జనాభా, గిరిజనులు, సామాజిక వర్గాలు అనే అంశాల సమూహం ఆంధ్రప్రదేశ్ పరీక్షల్లో దాదాపు ప్రతిసారీ వస్తుంది. అదే సమయంలో ఇక్కడే ఎక్కువ తప్పులు కూడా జరుగుతాయి. కారణం చాలా సులభం. రాష్ట్ర విభజన 2014లో జరిగింది, కానీ చివరి జనగణన 2011లో జరిగింది. అంటే ఒకే సంవత్సరానికి రెండు రకాల సంఖ్యలు ఉన్నాయి. ఒక సెట్ సుమారు 8.46 కోట్ల జనాభా ఉన్న ఉమ్మడి రాష్ట్రానికి చెందినది. రెండో సెట్ 2014 జూన్ 2 తర్వాత మిగిలిన 13 జిల్లాల రాష్ట్రానికి చెందినది. మొదటి సెట్ మాత్రమే గుర్తుపెట్టుకున్న అభ్యర్థి, రెండో సెట్ గురించి అడిగిన ప్రశ్నలో కారణం తెలియకుండానే మార్కులు పోగొట్టుకుంటాడు.
ఈ వ్యాసం 2014 తర్వాతి ఆంధ్రప్రదేశ్ గురించి మాత్రమే. జనగణన 2011 ముఖ్య గణాంకాలు, జిల్లాల అత్యధిక అత్యల్ప విలువలు, షెడ్యూల్డ్ తెగల జాబితా, అత్యంత బలహీన గిరిజన సమూహాలు (PVTGలు), షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు, గిరిజన అభివృద్ధి యంత్రాంగం, ఐదవ జాతీయ కుటుంబ ఆరోగ్య సర్వే (NFHS-5) సూచికలను ఇందులో చూస్తాం. ప్రతి సంఖ్యకు మూలం, సంవత్సరం రాశాం. ఇప్పటికి ప్రచురితమైన తాజా జనగణన 2011 మాత్రమే. తదుపరి జనగణన ఫలితాలు 2026 అక్టోబర్ నాటికి ప్రచురితం కాలేదు, కాబట్టి ఇందులో వాటి ప్రస్తావన లేదు.
ఈ వ్యాసంతో పాటు 28 జిల్లాల జిల్లావారీ ఫ్యాక్ట్ షీట్, పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం వివరణ, స్థానికత, రిజర్వేషన్, రోస్టర్ వ్యాసాలను చదవండి. భౌగోళికం, చట్టం, రిజర్వేషన్ నియమాలు ఆ మూడింటిలో ఉన్నాయి.
1. మనం ఏ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ను కొలుస్తున్నాం?
సంఖ్యలకు ముందు భూభాగాన్ని స్పష్టం చేసుకోవాలి. 2011 మార్చిలో జనగణన జరిగినప్పుడు రాష్ట్రంలో 23 జిల్లాలు ఉండేవి. హైదరాబాద్, తర్వాత తెలంగాణగా మారిన పది జిల్లాలు వాటిలో ఉన్నాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2014 ప్రకారం 2014 జూన్ 2 అపాయింటెడ్ డే నుంచి ఆ పది జిల్లాలతో తెలంగాణ ఏర్పడింది. మిగిలినది 13 జిల్లాల రాష్ట్రం. జనగణన కార్యాలయం, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 2011 డేటాను ఆ 13 జిల్లాలకు తిరిగి పట్టికలుగా రూపొందించాయి. ఏపీ పరీక్షలో "ఆంధ్రప్రదేశ్, జనగణన 2011" అంటే ఆ తిరిగి రూపొందించిన సెట్ అని అర్థం.
ఇక్కడ మరో చిక్కు ఉంది. పోలవరం ప్రాజెక్టు ప్రభావిత ఖమ్మం గ్రామాలను చట్టం ప్రకారం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోకి చేర్చడంతో తూర్పు గోదావరి, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాల విస్తీర్ణం, జనాభా పెరిగాయి. అందువల్ల మా రెండు అధికారిక మూలాలు ఒకే రాష్ట్రానికి కొద్దిగా భిన్నమైన మొత్తాలు ఇస్తున్నాయి:
| ఆధారం | జనాభా | ఎక్కడ ఉంది |
|---|---|---|
| బదిలీ అయిన పోలవరం ప్రాంత మండలాలతో కలిపి 13 జిల్లాలు | 4,95,77,103 | ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎట్ ఎ గ్లాన్స్, ఎడ్యుకేషనల్ స్టాటిస్టిక్స్ 2019-20, పాఠశాల విద్యా కమిషనరేట్ (జనగణన 2011 ఆధారంగా) |
| బదిలీకి ముందు తొలి పట్టిక ప్రకారం 13 జిల్లాలు | 4,93,86,799 | గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ, వార్షిక నివేదిక 2024-25, అనుబంధం 4B (రిజిస్ట్రార్ జనరల్ ఆఫ్ ఇండియా మూలం) |
ఈ రెండింటి మధ్య తేడా సరిగ్గా 1,90,304 మంది. రాష్ట్ర జిల్లా పట్టికలో తూర్పు గోదావరి, పశ్చిమ గోదావరి మొత్తాలకు, ఆ రెండు జిల్లాల పాత మొత్తాలకు మధ్య ఉన్న తేడా కూడా ఇదే. 2014లో బదిలీ అయిన ప్రాంతాల జనాభా ఇదేనని మేము భావిస్తున్నాం, కానీ మూలాలు ఆ మాట నేరుగా చెప్పలేదు. కాబట్టి ఇది మా అంచనా మాత్రమే, అధికారిక ప్రకటన కాదు.
ఈ వ్యాసంలో మిగిలిన భాగంలో రాష్ట్ర, జిల్లా సంఖ్యలు పాఠశాల విద్యా కమిషనరేట్ పట్టిక (4,95,77,103 ఆధారం) నుంచి తీసుకున్నాం. ఎందుకంటే ప్రతి జిల్లా, ప్రతి సామాజిక వర్గం, అక్షరాస్యత వివరాలు ఒకే చోట ఉన్నది అదే. గిరిజన వ్యవహారాల నివేదిక నుంచి తీసుకుంటే ఆ విషయం రాశాం. ఒకే లెక్కలో ఈ రెండు ఆధారాలను కలపకూడదు. శాతం అడిగే పరీక్షకుడు సాధారణంగా లబ్ధం, హారం రెండింటినీ ఒకే పట్టిక నుంచి ఇస్తాడు.
2. ఆంధ్రప్రదేశ్ జనగణన 2011 ముఖ్య గణాంకాలు
ఈ పట్టికలోని సంఖ్యలన్నీ ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎట్ ఎ గ్లాన్స్, ఎడ్యుకేషనల్ స్టాటిస్టిక్స్ 2019-20 (పాఠశాల విద్యా కమిషనరేట్, ఆంధ్రప్రదేశ్) జిల్లా పట్టికల నుంచి, జనగణన 2011 ఆధారంగా.
| సూచిక | విలువ (జనగణన 2011) |
|---|---|
| జనాభా | 4,95,77,103 (4.96 కోట్లు) |
| పురుషులు | 2,48,30,513 |
| స్త్రీలు | 2,47,46,590 |
| లింగ నిష్పత్తి (వెయ్యి మంది పురుషులకు స్త్రీలు) | 997 |
| జనసాంద్రత | చ.కి.మీ.కు 304 |
| 2001-2011 దశాబ్ద వృద్ధి | 9.21 శాతం |
| గ్రామీణ వృద్ధి, పట్టణ వృద్ధి | 1.53 శాతం, 33.35 శాతం |
| గ్రామీణ జనాభా | 3,49,66,693 (70.53 శాతం) |
| పట్టణ జనాభా | 1,46,10,410 (29.47 శాతం) |
| అక్షరాస్యత (మొత్తం) | 67.35 శాతం |
| అక్షరాస్యత పురుషులు, స్త్రీలు | 74.77 శాతం, 59.96 శాతం |
| అక్షరాస్యత గ్రామీణ, పట్టణ | 62.37 శాతం, 79.17 శాతం |
| షెడ్యూల్డ్ కులాలు | 84,69,278 (17.08 శాతం) |
| షెడ్యూల్డ్ తెగలు | 27,40,133 (5.53 శాతం) |
| SC, ST అక్షరాస్యత | 64.47 శాతం, 48.83 శాతం |
| జనగణన ప్రమాణాలు | 13 జిల్లాలు, 670 రెవెన్యూ మండలాలు, 17,366 గ్రామాలు, 195 పట్టణాలు, 12,918 గ్రామ పంచాయతీలు |
ఈ గణాంకాల మధ్య ఉన్న సంబంధాలను అర్థం చేసుకుంటే సంఖ్యలు ఇవ్వకుండా అడిగే ప్రశ్నలకు కూడా సమాధానం ఇవ్వవచ్చు.
లింగ నిష్పత్తి సమానత్వానికి దగ్గరగా ఉంది. 997తో రాష్ట్రం పెద్ద రాష్ట్రాల్లో జనగణన లెక్కలో పురుషులతో స్త్రీలు దాదాపు సమానంగా ఉన్న రాష్ట్రాల్లో ఒకటి. ఇది మొత్తం జనాభా లెక్క. శిశు లింగ నిష్పత్తితో, పుట్టినప్పటి లింగ నిష్పత్తితో దీన్ని కలపకూడదు. అవి తక్కువగా ఉంటాయి, వేరే ఆధారాల నుంచి వస్తాయి.
