సాధారణ అధ్యయనం (General Studies) విభాగంలో తక్కువ సమయంలో మార్కులు సాధించగల అంశాల్లో కంప్యూటర్ అవగాహన ఒకటి. అంతేకాదు, కొన్ని నియామకాల్లో రాత పరీక్ష తర్వాత కంప్యూటర్ ప్రావీణ్య పరీక్ష (Computer Proficiency Test) కూడా ఉంటుంది. గ్రూప్-IV, జూనియర్ అసిస్టెంట్, వార్డ్ సచివాలయం, గ్రామ సచివాలయం వంటి పరీక్షల్లో ఈ విభాగం ప్రశ్నలు సాధారణంగా లోతైనవి కావు. అవి చిన్నవి, వాస్తవాల ఆధారితమైనవి, పదాలు మార్చి మళ్లీ మళ్లీ అడిగేవి. ఒక సంక్షిప్తరూపం పూర్తి రూపం ఏమిటి, నిల్వ యూనిట్ ఏది, ఒక కమాండ్‌కు షార్ట్‌కట్ కీ ఏమిటి, చట్టంలోని సెక్షన్ ఏది, అంతరిక్ష ప్రయోగం తేదీ ఏది అనే రకంగా ఉంటాయి. కొద్ది వాస్తవాలను క్రమంగా పునశ్చరణ చేసి, కొన్ని గంటలు నిజమైన కంప్యూటర్‌పై సాధన చేసిన అభ్యర్థి ఈ భాగాన్ని సులభంగా పూర్తి చేయగలడు.
ఈ వ్యాసం మొత్తం భాగాన్ని ఒకే చోట అందిస్తుంది: హార్డ్‌వేర్ (hardware), సాఫ్ట్‌వేర్ (software), మెమరీ, నిల్వ యూనిట్లు, ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్ (operating system), MS ఆఫీస్ ప్రాథమికాలు, షార్ట్‌కట్లు, ఇంటర్నెట్, ఈమెయిల్, నెట్‌వర్క్‌లు, సైబర్ భద్రత, సమాచార సాంకేతిక చట్టం 2000 (Information Technology Act), డిజిటల్ ఇండియా కార్యక్రమం, సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీలో అడిగే భారత అంతరిక్ష మైలురాళ్లు. పరిష్కరించిన ఉదాహరణలు, మార్కులు పోగొట్టే ఉచ్చులు కూడా ఇచ్చాము. దీనికి తోడుగా మా భౌతిక, రసాయన శాస్త్ర నోట్స్, జీవ శాస్త్రం, ఆరోగ్యం నోట్స్, ఆంధ్రప్రదేశ్ సైన్స్, టెక్నాలజీ, సంస్థలు వ్యాసాలు చదవండి.
ఒక స్పష్టీకరణ. సిలబస్, మార్కులు, ప్రాక్టికల్ పరీక్ష స్వరూపం ఒక నోటిఫికేషన్ నుంచి మరొకదానికి మారుతాయి. కమిషన్, గ్రామ/వార్డు సచివాలయ శాఖ ప్రతి వివరణాత్మక నోటిఫికేషన్‌లో పథకాన్ని ప్రకటిస్తాయి. ఈ వ్యాసం ఏ నియామకానికీ నిర్దిష్ట సిలబస్ ఉందని చెప్పదు. కాలానుగుణంగా మారే ప్రభుత్వ వాస్తవాలకు "2026 అక్టోబర్ నాటికి" అని, మూలం పేరుతో గుర్తు పెట్టాము. అధికారిక పేజీలో నిర్ధారించలేనివి చివర జాబితా చేశాము.
1. కంప్యూటర్ అవగాహన ప్రశ్నలు ఎలా వస్తాయి
దీన్ని సిలబస్ జాబితాగా కాకుండా ప్రశ్న నమూనాలుగా చదవండి. ఐదు నమూనాలు చాలావరకు కవర్ చేస్తాయి.
- సంక్షిప్త రూపాలు, పూర్తి రూపాలు: RAM, ROM, CPU, URL, HTTP, DNS, ISP, VPN, OTP, SMTP, PDF, USB, LAN, BIOS.
- ఒకే సరైన పదం ఉండే నిర్వచనాలు: "కంప్యూటర్ మెదడు", "డేటా అతి చిన్న యూనిట్", "సోర్స్ కోడ్‌ను అనువదించే ప్రోగ్రామ్".
- యూనిట్లు, మార్పిడులు: బైట్, కిలోబైట్, మెగాబైట్, గిగాబైట్, టెరాబైట్; వేగం ప్రకారం మెమరీ క్రమం; ఒక బైట్‌లో ఎన్ని బిట్లు.
- ప్రాక్టికల్ జ్ఞానం: షార్ట్‌కట్ కీలు, స్ప్రెడ్‌షీట్ ఫార్ములాలు, ఫైల్ ఎక్స్‌టెన్షన్లు.
- అవగాహన అంశాలు: చట్టాలు, హెల్ప్‌లైన్లు, ప్రభుత్వ పోర్టళ్లు, ప్రయోగాలు, తేదీలు.
నియామకంలో కంప్యూటర్ ప్రావీణ్య పరీక్ష ఉంటే అది సాధారణంగా ఆఫీస్ ఆటోమేషన్ నైపుణ్యాల అర్హత పరీక్ష. గ్రూప్-IV జూనియర్ అసిస్టెంట్ పథకంలో ఈ పరీక్ష అర్హత స్వభావం కలది, రాత దశల తర్వాత నిర్వహిస్తారు. మా గ్రూప్-IV గైడ్ ఈ విషయాన్ని కమిషన్ పథకం ఆధారంగా నమోదు చేసింది, అయితే దాని వివరణాత్మక సిలబస్ మేము తెరిచిన పేజీల్లో కనిపించలేదని కూడా చెప్పింది. కాబట్టి సురక్షిత విధానం ఏమిటంటే ఈ వ్యాసంలోని సిద్ధాంతం నేర్చుకోవడం, అలాగే నిజమైన యంత్రంపై సాధన చేయడం: ఒక లేఖ టైప్ చేయండి, పట్టిక తయారు చేయండి, ఫార్ములా వేయండి, పేరు పెట్టిన ఫోల్డర్‌లో ఫైల్ సేవ్ చేయండి, ప్రింట్ ప్రివ్యూ చూడండి.
2. కంప్యూటర్ ప్రాథమికాలు: కంప్యూటర్ ఏం చేస్తుంది
కంప్యూటర్ అనేది ఒక ఎలక్ట్రానిక్ పరికరం. అది డేటాను స్వీకరిస్తుంది (ఇన్‌పుట్), నిల్వ చేసిన సూచనల ప్రకారం ప్రాసెస్ చేస్తుంది, నిల్వ చేస్తుంది, ఫలితాలు ఇస్తుంది (అవుట్‌పుట్). "కంప్యూటర్ విధులు" గురించిన ప్రశ్నలన్నీ ఇన్‌పుట్, ప్రాసెసింగ్, నిల్వ, అవుట్‌పుట్ చక్రాన్నే అనుసరిస్తాయి. డేటా (data) అంటే ముడి వాస్తవాలు, ఉదాహరణకు 50 మంది విద్యార్థుల మార్కులు. సమాచారం (information) అంటే ప్రాసెస్ చేసిన డేటా, ఉదాహరణకు తరగతి సగటు. ఈ జంటను ప్రశ్నకర్తలు ఇష్టపడతారు, ఎందుకంటే తప్పు ఎంపిక తరచుగా ఈ రెండింటినీ తారుమారు చేసి ఉంటుంది.
