శిథిలమైన బౌద్ధ స్తూపం. ఇది క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం నుంచి సుమారు క్రీ.శ. 250 వరకు దశలవారీగా నిర్మించబడింది. క్రీ.శ. మొదటి శతాబ్దం నుంచి కొత్త శిల్ప ఫలకాలు చేర్చబడ్డాయి. 1797లో కొలిన్ మెకంజీ శిథిలాలను నమోదు చేశారు. ఇక్కడి శిల్పాలు ఇప్పుడు చెన్నై, లండన్ మ్యూజియాల్లోనూ, సైట్ మ్యూజియంలోనూ పంచబడి ఉన్నాయి. మథుర, గాంధార శైలులతో పాటు "అమరావతి శైలి" గురించి కళా చరిత్రకారులు చెబుతారు. స్తూపం భారత పురావస్తు సర్వేక్షణ (ASI) రక్షణలో ఉంది. అదే పట్టణం పేరు అమరేశ్వర శివాలయాన్ని (పంచారామ క్షేత్రాల్లో ఒకటి), ఆధునిక రాజధాని ప్రాంతాన్ని కూడా సూచిస్తుంది. కాబట్టి స్థలం పేరు తర్వాత ఉన్న నామవాచకాన్ని చదవండి.
- నాగార్జునకొండ ఒకప్పుడు ఇక్ష్వాకుల కాలపు విజయపురి, సుమారు క్రీ.శ. 3, 4 శతాబ్దాల్లో ప్రధాన బౌద్ధ కేంద్రం. నాగార్జున సాగర్ ఆనకట్ట చాలా భాగాన్ని ముంచేసింది. 1950లలో జరిగిన రక్షణ తవ్వకాల్లో స్మారక చిహ్నాలను ఎత్తైన ప్రదేశానికి తరలించారు. ఇప్పుడు ద్వీప మ్యూజియం, పునర్నిర్మిత కట్టడాలు దానికి ప్రతినిధులు. ఇది నాగార్జున సాగర్‌తో ముడిపడి ఉంది, శ్రీశైలంతో కాదు అని గుర్తుంచుకోండి. రెండు జలాశయాలను కలపకండి.
- తొట్లకొండ విశాఖపట్నానికి సుమారు 15 కి.మీ. దూరంలో ఉన్న కొండపై బౌద్ధ విహారం. ఇది సుమారు క్రీ.పూ. 2వ శతాబ్దం నుంచి క్రీ.శ. 2వ శతాబ్దం మధ్య వర్ధిల్లింది. భారత నౌకాదళం చేసిన సర్వేలో ఇది గుర్తించబడింది. రాష్ట్ర పురావస్తు శాఖ 1988 నుంచి 1993 మధ్య తవ్వకాలు చేసింది. శాతవాహన, రోమన్ నాణేలు, శాసనాలు దొరికాయి. రాతిలో తొలిచిన నీటి కొలను ఉంది.
- బావికొండ తొట్లకొండ దగ్గర ఉంది. దీని పేరు తెలుగులో "బావుల కొండ" అనే అర్థం ఇస్తుంది. ఇక్కడ అప్సిడల్ స్తూపం, మొక్కుబడి స్తూపాలు, అవశేష పేటిక దొరికిన బౌద్ధ సముదాయం ఉంది. తొట్లకొండ, బావికొండను కలపకండి. తొట్లకొండకు "కొలను", బావికొండకు "బావులు" అని చెప్పి వేరు చేయండి.
- సాలిహుండం శ్రీకాకుళం జిల్లాలో వంశధార నది ఒడ్డున ఉంది. ఇది 1919లో గుర్తించబడింది. ఇక్కడ నాలుగు స్తూపాలు ఉన్నాయి. సుమారు 2వ నుంచి 12వ శతాబ్దాల మధ్య అనేక బౌద్ధ సంప్రదాయాల దశలు కనిపిస్తాయి.
- బొజ్జన్నకొండ, లింగాలకొండ శంకరం దగ్గర పక్కపక్కనే ఉన్న రెండు కొండలు. ఇక్కడ రాతి తొలిచిన బౌద్ధ గుహలు, ఏకశిలా స్తూపాలు ఉన్నాయి. వీటి కాలం సుమారు 4వ నుంచి 9వ శతాబ్దాలుగా చెబుతారు, బౌద్ధంలోని మూడు దశల ఆనవాళ్లు ఉన్నాయి. పరీక్ష వాడుకలో శంకరం అంటే ఈ గుహల సముదాయమే.
- ఉండవల్లి రాతి తొలిచిన గుహల సముదాయం, కాబట్టి దాన్ని కేవలం స్తూపం అనకండి. ఇది విజయవాడ దగ్గర గుంటూరు జిల్లాలో ఉంది. నాలుగు అంతస్తుల ప్రధాన గుహ, రెండో అంతస్తులో సుమారు 5 మీటర్ల పొడవైన పవళించిన విష్ణు శిల్పం ఉన్నాయి. సాధారణంగా క్రీ.శ. 4, 5 శతాబ్దాలకు చెందినదిగా, విష్ణుకుండినుల కాలానికి ఆపాదిస్తారు. మూలాలు వివిధ సంప్రదాయాల వరుస వాడుకను వర్ణిస్తాయి. ఇది కేంద్ర రక్షిత స్మారకాల్లో ఒకటి.
- సింహాచలం విశాఖపట్నం దగ్గర నరసింహ ఆలయం, బౌద్ధ కొండ కాదు.
- తెలుగులో "కొండ" అంటే కొండ. ప్రతి "కొండ" బౌద్ధ ప్రదేశం కాదు.
రాష్ట్ర పర్యాటక విధానం 2024-29 బౌద్ధ సర్క్యూట్లను ప్రణాళికాబద్ధ థీమ్ సర్క్యూట్లలో ఒకటిగా పేర్కొంటుంది. అందులో సాలిహుండం, తొట్లకొండ, బొజ్జన్నకొండ, అమరావతి స్తూపం, ఉండవల్లి, నాగార్జునకొండ పేర్లు ఉన్నాయి. అది విధాన ఉద్దేశం, UNESCO జాబితా కాదు. ఈ విషయాన్ని హోదా పట్టికలో మళ్లీ చూస్తాము. విశాఖ, అనకాపల్లి ప్రాంతాల్లోని కొన్ని ప్రదేశాలకు UNESCO గుర్తింపు కోసం INTACH వంటి వారసత్వ సంస్థలు కోరినా, ఈ పేజీ కోసం తెరిచిన మూలాల ప్రకారం ఏ బౌద్ధ ప్రదేశమూ భారతదేశ UNESCO తాత్కాలిక జాబితాలో లేదు.