వృద్ధి నెమ్మదిగా ఉంది, పట్టణ వృద్ధి ఎక్కువ. దశాబ్దంలో రాష్ట్రం 9.21 శాతం పెరిగింది. గ్రామీణ వృద్ధి 1.53 శాతం మాత్రమే, పట్టణ వృద్ధి 33.35 శాతం. 2001 నుంచి 2011 మధ్య కొన్ని గ్రామాలు జనగణన పట్టణాలుగా వర్గీకరణ మారడం వల్ల కూడా పట్టణ వృద్ధి పెరిగింది, కాబట్టి దీన్ని వలస ఫలితంగా మాత్రమే చూడకూడదు. పట్టణ వాటా 29.47 శాతం, 2011లో దేశ సగటుకంటే తక్కువ. జాతీయ ఆరోగ్య వ్యవస్థల వనరుల కేంద్రం హెల్త్ డాసియర్ దేశ పట్టణ వాటాను సుమారు 31 శాతంగా ఇచ్చింది.
అక్షరాస్యతలో లింగ వ్యత్యాసం సుమారు 15 పాయింట్లు. పురుషుల 74.77 శాతం, స్త్రీల 59.96 శాతం అంటే 14.81 శాతం పాయింట్ల తేడా. పట్టణ రేటు 79.17 శాతం గ్రామీణ రేటు 62.37 శాతం కంటే దాదాపు 17 పాయింట్లు ఎక్కువ.
గిరిజన అక్షరాస్యత అన్నిటికంటే తక్కువ. ST అక్షరాస్యత 48.83 శాతం, రాష్ట్ర సగటు కంటే దాదాపు 18.5 పాయింట్లు తక్కువ. గిరిజన స్త్రీల రేటు 40.89 శాతం మాత్రమే. గిరిజన ప్రాంతాల్లో వసతి పాఠశాలలకు ఇచ్చే ప్రాధాన్యతను ఈ ఒక్క సంఖ్య చాలావరకు వివరిస్తుంది. దీనికి 7వ భాగంలో తిరిగి వస్తాం.
విస్తీర్ణం, ర్యాంకు: ఒక గమనిక
రాష్ట్ర సామాజిక ఆర్థిక సర్వే, మా బడ్జెట్ సర్వే అవసరాల వ్యాసంలో ఉన్నట్లు, విస్తీర్ణాన్ని సుమారు 1,62,970 చ.కి.మీ.గా ఇస్తోంది. జనగణన పట్టికలో 1,62,968 చ.కి.మీ. అని ఉంది. "సుమారుగా రాష్ట్ర విస్తీర్ణం ఎంత" అని అడిగే ప్రశ్న ఈ తేడాను సహిస్తుంది. 2011 లెక్క ప్రకారం ఆంధ్రప్రదేశ్ జనాభాలో 10వ స్థానం అనే వాక్యం కూడా ఆ సర్వే నుంచే వస్తుంది. రాష్ట్రాన్ని విభజించినప్పుడు ర్యాంకులు మారతాయి కాబట్టి "2011 లెక్క ప్రకారం, పునర్వ్యవస్థీకరణ తర్వాత" అని రాయండి.
3. జిల్లాల అత్యధిక అత్యల్ప విలువలు: 2011 నిర్మాణమే వాడండి
అత్యధిక మార్కులు పోయే చిక్కు ఇదే. ప్రస్తుతం రాష్ట్రంలో 28 జిల్లాలు ఉన్నాయి (2026 అక్టోబర్ నాటికి, జిల్లా ఫ్యాక్ట్ షీట్ చూడండి). కానీ 2011లో అవి లేవు కాబట్టి జనగణనలో వాటి డేటా లేదు. ఈ వ్యాసంలోని ప్రతి జిల్లా స్థాయి జనగణన సంఖ్య 2011లో ఉన్న 13 జిల్లాలకే సంబంధించినది. "ఏ జిల్లాలో అక్షరాస్యత ఎక్కువ" అని ఆధునిక ప్రశ్న అడిగి, తర్వాతి సర్వే ఆధారం అని చెప్పకపోతే, అది నిజానికి ఆ 13 జిల్లాల గురించే. కొత్త జిల్లాలు, మండలాలు పాత జిల్లాల నుంచి ఏర్పడ్డాయి కాబట్టి అల్లూరి సీతారామరాజు, పార్వతీపురం మాన్యం వంటి జిల్లాలకు జనగణన 2011లో సొంత వరుస లేదు.
ఈ పట్టికలో 2011 నాటి 13 జిల్లాల నిర్మాణంతో, ఎడ్యుకేషనల్ స్టాటిస్టిక్స్ 2019-20 జిల్లా పట్టికల (జనగణన 2011) నుంచి అత్యధిక, అత్యల్ప జిల్లాలను ఇచ్చాం.
| కొలమానం | అత్యధికం | అత్యల్పం |
|---|---|---|
| జనాభా | తూర్పు గోదావరి, 52,85,824 | విజయనగరం, 23,44,474 |
| సాంద్రత (చ.కి.మీ.కు) | కృష్ణా, 518 | వైఎస్ఆర్ కడప, 188 (ప్రకాశం 193) |
| లింగ నిష్పత్తి | విజయనగరం, 1,019 (శ్రీకాకుళం 1,015) | అనంతపురం, 977 |
| అక్షరాస్యత (మొత్తం) | పశ్చిమ గోదావరి, 74.32 శాతం | విజయనగరం, 58.89 శాతం |
| స్త్రీల అక్షరాస్యత | పశ్చిమ గోదావరి, 71.01 శాతం | కర్నూలు, 49.78 శాతం |
| దశాబ్ద వృద్ధి | కర్నూలు, 14.85 శాతం | పశ్చిమ గోదావరి, 3.58 శాతం |
| పట్టణ వాటా | విశాఖపట్నం, 47.45 శాతం | శ్రీకాకుళం, 16.16 శాతం |
| SC వాటా | ప్రకాశం, 23.19 శాతం | విశాఖపట్నం, 7.68 శాతం |
| ST వాటా | విశాఖపట్నం, 14.42 శాతం | కర్నూలు, 2.04 శాతం |
అత్యధిక అత్యల్పాలను ఎలా గుర్తుంచుకోవాలి
ముప్పై ఆరు గడులను బట్టీ పట్టకండి. నమూనాను వివరించే కొన్ని కథలను గుర్తుంచుకుని, ప్రతి గడిని ఆ కథతో సరిచూసుకోండి.
గోదావరి-కృష్ణా డెల్టా జనాభా ఎక్కువ, అక్షరాస్యత ఎక్కువ ఉన్న కేంద్రం. జనాభాలో తూర్పు గోదావరి అతి పెద్దది, అక్షరాస్యతలో పశ్చిమ గోదావరి మొదటిది, సాంద్రతలో కృష్ణా అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి. ఈ మూడూ సాగునీటి డెల్టా భూముల్లో, స్థిరపడిన వ్యవసాయం, విద్య సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉన్న ప్రాంతాల్లో ఉన్నాయి.
ఉత్తర తీరం, లోతట్టు భూభాగం ఎదురు మూల. జనాభా, అక్షరాస్యతలో విజయనగరం అత్యల్పం, లింగ నిష్పత్తిలో అత్యధికం. శ్రీకాకుళం లింగ నిష్పత్తిలో రెండో స్థానంలో ఉండి పట్టణ వాటాలో అత్యల్పంగా ఉంది. పురుషులు పని కోసం బయటకు వెళ్లే చోట నివాస లింగ నిష్పత్తి పెరిగే ధోరణి ఉంటుందనేది భారత జనాభా శాస్త్రంలో తెలిసిన నమూనా. వ్యాసంలో కారణంగా రాయేటప్పుడు జాగ్రత్త, ఎందుకంటే జనగణన పట్టిక నమూనాను చూపిస్తుంది కానీ కారణాన్ని నిరూపించదు.
రాయలసీమ జనసాంద్రత తక్కువ. వైఎస్ఆర్ కడప 188తో అత్యల్ప సాంద్రతలో ఉంది, ప్రకాశం 193తో దగ్గరలో ఉంది, అనంతపురం అత్యల్ప లింగ నిష్పత్తి 977తో ఉంది. కర్నూలు అత్యధిక దశాబ్ద వృద్ధిని, అత్యల్ప స్త్రీ అక్షరాస్యతను కలిపి కలిగి ఉంది, అంటే బాలికల చదువు అదే వేగంగా పెరగకుండా జనాభా వేగంగా పెరిగిన జిల్లాకు ఇది మంచి ఉదాహరణ.
విశాఖపట్నం రెండు తీవ్ర విలువలు ఉన్న జిల్లా. నగరం, ఓడరేవు కారణంగా పట్టణ వాటా 47.45 శాతంతో అత్యధికం, అదే సమయంలో ఏజెన్సీ కొండ ప్రాంతాలు జిల్లా పరిధిలో ఉండటం వల్ల ST వాటా 14.42 శాతంతో అత్యధికం. SC వాటా అత్యల్పం కూడా ఇదే జిల్లా. సామాజిక వర్ణపటంలో వ్యతిరేక చివర్లలో రెండు తీవ్ర విలువలు ఉన్న జిల్లాలు తక్కువ, పరీక్షకులకు అది తెలుసు.