కంప్యూటర్లను పరిమాణం, శక్తి ప్రకారం వర్గీకరిస్తారు: సూపర్ కంప్యూటర్, మెయిన్‌ఫ్రేమ్, మినీ కంప్యూటర్, మైక్రో కంప్యూటర్ (పర్సనల్ కంప్యూటర్, ల్యాప్‌టాప్, టాబ్లెట్), ఎంబెడెడ్ సిస్టమ్స్. సూపర్ కంప్యూటర్ వాతావరణ సూచన వంటి చాలా పెద్ద శాస్త్రీయ లెక్కలు చేస్తుంది. మెయిన్‌ఫ్రేమ్ బ్యాంకింగ్, రైల్వే రిజర్వేషన్ వ్యవస్థల వంటి చోట్ల ఒకేసారి చాలామంది వినియోగదారులకు సేవ చేస్తుంది. మైక్రో కంప్యూటర్ ఒకేసారి ఒక వినియోగదారు కోసం. ఎంబెడెడ్ కంప్యూటర్ ఒక యంత్రం లోపల ఉంటుంది, ఉదాహరణకు వాషింగ్ మెషిన్ కంట్రోలర్, అది ఒక నిర్దిష్ట పనిని మాత్రమే చేస్తుంది.
కంప్యూటర్ తరాలు (generations) అందులో వాడిన ప్రధాన ఎలక్ట్రానిక్ భాగం ఆధారంగా ఉంటాయి. మొదటి తరంలో వాక్యూమ్ ట్యూబ్‌లు, రెండో తరంలో ట్రాన్సిస్టర్లు, మూడో తరంలో ఇంటిగ్రేటెడ్ సర్క్యూట్లు (IC), నాలుగో తరంలో మైక్రోప్రాసెసర్లు (VLSI) వాడారు, ఐదో తరం కృత్రిమ మేధ, అధునాతన సమాంతర ప్రాసెసింగ్‌తో ముడిపడి ఉంది. వాక్యూమ్ ట్యూబ్, ట్రాన్సిస్టర్, IC, మైక్రోప్రాసెసర్ అనే క్రమాన్ని గుర్తుంచుకోండి, ఎందుకంటే తేదీల కంటే ఇదే ఎక్కువగా అడుగుతారు.
3. హార్డ్‌వేర్: తాకగలిగే భాగాలు
హార్డ్‌వేర్ అంటే కంప్యూటర్‌లోని భౌతిక భాగం. నాలుగు సమూహాలుగా గుర్తుంచుకోవడం సులభం.
ఇన్‌పుట్ పరికరాలు డేటాను లోపలికి పంపుతాయి: కీబోర్డ్, మౌస్, స్కానర్, మైక్రోఫోన్, వెబ్‌క్యామ్, టచ్‌స్క్రీన్, బార్‌కోడ్ రీడర్, లైట్ పెన్, జాయ్‌స్టిక్, బయోమెట్రిక్ రీడర్. అవుట్‌పుట్ పరికరాలు ఫలితాలు చూపుతాయి: మానిటర్, ప్రింటర్, స్పీకర్, ప్లాటర్, ప్రొజెక్టర్. టచ్‌స్క్రీన్ ఇన్‌పుట్, అవుట్‌పుట్ రెండూ. నిల్వ పరికరాలు డేటాను ఉంచుతాయి: హార్డ్ డిస్క్, సాలిడ్-స్టేట్ డ్రైవ్, పెన్ డ్రైవ్, మెమరీ కార్డ్, ఆప్టికల్ డిస్క్. ప్రాసెసింగ్ సెంట్రల్ ప్రాసెసింగ్ యూనిట్ చేస్తుంది.
సీపీయూ (CPU)
సెంట్రల్ ప్రాసెసింగ్ యూనిట్ (Central Processing Unit), ప్రాసెసర్ లేదా మైక్రోప్రాసెసర్ అని కూడా పిలుస్తారు, దీన్ని కంప్యూటర్ మెదడు అంటారు. దీనికి గుర్తుంచుకోవలసిన మూడు భాగాలు:
- అరిథ్‌మెటిక్ లాజిక్ యూనిట్ (ALU): కూడిక, తీసివేత వంటి అంకగణిత, పోలిక వంటి తార్కిక చర్యలు చేస్తుంది.
- కంట్రోల్ యూనిట్ (CU): డేటా, సూచనల ప్రవాహాన్ని నిర్దేశిస్తుంది; అది స్వయంగా డేటాను ప్రాసెస్ చేయదు.
- రిజిస్టర్లు: CPU లోపల ఉండే అతి చిన్న, అతి వేగవంతమైన మెమరీ; ఆ క్షణంలో వాడుతున్న డేటాను ఉంచుతాయి.
తరచుగా జరిగే పొరపాటు ఏమిటంటే కంట్రోల్ యూనిట్ లెక్కలు చేస్తుందని చెప్పడం. అది చేయదు, అది నియంత్రిస్తుంది, సమన్వయం చేస్తుంది. మరో పొరపాటు మదర్‌బోర్డును CPU అనుకోవడం. మదర్‌బోర్డ్ అనేది CPU, మెమరీ, ఇతర భాగాలను కలిపే ప్రధాన సర్క్యూట్ బోర్డ్.
పోర్టులు, కనెక్టర్లు
పోర్ట్ అంటే పరికరం కనెక్ట్ అయ్యే సాకెట్. USB (యూనివర్సల్ సీరియల్ బస్) అత్యంత సాధారణం; HDMI డిజిటల్ వీడియో, ఆడియోను డిస్‌ప్లేకు పంపుతుంది; ఈథర్‌నెట్ పోర్ట్ నెట్‌వర్క్ కేబుల్‌ను కలుపుతుంది. బ్లూటూత్, వై-ఫై వైర్‌లెస్ కనెక్షన్లు, పోర్టులు కావు.
4. మెమరీ, నిల్వ: ప్రతి ఏడాది అడిగే యూనిట్లు
మెమరీకి రెండు పాత్రలున్నాయి: తాత్కాలిక పని స్థలం, శాశ్వత నిల్వ. రెండింటినీ తరచుగా కలిపి గందరగోళపడతారు.
ప్రాథమిక, ద్వితీయ మెమరీ
ప్రాథమిక మెమరీని CPU నేరుగా వాడుతుంది. ఇందులో RAM, ROM, క్యాష్ ఉంటాయి.
- RAM (రాండమ్ యాక్సెస్ మెమరీ) ప్రధాన పని మెమరీ. ఇది అస్థిరం (volatile), అంటే కరెంటు పోతే దానిలోని విషయం పోతుంది. తెరిచి ఉన్న ప్రోగ్రామ్‌లు RAMలో ఉంటాయి.
- ROM (రీడ్ ఓన్లీ మెమరీ) స్థిరం (non-volatile). ఇందులో ప్రారంభ సూచనలు (ఫర్మ్‌వేర్, BIOS సహా) ఉంటాయి, కరెంటు లేకపోయినా అవి ఉంటాయి.
- క్యాష్ (cache) అనేది CPU, RAM మధ్య ఉండే చిన్న, అతి వేగవంతమైన మెమరీ; తరచుగా వాడే డేటాను ఉంచి సమయం ఆదా చేస్తుంది.
ద్వితీయ మెమరీ శాశ్వత నిల్వ: హార్డ్ డిస్క్ డ్రైవ్ (HDD), సాలిడ్-స్టేట్ డ్రైవ్ (SSD), పెన్ డ్రైవ్, మెమరీ కార్డ్, CD, DVD. ఇది ప్రాథమిక మెమరీ కంటే నెమ్మది, కానీ యూనిట్‌కు చౌక, స్థిరం. వేగం ప్రకారం వేగవంతమైనది మొదట: రిజిస్టర్లు, క్యాష్, RAM, SSD, HDD. సామర్థ్యం ప్రకారం చిన్నది మొదట అంటే సాధారణంగా దీనికి వ్యతిరేక క్రమం.