3. ప్రధాన ఆలయాలు
| ఆలయం | దేవత లేదా అనుబంధం | ఆధారం |
|---|---|---|
| తిరుమల | వేంకటేశ్వర స్వామి | శేషాచలం కొండలు, తిరుపతి జిల్లా |
| శ్రీకాళహస్తి | వాయు తత్త్వ శివుడు | స్వర్ణముఖి నది, తిరుపతి జిల్లా |
| గుడిమల్లం | పరశురామేశ్వర ఆలయం, ప్రాచీన లింగం | తిరుపతి దగ్గర |
| కనకదుర్గ, విజయవాడ | ఇంద్రకీలాద్రిపై దుర్గ | కృష్ణా కారిడార్, ఎన్టీఆర్ జిల్లా |
| సింహాచలం | వరాహ లక్ష్మీ నరసింహ | విశాఖపట్నం దగ్గర |
| అరసవల్లి | సూర్యనారాయణ | శ్రీకాకుళం; రథసప్తమితో ముడిపడింది |
| శ్రీకూర్మం | విష్ణువు కూర్మ రూపం | శ్రీకాకుళం |
| అన్నవరం | సత్యనారాయణ స్వామి | రత్నగిరి కొండ, కాకినాడ జిల్లా |
| ద్రాక్షారామం | భీమేశ్వరుడు, పంచారామ సంప్రదాయం | డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ |
| శ్రీశైలం | మల్లికార్జునుడు | నల్లమల కొండలు, కృష్ణా నది, నంద్యాల |
| అహోబిలం | నరసింహుడు, తొమ్మిది క్షేత్రాలు | నంద్యాల జిల్లా |
| మహానంది | నందితో ముడిపడిన శైవ క్షేత్రం | నంద్యాల జిల్లా |
| లేపాక్షి | వీరభద్రుడు, ఏకశిలా నంది | శ్రీ సత్యసాయి జిల్లా |
ఒకే జిల్లాలో వేర్వేరు సంప్రదాయాల ప్రదేశాలు ఎంత తరచుగా ఉంటాయో గమనించండి. ఉదాహరణకు శ్రీకాకుళంలో సూర్య దేవాలయం, కూర్మ క్షేత్రం, బౌద్ధ అవశేషాలు ఉన్నాయి. ఒకే జిల్లా అంటే ఒకే మతం లేదా ఒకే స్మారక రకం కాదు.
తిరుమల. ఆలయం శేషాచలం శ్రేణిలో భాగమైన తిరుమల కొండల్లో ఉంది. ఏడు శిఖరాలు సంప్రదాయంగా ఆదిశేషునితో ముడిపెట్టబడ్డాయి. ఇది ద్రావిడ శైలిలో ఉంది. నమోదైన తొలి విరాళం క్రీ.శ. 966లో ఒక పల్లవ రాణి ఇచ్చింది. చోళ, పాండ్య, ముఖ్యంగా విజయనగర రాజులు కానుకలు ఇచ్చారు. శ్రీకృష్ణదేవరాయలు గర్భగుడి పైకప్పుకు బంగారు తాపడం చేసి 1517లో తన విగ్రహాన్ని ఏర్పాటు చేసినట్లు నమోదులున్నాయి. ఇది వైఖానస ఆగమాన్ని అనుసరిస్తుంది, తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం నిర్వహణలో ఉంది. 108 దివ్యదేశాల్లో ఒకటిగా లెక్కిస్తారు. ప్రసాదమైన లడ్డుకు పోలిక మూలం ప్రకారం 2009లో GI నమోదు జరిగింది.
శ్రీకాళహస్తి. పంచభూత క్షేత్రాల్లో ఒకటి, వాయు తత్త్వానికి ప్రతీక. ఇది స్వర్ణముఖి నది ఒడ్డున ఉంది. 11వ శతాబ్దం నుంచి చోళులు పునరుద్ధరణలు చేశారని చెబుతారు. 1516లో శ్రీకృష్ణదేవరాయలు పెద్ద గోపురం నిర్మింపజేశారు. ఆ గోపురం 2010లో కూలిపోయింది. పునర్నిర్మించిన గోపురం 2017 జనవరిలో ప్రతిష్ఠించబడింది. ఇక్కడ రాహు, కేతు పూజలు ప్రసిద్ధి. స్వేచ్ఛా కలంకారీ శైలికి కూడా శ్రీకాళహస్తి నిలయం, అందువల్ల ఈ పేజీ సంస్కృతి పోస్టుతో ముడిపడుతుంది.
గుడిమల్లం. పరశురామేశ్వర ఆలయంలోని గుడిమల్లం లింగానికి క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం నుంచి క్రీ.శ. 2వ శతాబ్దం మధ్య వేర్వేరు కాలాలు చెబుతారు. కాల పరిధి విస్తృతంగా ఉన్నందున "అత్యంత పురాతనమైనది" అనే వాదనను అనిశ్చితంగా భావించండి. సురక్షిత వాక్యం: "ప్రాచీనమైన, విస్తృతంగా అధ్యయనం చేయబడిన లింగ శిల్పం".
కనకదుర్గ, విజయవాడ. కృష్ణా నది ఒడ్డున ఇంద్రకీలాద్రిపై ఉంది. కొండ పేరును పేర్కొనే 1229 నాటి తెలుగు శాసనం ఆరాధన ప్రాచీనతకు ఉదాహరణగా చెబుతారు. దసరా (నవరాత్రి) ప్రధాన ఉత్సవం, తెప్పోత్సవం దానితో ముడిపడి ఉంది.