ఈ భాగాన్ని ముగించే రెండు జాగ్రత్తలు. మొదటిది, సాంద్రత విస్తీర్ణంపై ఆధారపడుతుంది. రాష్ట్ర పట్టిక జిల్లా విస్తీర్ణాన్ని వేల చ.కి.మీ.లలో ఇస్తుంది, కాబట్టి వైఎస్ఆర్ కడప, ప్రకాశం వంటి రెండు దగ్గరి జిల్లాల్లో విస్తీర్ణంలో చిన్న తేడా ర్యాంకును మార్చవచ్చు. రెండవది, రాష్ట్ర పట్టికలో తూర్పు గోదావరి, పశ్చిమ గోదావరి వరుసలు బదిలీ అయిన మండలాలను కలిపి ఉంటాయి, పాత వెబ్ పట్టికలు ఆ రెండు జిల్లాలకు తక్కువ మొత్తాలు చూపుతాయి. మీ కోచింగ్ నోట్స్లో తూర్పు గోదావరికి 51,54,296 ఉంటే అవి పాత ఆధారాన్ని వాడుతున్నాయని అర్థం.
4. సామాజిక వర్గాలు: షెడ్యూల్డ్ కులాలు, తెగల సంఖ్యలు
13 జిల్లాల రాష్ట్రానికి జనగణన 2011 ప్రకారం షెడ్యూల్డ్ కులాలు 84,69,278 మంది, అంటే 17.08 శాతం. షెడ్యూల్డ్ తెగలు 27,40,133 మంది, అంటే 5.53 శాతం (ఎడ్యుకేషనల్ స్టాటిస్టిక్స్ 2019-20, జనగణన 2011). రెండూ కలిపి 22.61 శాతం. గిరిజన వ్యవహారాల ఆధారం 4,93,86,799 జనాభా మీద లెక్కిస్తే గిరిజనుల సంఖ్య 26,31,145, అంటే రాష్ట్రంలో 5.3 శాతం, దేశంలోని మొత్తం 10,45,45,716 ST జనాభాలో 2.5 శాతం (గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ, వార్షిక నివేదిక 2024-25, అనుబంధం 4B). రెండు ఆధారాల మధ్య 1,08,988 గిరిజనుల తేడా, బదిలీ అయిన మండలాల్లో గిరిజనులు ఎక్కువగా ఉన్నారనే మా అంచనాకు అనుగుణంగా ఉంది.
షెడ్యూల్డ్ కులాల చిత్రం
SC వాటా తీర డెల్టా, దక్షిణ తీరంలో ఎక్కువ, గిరిజన ఉత్తరంలో తక్కువ. ప్రకాశం 23.19 శాతంతో ముందుంది, తర్వాత SPSR నెల్లూరు 22.49 శాతం, పశ్చిమ గోదావరి 20.61 శాతం. గుంటూరు (19.59), కృష్ణా (19.28) దగ్గరలో ఉన్నాయి. విశాఖపట్నం 7.68, శ్రీకాకుళం 9.46, విజయనగరం 10.57 శాతంతో అత్యల్పంగా ఉన్నాయి. రాష్ట్ర SC అక్షరాస్యత 64.47 శాతం, పురుషులు 71.66, స్త్రీలు 57.38 శాతం.
షెడ్యూల్డ్ తెగల చిత్రం
ST వాటా ఇందుకు వ్యతిరేకంగా ఉంటుంది. విశాఖపట్నం 14.42 శాతంతో మొదటిది, ఏ జిల్లాలోనూ లేనన్ని 6,18,500 మంది గిరిజనులు ఇక్కడ ఉన్నారు. విజయనగరం 10.05 శాతంతో, SPSR నెల్లూరు 9.65 శాతంతో మూడో స్థానంలో ఉన్నాయి, తర్వాత శ్రీకాకుళం 6.15, తూర్పు గోదావరి 5.62 శాతం. అత్యల్ప వాటాలు కర్నూలు 2.04, వైఎస్ఆర్ కడప 2.63, కృష్ణా 2.93 శాతం.
శాతాలతో పాటు సంపూర్ణ సంఖ్యలనూ చూడండి. SPSR నెల్లూరులో 2,85,997 మంది ST ఉన్నారు, ఇది విజయనగరంలోని 2,35,556 కంటే ఎక్కువ, అయినా నెల్లూరు కొండ ప్రాంత జిల్లా కాదు. ఈ పెద్ద సంఖ్య తీరంలో, మైదానాల్లో నివసించే యానాది, ఎరుకల సముదాయాల వల్ల వచ్చిందని సాధారణ నేపథ్యంగా చెప్పవచ్చు, కానీ ఇది పట్టికలో లేదు. గుంటూరులో కూడా 2,47,089 మంది ST ఉన్నారు. "గిరిజనులు అంటే కొండ జిల్లా" అనుకునే అభ్యర్థి, రాష్ట్ర గిరిజన జనాభాలో గణనీయమైన భాగం మైదానాల్లో ఉందని మరచిపోతాడు.
జిల్లావారీ ST అక్షరాస్యతలో కూడా ఇదే విభజన కనిపిస్తుంది. రాష్ట్రంలో అత్యల్ప ST అక్షరాస్యత SPSR నెల్లూరులో 42.78 శాతం, విశాఖపట్నంలో 44.90 శాతం, పశ్చిమ గోదావరిలో 57.05, తూర్పు గోదావరిలో 54.15 శాతం. రాష్ట్ర రేటు 48.83 శాతం.
శాతాలను సరిగ్గా చదవడం
ఒక జిల్లా ST వాటా, జిల్లా జనాభా ఇచ్చి గిరిజన జనాభా అడిగితే, రాష్ట్ర మొత్తంతో కాకుండా అదే పట్టికలోని ఆ జిల్లా మొత్తంతో గుణించండి. రాష్ట్ర ST శాతం 5.3, 5.53 వంటి వేర్వేరు ఆధారాలతో ఉంటే ఏ పత్రం నుంచి వచ్చిందో అడగండి. రిజర్వేషన్ శాతాలు విధాన నిర్ణయాలు, జనగణన వాటాతో సరిపోవాల్సిన అవసరం లేదు. సర్వీసు నియామకాల్లో వాటిని ఎలా వర్తింపజేస్తారో మా రిజర్వేషన్, రోస్టర్ వ్యాసం వివరిస్తుంది.
5. ఆంధ్రప్రదేశ్ షెడ్యూల్డ్ తెగల జాబితా
రాజ్యాంగంలోని 342వ అధికరణం ప్రకారం గవర్నర్‌తో సంప్రదించిన తర్వాత రాష్ట్రపతి బహిరంగ ప్రకటన ద్వారా ఒక రాష్ట్రంలో ఏ తెగలు షెడ్యూల్డ్ తెగలో నిర్ణయిస్తారు, ఆ తర్వాత ఆ జాబితాలో చేర్చడం లేదా తొలగించడం పార్లమెంటు మాత్రమే చేయగలదు. ఆంధ్రప్రదేశ్ జాబితా రాజ్యాంగ (షెడ్యూల్డ్ తెగలు) ఉత్తర్వు, 1950, భాగం Iలో ఉంది. 2024 సవరణ బిల్లు ఉద్దేశాలు, కారణాల ప్రకటన ప్రకారం ఆ సవరణకు ముందు ఈ జాబితా చివరిసారిగా 2014 పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టంతో మారింది.
గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ తన వార్షిక నివేదిక 2023-24లో పునఃప్రచురించిన కూర్పులో ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు 34 ఎంట్రీలను ముద్రించింది. చాలా ఎంట్రీలు అనేక సముదాయాలను కలిపిన సమూహ పేర్లు, కాబట్టి "34 ఎంట్రీలు" అంటే "34 తెగలు" కాదు, అయినప్పటికీ ప్రసిద్ధ మూలాలు తరచుగా 34 తెగలు అంటాయి. ముద్రించిన ఎంట్రీలు ఇవి:
| సంఖ్య | ముద్రించిన ఎంట్రీ | సంఖ్య | ముద్రించిన ఎంట్రీ |
|---|---|---|---|
| 1 | అంధ్, సాధు అంధ్ | 18 | కోయ (దోలి కోయ, గుత్త కోయ, కమ్మర కోయ, ముసర కోయ, ఒడ్డి కోయ, రాశ కోయ వంటి ఉప పేర్లతో) |
| 2 | బగత | 19 | కులియ |
| 3 | భిల్ | 20 | మాలిస్ (ఎంట్రీలో జిల్లా షరతులతో) |
| 4 | చెంచు | 21 | మన్న ధోరా |
| 5 | గదబలు (బోడో, గుటోబ్, కల్లాయి, పరంగి, కథేర, కాపు) | 22 | ముఖ ధోరా, నూక ధోరా |
| 6 | గోండు, నాయక్‌పోడ్, రాజ్‌గోండ్, కోయితూర్ | 23 | నాయక్‌లు (ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లో) |
| 7 | గౌడు (ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లో) | 24 | పర్ధాన్ |
| 8 | హిల్ రెడ్డిస్ | 25 | పోర్జ, బొండో పోర్జ, ఖొండ్ పోర్జ, పరంగిపెర్జ |
| 9 | జాతాపులు | 26 | రెడ్డి ధోరాలు |
| 10 | కమ్మర | 27 | రోణ, రేన |
| 11 | కట్టునాయకన్ | 28 | సవరలు, కాపు సవరలు, మాలియ సవరలు, కొండ సవరలు, ఖుట్టో సవరలు |
| 12 | కొలం, కొలవార్ | 29 | సుగాలీలు, లంబాడీలు, బంజారా |
| 13 | కొండ ధోరలు, కుబి | 30 | వాల్మీకి (పేర్కొన్న జిల్లాల షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల్లో) |
| 14 | కొండ కాపులు | 31 | యానాదులు (చెల్ల, కప్పల, మంచి, రెడ్డి యానాది) |
| 15 | కొండరెడ్లు | 32 | ఎరుకులు (కొరచ, డబ్బ, కుంచపురి, ఉప్పు ఎరుకుల) |
| 16 | కొండులు (కోడి, కోధు, దేశాయ, డొంగ్రియా, కుట్టియా, టికిరియా, యేనిటి, కువింగ) | 33 | నక్కల, కుర్విక్కరన్ |
| 17 | కోటియ (బెంథో ఒరియా, బర్తిక, దులియ, హోల్వ, సన్రోన, సిధోపైకో) | 34 | ధులియ, పైకో, పుటియ (విశాఖపట్నం, విజయనగరం జిల్లాల్లో, ముద్రించినట్లు) |
షరతులతో కూడిన ఎంట్రీలు
కొన్ని ఎంట్రీలు షరతు లేకుండా వర్తించవు, తెలివైన ప్రశ్నలకు ఇవే ఇష్టమైన లక్ష్యాలు.