డేటా యూనిట్లు
డేటా అతి చిన్న యూనిట్ బిట్ (binary digit), అది 0 లేదా 1. ఎనిమిది బిట్లు ఒక బైట్. నాలుగు బిట్లను కొన్నిసార్లు నిబుల్ అంటారు. పరీక్షల్లో వాడే సాధారణ పద్ధతిలో ప్రతి పెద్ద యూనిట్ కింది యూనిట్‌కు 1,024 రెట్లు.
| యూనిట్ | సంక్షిప్త రూపం | సమానం (పరీక్ష పద్ధతి) |
|---|---|---|
| బిట్ | b | 0 లేదా 1 |
| బైట్ | B | 8 బిట్లు |
| కిలోబైట్ | KB | 1,024 బైట్లు |
| మెగాబైట్ | MB | 1,024 KB |
| గిగాబైట్ | GB | 1,024 MB |
| టెరాబైట్ | TB | 1,024 GB |
| పెటాబైట్ | PB | 1,024 TB |
పరికరాల తయారీదారులు, కొన్ని పుస్తకాలు సామర్థ్యాన్ని చెప్పేటప్పుడు 1,024కు బదులు 1,000 వాడతాయి. అందుకే 500 GB అని అమ్మిన డ్రైవ్ ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్‌లో తక్కువ సంఖ్య చూపిస్తుంది. ప్రశ్నలో రెండు పద్ధతుల ఎంపికలు ఉంటే, ప్రశ్న వేరే చెప్పకపోతే 1,024 ఎంపికను ఎంచుకోండి.
పరిష్కరించిన ఉదాహరణ 1. ఒక ఫోన్‌లో 2 GB ఖాళీ స్థలం ఉంది. ప్రతి ఫోటో 4 MB. ఎన్ని ఫోటోలు పడతాయి? 2 GBని MBలోకి మార్చండి: 2 x 1,024 = 2,048 MB. 4తో భాగించండి: 2,048 / 4 = 512 ఫోటోలు.
పరిష్కరించిన ఉదాహరణ 2. 3 KBలో ఎన్ని బిట్లు? 3 x 1,024 = 3,072 బైట్లు; 3,072 x 8 = 24,576 బిట్లు.
పరిష్కరించిన ఉదాహరణ 3. బైనరీ 1011ని దశాంశంలోకి మార్చండి. కుడి నుంచి స్థాన విలువలు 1, 2, 4, 8. కాబట్టి 1 x 8 + 0 x 4 + 1 x 2 + 1 x 1 = 11. సంఖ్యా పద్ధతుల ప్రశ్నల్లో బైనరీ నుంచి దశాంశానికి మార్పిడి ఎక్కువగా వస్తుంది, ఆరు అంకెలకు మించి చాలా అరుదు.
నిల్వ పరికరాలు
హార్డ్ డిస్క్ తిరిగే ప్లాటర్లపై డేటాను అయస్కాంత పద్ధతిలో నిల్వ చేస్తుంది. SSDలో కదిలే భాగాలు ఉండవు, ఫ్లాష్ మెమరీలో డేటా నిల్వ అవుతుంది, కాబట్టి అది వేగంగా ఉంటుంది, కుదుపులను తట్టుకుంటుంది. ఆప్టికల్ డిస్కులు (CD, DVD, బ్లూ-రే) లేజర్ వాడతాయి; CD-ROM చదవడానికి మాత్రమే, CD-R ఒకసారి రాయవచ్చు, CD-RW మళ్లీ రాయవచ్చు. పెన్ డ్రైవ్, మెమరీ కార్డ్ ఫ్లాష్ నిల్వ. క్లౌడ్ నిల్వ ఫైళ్లను సేవా సంస్థ సర్వర్లలో ఉంచి ఇంటర్నెట్ ద్వారా చేరుస్తుంది.
5. సాఫ్ట్‌వేర్: హార్డ్‌వేర్‌ను నడిపే సూచనలు
సాఫ్ట్‌వేర్ అంటే హార్డ్‌వేర్‌కు ఏం చేయాలో చెప్పే ప్రోగ్రామ్‌ల సమితి. దాన్ని తాకలేము. రెండు ప్రధాన తరగతులు: సిస్టమ్ సాఫ్ట్‌వేర్, అప్లికేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్.
- సిస్టమ్ సాఫ్ట్‌వేర్ కంప్యూటర్‌ను నిర్వహిస్తుంది: ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్, డివైస్ డ్రైవర్లు, యుటిలిటీ ప్రోగ్రామ్‌లు, భాషా అనువాదకాలు.
- అప్లికేషన్ సాఫ్ట్‌వేర్ వినియోగదారు కోసం పనులు చేస్తుంది: వర్డ్ ప్రాసెసర్లు, స్ప్రెడ్‌షీట్లు, బ్రౌజర్లు, మీడియా ప్లేయర్లు, అకౌంటింగ్ ప్యాకేజీలు.
భాషా అనువాదకాలు (translators) మనుషులు రాసిన ప్రోగ్రామ్‌లను మెషీన్ కోడ్‌గా మారుస్తాయి. అసెంబ్లర్ అసెంబ్లీ భాషను మారుస్తుంది, కంపైలర్ మొత్తం ఉన్నత స్థాయి ప్రోగ్రామ్‌ను ఒకేసారి మారుస్తుంది, ఇంటర్‌ప్రెటర్ లైన్ లైన్‌గా మార్చి నడుపుతుంది. 0, 1లతో ఉండే మెషీన్ భాష మాత్రమే కంప్యూటర్ నేరుగా అర్థం చేసుకునే భాష. ఇది ఇష్టమైన ప్రశ్న: "కంప్యూటర్ నేరుగా అర్థం చేసుకునే ఏకైక భాష ఏది?" జవాబు మెషీన్ భాష.
సాఫ్ట్‌వేర్ లైసెన్సుల రకాలు అప్పుడప్పుడు వస్తాయి. ఫ్రీవేర్ ఉచితంగా వాడవచ్చు, కానీ అది ఓపెన్ అని కాదు. ఓపెన్-సోర్స్ సాఫ్ట్‌వేర్ సోర్స్ కోడ్‌ను ఇతరులు అధ్యయనం చేయడానికి, మార్చడానికి అందుబాటులో ఉంచుతుంది, లైనక్స్ దీనికి ప్రామాణిక ఉదాహరణ. షేర్‌వేర్ పరిమిత కాలం ఉచితంగా ప్రయత్నించవచ్చు. ప్రొప్రైటరీ సాఫ్ట్‌వేర్ వాడకాన్ని నియంత్రించే కంపెనీ స్వంతం. యాంటీవైరస్, డిస్క్ క్లీనప్, ఫైల్ కంప్రెషన్ వంటి యుటిలిటీ ప్రోగ్రామ్ సిస్టమ్‌ను నిర్వహిస్తుంది, కాపాడుతుంది.
ఫర్మ్‌వేర్ అంటే ఒక పరికరంలో ROM లేదా ఫ్లాష్ మెమరీలో నిల్వ చేసిన శాశ్వత సాఫ్ట్‌వేర్, ఉదాహరణకు కంప్యూటర్ ప్రారంభ ప్రోగ్రామ్ లేదా రౌటర్ లోపలి ప్రోగ్రామ్.
6. ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్
ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్ (OS) అనేది హార్డ్‌వేర్, సాఫ్ట్‌వేర్ వనరులను నిర్వహించే, వినియోగదారుకు, కంప్యూటర్‌కు మధ్య ఇంటర్‌ఫేస్ ఇచ్చే సిస్టమ్ సాఫ్ట్‌వేర్. అది లేకుండా యంత్రాన్ని ఆచరణలో వాడలేము. తెలుసుకోవలసిన విధులు: ప్రాసెస్ నిర్వహణ (ఏ ప్రోగ్రామ్ CPUని వాడాలో నిర్ణయించడం), మెమరీ నిర్వహణ, ఫైల్ నిర్వహణ, పరికర నిర్వహణ, యూజర్ ఇంటర్‌ఫేస్.
ఉదాహరణలు: విండోస్ (మైక్రోసాఫ్ట్), మ్యాక్ఓఎస్ (యాపిల్), లైనక్స్ (ఓపెన్ సోర్స్), ఆండ్రాయిడ్ (ప్రధానంగా గూగుల్, లైనక్స్ కెర్నెల్ ఆధారంగా), iOS (యాపిల్). గ్రాఫికల్ యూజర్ ఇంటర్‌ఫేస్ (GUI) ఐకాన్లు, విండోలు, మెనూలు వాడుతుంది; కమాండ్-లైన్ ఇంటర్‌ఫేస్ (CLI)లో కమాండ్లు టైప్ చేయాలి. విండోస్ GUI ఆధారిత, మల్టీటాస్కింగ్ OS, లైనక్స్ రెండు రకాలుగానూ నడవగలదు.