సింహాచలం. ప్రధాన దేవత వరాహ నరసింహుడు, వరాహ, సింహ రూపాల కలయిక. నిర్మాణం తూర్పు గంగుల కాలానికి చెందినది. 13వ శతాబ్దంలో మొదటి నరసింగదేవునికి ఆపాదిస్తారు, ఆయన కుమారుడు మొదటి భానుదేవుడు క్రీ.శ. 1268లో ప్రతిష్ఠ చేశాడు. చోళులు, రెడ్డి రాజులు, గజపతులు, విజయనగర రాజుల విరాళాలు సుమారు 500 శాసనాల్లో నమోదై ఉన్నాయి. అక్షయ తృతీయ నాడు చందనోత్సవం జరుగుతుంది, ఆ రోజు విగ్రహంపై ఉన్న చందన పూత తొలగిస్తారు.
అరసవల్లి. శ్రీకాకుళంలోని సూర్యనారాయణ స్వామి ఆలయం, కళింగ రేఖా దేవుల శైలిలో ఉంది. 7వ శతాబ్దంలో స్థాపన అనే సంప్రదాయం ఉంది. మార్చి, అక్టోబర్‌లో సూర్యకిరణాలు దేవుని పాదాలపై పడతాయని చెబుతారు. ప్రస్తుత రూపం 18వ శతాబ్దంలో చాలా వరకు పునరుద్ధరించబడింది. రథసప్తమి ప్రధాన ఉత్సవం.
శ్రీకూర్మం. శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని కూర్మనాథ ఆలయం విష్ణువు తాబేలు రూపానికి అంకితం. ఇక్కడి శాసనాలు 11వ నుంచి 19వ శతాబ్దాల వరకు ఉన్నాయి. తూర్పు గంగులు, గజపతులు దాని చేర్పులతో ముడిపడ్డారు.
అన్నవరం. సత్యనారాయణ ఆలయం కాకినాడ జిల్లాలో పంపా లోయపై ఉన్న రత్నగిరి కొండపై ఉంది. సత్యనారాయణ వ్రతం దాని ప్రత్యేక ఆచారం. ఒక మూలం ప్రకారం 1891లో కట్టిన పూర్వ నిర్మాణం స్థానంలో 1930లలో రాతి ఆలయం నిర్మించబడింది.
ద్రాక్షారామం. భీమేశ్వర ఆలయం ఐదు పంచారామ క్షేత్రాల్లో ఒకటి: అమరారామం (అమరావతి), ద్రాక్షారామం, సోమారామం (భీమవరం), క్షీరారామం (పాలకొల్లు), కుమారారామం (సామర్లకోట). పరీక్ష నోట్స్ ఈ సమూహాన్ని తూర్పు చాళుక్య కాలంతో ముడిపెడతాయి. ఈ ఐదూ వేర్వేరు జిల్లాల్లో ఉన్నందున "పంచారామాలు ఒకే జిల్లా" అనేది తప్పు సులువు సూత్రం.
శ్రీశైలం. భ్రమరాంబతో కూడిన మల్లికార్జున ఆలయం నంద్యాల జిల్లాలో కృష్ణా నదిపై నల్లమల కొండల్లో ఉంది. ఇది జ్యోతిర్లింగ, శక్తిపీఠ సంప్రదాయాల్లో స్థానం పొందింది. శ్రీశైలం ఆనకట్ట, పులుల అభయారణ్యం పేరును పంచుకుంటాయి కానీ వేర్వేరు విషయాలు.
అహోబిలం. నల్లమల లోయలో (ఎగువ అహోబిలం) తొమ్మిది నరసింహ క్షేత్రాలు, దిగువ అహోబిలంలో ప్రహ్లాదవరద ఆలయం ఉన్నాయి. శ్రీకృష్ణదేవరాయలతో సహా విజయనగర పాలకులు దీన్ని ఆదరించారు.
మహానంది. నంద్యాల దగ్గర ఉన్న మహానందీశ్వర ఆలయం గర్భాలయంలోని నిత్య జలధారకు ప్రసిద్ధి. దీని మూలం 7వ శతాబ్దపు బాదామి చాళుక్యులతో, తర్వాత చేర్పులతో ముడిపడి ఉంది. దగ్గర్లో ఉన్న తొమ్మిది నంది క్షేత్రాలను నవనందులు అంటారు.
లేపాక్షి. వీరభద్ర ఆలయాన్ని అచ్యుతరాయల పాలనలో సోదరులు విరూపణ్ణ, వీరణ్ణ 16వ శతాబ్దపు మొదటి భాగంలో నిర్మించారు. ద్వితీయ మూలాలు సుమారు 1530 నుంచి 1540 మధ్య అని చెబుతాయి. ఒక అధికారిక పర్యాటక పేజీ నిర్మాణాన్ని తర్వాతి కాలంలో చెబుతుంది. కాబట్టి ఖచ్చితమైన సంవత్సరం విషయంలో జాగ్రత్తగా ఉండి "16వ శతాబ్దం, అచ్యుతరాయలు" మాత్రమే గుర్తుంచుకోండి. ఇక్కడ విజయనగర శైలి శిల్పాలు, "వేలాడే స్తంభం", ఇతిహాసాల నుంచి గీసిన కుడ్య చిత్రాలు, కొంచెం దూరంలో ఒకే గ్రానైట్ రాయిలో చెక్కిన పెద్ద నంది ఉన్నాయి. నంది కొలతలు వేర్వేరు మూలాల్లో వేర్వేరుగా ఉన్నాయి, అందుకే సంఖ్యను బట్టీ పట్టకండి. ఆలయం కేంద్ర రక్షిత స్మారకం.
4. కోటలు, గుహలు, సహజ ప్రదేశాలు
- చంద్రగిరి కోట (తిరుపతి జిల్లా): సుమారు 11వ శతాబ్దంలో నిర్మితమై, 14వ శతాబ్దంలో విజయనగర ఆధీనంలోకి వచ్చి, తర్వాతి విజయనగర రాజులు ఉపయోగించారు. రాజ మహల్ ఇప్పుడు ASI నిర్వహించే పురావస్తు మ్యూజియం. తర్వాత మద్రాసుగా మారిన ఫోర్ట్ సెయింట్ జార్జి భూమి మంజూరు పత్రాన్ని 1639లో విజయనగర రాజు శ్రీరంగ రాయలు ఇక్కడ సంతకం చేశారు.