7వ ఎంట్రీ గౌడు, 23వ ఎంట్రీ నాయక్‌లు "ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లో" మాత్రమే వర్తిస్తాయి. ఏజెన్సీ ప్రాంతాల వెలుపల నివసించే గౌడు లేదా నాయక్ కుటుంబానికి ఈ ఎంట్రీ వర్తించదు.
30వ ఎంట్రీ వాల్మీకి విశాఖపట్నం, శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, తూర్పు గోదావరి, పశ్చిమ గోదావరి అనే పేర్కొన్న జిల్లాల (ఆ జిల్లాల పాత రూపంలో) షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలకే పరిమితం. పాత పరిపాలనా నిర్మాణంలో స్తంభించిన జిల్లా జాబితాకు ఇది సాధారణ ఉదాహరణ.
34వ ఎంట్రీ ధులియ, పైకో, పుటియ విశాఖపట్నం, విజయనగరం జిల్లాలకే పరిమితం.
20వ ఎంట్రీ మాలిస్ మంత్రిత్వ శాఖ కూర్పులో ఇప్పటికీ తెలంగాణ జిల్లాల పేర్లు ఉన్న జిల్లా షరతులతో ఉంది, ఇది 2014 కంటే ముందు పాఠం మిగులు. ప్రశ్న దీనిపై ఆధారపడితే ద్వితీయ జాబితాపై ఆధారపడకుండా గెజిట్‌లో ఉత్తర్వు పాఠం చూడండి.
2024 సవరణ
2024 ఫిబ్రవరిలో పార్లమెంటు రాష్ట్ర జాబితాను సవరించింది. రాజ్యాంగ (షెడ్యూల్డ్ తెగలు) ఉత్తర్వు (సవరణ) బిల్లు, 2024ను రాజ్యసభలో 2024 ఫిబ్రవరి 5న ప్రవేశపెట్టారు, ఫిబ్రవరి 6న అక్కడ ఆమోదించారు, ఫిబ్రవరి 8న లోక్‌సభ ఆమోదించింది (PRS లెజిస్లేటివ్ రీసెర్చ్ బిల్ ట్రాక్). బిల్లు పాఠం రెండు ఎంట్రీలను మార్చింది. 25వ ఎంట్రీ ఇప్పుడు "పోర్జ, బొండో పోర్జ, ఖొండ్ పోర్జ, పరంగిపెర్జ" అని, 28వ ఎంట్రీ "సవరలు, కాపు సవరలు, మాలియ సవరలు, కొండ సవరలు, ఖుట్టో సవరలు" అని ఉంది. రాష్ట్ర ప్రభుత్వ సిఫారసుపై, రిజిస్ట్రార్ జనరల్ ఆఫ్ ఇండియా, జాతీయ షెడ్యూల్డ్ తెగల కమిషన్‌తో సంప్రదించిన తర్వాత ఈ మార్పు చేశారని ఉద్దేశాల ప్రకటన చెబుతుంది. ఫలితంగా బొండో పోర్జ, ఖొండ్ పోర్జ, కొండ సవర సముదాయాలు జాబితాలోకి వచ్చి షెడ్యూల్డ్ తెగల కోసం ఉద్దేశించిన ప్రయోజనాలు పొందగలుగుతాయి. రాష్ట్రపతి ఆమోదం తేదీ మేము తెరిచిన మూలాల్లో లేదు, ప్రశ్న అడిగితే గెజిట్ చూడండి.
6. అత్యంత బలహీన గిరిజన సమూహాలు (PVTGs)
అత్యంత బలహీన గిరిజన సమూహం అంటే కేంద్ర ప్రభుత్వం నాలుగు ప్రమాణాలపై గుర్తించిన షెడ్యూల్డ్ తెగల ఉప వర్గం: వ్యవసాయపూర్వ స్థాయి సాంకేతికత, తక్కువ అక్షరాస్యత, ఆర్థిక వెనుకబాటు, తగ్గుతున్న లేదా స్థిరంగా ఉన్న జనాభా. ఇవి జాతీయ పథకానికి సాధారణంగా చెప్పే ప్రమాణాలు. పథక మార్గదర్శకాలను మేము తెరవలేదు, కాబట్టి ప్రశ్న వాటిని ఉటంకిస్తే అక్కడ నిర్ధారించుకోండి. ఈ వర్గాన్ని మొదట ఆదిమ గిరిజన సమూహాలు అనేవారు, పేరు మార్పును సాధారణంగా 2006కు ఆపాదిస్తారు, దాన్ని కూడా ప్రాథమిక పేజీ నుంచి మేము ధృవీకరించలేదు.
గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ మొత్తం 75 PVTGల రాష్ట్రాల వారీ జాబితాను ప్రచురిస్తుంది. ఆ జాబితాలో ఆంధ్రప్రదేశ్ తెలంగాణతో కలిపి "ఆంధ్రప్రదేశ్ (తెలంగాణతో సహా)" అనే ఒకే ఎంట్రీగా 12 సమూహాలతో కనిపిస్తుంది (2024 జూలై 9 నాటి జాబితా):
| సంఖ్య | మంత్రిత్వ శాఖ ముద్రించిన PVTG |
|---|---|
| 1 | చెంచు |
| 2 | బోడో గదబ |
| 3 | బొండో పోర్జ |
| 4 | డొంగ్రియా కొండులు |
| 5 | గుటోబ్ గదబ |
| 6 | ఖొండ్ పోర్జ |
| 7 | కొలం |
| 8 | కొండరెడ్లు |
| 9 | కొండ సవరలు |
| 10 | కుట్టియా కొండులు |
| 11 | పరంగిపెర్జ |
| 12 | తోటి |
2014 తర్వాతి రాష్ట్రానికి ఇక్కడ జాగ్రత్తగా చదవడం ముఖ్యం. మంత్రిత్వ శాఖ జాబితా కలిపిన ఎంట్రీ, కాబట్టి ఈ పన్నెండింటిలో ఏవి నేడు ఏ రాష్ట్రంలో కేంద్రీకృతమై ఉన్నాయో అది చెప్పదు. నల్లమల అడవి సంప్రదాయ నివాసంగా ఉన్న చెంచులు, గోదావరి కొండల కొండరెడ్లు, ఈశాన్య కొండల్లో గదబ, పోర్జ, సవర సమూహాలు సాధారణ అధ్యయన సామగ్రిలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌తో అనుబంధం ఉన్న పేర్లు, కొలం, తోటి సాధారణంగా తెలంగాణ వైపు అనుబంధం ఉన్నవి. ఈ విభజనను మంత్రిత్వ శాఖ జాబితా నుంచే నిర్ధారించలేకపోయాం, కాబట్టి పరీక్ష సమాధానంలో "ఆంధ్రప్రదేశ్ (తెలంగాణతో సహా) కింద జాబితా అయింది" అని రాయండి, ప్రశ్న ఇస్తే తప్ప విభజనను చెప్పకండి.
PVTGల గురించి మార్కులు కాపాడే నాలుగు నియమాలు:
- PVTG అనేది ST లోని ఉప వర్గం, దానికి ప్రత్యామ్నాయం కాదు. ప్రతి PVTG సముదాయం ST జాబితాలో కూడా ఉండాలి. అందుకే బొండో పోర్జ, ఖొండ్ పోర్జ, కొండ సవరలను రాష్ట్ర ST జాబితాలోకి అధికారికంగా తీసుకురావడానికి 2024 సవరణ అవసరమైంది.
- PVTG జాబితా పథకం కోసం మంత్రిత్వ శాఖ జారీ చేసే పరిపాలనా జాబితా. ST జాబితా 342వ అధికరణం కింద ప్రకటించే రాజ్యాంగ జాబితా. PVTG జాబితాను రాజ్యాంగ షెడ్యూల్ అని పిలవకండి.