ఉపయోగకరమైన భేదం: సింగిల్-యూజర్, మల్టీ-యూజర్ వ్యవస్థలు (ఒకేసారి ఒకరు లేదా చాలామంది), సింగిల్-టాస్కింగ్, మల్టీటాస్కింగ్ (ఒక ప్రోగ్రామ్ లేదా చాలా), బ్యాచ్, రియల్-టైమ్, టైమ్-షేరింగ్ వ్యవస్థలు. రియల్-టైమ్ OS హామీ ఇచ్చిన సమయంలో స్పందిస్తుంది, విమాన ట్రాఫిక్ నియంత్రణ, పారిశ్రామిక యంత్రాల వంటి చోట వాడతారు.
ఇతర పదాలు: బూట్ ప్రక్రియ (కంప్యూటర్ ప్రారంభమైనప్పుడు OSను RAMలోకి లోడ్ చేయడం, ముందుగా BIOS నడుస్తుంది), కోల్డ్ బూట్ (కరెంటు ఆఫ్ నుంచి ప్రారంభం), వార్మ్ బూట్ (కరెంటు ఆపకుండా రీస్టార్ట్), డెస్క్‌టాప్, టాస్క్‌బార్, రీసైకిల్ బిన్ (తొలగించిన ఫైళ్లను ఖాళీ చేసే వరకు ఉంచే ఫోల్డర్), టాస్క్ మేనేజర్ (నడుస్తున్న ప్రోగ్రామ్‌లను చూపి, ముగించేది). Shift తో Delete నొక్కితే ఫైల్ రీసైకిల్ బిన్‌కు వెళ్లకుండా తొలగిపోతుంది, ఇది ప్రామాణిక ఉచ్చు.
7. MS ఆఫీస్ ప్రాథమికాలు: వర్డ్, ఎక్సెల్, పవర్‌పాయింట్
ప్రాక్టికల్ ప్రశ్నలు, కంప్యూటర్ ప్రావీణ్య పరీక్ష రెండూ వర్డ్ ప్రాసెసింగ్, స్ప్రెడ్‌షీట్, ప్రెజెంటేషన్ సాధనాలపై ఆధారపడతాయి. కింది షార్ట్‌కట్లు ఆటోమేటిక్‌గా వచ్చే వరకు నేర్చుకోండి.
సాధారణ షార్ట్‌కట్లు (విండోస్)
| షార్ట్‌కట్ | చర్య |
|---|---|
| Ctrl + C | కాపీ |
| Ctrl + X | కట్ |
| Ctrl + V | పేస్ట్ |
| Ctrl + Z | అన్‌డూ |
| Ctrl + Y | రీడూ |
| Ctrl + A | అన్నీ ఎంచుకోవడం |
| Ctrl + S | సేవ్ |
| Ctrl + P | ప్రింట్ |
| Ctrl + F | కనుగొనడం |
| Ctrl + H | రీప్లేస్ (వర్డ్, ఎక్సెల్‌లో) |
| Ctrl + B / I / U | బోల్డ్ / ఇటాలిక్ / అండర్‌లైన్ |
| Ctrl + N | కొత్త డాక్యుమెంట్ |
| Ctrl + O | ఓపెన్ |
| F12 | సేవ్ యాజ్ (ఆఫీస్ ప్రోగ్రామ్‌లలో) |
| Alt + Tab | తెరిచిన ప్రోగ్రామ్‌ల మధ్య మారడం |
| Ctrl + Home / End | డాక్యుమెంట్ ప్రారంభానికి / చివరికి వెళ్లడం |
Ctrl + P అంటే ప్రింట్, పేస్ట్ కాదు అని గుర్తుంచుకోండి. Ctrl + H ఆఫీస్‌లో "రీప్లేస్", కానీ కొన్ని బ్రౌజర్లలో హిస్టరీ తెరుస్తుంది. ప్రశ్నలో ప్రోగ్రామ్ పేరు ఉంటే ఆ ప్రోగ్రామ్‌కు జవాబు ఇవ్వండి.
వర్డ్
డాక్యుమెంట్‌కు టైటిల్ బార్, రిబ్బన్ (Home, Insert, Layout, References, Review, View వంటి ట్యాబ్‌లు), రూలర్, స్టేటస్ బార్ ఉంటాయి. ఫార్మాటింగ్ సమూహాలు: ఫాంట్ (టైప్‌ఫేస్, సైజు, రంగు), పేరాగ్రాఫ్ (అమరిక, ఖాళీ, బుల్లెట్లు), స్టైల్స్. ఈ పదాలు తెలుసుకోండి: హెడర్, ఫుటర్ (ప్రతి పేజీ పైన, కింద పునరావృతమయ్యే పాఠ్యం), మార్జిన్ (పాఠ్యం చుట్టూ ఖాళీ), ఓరియెంటేషన్ (పోర్ట్రెయిట్ లేదా ల్యాండ్‌స్కేప్), మెయిల్ మెర్జ్ (ఒకే లేఖను వేర్వేరు పేర్లు, చిరునామాలతో చాలామందికి ప్రింట్ చేయడం), ట్రాక్ చేంజెస్ (సమీక్షకులు చేసిన మార్పులు చూపుతుంది). వర్డ్ నుంచి సేవ్ చేసిన ఫైల్‌కు సాధారణంగా .docx ఎక్స్‌టెన్షన్ ఉంటుంది.
ఎక్సెల్
వర్క్‌బుక్‌లో షీట్లు ఉంటాయి; ప్రతి షీట్ సెల్‌ల గ్రిడ్, సెల్‌కు కాలమ్ అక్షరం, వరుస సంఖ్యతో పేరు, ఉదాహరణకు A1. B2:B10 వంటి రేంజ్ అంటే B2 నుంచి B10 వరకు సెల్‌లు. ఫార్ములా ఎల్లప్పుడూ సమాన గుర్తుతో మొదలవుతుంది. సాధారణ ఫంక్షన్లు SUM, AVERAGE, MAX, MIN, COUNT, IF, ROUND, లుక్అప్ పట్టికల కోసం VLOOKUP.
పరిష్కరించిన ఉదాహరణ 4. B2 నుంచి B6 వరకు సెల్‌లలో 12, 18, 25, 10, 35 ఉన్నాయి. =SUM(B2:B6) ఏమిస్తుంది? 12 + 18 + 25 + 10 + 35 = 100. =AVERAGE(B2:B6) ఏమిస్తుంది? 100 / 5 = 20. =MAX(B2:B6)-MIN(B2:B6) ఏమిస్తుంది? 35 - 10 = 25.
పరిష్కరించిన ఉదాహరణ 5. ఒక విద్యార్థి మార్కులు C2లో ఉన్నాయి. C2 విలువ 35 అయినప్పుడు =IF(C2>=35,"Pass","Fail") ఏమి చూపుతుంది? "Pass" చూపుతుంది, ఎందుకంటే పరీక్ష "కంటే ఎక్కువ లేదా సమానం". >= ను > అనుకోవడమే ఉచ్చు.
A1 వంటి సెల్ రిఫరెన్స్ సాపేక్షం (relative), కాపీ చేసినప్పుడు మారుతుంది. $A$1 వంటి రిఫరెన్స్ నిరపేక్షం (absolute), కాపీ చేసినా మారదు. ఫిల్ హ్యాండిల్ అంటే ఎంచుకున్న సెల్ మూలలోని చిన్న చతురస్రం; దానితో ఫార్ములా కాపీ చేయవచ్చు, వరుసను పొడిగించవచ్చు. ఎక్సెల్ ఫైల్ .xlsxగా సేవ్ అవుతుంది. చార్ట్ డేటాను బార్, కాలమ్, లైన్, పై వంటి దృశ్య రూపంలోకి మారుస్తుంది; పై చార్ట్ మొత్తంలో భాగాలను చూపుతుంది.