- గండికోట (వైఎస్ఆర్ కడప): పెన్నా నది లోయపై కుడి ఒడ్డున ఉన్న కోట, "భారతదేశపు గ్రాండ్ కెన్యన్" అనే ముద్దుపేరు కలది. ఇక్కడ మాధవ, రంగనాథ ఆలయాలు, రెండు మినార్లతో మసీదు ఉన్నాయి. కళ్యాణి చాళుక్యులు, కాకతీయులు, పెమ్మసాని నాయకులు, గోల్కొండ సుల్తానులు క్రమంగా దీన్ని ఆధీనంలో ఉంచారు.
- కొండపల్లి కోట (ఎన్టీఆర్): 14వ శతాబ్దపు రెడ్డి కాలపు కోట, తర్వాత గజపతులు, బహమనీలు, విజయనగరం (1515లో శ్రీకృష్ణదేవరాయలు స్వాధీనం చేసుకున్నారు), గోల్కొండ, మొఘలులు, నిజాం, బ్రిటిష్ వారి ఆధీనంలో ఉంది. కొండపల్లి బొమ్మల పట్టణం కూడా. కోట ప్రశ్న, హస్తకళ ప్రశ్న వేర్వేరు.
- గుత్తి కోట (అనంతపురం జిల్లా): పశ్చిమ చాళుక్యులు, విజయనగర పాలకులు, తర్వాత 1775లో హైదర్ అలీ ముట్టడి వరకు దీన్ని ఉంచుకున్న మురారిరావు ఘోర్పడేతో ముడిపడిన కొండపై కోట. ఇది కేంద్ర రక్షిత స్మారకం.
- రాతి తొలిచిన గుహలు: ఉండవల్లి (గుంటూరు జిల్లా), మొగల్రాజపురం (విజయవాడలో ఐదు గుహ సమూహాలు). ఇవి మనుషులు తొలిచినవి. మొగల్రాజపురం శివునికి అంకితం, పండితులు దాన్ని 6వ నుంచి 7వ శతాబ్దాలకు (విష్ణుకుండిన లేదా తొలి తూర్పు చాళుక్య) ఆపాదిస్తారు. మూలాల్లో తేడాలున్నందున జవాబును విస్తృతంగా ఉంచండి.
- సహజ గుహలు: బేలం (నంద్యాల జిల్లా), బొర్రా (అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లా, అరకు). సుమారు 3.2 కి.మీ. నమోదైన పొడవు గల బేలం భారతదేశంలో రెండవ అతి పొడవైన గుహ వ్యవస్థగా వర్ణించబడింది. దీన్ని 1884లో రాబర్ట్ బ్రూస్ ఫూట్ శాస్త్రీయంగా వివరించారు, 1982 నుంచి 1984 వరకు జర్మన్ బృందం సర్వే చేసింది. 2002లో పర్యాటకానికి తెరిచారు. 2025 జూన్‌లో భారత భూగర్భ సర్వేక్షణ సంస్థ జియో-హెరిటేజ్ హోదా ఇచ్చినట్లు నివేదికలున్నాయి. అందుకే "అక్టోబర్ 2026 నాటికి" అన్న తనిఖీ ముఖ్యం. సముద్ర మట్టానికి సుమారు 705 మీటర్ల ఎత్తున అరకు కొండల్లో ఉన్న బొర్రా సున్నపురాయి గుహ. సందర్శకుల కోసం వెలుతురు, నడక మార్గాలు ఉన్నంత మాత్రాన సహజ గుహ మానవ నిర్మితం కాదు.
- కొండలు, తీరం: ఈశాన్య కొండల్లో అరకు లోయ (కాఫీ, గిరిజన మ్యూజియం, కొత్తవలస-కిరండల్ రైలు మార్గం); విశాఖపట్నం రుషికొండ బీచ్, కైలాసగిరి వీక్షణ స్థలం.
- చిత్తడి నేలలు: కోరింగ కాకినాడ దగ్గర మడ అడవుల అభయారణ్యం (1978లో స్థాపించబడి భారతదేశంలో మూడవ అతి పెద్ద మడ అడవుల విస్తీర్ణంగా వర్ణించబడింది); కొల్లేరు కృష్ణా, గోదావరి డెల్టాల మధ్య మంచినీటి సరస్సు, 1999 నుంచి వన్యప్రాణి అభయారణ్యం, 2002 నుంచి రామ్‌సర్ ప్రదేశం; పులికాట్ భారతదేశంలో రెండవ అతి పెద్ద ఉప్పునీటి లగూన్, ఆంధ్రప్రదేశ్, తమిళనాడుల్లో విస్తరించి ఎక్కువ భాగం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉంది, శ్రీహరికోట అడ్డుదీవి దాన్ని సముద్రం నుంచి వేరు చేస్తుంది.
- దక్షిణ ప్రకృతి: రాష్ట్రంలో అతి ఎత్తైన జలపాతం తలకోన (సుమారు 82 మీటర్లు), శేషాచలం కొండల్లో శ్రీ వేంకటేశ్వర జాతీయ ఉద్యానవనంలో. గోదావరి లోయపై పాపికొండల జాతీయ ఉద్యానవనం పోలవరం, ఏలూరు జిల్లాల్లో విస్తరించింది.