- PVTG హోదా రిజర్వేషన్ నియమాలను మార్చదు. రిజర్వేషన్ ST జాబితాపై ఆధారపడుతుంది.
- 75 అనేది జాతీయ సంఖ్య. పన్నెండు అనేది ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ కలిపిన ఎంట్రీ.
7. షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు, గిరిజన అభివృద్ధి యంత్రాంగం
షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు, ఐదవ షెడ్యూల్
రాజ్యాంగంలోని X వ భాగం గిరిజన ప్రాంతాలకు ప్రత్యేక పరిపాలనకు అనుమతిస్తుంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ ఉన్న ఐదవ షెడ్యూల్ ప్రాంతాల్లో గవర్నర్‌కు 5వ పేరాలో రెండు అధికారాలున్నాయి: పార్లమెంటు లేదా రాష్ట్ర శాసనసభ చట్టం షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతానికి వర్తించదని లేదా మార్పులతో వర్తిస్తుందని ఆదేశించడం, ఆ ప్రాంత శాంతి, సుపరిపాలన కోసం నిబంధనలు చేయడం. ఈ నిబంధనల్లో షెడ్యూల్డ్ తెగల సభ్యుల మధ్య లేదా వారి నుంచి భూమి బదిలీని నిషేధించడం లేదా పరిమితం చేయడం, వారికి భూమి కేటాయింపును క్రమబద్ధీకరించడం, వారికి వడ్డీ వ్యాపారాన్ని క్రమబద్ధీకరించడం ఉంటాయి. నిబంధన అమల్లోకి రావాలంటే రాష్ట్రపతి అనుమతి కావాలి, గిరిజన సలహా మండలి ఉన్నచోట గవర్నర్ దానిని సంప్రదించాలి (గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ, వార్షిక నివేదిక 2024-25, పేరాలు 5.24 నుంచి 5.28).
గిరిజన సలహా మండలిలో ఇరవై కంటే ఎక్కువ సభ్యులు ఉండరు, వారిలో సాధ్యమైనంత వరకు నాలుగింట మూడు వంతులు శాసనసభలోని షెడ్యూల్డ్ తెగల ప్రతినిధులు. షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల పరిపాలనపై గవర్నర్ ప్రతి ఏటా రాష్ట్రపతికి నివేదిస్తారు. నాలుగింట మూడు వంతులు, ఇరవై గరిష్ఠ సంఖ్య అనేవి పరీక్షించే పాఠ్య ఆధారిత ప్రశ్న ఇష్టాంశం.
ఆంధ్రప్రదేశ్ షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు మంత్రిత్వ శాఖ జాబితా చేసిన అనేక ఉత్తర్వుల నుంచి వచ్చాయి:
| ఉత్తర్వు | తేదీ |
|---|---|
| షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు (పార్ట్ A రాష్ట్రాలు) ఉత్తర్వు, 1950 (C.O. 9) | 1950 జనవరి 26 |
| షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు (పార్ట్ B రాష్ట్రాలు) ఉత్తర్వు, 1950 (C.O. 26) | 1950 డిసెంబర్ 7 |
| మద్రాస్ షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు (సెసర్) ఉత్తర్వు, 1951 (C.O. 30) | 1951 జూన్ 2 |
| ఆంధ్ర షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు (సెసర్) ఉత్తర్వు, 1955 (C.O. 50) | 1955 సెప్టెంబర్ 9 |
"ఆంధ్రప్రదేశ్ (తెలంగాణతో సహా)" షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల మంత్రిత్వ శాఖ జాబితాలో ఆంధ్రప్రదేశ్ భాగం విశాఖపట్నం ఏజెన్సీ ప్రాంతం, తూర్పు గోదావరి ఏజెన్సీ ప్రాంతం, పశ్చిమ గోదావరి ఏజెన్సీ ప్రాంతంగా వర్ణించబడింది, ప్రతిదానిలో కొన్ని పేరున్న గ్రామాలు మినహాయించారు, తెలంగాణ భాగం తాలూకాలు, గ్రామాల పొడవైన జాబితా. "ఏజెన్సీ ప్రాంతం" అనే పదాలు 1950ల జిల్లా పటానికి చెందినవి. అప్పటి నుంచి జిల్లాలు పునర్వ్యవస్థీకరణ జరిగాయి, కాబట్టి నేటి జిల్లాల్లో ఏవి షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలను కలిగి ఉన్నాయి అనే ఆధునిక ప్రశ్నకు 1950 జిల్లా పేర్లను యాంత్రికంగా వర్తింపజేయకండి, తాజా గెజిట్ నోటిఫికేషన్ చూడండి.
ITDA, MADA, క్లస్టర్లు
గిరిజన ప్రణాళిక యూనిట్లను మంత్రిత్వ శాఖ ఇలా నిర్వచిస్తుంది (వార్షిక నివేదిక 2024-25, పేరాలు 5.34 నుంచి 5.37):
| యూనిట్ | నిర్వచనం |
|---|---|
| ITDP | ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ అభివృద్ధి బ్లాకులు, వాటిలో ST లు జనాభాలో 50 శాతం లేదా అంతకంటే ఎక్కువ |
| ITDA | అలాంటి ప్రాజెక్టులపై అధికార పరిధి ఉన్న సంస్థ, ఈ పదం చారిత్రకంగా ఆంధ్రప్రదేశ్, ఒడిశా, తెలంగాణలో వాడారు |
| MADA పాకెట్ | ఒకటి లేదా ఎక్కువ రెవెన్యూ గ్రామాల అనుసంధాన ప్రాంతం, 50 శాతం లేదా ఎక్కువ ST లు, మొత్తం జనాభా 10,000 లేదా ఎక్కువ |
| క్లస్టర్ | 50 శాతం లేదా ఎక్కువ ST లు, మొత్తం జనాభా 5,000 లేదా ఎక్కువ ఉన్న పాకెట్ |
ఆంధ్రప్రదేశ్ కోసం అదే నివేదికలో మంత్రిత్వ శాఖ 5 ITDP లేదా ITDAలు, 41 MADA పాకెట్లు, 17 క్లస్టర్లను చూపింది. వ్యక్తిగత సంస్థల వివరాలను జిల్లా వెబ్‌సైట్లు ఇస్తాయి. పార్వతీపురం ITDA 1980 మార్చి 3న విజయనగరంలో ప్రారంభమై 1982లో ప్రధాన కార్యాలయాన్ని పార్వతీపురానికి మార్చింది, ఎనిమిది సబ్‌ప్లాన్ మండలాలను కవర్ చేస్తుంది (విజయనగరం జిల్లా వెబ్‌సైట్). రంపచోడవరం ITDA 1975లో ఏర్పడింది, సుమారు 2,36,649 మంది షెడ్యూల్డ్ తెగల వారికి 6,444 చ.కి.మీ.లు, 15 మండలాల్లో సేవ చేస్తుంది, ప్రధాన తెగల్లో కొండరెడ్లు, కొండ కమ్మరలు, కొండ దొరలు, కొండ కాపులు ఉన్నారు (తూర్పు గోదావరి జిల్లా వెబ్‌సైట్, ఆ పేజీ జనాభా సంఖ్యకు జనగణన సంవత్సరాన్ని చెప్పలేదు). జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణతో ITDA పేర్లు, సంఖ్యలు మారాయి కాబట్టి ఏదైనా సంస్థల జాబితాను "ఫలానా తేదీ నాటికి" అని ఉటంకించండి.
పాఠశాలలు, ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు
గిరిజన అక్షరాస్యత తక్కువగా ఉండటం వల్ల విద్యా సహాయం పరీక్షల్లో పునరావృత అంశం. 2025 మార్చి 31 నాటికి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 28 ఏకలవ్య మోడల్ రెసిడెన్షియల్ పాఠశాలలు మంజూరయ్యాయని, 28 పని చేస్తున్నాయని మంత్రిత్వ శాఖ నివేదిక నమోదు చేసింది. పోలీసు నియామకాల్లో ఏజెన్సీ ప్రాంతాల నుంచి వచ్చే ఆదివాసీ షెడ్యూల్డ్ తెగ అభ్యర్థులకు శారీరక ప్రమాణాల్లో సడలింపు కూడా ఉంది, జిల్లాల పేర్లతో సహా దాన్ని మా పోలీసు శారీరక పరీక్ష వ్యాసం వివరిస్తుంది.
8. భాషలు, సాంస్కృతిక గుర్తింపు
తెలుగు రాష్ట్ర అధికార భాష, నివాసితులలో అత్యధికుల మాతృభాష. 2014 తర్వాతి రాష్ట్రానికి భాషల వారీ జనగణన C-16 శాతాలను ప్రాథమిక మూలం నుంచి మేము ధృవీకరించలేకపోయాం, కాబట్టి ఇక్కడ ఏ శాతమూ ఇవ్వడం లేదు. ఉర్దూ, తమిళం, కన్నడ, ఒడియా, హిందీ, గిరిజన భాషల సంఖ్య ఉటంకించే ముందు జనగణన భాషా పట్టికలు లేదా తాజా హ్యాండ్‌బుక్ చూడండి.