పవర్‌పాయింట్
ప్రెజెంటేషన్ స్లైడ్‌లతో ఏర్పడుతుంది. స్లైడ్ లేఔట్ టైటిల్, కంటెంట్ అమరికను నిర్ణయిస్తుంది; థీమ్ రంగులు, ఫాంట్లను నిర్ణయిస్తుంది; ట్రాన్సిషన్ ఒక స్లైడ్ నుంచి మరొకదానికి వెళ్లేటప్పటి ప్రభావం; యానిమేషన్ స్లైడ్ లోపల ఒక వస్తువుపై ప్రభావం. F5 స్లైడ్‌షోను మొదటి నుంచి, Shift + F5 ప్రస్తుత స్లైడ్ నుంచి ప్రారంభిస్తుంది. ప్రెజెంటేషన్ ఫైల్ ఎక్స్‌టెన్షన్ .pptx.
ఫైల్ ఎక్స్‌టెన్షన్లు
ఫైల్ పేరుకు బేస్ పేరు, రకాన్ని చూపే ఎక్స్‌టెన్షన్ ఉంటాయి: .docx (వర్డ్), .xlsx (ఎక్సెల్), .pptx (పవర్‌పాయింట్), .pdf (పోర్టబుల్ డాక్యుమెంట్ ఫార్మాట్), .txt (సాధారణ పాఠ్యం), .jpg లేదా .png (చిత్రాలు), .mp3 (ఆడియో), .mp4 (వీడియో), .zip (కంప్రెస్డ్ ఆర్కైవ్), .exe (ఎగ్జిక్యూటబుల్ ప్రోగ్రామ్). ఇమేజ్ కాని ఎక్స్‌టెన్షన్ ఏది, స్ప్రెడ్‌షీట్ ఏది అని అడగడం సాధారణం.
8. ఇంటర్నెట్, వెబ్, ఈమెయిల్
ఇంటర్నెట్ అనేది నెట్‌వర్క్‌ల ప్రపంచవ్యాప్త నెట్‌వర్క్. వరల్డ్ వైడ్ వెబ్ (WWW) ఇంటర్నెట్‌పై నడిచే సేవ: బ్రౌజర్ ద్వారా చేరే అనుసంధానిత పేజీల వ్యవస్థ. రెండూ ఒకటి కావు; "ఇంటర్నెట్, వెబ్ ఒకటే" అనేది ప్రామాణిక తప్పు ఎంపిక.
తెలుసుకోవలసిన పదాలు:
- URL (యూనిఫాం రిసోర్స్ లొకేటర్): వెబ్ పేజీ చిరునామా.
- HTTP, HTTPS: వెబ్ పేజీలను మోసే ప్రోటోకాల్స్; S అంటే సురక్షితం, ఎన్‌క్రిప్షన్ వాడుతుంది.
- IP చిరునామా: నెట్‌వర్క్‌లో పరికరాన్ని గుర్తించే ప్రత్యేక సంఖ్య. IPv4లో 0 నుంచి 255 వరకు నాలుగు సంఖ్యలు చుక్కలతో వేరు చేసి ఉంటాయి; IPv6 పొడవైన, కొత్త రూపం.
- DNS (డొమైన్ నేమ్ సిస్టమ్): వెబ్‌సైట్ డొమైన్ పేరును IP చిరునామాగా మారుస్తుంది.
- ISP (ఇంటర్నెట్ సర్వీస్ ప్రొవైడర్): ఇంటర్నెట్ సదుపాయం ఇచ్చే సంస్థ.
- బ్రౌజర్: పేజీలు చూసే సాఫ్ట్‌వేర్, ఉదాహరణకు క్రోమ్, ఎడ్జ్, ఫైర్‌ఫాక్స్, సఫారీ.
- సెర్చ్ ఇంజిన్: ప్రశ్నకు పేజీలను కనుగొనే వెబ్‌సైట్; అది బ్రౌజర్ కాదు.
- హైపర్‌లింక్: క్లిక్ చేయగల లింక్; HTML వెబ్ పేజీల మార్కప్ భాష.
- డౌన్‌లోడ్, అప్‌లోడ్: ఇంటర్నెట్ నుంచి ఫైల్‌ను మీ పరికరానికి తెచ్చుకోవడం, ఫైల్‌ను అవతలికి పంపడం.
- కుకీ: వెబ్‌సైట్ మిమ్మల్ని గుర్తుంచుకోవడానికి మీ పరికరంలో నిల్వ చేసే చిన్న ఫైల్.
- వై-ఫై: వైర్‌లెస్ స్థానిక నెట్‌వర్క్ ప్రాప్తి; హాట్‌స్పాట్: ఫోన్ ఇంటర్నెట్‌ను ఇతర పరికరాలతో పంచుకోవడం.
ఈమెయిల్
ఈమెయిల్ (electronic mail)కు username@domain రూపంలో చిరునామా కావాలి. సందేశం రాసేటప్పుడు ఫీల్డ్‌లు To (ప్రధాన గ్రహీత), Cc (కార్బన్ కాపీ: గ్రహీతలందరికీ కనిపిస్తుంది), Bcc (బ్లైండ్ కార్బన్ కాపీ: గ్రహీత ఇతరులకు కనిపించడు). Subject లైన్ విషయాన్ని చెబుతుంది. ప్రోటోకాల్స్: పంపడానికి SMTP (సింపుల్ మెయిల్ ట్రాన్స్‌ఫర్ ప్రోటోకాల్), స్వీకరించడానికి POP3 లేదా IMAP. అటాచ్‌మెంట్లు సందేశంతో పాటు పంపే ఫైళ్లు. స్పామ్ అంటే కోరని బల్క్ ఈమెయిల్; ఇన్‌బాక్స్, సెంట్, డ్రాఫ్ట్స్, ట్రాష్ ఫోల్డర్లు సందేశాలను వివిధ దశల్లో ఉంచుతాయి.
పరిష్కరించిన ఉదాహరణ 6. మీరు ఒక ఈమెయిల్‌ను To లో రావుకు, Cc లో దేవికి, Bcc లో కుమార్‌కు పంపారు. మూడు పేర్లూ ఎవరికి కనిపిస్తాయి? పంపిన మీకు మాత్రమే. రావు, దేవి ఒకరినొకరు చూడగలరు, కానీ ఇద్దరూ కుమార్‌ను చూడలేరు. కుమార్ రావు, దేవిలను చూస్తాడు.
9. నెట్‌వర్క్‌లు
కంప్యూటర్ నెట్‌వర్క్ రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ కంప్యూటర్లను కలిపి డేటా, వనరులను పంచుకునేలా చేస్తుంది. పరిమాణం ప్రకారం ప్రధాన రకాలు:
- PAN (పర్సనల్ ఏరియా నెట్‌వర్క్): కొన్ని మీటర్లు, ఉదాహరణకు ఫోన్, ఇయర్‌ఫోన్ల మధ్య బ్లూటూత్.
- LAN (లోకల్ ఏరియా నెట్‌వర్క్): భవనం లేదా ఆవరణ, ఉదాహరణకు కార్యాలయం లేదా పాఠశాల ల్యాబ్.
- MAN (మెట్రోపాలిటన్ ఏరియా నెట్‌వర్క్): నగరం లేదా పెద్ద ఆవరణ.
- WAN (వైడ్ ఏరియా నెట్‌వర్క్): దేశాలు, ఖండాలు; ఇంటర్నెట్ అతి పెద్ద WAN.
టోపాలజీ అంటే నెట్‌వర్క్ రూపకల్పన: బస్ (ఒకే ఉమ్మడి కేబుల్), స్టార్ (అన్ని పరికరాలు కేంద్ర హబ్ లేదా స్విచ్‌కు కలుపబడతాయి), రింగ్ (మూసిన వలయం), మెష్ (ప్రతి పరికరం చాలా వాటికి కలుపబడుతుంది). కార్యాలయాల్లో స్టార్ టోపాలజీ అత్యంత సాధారణం, ఎందుకంటే ఒక కేబుల్ చెడిపోతే ఒక పరికరమే ప్రభావితమవుతుంది, కానీ కేంద్ర స్విచ్ చెడిపోతే మొత్తం నెట్‌వర్క్ ఆగిపోతుంది.