5. మార్కులను నిర్ణయించే హోదా పదాలు
| పదం | అర్థం | ఆంధ్ర ఉదాహరణ |
|---|---|---|
| ASI రక్షిత స్మారకం | పురావస్తు ప్రదేశాల కేంద్ర చట్టబద్ధ జాబితా | అమరావతి శిథిల స్తూపం, ఉండవల్లి, లేపాక్షి |
| UNESCO తాత్కాలిక జాబితా | భవిష్యత్తులో నామినేషన్‌కు అవకాశం, నమోదు కాదు | లేపాక్షి వీరభద్ర ఆలయం, ఏకశిలా నంది |
| వన్యప్రాణి అభయారణ్యం | పర్యావరణ చట్టం కింద ప్రకటించబడింది | కోరింగ |
| రామ్‌సర్ ప్రదేశం | రామ్‌సర్ ఒప్పందం కింద జాబితా చేసిన చిత్తడి నేల | కొల్లేరు (2002) |
| GI | భౌగోళికంగా ముడిపడిన ఉత్పత్తికి రక్షణ | కొండపల్లి బొమ్మలు |
| పర్యాటక సర్క్యూట్ | ఆకర్షణల మధ్య ప్రణాళికా లేదా మార్కెటింగ్ అనుసంధానం | AP పర్యాటక విధానం 2024-2029 బౌద్ధ సర్క్యూట్లు |
లేపాక్షి వీరభద్ర ఆలయం, ఏకశిలా నందిని భారతదేశం 2022 ఫిబ్రవరి 17న UNESCO తాత్కాలిక జాబితాకు సమర్పించింది (పరిశీలించిన UNESCO జాబితా సారాంశం ప్రకారం; UNESCO పేజీ ఈ సెషన్‌లో తెరవడం సాధ్యం కాలేదు). తాత్కాలిక జాబితాలో చేర్చడం నామినేషన్‌కు ముందు తొలి అడుగు మాత్రమే, అది నమోదు కాదు. అక్టోబర్ 2026 నాటికి తనిఖీ చేసిన మూలాల్లో లేపాక్షి ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశంగా నమోదైనట్లు ఎక్కడా లేదు, కాబట్టి "ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం" అన్న మాట తప్పు.
ఒక సర్క్యూట్‌ను పేర్కొనే విధానం అధికారిక ప్రాధాన్యతను చూపుతుంది, ప్రతి లింక్ ఈ రోజు తెరిచి ఉందని కాదు.
6. మూడు అధ్యయన మార్గాలు
పుస్తకం జ్ఞాపకం కోసం మూడు సర్క్యూట్లు బోధిస్తుంది. అవి ప్రయాణ ప్రణాళిక కోసం కాక, ప్రదేశాలను గుర్తుంచుకోవడానికి సమూహపరుస్తాయి.
| మార్గం | ఆగే చోట్లు | ప్రదేశ రకాల క్రమం |
|---|---|---|
| ఈశాన్యం | అరసవల్లి, శ్రీకూర్మం, సాలిహుండం, బొజ్జన్నకొండ, శంకరం, తొట్లకొండ, సింహాచలం, బొర్రా, అరకు | సూర్య ఆలయం, కూర్మ క్షేత్రం, బౌద్ధ అవశేషాలు, బౌద్ధ అవశేషాలు, బౌద్ధ కొండ, నరసింహ క్షేత్రం, సహజ గుహ, కొండ లోయ |
| కృష్ణా నుంచి గోదావరి | నాగార్జునకొండ, అమరావతి, విజయవాడ, అన్నవరం, ద్రాక్షారామం, కోరింగ | పురావస్తు ప్రదేశం, స్తూపం, ఆలయం, క్షేత్రం, క్షేత్రం, క్షేత్రం, మడ అభయారణ్యం |
| దక్షిణం, రాయలసీమ | తిరుమల, శ్రీకాళహస్తి, గుడిమల్లం, చంద్రగిరి, పులికాట్, తలకోన, లేపాక్షి, గండికోట, బేలం | క్షేత్రం, క్షేత్రం, పురావస్తు ఆలయం, కోట, మ్యూజియం, లగూన్, జలపాతం, ఆలయ శిల్పం, లోయ, కోట, సహజ గుహ |
మొండి ఎంపికలను తేల్చడానికి నది లేదా దృశ్య సూచన వాడండి: స్వర్ణముఖి శ్రీకాళహస్తిని, పెన్నా లోయ గండికోటను, ఏకశిలా నంది లేపాక్షిని, కృష్ణా జలాశయ ద్వీపం నాగార్జునకొండను సూచిస్తాయి. ప్రతి జవాబులో ముందు ప్రదేశ రకాన్ని, తర్వాత స్థానాన్ని చెప్పండి.
ఎంపికలను తగ్గించే ఉదాహరణ. ప్రశ్న: "పవళించిన విష్ణువుతో రాతి తొలిచిన గుహల సముదాయం ఏది?" ఎంపికలు: బేలం, ఉండవల్లి, బొర్రా, తొట్లకొండ. బేలం, బొర్రా సహజ గుహలు, తొట్లకొండ బౌద్ధ కొండ. ఉండవల్లి మిగులుతుంది. పద్ధతి: పేరుకు ముందు రకాన్ని అడగడం.
రెండో ఉదాహరణ. "ఇక్ష్వాకుల కాలపు ప్రధాన నివాసంగా ఉండి కొంత భాగం నీటిలో మునిగిన బౌద్ధ ప్రదేశం ఏది?" సాలిహుండం వంశధార ఒడ్డున కొండపై ఉంది, తొట్లకొండ సముద్రతీర కొండ, బావికొండ బావుల కొండ. ఇక్ష్వాకులు, జలాశయం రెండు సూచనలకూ సరిపోయేది నాగార్జునకొండ మాత్రమే.
తీర్థయాత్రా క్షేత్రాలు ఒక ఆచరణాత్మక అలవాటును కూడా నేర్పుతాయి. తిరుమల, సింహాచలం కొండ మార్గాల్లో ఉన్నాయి, విజయవాడ క్షేత్రం నది వంతెనల పక్కన ఉంది, శ్రీశైలానికి అటవీ కొండ మార్గం గుండా వెళ్లాలి. సాంస్కృతిక జ్ఞానం జనం ఎందుకు చేరతారో వివరిస్తుంది, కానీ ఏర్పాట్లను తేదీతో కూడిన ఆలయ లేదా జిల్లా ప్రకటనలే నిర్ణయిస్తాయి.
మూడో ఉదాహరణ. "శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని కింది వాటిలో ఏది విష్ణువు తాబేలు రూపానికి అంకితం?" ఎంపికలు: అరసవల్లి, శ్రీకూర్మం, సాలిహుండం, సింహాచలం. అరసవల్లి సూర్యుడికి, సాలిహుండం బౌద్ధ ప్రదేశం, సింహాచలం విశాఖపట్నం జిల్లాలోని నరసింహ ఆలయం. కాబట్టి శ్రీకూర్మం సరైన జవాబు. ఇక్కడ రెండు దశల పద్ధతి పనిచేస్తుంది: ముందు దేవత లేదా ప్రదేశ రకాన్ని తేల్చండి, తర్వాత జిల్లాను సరిపోల్చండి.