ST జాబితాలోని గిరిజన సముదాయాలు తమ సొంత భాషలు మాట్లాడతాయి, వాటిలో కొన్ని తెలుగు నుంచి చాలా భిన్నమైనవి. ప్రదేశాలతో జోడించాల్సిన పేర్లు: ఈశాన్య కొండల సవరలు (ఎంట్రీ 28), విశాఖపట్నం, విజయనగరం కొండల గదబలు, పోర్జలు, గోదావరి ప్రాంత కోయలు, కొండులు (కుట్టియా, డొంగ్రియా సమూహాలతో సహా), నల్లమల అడవి చెంచులు. పై మూలాల నుంచి కాకుండా సాధారణ భాషా నేపథ్యంగా: సవర ముండా భాష, కోయ, కుయి ద్రావిడ భాషలు, లంబాడీ ఇండో ఆర్యన్ కుటుంబానికి చెందినది. పరీక్ష ప్రశ్నలు సాధారణంగా ఏ సముదాయం ఎక్కడ నివసిస్తుందో అడుగుతాయి, భాష ఏ కుటుంబానికి చెందినదో కాదు.
సంస్కృతి, పండుగలు, హస్తకళలు సంస్కృతి, పండుగల నోట్స్లో ఉన్నాయి, రంప, అటవీ ఉద్యమాల కథ స్వాతంత్ర్య పోరాట వ్యాసంలో ఉంది. భాష, సాహిత్య అంశం తెలుగు సాహిత్య నోట్స్లో ఉంది.
9. ఆంధ్రప్రదేశ్ NFHS-5 సూచికలు
జనగణన ప్రజలను లెక్కిస్తుంది. జాతీయ కుటుంబ ఆరోగ్య సర్వే అనేది ఆరోగ్యం, పోషణ, ఇంటి పరిస్థితులను కొలిచే గృహాల నమూనా సర్వే. ఐదవ విడత NFHS-5 ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 2019 జూలై 2 నుంచి నవంబర్ 14 వరకు జరిగింది, రాష్ట్ర ఫ్యాక్ట్ షీట్ 2019-20గా లేబుల్ చేయబడింది (అంతర్జాతీయ జనాభా శాస్త్ర సంస్థ, ఆరోగ్య కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ). కింది పట్టిక ఆ ఫ్యాక్ట్ షీట్‌ను వాడింది. NFHS-4 (2015-16) మునుపటి విడత.
| సూచిక | NFHS-5 (2019-20) | NFHS-4 (2015-16) |
|---|---|---|
| మొత్తం జనాభా లింగ నిష్పత్తి, వెయ్యి పురుషులకు స్త్రీలు | 1,045 | 1,021 |
| పుట్టినప్పటి లింగ నిష్పత్తి, గత ఐదేళ్లు | 934 | 914 |
| మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు, స్త్రీకి పిల్లలు | 1.7 | 1.8 |
| సంస్థాగత కాన్పులు | 96.5 శాతం | 91.5 శాతం |
| సిజేరియన్ కాన్పులు | 42.4 శాతం | 40.1 శాతం |
| ఐదేళ్ల లోపు పిల్లల్లో పొట్టితనం | 31.2 శాతం | 31.4 శాతం |
| ఐదేళ్ల లోపు పిల్లల్లో బక్కచిక్కడం | 16.1 శాతం | 17.2 శాతం |
| ఐదేళ్ల లోపు తక్కువ బరువు | 29.6 శాతం | 31.9 శాతం |
| 15 నుంచి 49 ఏళ్ల రక్తహీన స్త్రీలు | 58.8 శాతం | 60.0 శాతం |
| 6 నుంచి 59 నెలల రక్తహీన పిల్లలు | 63.2 శాతం | 58.6 శాతం |
| 18 ఏళ్లలోపు పెళ్లైన 20 నుంచి 24 ఏళ్ల స్త్రీలు | 29.3 శాతం | 33.0 శాతం |
| శుభ్రమైన వంట ఇంధనం వాడే ఇళ్లు | 83.6 శాతం | 62.0 శాతం |
| మెరుగైన పారిశుధ్యం వాడే జనాభా | 77.3 శాతం | 54.4 శాతం |
| 15 నుంచి 49 ఏళ్ల అక్షరాస్య స్త్రీలు | 68.6 శాతం | అందుబాటులో లేదు |
| సొంతంగా వాడే బ్యాంకు లేదా పొదుపు ఖాతా ఉన్న స్త్రీలు | 81.8 శాతం | 66.3 శాతం |
NFHSని సరిగ్గా ఎలా చదవాలి
రెండు వేర్వేరు లింగ నిష్పత్తులు. NFHS సంఖ్య వెయ్యి పురుషులకు 1,045 స్త్రీలు, నమూనా గృహాల్లోని ప్రజలను వర్ణిస్తుంది. ఇది జనగణన లింగ నిష్పత్తి 997 కాదు. ఈ రెండూ వేర్వేరు సమయాల్లో వేర్వేరు విషయాలను కొలుస్తాయి, పోల్చదగినవి కావు. "జనగణన 2011 ప్రకారం" అని ప్రశ్న చెబితే సమాధానం 997. "NFHS-5 ప్రకారం" అని చెబితే మొత్తం జనాభాకు 1,045, పుట్టినప్పుడు 934.
ఆందోళన కలిగించే సంఖ్య పుట్టినప్పటి లింగ నిష్పత్తి. 934తో రాష్ట్రం పుట్టినప్పుడు సమానత్వం కంటే తక్కువ, పట్టణ, గ్రామీణ అంతరం గణనీయం: పట్టణాల్లో 877, గ్రామాల్లో 957. NFHS-4లోని 914 నుంచి మెరుగుదలను ఫ్యాక్ట్ షీట్ చూపిస్తుంది.
సంతానోత్పత్తి భర్తీ స్థాయి కంటే తక్కువ. 1.7 మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు సుమారు 2.1 భర్తీ స్థాయి కంటే తక్కువ, ఇది సాధారణ జనాభా శాస్త్ర ప్రమాణం, ఫ్యాక్ట్ షీట్ నుంచి కాదు. ఫ్యాక్ట్ షీట్ పట్టణాలకు 1.5, గ్రామాలకు 1.8 ఇస్తుంది. రాష్ట్రం "భర్తీ స్థాయి కంటే తక్కువా" అని ప్రశ్నలు తరచూ అడుగుతాయి, సరైన సమాధానం గుర్తుపెట్టుకున్న లేబుల్ నుంచి కాదు, రేటు నుంచి వస్తుంది.
పోషణ మెరుగుదల నెమ్మదిగా ఉంది. పొట్టితనం 31.4 నుంచి 31.2 శాతానికి మాత్రమే మారింది, బక్కచిక్కడం 17.2 నుంచి 16.1 శాతానికి, తక్కువ బరువు 31.9 నుంచి 29.6 శాతానికి తగ్గాయి. పిల్లల రక్తహీనత 58.6 నుంచి 63.2 శాతానికి పెరిగింది. "అన్ని పోషణ సూచికలు మెరుగుపడ్డాయి" అనడం సాధారణ తప్పు, పట్టిక ఒకటి దిగజారిందని చూపిస్తుంది.
సిజేరియన్ కాన్పులు ఎక్కువ. మొత్తం 42.4 శాతం ప్రైవేట్ సదుపాయాల్లో 63.0 శాతం, ప్రభుత్వ సదుపాయాల్లో 26.6 శాతంగా చీలుతుంది, అంటే ప్రైవేట్, ప్రభుత్వ మధ్య అంతరం 36 పాయింట్ల కంటే ఎక్కువ.
సర్వేలకు లోపపు పరిమితులు ఉంటాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో NFHS 11,346 గృహాలు, 10,975 మంది స్త్రీలు, 1,558 మంది పురుషుల నమూనాను కవర్ చేసింది. జిల్లా, ఉప వర్గ సంఖ్యల్లో అనిశ్చితి ఎక్కువ. సంఖ్యను సర్వే పేరు, సంవత్సరంతో ఉటంకించండి, ఒకే లెక్కలో జనగణన డేటాతో కలపకండి.
10. పరిష్కరించిన ఉదాహరణలు
ఉదాహరణ 1: వాటాను సంఖ్యగా మార్చడం. విశాఖపట్నం ST వాటా 14.42 శాతం, జిల్లా జనాభా 42,90,589 ఇచ్చి సుమారు ST జనాభా అడుగుతారు. 0.1442ను 42,90,589తో గుణిస్తే సుమారు 6.19 లక్షలు. జనగణన పట్టిక 6,18,500 ఇస్తుంది, కాబట్టి గుండ్రం చేసిన వాటా సరిపోతుంది. రెండు సంఖ్యలు ఒకే పట్టిక నుంచి కాబట్టే ఈ తనిఖీ పనిచేస్తుంది.
ఉదాహరణ 2: రెండు ఆధారాలను పోల్చడం. ఒక విద్యార్థి రాష్ట్ర ST జనాభా ఒక పత్రంలో 27,40,133, మరొక దానిలో 26,31,145 అని చూసి ఒకటి తప్పు అనుకుంటాడు. రెండూ తప్పు కావు. మొదటిది 4,95,77,103 ఆధారంపై, రెండోది 4,93,86,799 ఆధారంపై ఉంది. సరైన పరీక్ష సమాధానం మూలాన్ని, ఆధారాన్ని పేర్కొంటుంది.