నెట్‌వర్క్ పరికరాలు: మోడెమ్ డిజిటల్ సంకేతాలను అనలాగ్‌గా, తిరిగి డిజిటల్‌గా మార్చి టెలిఫోన్ లేదా కేబుల్ లైన్లపై డేటా ప్రయాణించేలా చేస్తుంది. రౌటర్ వేర్వేరు నెట్‌వర్క్‌లను కలిపి వాటి మధ్య డేటాను నిర్దేశిస్తుంది, ఉదాహరణకు మీ ఇంటి నెట్‌వర్క్, ఇంటర్నెట్ మధ్య. స్విచ్ ఒక నెట్‌వర్క్ లోపల పరికరాలను కలిపి, డేటాను ఉద్దేశించిన పరికరానికే పంపుతుంది. హబ్ పరికరాలను కలుపుతుంది కానీ అన్నింటికీ డేటా పంపుతుంది, అందుకే స్విచ్‌లు దాన్ని చాలావరకు భర్తీ చేశాయి. నెట్‌వర్క్ ఇంటర్‌ఫేస్ కార్డ్ (NIC) కంప్యూటర్‌ను నెట్‌వర్క్‌కు కలుపుతుంది. ఫైర్‌వాల్ అనధికార ప్రాప్తిని అడ్డుకోవడానికి నెట్‌వర్క్ ట్రాఫిక్‌ను వడపోస్తుంది.
ప్రోటోకాల్స్ కమ్యూనికేషన్‌కు అంగీకరించిన నియమాలు. TCP/IP ఇంటర్నెట్ ప్రాథమిక ప్రోటోకాల్ సమితి. FTP ఫైళ్లను బదిలీ చేస్తుంది, SMTP మెయిల్ పంపుతుంది, HTTP, HTTPS వెబ్ పేజీలను మోస్తాయి.
డేటా బదిలీ పద్ధతులు: సింప్లెక్స్ (ఒకే దిశ, ఉదాహరణకు కీబోర్డ్ నుంచి కంప్యూటర్‌కు), హాఫ్ డ్యూప్లెక్స్ (రెండు దిశలు కానీ ఒకేసారి ఒకటి, ఉదాహరణకు వాకీ-టాకీ), ఫుల్ డ్యూప్లెక్స్ (రెండు దిశలు ఒకేసారి, ఉదాహరణకు ఫోన్ కాల్). బ్యాండ్‌విడ్త్ అంటే ఒక కనెక్షన్ ఇచ్చిన సమయంలో మోయగల డేటా పరిమాణం, సెకనుకు బిట్లలో కొలుస్తారు.
10. సైబర్ భద్రత: మోసాలను నివారించే అలవాట్లు
సైబర్ భద్రత ప్రశ్నలు ముప్పులను గుర్తించడం, సరైన స్పందన ఎంచుకోవడం గురించి. ప్రధాన ముప్పులు ఇవి.
- మాల్‌వేర్ (malware): హానికర సాఫ్ట్‌వేర్, సాధారణ పదం. వైరస్ ఫైళ్లకు అంటుకుని అవి తెరిచినప్పుడు వ్యాపిస్తుంది. వార్మ్ నెట్‌వర్క్‌లలో స్వయంగా వ్యాపిస్తుంది. ట్రోజన్ ఉపయోగకరమైన సాఫ్ట్‌వేర్‌గా నటిస్తూ హాని చేస్తుంది. స్పైవేర్ మీరు చేసేది గమనిస్తుంది. ర్యాన్సమ్‌వేర్ ఫైళ్లను లాక్ చేసి చెల్లింపు అడుగుతుంది. యాడ్‌వేర్ అవాంఛిత ప్రకటనలు చూపుతుంది.
- ఫిషింగ్ (phishing): బ్యాంక్ లేదా ప్రభుత్వ కార్యాలయంగా నటిస్తూ పాస్‌వర్డ్‌లు, OTPలు, కార్డ్ వివరాలు బయటపెట్టించడానికి వచ్చే నకిలీ సందేశం, సాధారణంగా ఈమెయిల్, SMS లేదా ఫోన్ కాల్. వాయిస్ కాల్ ద్వారా అయితే విషింగ్, SMS ద్వారా అయితే స్మిషింగ్.
- గుర్తింపు దొంగతనం (identity theft): ఒకరి వ్యక్తిగత వివరాలు, ఉదాహరణకు పాస్‌వర్డ్‌లు, గుర్తింపు సంఖ్యలను మోసానికి వాడడం.
- హ్యాకింగ్: వ్యవస్థలోకి అనధికారంగా ప్రవేశించడం.
- సోషల్ ఇంజినీరింగ్: వ్యవస్థను ఛేదించకుండా మనుషులను మోసగించడం.
మంచి అలవాట్లు:
- అక్షరాలు, అంకెలు, చిహ్నాలు కలిపిన పొడవైన పాస్‌వర్డ్‌లు వాడండి, ముఖ్యమైన ఖాతాలకు వేర్వేరు పాస్‌వర్డ్‌లు ఉంచండి.
- రెండు-అంచెల ధృవీకరణ (two-factor authentication) ఆన్ చేయండి, తద్వారా పాస్‌వర్డ్ మాత్రమే ఖాతాను తెరవదు. బ్యాంక్ లేదా ప్రభుత్వ కార్యాలయం నుంచి అని చెప్పే వ్యక్తికి కూడా OTP ఎప్పుడూ చెప్పకండి.
- ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్, యాప్‌ల అప్‌డేట్లు ఇన్‌స్టాల్ చేయండి, యాంటీవైరస్ నడుస్తూ ఉంచండి.
- తెలియని పంపినవారి లింకులు క్లిక్ చేయకండి, అటాచ్‌మెంట్లు తెరవకండి; ఏ వివరమైనా ఇచ్చే ముందు చిరునామా చూడండి.
- చెల్లించే ముందు లేదా లాగిన్ అయ్యే ముందు https, సరైన డొమైన్ చూడండి.
- ప్రధాన పరికరానికి వేరుగా ఉంచిన క్రమమైన బ్యాకప్‌లు తీసుకోండి.
ఆన్‌లైన్ ఆర్థిక మోసానికి గురైతే, జాతీయ సైబర్ నేర నివేదన పోర్టల్ cybercrime.gov.in, సైబర్ నేర హెల్ప్‌లైన్ 1930; దీన్ని పత్రికా సమాచార కార్యాలయం (PIB) రోజంతా పనిచేసేదిగా వర్ణించింది. ఇండియన్ సైబర్ క్రైమ్ కోఆర్డినేషన్ సెంటర్ (I4C) కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖకు అనుబంధంగా సైబర్ నేరాలను సమన్వయంగా ఎదుర్కొనడానికి ఏర్పాటైన కార్యాలయం. త్వరగా ఫిర్యాదు చేయండి: ఆర్థిక మోసాల్లో సమయమే ముఖ్యం.
11. సమాచార సాంకేతిక చట్టం, 2000: పరీక్షకు ప్రాథమికాలు
సమాచార సాంకేతిక చట్టం, 2000 (Information Technology Act) 2000లో 21వ చట్టం. దీనికి 2000 జూన్ 9న రాష్ట్రపతి ఆమోదం లభించింది, కేంద్ర ప్రభుత్వం 2000 అక్టోబర్ 17ను ఈ చట్టం నిబంధనలు అమల్లోకి వచ్చే తేదీగా ప్రకటించింది (2000 అక్టోబర్ 17 నాటి G.S.R. 788(E) నోటిఫికేషన్). ప్రచురించిన చట్టం పొడవైన శీర్షిక ప్రకారం దీని ఉద్దేశం: ఎలక్ట్రానిక్ డేటా ఇంటర్‌ఛేంజ్, ఇతర ఎలక్ట్రానిక్ కమ్యూనికేషన్ ద్వారా, సాధారణంగా ఎలక్ట్రానిక్ కామర్స్ అని పిలిచే, జరిగే లావాదేవీలకు చట్టబద్ధ గుర్తింపు ఇవ్వడం, ప్రభుత్వ సంస్థలకు ఎలక్ట్రానిక్ ఫైలింగ్‌ను సులభతరం చేయడం. దీని ప్రస్తావనలో 1997 జనవరి 30 నాటి ఐక్యరాజ్యసమితి సాధారణ సభ తీర్మానం A/RES/51/162 ఉంది, అది ఎలక్ట్రానిక్ కామర్స్‌పై UNCITRAL నమూనా చట్టాన్ని ఆమోదించింది. ఈ చట్టం భారతదేశమంతటికీ వర్తిస్తుంది, భారతదేశం వెలుపల ఎవరైనా చేసిన నేరం లేదా ఉల్లంఘనకు కూడా దాని నిబంధనల మేరకు వర్తిస్తుంది.