వాస్తు శైలి సూచనలు. ఆలయ ప్రశ్నల్లో శైలి సూచన కూడా ఉపయోగపడుతుంది. తిరుమల, శ్రీకాళహస్తి, కనకదుర్గ ఆలయాలను సాధారణంగా ద్రావిడ శైలిగా వర్ణిస్తారు. సింహాచలం కళింగ, ద్రావిడ, తూర్పు చాళుక్య శైలుల కలయికగా వర్ణించబడింది. అరసవల్లిలో కళింగ వాస్తులోని రేఖా దేవుల శైలి కనిపిస్తుంది. లేపాక్షి విజయనగర శిల్ప, చిత్రకళా సంప్రదాయానికి ఉదాహరణగా చెబుతారు. ఉండవల్లి, మొగల్రాజపురం గుహలు రాతిని తొలిచి చేసిన వాస్తు. ఈ శైలి పదాలను బట్టీ పట్టాల్సిన అవసరం లేదు. ఏ రాజవంశం కాలంలో ఏ ప్రాంతంలో అవి కట్టబడ్డాయో గుర్తుంచుకుంటే శైలి పదం దానంతట అదే గుర్తుకు వస్తుంది. ఉదాహరణకు తూర్పు గంగుల కాలం అంటే సింహాచలం, శ్రీకూర్మం చేర్పులు; విజయనగర కాలం అంటే లేపాక్షి, చంద్రగిరి, తిరుమల కానుకలు; విష్ణుకుండిన కాలం అంటే ఉండవల్లి, మొగల్రాజపురం గుహలు.
నీటి వనరుల పోలిక. కొల్లేరు, పులికాట్, కోరింగ మూడూ నీటి ప్రదేశాలు కానీ వాటి స్వభావం వేరు. కొల్లేరు డెల్టాల మధ్య లోతు తక్కువ మంచినీటి సరస్సు, వలస పక్షులకు ప్రసిద్ధి. పులికాట్ సముద్రంతో కలిసే ఉప్పునీటి లగూన్, ఫ్లెమింగోలు ప్రసిద్ధి. కోరింగ గోదావరి ముఖద్వారంలోని మడ అడవులు. పరీక్షలో "మంచినీరు", "ఉప్పునీరు", "మడ అడవి" అనే మూడు పదాల్లో ఒకటి ఇచ్చి ప్రదేశం అడుగుతారు. ఈ మూడు పదాలను ప్రతి ప్రదేశంతో జతచేసి గుర్తుంచుకోండి.
పరీక్షల్లో వచ్చే సాధారణ ఉచ్చులు
- తాత్కాలికం, నమోదు: లేపాక్షి భారతదేశ తాత్కాలిక జాబితాలో ఉంది, దాన్ని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశం అనడం తప్పు.
- సహజం, రాతి తొలిచినది: బేలం, బొర్రా సహజమైనవి; ఉండవల్లి, మొగల్రాజపురం తొలిచినవి.
- పాత జిల్లా పేర్లు: లేపాక్షి పాత పుస్తకాల్లో అనంతపురం, ఇప్పుడు శ్రీ సత్యసాయి; ద్రాక్షారామం పాత పేజీల్లో తూర్పు గోదావరి, ఇప్పుడు కోనసీమ; అమరావతి స్తూపం, నాగార్జునకొండ పాత పుస్తకాల్లో గుంటూరు లేదా కృష్ణా, ఇప్పుడు పల్నాడు.
- పేర్ల ఢీకొనడం: అమరావతి స్తూపం, అమరేశ్వర ఆలయం, రాజధాని ప్రాంతం మూడు వేర్వేరు; అలాగే శ్రీశైలం ఆలయం, ఆనకట్ట; నాగార్జునకొండ, జలాశయం.
- అతిశయోక్తులు: "అతి పురాతన", "ఏకైక", "అతి ఎత్తైన" అనే మాటలకు రుజువైన పోలిక కావాలి. గుడిమల్లం లింగం, గండికోట ముద్దుపేరు విషయంలో జాగ్రత్త.
- పక్కపక్క మార్పులు: శ్రీకూర్మం, అరసవల్లి; సింహాచలం, తొట్లకొండ; తిరుమల, శ్రీకాళహస్తి.
- విధానం, వాస్తవం: ప్రతిపాదిత సర్క్యూట్ తెరిచిన సేవ కాదు.
- చిత్తడి నేల లేబుల్స్: కొల్లేరు మంచినీరు, పులికాట్ ఉప్పునీరు, కోరింగ మడ అడవులు.
పరీక్షల కోసం ముఖ్య వాస్తవాలు
- లేపాక్షి: వీరభద్ర ఆలయం, అచ్యుతరాయల పాలన, విరూపణ్ణ, వీరణ్ణ; UNESCO తాత్కాలిక జాబితా, 2022 ఫిబ్రవరి 17న సమర్పణ.
- అమరావతి స్తూపం: పల్నాడు జిల్లా, ASI రక్షణ, క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం నుంచి సుమారు క్రీ.శ. 250 వరకు దశలు.
- నాగార్జునకొండ: ఇక్ష్వాకుల కాలపు విజయపురి, నాగార్జున సాగర్‌లో మునక; పల్నాడు జిల్లాలో ద్వీప మ్యూజియం.
- తొట్లకొండలో తవ్వకాలు 1988 నుంచి 1993; బావికొండ బావుల కొండ.
- ఉండవల్లి: నాలుగు అంతస్తులు, పవళించిన విష్ణువు, గుంటూరు జిల్లా, రాతి తొలిచినది.
- పంచారామాలు: అమరారామం, ద్రాక్షారామం, సోమారామం, క్షీరారామం, కుమారారామం.
- సింహాచలం: వరాహ లక్ష్మీ నరసింహ; క్రీ.శ. 1268లో ప్రతిష్ఠ; అక్షయ తృతీయ నాడు చందనోత్సవం.
- శ్రీకాళహస్తి: వాయు తత్త్వం; 1516 గోపురం 2010లో కూలింది, 2017 జనవరిలో పునఃప్రతిష్ఠ.