ఉదాహరణ 3: రెండు అర్థాలున్న అత్యధిక విలువ. "ఏ జిల్లాలో లింగ నిష్పత్తి అత్యధికం" అనే ప్రశ్నకు 13 జిల్లాల జనగణన నిర్మాణంలో విజయనగరం (1,019) సమాధానం. నేటి 28 జిల్లాల్లో ఏ జిల్లా అత్యధిక లింగ నిష్పత్తి అని అడిగే ప్రశ్నకు జనగణన 2011 నుంచి అసలు సమాధానం ఇవ్వలేం. ఎంపికల్లో పాత పేర్లే ఉంటే ప్రశ్న జనగణన నిర్మాణాన్ని వాడుతోందని అర్థం.
ఉదాహరణ 4: PVTG ఎంపిక. ఎంపికలు ఎరుకుల, చెంచు, సుగాలి, వాల్మీకి. నాలుగూ ST జాబితాలో ఉన్నాయి, కానీ చెంచు మాత్రమే మంత్రిత్వ శాఖ PVTG జాబితాలో ఉంది. చాలా ఎంపికలు చెల్లుబాటయ్యే ST లు, ఒకటి మాత్రమే PVTG అనే ఈ నమూనా ఈ ప్రశ్నకు సాధారణ రూపం.
ఉదాహరణ 5: షరతు ఉన్న ఎంట్రీ. ఒక కుటుంబం వాల్మీకి సముదాయానికి చెందినది, గుంటూరు జిల్లాలో నివసిస్తుంది. 30వ ఎంట్రీ వాల్మీకి ఎంట్రీని పేర్కొన్న జిల్లాల షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలకు పరిమితం చేస్తుంది, కాబట్టి గుంటూరులో ఆ ఎంట్రీ కింద కుటుంబానికి ST హోదా రాదు. ఇలాంటి ప్రశ్నలు సముదాయం పేరుపై కాకుండా బ్రాకెట్లలోని పదాలపై ఆధారపడతాయి.
పరీక్షల కోసం ముఖ్య అంశాలు
- జనగణన 2011, 2014 తర్వాతి ఆంధ్రప్రదేశ్ (పాఠశాల విద్యా కమిషనరేట్ పట్టిక): జనాభా 4,95,77,103, లింగ నిష్పత్తి 997, సాంద్రత 304, దశాబ్ద వృద్ధి 9.21 శాతం, అక్షరాస్యత 67.35 శాతం, పట్టణ వాటా 29.47 శాతం.
- గిరిజన వ్యవహారాల ఆధారం: 4,93,86,799 మంది, 26,31,145 ST లు (5.3 శాతం). పాఠశాల విద్యా ఆధారం: 27,40,133 ST లు (5.53 శాతం), 84,69,278 SC లు (17.08 శాతం).
- జిల్లా అత్యధిక అత్యల్పాలు 2011 నాటి 13 జిల్లాల నిర్మాణం ప్రకారం: అతి పెద్దది తూర్పు గోదావరి, అతి చిన్నది విజయనగరం, అత్యధిక సాంద్రత కృష్ణా, అత్యల్ప సాంద్రత వైఎస్ఆర్ కడప, అత్యధిక అక్షరాస్యత పశ్చిమ గోదావరి, అత్యల్పం విజయనగరం, అత్యధిక ST వాటా విశాఖపట్నం, అత్యధిక SC వాటా ప్రకాశం.
- ST ఉత్తర్వులో 34 ఎంట్రీలు ముద్రించారు; 7, 23 ఎంట్రీలు ఏజెన్సీ ప్రాంతాల్లో మాత్రమే, 30వ ఎంట్రీ పేర్కొన్న షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలకు, 34వ ఎంట్రీ రెండు జిల్లాలకు.
- 2024 ఫిబ్రవరి 6 నుంచి 8 మధ్య ఆమోదం పొందిన సవరణ 25, 28 ఎంట్రీలను మార్చి బొండో పోర్జ, ఖొండ్ పోర్జ, కొండ సవరలను చేర్చింది.
- మంత్రిత్వ శాఖ PVTG జాబితాలో మొత్తం 75 సమూహాలు, "ఆంధ్రప్రదేశ్ (తెలంగాణతో సహా)" కింద 12, మొదటిది చెంచు.
- ఐదవ షెడ్యూల్: గవర్నర్ 5వ పేరా అధికారాలు; ఇరవై వరకు సభ్యులు, నాలుగింట మూడు వంతులు ST శాసనసభ్యులతో గిరిజన సలహా మండలి.
- NFHS-5 2019-20: సంతానోత్పత్తి రేటు 1.7, సంస్థాగత కాన్పులు 96.5 శాతం, పుట్టినప్పటి లింగ నిష్పత్తి 934, పొట్టితనం 31.2 శాతం.
పది అభ్యాస ప్రశ్నలు
1. జనగణన 2011లో 13 జిల్లాల ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో అత్యధిక జనాభా ఉన్న జిల్లా ఏది? A) గుంటూరు B) కృష్ణా C) తూర్పు గోదావరి D) విశాఖపట్నం సమాధానం: C. రాష్ట్ర ప్రచురిత పట్టికలో తూర్పు గోదావరిలో 52,85,824 మంది ఉన్నారు, గుంటూరు, కృష్ణా కంటే ముందు.
2. 2014 తర్వాతి ఆంధ్రప్రదేశ్ జనగణన 2011 లింగ నిష్పత్తికి దగ్గరగా ఉన్నది: A) 934 B) 997 C) 1,021 D) 1,045 సమాధానం: B. 997 జనగణన సంఖ్య. 934 NFHS-5 పుట్టినప్పటి లింగ నిష్పత్తి, 1,021 NFHS-4 మొత్తం, 1,045 NFHS-5 మొత్తం.
3. 2011 జిల్లా నిర్మాణంలో అత్యధిక షెడ్యూల్డ్ తెగల వాటా ఉన్న జిల్లా ఏది? A) శ్రీకాకుళం B) విజయనగరం C) విశాఖపట్నం D) తూర్పు గోదావరి సమాధానం: C. విశాఖపట్నంలో 14.42 శాతం, విజయనగరం 10.05 శాతం కంటే ముందు.
4. జనగణన 2011లో 13 జిల్లాల్లో అత్యల్ప సాంద్రత నమోదు చేసిన జిల్లా ఏది? A) అనంతపురం B) ప్రకాశం C) కర్నూలు D) వైఎస్ఆర్ కడప సమాధానం: D. వైఎస్ఆర్ కడపలో చ.కి.మీ.కు 188 మంది. 193తో ప్రకాశం దగ్గరి ప్రత్యర్థి.
5. కింది వాటిలో గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ PVTG జాబితాలో కనిపించే సముదాయం ఏది? A) ఎరుకుల B) సుగాలి C) వాల్మీకి D) చెంచు సమాధానం: D. మిగిలిన మూడూ ST జాబితాలో ఉన్నాయి కానీ PVTG జాబితాలో లేవు.
6. ఆంధ్రప్రదేశ్ షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు రాజ్యాంగంలోని ఏ షెడ్యూల్ కింద పరిపాలించబడతాయి? A) ఐదవ షెడ్యూల్ B) ఆరవ షెడ్యూల్ C) ఏడవ షెడ్యూల్ D) తొమ్మిదవ షెడ్యూల్ సమాధానం: A. ఆరవ షెడ్యూల్ ఈశాన్య రాష్ట్రాల స్వయంప్రతిపత్తి జిల్లాలకు సంబంధించినది.
7. ఆంధ్రప్రదేశ్ షెడ్యూల్డ్ తెగల ఉత్తర్వుకు 2024 సవరణ ఏ ఎంట్రీలను మార్చింది? A) 4, 9 ఎంట్రీలు B) 12, 16 ఎంట్రీలు C) 25, 28 ఎంట్రీలు D) 30, 34 ఎంట్రీలు సమాధానం: C. 25వ ఎంట్రీలో ఇప్పుడు బొండో పోర్జ, ఖొండ్ పోర్జ, 28వ ఎంట్రీలో కొండ సవరలు ఉన్నాయి.
8. NFHS-5 (2019-20) ప్రకారం ఆంధ్రప్రదేశ్ మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు: A) 1.2 B) 1.7 C) 2.1 D) 2.5 సమాధానం: B. ఫ్యాక్ట్ షీట్ 1.7 ఇస్తుంది, భర్తీ స్థాయి కంటే తక్కువ.
9. ఐదవ షెడ్యూల్ కింద గిరిజన సలహా మండలిలో గరిష్ఠంగా ఎంతమంది సభ్యులు, వారిలో శాసనసభలోని ST ప్రతినిధుల వాటా ఎంత? A) 10, సగం B) 15, మూడింట రెండు వంతులు C) 20, నాలుగింట మూడు వంతులు D) 25, నాలుగింట ఒక వంతు సమాధానం: C. ఇరవై కంటే ఎక్కువ కాని సభ్యులు, సుమారు నాలుగింట మూడు వంతులు ST ప్రతినిధులు.