చట్టం పరిధి
అసలు చట్టం ఎలక్ట్రానిక్ రికార్డులు, డిజిటల్ సంతకాలకు చట్టబద్ధ గుర్తింపు ఇచ్చింది, సర్టిఫైయింగ్ అథారిటీలు, డిజిటల్ సిగ్నేచర్ సర్టిఫికెట్ల వ్యవస్థను ఏర్పరిచింది, నేరాలు, శిక్షలను నిర్వచించింది, సైబర్ అప్పీలేట్ ట్రిబ్యునల్‌కు అవకాశం కల్పించింది. ఎలక్ట్రానిక్ రికార్డులు సాక్ష్యంగా వాడేలా భారతీయ శిక్షా స్మృతి, భారతీయ సాక్ష్య చట్టం 1872, బ్యాంకర్ల పుస్తకాల సాక్ష్య చట్టం 1891, రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా చట్టం 1934లను కూడా సవరించింది. ఈ చట్టాన్ని "ఎలక్ట్రానిక్ రికార్డులు, డిజిటల్ సంతకాలకు చట్టబద్ధ గుర్తింపు, అలాగే సైబర్ నేరాలు" అని నేర్చుకోండి.
గుర్తించవలసిన ముఖ్య సెక్షన్లు
| సెక్షన్ | అంశం |
|---|---|
| 43 | కంప్యూటర్, వ్యవస్థ లేదా నెట్‌వర్క్‌కు నష్టం చేసినందుకు జరిమానా, పరిహారం |
| 65 | కంప్యూటర్ సోర్స్ డాక్యుమెంట్లను మార్చడం (ట్యాంపరింగ్) |
| 66 | కంప్యూటర్ సంబంధిత నేరాలు (అసలు చట్టంలో హ్యాకింగ్) |
| 66C | గుర్తింపు దొంగతనం |
| 66D | కంప్యూటర్ వనరు ద్వారా వేషధారణతో మోసం |
| 66E | గోప్యత ఉల్లంఘన |
| 66F | సైబర్ ఉగ్రవాదం |
| 67 | ఎలక్ట్రానిక్ రూపంలో అశ్లీల విషయం ప్రచురణ |
| 69 | అడ్డగింత, పర్యవేక్షణ, డిక్రిప్షన్‌కు ఆదేశించే అధికారం |
| 70 | రక్షిత వ్యవస్థలు |
| 70B | ఇండియన్ కంప్యూటర్ ఎమర్జెన్సీ రెస్పాన్స్ టీమ్ (CERT-In) |
చట్టం పాఠం నుంచి మేము నిర్ధారించిన శిక్షలు: 2000 నాటి అసలు పాఠంలో, కంప్యూటర్ సోర్స్ డాక్యుమెంట్లను మార్చడం (ట్యాంపరింగ్) (సెక్షన్ 65)కు మూడేళ్ల వరకు జైలు, లేదా రెండు లక్షల రూపాయల వరకు జరిమానా, లేదా రెండూ; ఇండియా కోడ్‌లో ఇచ్చినట్లు సెక్షన్ 66C, 66Dలకు మూడేళ్ల వరకు జైలు, ఒక లక్ష రూపాయల వరకు జరిమానా. సెక్షన్ 67 అసలు రూపంలో మొదటి శిక్షకు ఐదేళ్ల వరకు జైలు, ఒక లక్ష రూపాయల జరిమానా. 2008 సవరణ చట్టం అనేక నిబంధనలను మార్చింది, కాబట్టి ఏ శిక్ష సంఖ్యనైనా జ్ఞాపకం నుంచి లేదా ఈ వ్యాసం నుంచి నమ్మే ముందు indiacode.nic.in లో ప్రస్తుత పాఠాన్ని చూడండి.
2008 సవరణ, సెక్షన్ 66A
సమాచార సాంకేతిక (సవరణ) చట్టం, 2008 గుర్తింపు దొంగతనం, మోసం నేరాలతో సహా అనేక నిబంధనలను చేర్చింది లేదా మార్చింది, 2009 అక్టోబర్ 27న అమల్లోకి వచ్చింది. అది సెక్షన్ 66Aను కూడా చేర్చింది, ఇది కమ్యూనికేషన్ సేవల ద్వారా అభ్యంతరకర సందేశాలు పంపడాన్ని శిక్షించేది. సుప్రీంకోర్టు 2015 మార్చి 24న శ్రేయా సింఘాల్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా కేసులో సెక్షన్ 66Aను రాజ్యాంగ విరుద్ధంగా కొట్టివేసింది; ఇది ఆర్టికల్ 19(1)(a) కింద వాక్ స్వాతంత్ర్యాన్ని ఉల్లంఘిస్తుందని, ఆర్టికల్ 19(2) దానిని కాపాడదని పేర్కొంది. 66Aను అమల్లో ఉన్న నేరంగా జాబితా చేయడం సాధారణ ఉచ్చు. అది ఇప్పుడు లేదు.
CERT-In, డేటా రక్షణ
CERT-In చట్టంలోని సెక్షన్ 70B కింద సైబర్ భద్రత సంఘటనలకు జాతీయ సంస్థ. దీన్ని 2009 అక్టోబర్ 27 నాటి నోటిఫికేషన్ ద్వారా నియమించారు. సైబర్ సంఘటనల సమాచారాన్ని సేకరించడం, విశ్లేషించడం, హెచ్చరికలు, సూచనలు ఇవ్వడం, స్పందనను సమన్వయం చేయడం దీని పని.
IT చట్టంతో పాటు భారతదేశానికి ఇప్పుడు డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా రక్షణ చట్టం, 2023 ఉంది, దీన్ని 2023 ఆగస్టు 11న చట్టంగా చేశారని PIB తెలిపింది; అలాగే 2025 నవంబర్ 14న నోటిఫై చేసిన డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా రక్షణ నియమాలు, 2025 ఉన్నాయి, వీటిలో పద్దెనిమిది నెలల దశలవారీ అనుసరణ కాలం ఉంది. పరీక్షకు సురక్షితమైన వాస్తవం: IT చట్టంతో పాటు డేటా రక్షణకు ఇప్పుడు ప్రత్యేక చట్టం కూడా ఉంది.
12. డిజిటల్ ఇండియా: స్థానం తెలుసుకోవలసిన కార్యక్రమాలు
కార్యక్రమ అధికారిక పేజీ ప్రకారం డిజిటల్ ఇండియా 2015 జూలై 1న ప్రారంభమైంది; భారతదేశాన్ని డిజిటల్ సాధికార సమాజంగా, జ్ఞాన ఆర్థిక వ్యవస్థగా మార్చడం దీని లక్ష్యం. కార్యక్రమం మూడు ప్రధాన దార్శనిక రంగాలపై ఆధారపడింది: ప్రతి పౌరునికి యుటిలిటీగా డిజిటల్ మౌలిక సదుపాయాలు, కోరిన సేవలు, పాలన, పౌరుల డిజిటల్ సాధికారత. పాఠ్యపుస్తకాల్లో తరచుగా ఉదహరించే పాత ఫ్రేమ్‌వర్క్ తొమ్మిది స్తంభాలను చెబుతుంది: బ్రాడ్‌బ్యాండ్ హైవేలు, మొబైల్ కనెక్టివిటీకి సార్వత్రిక ప్రాప్తి, ప్రజా ఇంటర్నెట్ ప్రాప్తి, ఈ-గవర్నెన్స్, ఈ-క్రాంతి, అందరికీ సమాచారం, ఎలక్ట్రానిక్స్ తయారీ, ఉద్యోగాల కోసం IT, ముందస్తు ఫలిత కార్యక్రమాలు. నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ ఎలక్ట్రానిక్స్, సమాచార సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY).