- కొల్లేరు: రామ్‌సర్ 2002, అభయారణ్యం 1999; కోరింగ అభయారణ్యం 1978; పులికాట్ పక్షి అభయారణ్యం (ఆంధ్ర భాగం) 1976 సెప్టెంబర్.
- తలకోన రాష్ట్రంలో అతి ఎత్తైన జలపాతం (సుమారు 82 మీటర్లు).
7 రోజుల్లో ఎలా పునశ్చరణ చేయాలి
- మొదటి రోజు: బౌద్ధ గుంపులు; ఈశాన్యం నుంచి నైరుతి క్రమాన్ని గీయండి.
- రెండో రోజు: ఆలయ పట్టిక; దేవత, ఆధారాన్ని బిగ్గరగా చెప్పండి.
- మూడో రోజు: కోటలు, గుహలు; సహజమైనవి, తొలిచినవి వేరు చేయండి.
- నాలుగో రోజు: చిత్తడి నేలలు, అరకు, విశాఖపట్నం, దక్షిణ ప్రకృతి ప్రదేశాలు.
- ఐదో రోజు: హోదా పట్టిక, పేర్ల ఢీకొనే జాబితా.
- ఆరో రోజు: ఈశాన్య, కృష్ణా-గోదావరి, దక్షిణ మార్గాలకు ఖాళీ పటం సాధన.
- ఏడో రోజు: ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు, మాక్ టెస్ట్ పేజీ లో సమయం పెట్టి పేపర్; తప్పులను రకం వారీగా మళ్లీ చేయండి.
పది ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు
1. ఈ పుస్తకంలో భారతదేశ UNESCO తాత్కాలిక జాబితాలో ఉన్న ప్రదేశం ఏది? (A) గండికోట (B) లేపాక్షి వీరభద్ర ఆలయం, ఏకశిలా నంది (C) బొర్రా గుహలు (D) సింహాచలం సమాధానం: B. తాత్కాలికం అంటే నమోదు కాదు.
2. మనుషులు తొలిచిన రాతి గుహ ఏది? (A) బేలం (B) బొర్రా (C) ఉండవల్లి (D) కోరింగ సమాధానం: C.
3. శ్రీకూర్మం విష్ణువు ఏ రూపంతో ముడిపడి ఉంది? (A) నరసింహ (B) కూర్మ (C) సూర్య (D) సత్యనారాయణ సమాధానం: B. అరసవల్లి సూర్య దేవాలయం.
4. పులికాట్‌ను ఉత్తమంగా వర్ణించేది ఏది? (A) డెల్టాలోని మంచినీటి సరస్సు (B) మడ అభయారణ్యం (C) ఆంధ్రప్రదేశ్, తమిళనాడుల్లో విస్తరించిన ఉప్పునీటి లగూన్ (D) జలాశయం సమాధానం: C. కొల్లేరు మంచినీటి సరస్సు; కోరింగ మడ అభయారణ్యం.
5. ద్రాక్షారామం ప్రస్తుతం ఏ జిల్లాలో ఉంది? (A) తూర్పు గోదావరి (B) డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ (C) కాకినాడ (D) ఏలూరు సమాధానం: B. పాత పేజీల్లో ఇంకా తూర్పు గోదావరి అని ఉండవచ్చు.
6. అమరావతి మహాస్తూపం ప్రస్తుతం ఏ జిల్లాలో ఉంది? (A) పల్నాడు (B) అనకాపల్లి (C) నంద్యాల (D) తిరుపతి సమాధానం: A.
7. ఏడాదికి ఒకసారి విగ్రహంపై చందన పూత తొలగించే చందనోత్సవం ఏ ఆలయంలో జరుగుతుంది? (A) శ్రీకూర్మం (B) సింహాచలం (C) అన్నవరం (D) అహోబిలం సమాధానం: B. ఇది అక్షయ తృతీయ నాడు జరుగుతుంది.
8. కింది వాటిలో పంచారామ క్షేత్రాల్లో ఒకటి ఏది? (A) మహానంది (B) శ్రీశైలం (C) ద్రాక్షారామం (D) అహోబిలం సమాధానం: C.
9. నంద్యాల జిల్లాలోని సహజ సున్నపురాయి గుహ వ్యవస్థ ఏది? (A) బేలం (B) ఉండవల్లి (C) మొగల్రాజపురం (D) బొజ్జన్నకొండ సమాధానం: A.
10. కొల్లేరు సరస్సు ఏ సంవత్సరంలో రామ్‌సర్ ప్రదేశంగా ప్రకటించబడింది? (A) 1978 (B) 1999 (C) 2002 (D) 2017 సమాధానం: C. 1999లో అది వన్యప్రాణి అభయారణ్యంగా మారింది.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏదైనా ప్రదేశం UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశమా? ఈ పేజీ కోసం తనిఖీ చేసిన మూలాల ప్రకారం (అక్టోబర్ 2026 నాటికి) లేపాక్షి 2022లో సమర్పించిన భారతదేశ తాత్కాలిక జాబితాలో ఉంది, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఏ ప్రదేశమూ నమోదైనట్లు కనిపించలేదు. తర్వాత మార్పు ఉంటే UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ కేంద్ర జాబితా చూడండి.
తాత్కాలిక జాబితా, నమోదు మధ్య తేడా ఏమిటి? తాత్కాలిక జాబితాలోని ప్రదేశాలను ఒక దేశం తర్వాత నామినేట్ చేయవచ్చు. సంపూర్ణ నామినేషన్‌ను మదింపు చేసి ఆమోదించిన తర్వాతే నమోదు జరుగుతుంది.
ప్రశ్నలో స్తూపాన్ని, రాతి గుహను ఎలా వేరు చేయాలి? స్తూపం నిర్మించిన దిబ్బ, తరచుగా చుట్టూ రెయిలింగ్‌తో ఉంటుంది. రాతి తొలిచిన గుహ కొండ నుంచి తవ్వినది. అమరావతి, సాలిహుండంలో స్తూపాలు ఉన్నాయి. ఉండవల్లి, బొజ్జన్నకొండలో రాతి తొలిచిన భాగాలు ఉన్నాయి.