10. ఆంధ్రప్రదేశ్ ST మొత్తాలు రెండింటి (26,31,145 మరియు 27,40,133) గురించి సరైన ప్రకటన ఏది? A) ఒకటి ముద్రణ తప్పు B) అవి వేర్వేరు దశాబ్దాల నుంచి C) అవి జనగణన 2011లోనే వేర్వేరు జనాభా ఆధారాలపై ఉన్నాయి D) ఒకటి SC లను కూడా లెక్కిస్తుంది సమాధానం: C. ఒకటి 4,93,86,799 మందిపై, మరొకటి 4,95,77,103 మందిపై ఆధారపడింది, 1వ భాగంలో వివరించినట్లు.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
విభజన తర్వాత ఆంధ్రప్రదేశ్ జనాభా ఎంత? జనగణన 2011 ప్రకారం రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ప్రచురిత పట్టికలో 4,95,77,103, గిరిజన వ్యవహారాల అనుబంధంలో 4,93,86,799. మొదటిది 2014లో బదిలీ అయిన పోలవరం ప్రాంత మండలాలను కలుపుతుంది. ఏ ఆధారాన్ని వాడుతున్నారో చెప్పండి.
కొత్త జిల్లాలకు జనగణన 2011ని ఎందుకు వాడలేం? రాష్ట్రంలో 23 జిల్లాలు ఉన్నప్పుడు జనగణన జరిగింది. ప్రస్తుత 28 జిల్లాలు అప్పట్లో లేవు, కాబట్టి జిల్లావారీ జనగణన సంఖ్యలు 2011 నాటి 13 జిల్లాలను వర్ణిస్తాయి. ప్రస్తుత జిల్లా డేటాకు తర్వాతి సర్వే లేదా గెజిట్ నోటిఫికేషన్ కావాలి.
తదుపరి జనగణన అందుబాటులో ఉందా? తదుపరి జనగణన ఫలితాలు 2026 అక్టోబర్ నాటికి ప్రచురితం కాలేదు, కాబట్టి జనగణన 2011 ఇప్పటికీ ప్రచురితమైన తాజా జనగణన. నవీకరణల కోసం రిజిస్ట్రార్ జనరల్ ఆఫ్ ఇండియాను చూడండి.
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఎన్ని తెగలు ఉన్నాయి? షెడ్యూల్డ్ తెగల ఉత్తర్వు రాష్ట్రానికి 34 ఎంట్రీలను ముద్రిస్తుంది. చాలా ఎంట్రీలు అనేక సముదాయాలను కవర్ చేస్తాయి, కాబట్టి సముదాయాల సంఖ్య 34 కంటే ఎక్కువ. ఏదైనా మూలం తెగల భిన్న సంఖ్య ఇస్తే తప్ప "34 ఎంట్రీలు" అనే వాడండి.
ST, PVTG మధ్య తేడా ఏమిటి? ST 342వ అధికరణం కింద ప్రకటించే రాజ్యాంగ వర్గం. PVTG అనేది ఒక పథకం కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం నాలుగు ప్రమాణాలపై గుర్తించిన మరింత బలహీన ఉప సమూహం. PVTG హోదా రిజర్వేషన్‌ను మార్చదు.
NFHS-5, జనగణన లింగ నిష్పత్తులు పోల్చదగినవా? కావు. జనగణన లెక్క 2011కు 997. NFHS-5 2019-20లో నమూనా జనాభాకు 1,045, పుట్టినప్పుడు 934 ఇస్తుంది. అవి వేర్వేరు సంవత్సరాల్లో వేర్వేరు విషయాలను కొలుస్తాయి.
షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల్లో ఏ తెగలు ఉన్నాయి? షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు తెగ ప్రకారం కాకుండా భూభాగం ప్రకారం నిర్వచించబడతాయి, కాబట్టి ప్రశ్నకు ఉత్తర్వు నుంచి సమాధానం ఇవ్వాలి. అక్కడ నివసించే గిరిజన సముదాయాల్లో సవరలు, గదబలు, కొండులు, కోయలు, కొండరెడ్లు మరియు ST జాబితాలోని ఇతరులు ఉన్నారు.
సంబంధిత పఠనం
- ఏపీ జిల్లావారీ ఫ్యాక్ట్ షీట్, 28 జిల్లాలు
- ఏపీ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం 2014 వివరణ
- స్థానికత, రిజర్వేషన్, రోస్టర్
- ఏపీ భూగోళ నోట్స్: నదులు, జిల్లాలు, ఓడరేవులు
- ఏపీ సంస్కృతి, పండుగలు, కళలు, నృత్యం నోట్స్
- ఏపీ స్వాతంత్ర్య పోరాటం, సామాజిక సంస్కరణ
- ఏపీ పోలీసు శారీరక పరీక్ష తయారీ
- ఈ వ్యాసం ఆంగ్ల రూపం
pareeksha.in లో సాధన చేయండి
పట్టికలు పునశ్చరణ చేసిన తర్వాత pareeksha.inలో సమయపాలనతో ప్రశ్నలతో పరీక్షించుకోండి. ఇక్కడ వేదిక 10 Lakh+ MCQs, 100+ Exams, 5,000+ Full-Length Mocks అందిస్తుంది. అభ్యాస ప్రశ్నల్లోని సంఖ్యలను పునశ్చరణ సహాయాలుగా భావించండి, ఏదైనా ప్రస్తుత సంఖ్యను ప్రశ్న పేర్కొన్న అధికారిక మూలంతో నిర్ధారించుకోండి.
మూలాలు మరియు ధృవీకరణ
ఈ వ్యాసం కోసం తెరిచిన పేజీలు:
- ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎట్ ఎ గ్లాన్స్, జిల్లా పట్టికలు (జనాభా, SC, ST, గ్రామీణ, పట్టణ, అక్షరాస్యత, సాంద్రత), ఎడ్యుకేషనల్ స్టాటిస్టిక్స్ 2019-20, పాఠశాల విద్యా కమిషనరేట్, ఆంధ్రప్రదేశ్ (cse.ap.gov.in), జనగణన 2011 ఆధారంగా.
- గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ, వార్షిక నివేదిక 2024-25: అనుబంధం 4B (రాష్ట్రాల వారీ ST జనాభా), పేరాలు 5.24 నుంచి 5.38 (షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు, గిరిజన సలహా మండలి, ITDP, ITDA, MADA, క్లస్టర్లు), అనుబంధం 5C (షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు), షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల ఉత్తర్వుల పట్టిక, EMRS పట్టిక (tribal.nic.in).
- గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ, వార్షిక నివేదిక 2023-24, షెడ్యూల్డ్ తెగల జాబితా, భాగం I ఆంధ్రప్రదేశ్ (IIIT లక్నో వెబ్‌సైట్‌లో ఉన్న ప్రతి).
- గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ, రాష్ట్ర, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల వారీ అత్యంత బలహీన గిరిజన సమూహాల జాబితా, 2024 జూలై 9 (tribal.nic.in).
- రాజ్యాంగ (షెడ్యూల్డ్ తెగలు) ఉత్తర్వు (సవరణ) బిల్లు, 2024, 2024 ఫిబ్రవరి 5న రాజ్యసభలో ప్రవేశపెట్టిన పాఠం, PRS లెజిస్లేటివ్ రీసెర్చ్ బిల్ ట్రాక్ పేజీ (prsindia.org).
- జాతీయ కుటుంబ ఆరోగ్య సర్వే 5, రాష్ట్ర ఫ్యాక్ట్ షీట్, ఆంధ్రప్రదేశ్, 2019-20, అంతర్జాతీయ జనాభా శాస్త్ర సంస్థ, ఆరోగ్య కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ (dhsprogram.com లో ఉంచినది).
- హెల్త్ డాసియర్ 2021, ఆంధ్రప్రదేశ్, జాతీయ ఆరోగ్య వ్యవస్థల వనరుల కేంద్రం (nhsrcindia.org), దేశ పట్టణ వాటాకు, దాని జనగణన 2011 పట్టిక ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌దని నిర్ధారించడానికి మాత్రమే వాడాం.
- విజయనగరం జిల్లా వెబ్‌సైట్, ITDA పార్వతీపురం పేజీ, తూర్పు గోదావరి జిల్లా వెబ్‌సైట్, ITDA రంపచోడవరం పేజీ (ap.gov.in).
ధృవీకరించనివి, పాఠంలో జాగ్రత్తగా రాసినవి: 2014 తర్వాతి రాష్ట్రానికి భాషల వారీ జనగణన 2011 శాతాలు (ప్రాథమిక పట్టిక తెరవలేదు, కాబట్టి ఏదీ ఉటంకించలేదు); 2024 సవరణకు రాష్ట్రపతి ఆమోదం తేదీ; 12 PVTGల ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ మధ్య విభజన; జిల్లా పునర్వ్యవస్థీకరణ తర్వాత నేటి ITDAల పేర్లు, సంఖ్య; రంపచోడవరం ITDA జనాభా వెనుక జనగణన సంవత్సరం; రెండు జనాభా ఆధారాల మధ్య 1,90,304 తేడా బదిలీ అయిన పోలవరం ప్రాంత మండలాలే అనే వివరణ (మా లెక్క అంచనా); షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల వర్ణనకు 2022, 2025 జిల్లా నిర్మాణం; గిరిజన భాషల భాషా కుటుంబం (సాధారణ నేపథ్యం, ఇక్కడ మూలం లేదు); నాలుగు PVTG ప్రమాణాలు, 2006 పేరు మార్పు (సాధారణంగా చెప్పేవి, పథక మార్గదర్శకాలు తెరవలేదు); నెల్లూరు గిరిజన సంఖ్యకు యానాది, ఎరుకల వివరణ (సాధారణ నేపథ్యం).
Comments (0)
No comments yet. Be the first to share your thoughts.