ఏ జిల్లా పేర్లు వాడాలి? ప్రస్తుత 28 జిల్లాలు. ప్రతి ప్రశ్న అనుసరించే తేదీని లేదా పటాన్ని చదవండి, ఎందుకంటే పాత పేర్లు పాఠ్యపుస్తకాల్లో ఇంకా కనిపిస్తాయి.
పంచారామ క్షేత్రాలు ఒకే జిల్లాలో ఉన్నాయా? కాదు. ఐదూ అనేక జిల్లాల్లో విస్తరించాయి. ద్రాక్షారామం కోనసీమలో, అమరారామం పల్నాడులోని అమరావతిలో ఉన్నాయి.
AP పర్యాటక విధానం 2024-29 తెరిచి ఉన్న ఆకర్షణల జాబితానా? కాదు. ఇది ప్రాధాన్యతలను, బౌద్ధ, ఆలయ సర్క్యూట్ల వంటి ప్రణాళికా థీమ్ సర్క్యూట్లను తెలియజేస్తుంది. ఏవి పని చేస్తున్నాయో తాజా ప్రకటన చూడండి.
"అతి పురాతన", "అతి పెద్ద" అనే వాదనలను ఎలా చూడాలి? ఎంపిక పోలికను ఉదహరిస్తే తప్ప వాటిని సురక్షితం కాదనుకోండి. గుడిమల్లం లింగం కాలం, లేపాక్షి నంది పరిమాణం వేర్వేరు మూలాల్లో వేర్వేరుగా ఉన్నాయి.
తర్వాత ఏం చదవాలి
ఆలయాలు, హస్తకళలు కలిసి ఉంటాయి. కాబట్టి ఆంధ్ర సంస్కృతి: పండుగలు, కళలు, నృత్యాలు తో కొనసాగించండి. రాజవంశాల నేపథ్యం కోసం తొలి బౌద్ధ, తూర్పు చాళుక్య ప్రదేశాల కోసం శాతవాహనుల నుంచి తూర్పు చాళుక్యుల వరకు, లేపాక్షి, చంద్రగిరి, గండికోట కోసం కాకతీయుల నుంచి విజయనగరం, కుతుబ్ షాహీల వరకు, సాహిత్య కోణం కోసం తెలుగు భాష, సాహిత్యం చదవండి. ప్రతి ప్రదేశం జిల్లా ఆధారం కోసం 28 జిల్లాల ఫ్యాక్ట్ షీట్ చూడండి. ఈ పేజీకి ఆంగ్ల జంట ఇక్కడ ఉంది.
ఆలయ షెడ్యూళ్లు, సర్క్యూట్లు, జిల్లా పేర్లు మారుతాయి. కాబట్టి కాలానుగుణ అంశాలను అధికారిక ప్రకటనలతో సరిచూసుకోండి. పూర్తి 44 అధ్యాయాలు, మూడు ప్రదేశ పటాలు, 60 వివరణాత్మక ప్రశ్నల కోసం పుస్తకం AP Tourism, Temples and Heritage Sites తెరవండి. సాధన కోసం pareeksha.in లో 10 Lakh+ MCQs, 100+ Exams, 5,000+ Full-Length Mocks అందుబాటులో ఉన్నాయి.
మూలాలు మరియు ధృవీకరణ
ఈ తనిఖీలో తెరిచిన పేజీలు (అధికారికమైనవి ముందు):
- కేంద్ర పర్యాటక మంత్రిత్వ శాఖ, Incredible India: లేపాక్షి ఆలయ పేజీ (నిర్మాతలు, ASI రక్షిత హోదా, జిల్లా).
- పోలిక కోసం (ప్రాథమిక మూలాలు కావు): Wikipedia పేజీలు: అమరావతి స్తూపం, ఉండవల్లి గుహలు, బేలం గుహలు, బొర్రా గుహలు, నాగార్జునకొండ, తొట్లకొండ, బావికొండ, బొజ్జన్నకొండ, సాలిహుండం, మొగల్రాజపురం గుహలు, శ్రీశైలం, శ్రీశైలం ఆనకట్ట, తిరుమల వేంకటేశ్వర ఆలయం, సింహాచలం, శ్రీకూర్మం, అరసవల్లి, ద్రాక్షారామం, కనకదుర్గ ఆలయం, శ్రీకాళహస్తి, గుడిమల్లం, అహోబిలం, మహానంది, అన్నవరం, గండికోట, చంద్రగిరి కోట (ఆంధ్రప్రదేశ్), కొండపల్లి కోట, గుత్తి కోట, కోరింగ వన్యప్రాణి అభయారణ్యం, కొల్లేరు సరస్సు, పులికాట్ సరస్సు, తలకోన, పాపికొండలు, అరకు వ్యాలీ, రుషికొండ బీచ్, లేపాక్షి వీరభద్ర ఆలయం.
నేరుగా ధృవీకరించలేనివి: UNESCO ప్రపంచ వారసత్వ కేంద్రం, ASI, AP పర్యాటక విధానం PDFలు తెరవడం సాధ్యం కాలేదు (ప్రవేశం నిరాకరణ లేదా కనిపించలేదు). లేపాక్షి తాత్కాలిక జాబితా సమర్పణ తేదీ (2022 ఫిబ్రవరి 17), పర్యాటక విధానం 2024-29లో పేర్కొన్న బౌద్ధ సర్క్యూట్లు ఆ అధికారిక పత్రాల శోధన సారాంశాల నుంచి తీసుకున్నాము, పేజీల నుంచి కాదు. లేపాక్షి కాకుండా ఇతర ప్రదేశాల (ఉదాహరణకు ఉండవల్లి, గండికోట, మొగల్రాజపురం, గుత్తి, అమరావతి) ASI రక్షిత స్మారక హోదా ద్వితీయ మూలాల నుంచి తీసుకున్నాము; ASI హైదరాబాద్ సర్కిల్ జాబితా చూడండి. లేపాక్షి నిర్మాణ సంవత్సరం, నంది కొలతలు మూలాల మధ్య తేడాగా ఉన్నాయి, పైన జాగ్రత్తగా చెప్పాము. జియో-హెరిటేజ్, బ్లూ ఫ్లాగ్ వంటి హోదాలు కాలానుగుణం; తాజా ప్రకటన చూడండి.
Comments (0)
No comments yet. Be the first to share your thoughts.