కార్యక్రమ అధికారిక పేజీల్లో కనిపించే కార్యక్రమాల్లో డిజిలాకర్, ఉమాంగ్, మైగవ్, జీవన్ ప్రమాణ్, కామన్ సర్వీస్ సెంటర్లు, భాషిణి ఉన్నాయి. అదే పేజీ 2016లో భారత్ ఇంటర్‌ఫేస్ ఫర్ మనీ యాప్, 2017లో వస్తు సేవల పన్ను నెట్‌వర్క్, 2018లో ప్రధానమంత్రి గ్రామీణ డిజిటల్ సాక్షరత అభియాన్, 2020లో ఆరోగ్య సేతు యాప్‌ను నమోదు చేసింది.
తరచుగా అడిగేవాటి శీఘ్ర సూచిక, PIB సమాచారం ఆధారంగా:
| కార్యక్రమం | ఏమిటి | సంవత్సరం లేదా తేదీ |
|---|---|---|
| డిజిలాకర్ | అధికారిక పత్రాలు, సర్టిఫికెట్ల క్లౌడ్ నిల్వ | 2015 |
| ఉమాంగ్ | అనేక ప్రభుత్వ సేవలకు ఒకే మొబైల్ యాప్ (యూనిఫైడ్ మొబైల్ అప్లికేషన్ ఫర్ న్యూ-ఏజ్ గవర్నెన్స్) | 2017 నవంబర్ 23న దేశానికి అంకితం |
| BHIM | UPI ఆధారిత చెల్లింపు యాప్, NPCI నుంచి | 2016 డిసెంబర్ |
| UPI | NPCI యూనిఫైడ్ పేమెంట్స్ ఇంటర్‌ఫేస్ | 2016 ఏప్రిల్‌లో పైలట్; 2016 ఆగస్టులో ప్రజలకు |
| GeM | ప్రభుత్వ సేకరణ కోసం గవర్నమెంట్ ఈ-మార్కెట్‌ప్లేస్ | 2016 |
| PMGDISHA | గ్రామీణ డిజిటల్ సాక్షరత పథకం | 2018 |
NPCI అంటే నేషనల్ పేమెంట్స్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా. UPI వినియోగదారుడు బ్యాంక్ ఖాతాలను మొబైల్ యాప్‌కు అనుసంధానించి వర్చువల్ చెల్లింపు చిరునామా ద్వారా చెల్లించేలా చేస్తుంది. ఏది ఏదో అడిగే ప్రశ్నలో UPI (చెల్లింపు వ్యవస్థ)ని, BHIM (దానిపై నిర్మించిన యాప్)ని కలపకండి.
ఆంధ్రప్రదేశ్ అభ్యర్థులు గుర్తుంచుకోవాలి: రాష్ట్రానికి గ్రామ, వార్డు సచివాలయ వ్యవస్థ వంటి స్వంత డిజిటల్ సేవా మార్గాలు ఉన్నాయి. ఇలాంటి వేదికల వివరాలు తరచుగా మారతాయి, కాబట్టి పేరు పెట్టిన ఏ పోర్టల్ లేదా యాప్‌కైనా శాఖ ప్రస్తుత పేజీపై ఆధారపడండి.
13. భారత అంతరిక్ష, సాంకేతిక మైలురాళ్లు
అంతరిక్షం గురించిన సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ ప్రశ్నలు వాస్తవ ఆధారితం, అవే మైలురాళ్లను మళ్లీ మళ్లీ అడుగుతాయి. కింది తేదీలను ఇస్రో, PIB పేజీలతో సరిచూశాము.
| మైలురాయి | తేదీ | గమనికలు |
|---|---|---|
| ఇస్రో ఏర్పాటు | 1969 ఆగస్టు 15 | అణుశక్తి విభాగం కింద; 1962 INCOSPAR తర్వాత |
| ఆర్యభట్ట | 1975 ఏప్రిల్ 19 | భారతదేశ మొదటి ఉపగ్రహం; సోవియట్ కాస్మోస్-3M రాకెట్‌పై కపుస్తిన్ యార్ నుంచి ప్రయోగం |
| భాస్కర | 1979 జూన్ 7 | తొలి భూ పరిశీలన ఉపగ్రహాల్లో ఒకటి |
| SLV-3, రోహిణి | 1980 జూలై 18 | స్వంత ప్రయోగ వాహనం ద్వారా భారత్ మొదటి ఉపగ్రహ ప్రయోగం |
| ఆపిల్ (APPLE) | 1981 జూన్ 19 | ప్రయోగాత్మక సమాచార ఉపగ్రహం |
| అంతరిక్షంలో రాకేశ్ శర్మ | 1984 ఏప్రిల్ 3 | అంతరిక్షంలోకి వెళ్లిన మొదటి భారత పౌరుడు, సోవియట్ మిషన్‌లో |
| చంద్రయాన్-1 | 2008 అక్టోబర్ 22 | మొదటి చంద్ర మిషన్; శ్రీహరికోట నుంచి PSLV-C11; చంద్రునిపై నీటి అణువులు నివేదించబడ్డాయి |
| మార్స్ ఆర్బిటర్ మిషన్ | 2013 నవంబర్ 5 ప్రయోగం; 2014 సెప్టెంబర్ 24 కక్ష్యలో ప్రవేశం | PSLV-C25; భారత్ మొదటి అంతర్‌గ్రహ మిషన్, మొదటి ప్రయత్నంలోనే అంగారక కక్ష్యలో ప్రవేశం |
| చంద్రయాన్-2 | 2019 జూలై 22 | చంద్ర మిషన్ |
| చంద్రయాన్-3 | 2023 జూలై 14 ప్రయోగం; 2023 ఆగస్టు 23 ల్యాండింగ్ | LVM3-M4; చంద్ర దక్షిణ ధ్రువ ప్రాంతం సమీపంలో సాఫ్ట్ ల్యాండింగ్ |
| ఆదిత్య-L1 | 2023 సెప్టెంబర్ 2 | PSLV-C57; మొదటి భారత అంతరిక్ష ఆధారిత సౌర పరిశీలనశాల; 2024 జనవరి 6న L1 వద్ద హాలో కక్ష్య |
| Ax-4 మిషన్ | 2025 జూన్ 25 ప్రయోగం; 2025 జూలై 15 స్ప్లాష్‌డౌన్ | గ్రూప్ కెప్టెన్ శుభాంశు శుక్లా అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష కేంద్రానికి మిషన్ పైలట్‌గా వెళ్లారు |
ఆగస్టు 23, చంద్రునిపై దిగిన తేదీ, ఇప్పుడు జాతీయ అంతరిక్ష దినోత్సవంగా పాటిస్తారు. చంద్రయాన్-3 ల్యాండింగ్ తర్వాత కేంద్ర ప్రభుత్వం దీన్ని నోటిఫై చేసింది, మొదటి జాతీయ అంతరిక్ష దినోత్సవం 2024లో జరిగింది. ఇస్రో ప్రకారం ఆదిత్య-L1 భూమికి సుమారు 15 లక్షల కిలోమీటర్ల దూరంలోని సూర్య-భూమి మొదటి లాగ్రాంజ్ బిందువు (L1) చుట్టూ ఉన్న హాలో కక్ష్య నుంచి ఏడు పేలోడ్‌లతో సూర్యుణ్ని పరిశీలిస్తుంది.
రెండు ఉచ్చులు సాధారణం. మొదటిది, చంద్రయాన్-3 ప్రయోగ తేదీ (2023 జూలై 14), ల్యాండింగ్ తేదీ (2023 ఆగస్టు 23) కలపడం. రెండవది, ఆర్యభట్టను శ్రీహరికోట నుంచి ప్రయోగించినట్లు చెప్పడం. దాన్ని సోవియట్ రాకెట్‌పై సోవియట్ ప్రదేశం నుంచి ప్రయోగించారు; తరువాతి మిషన్లైన SLV, PSLV ప్రయోగాలకు శ్రీహరికోట వేదికైంది. శ్రీహరికోట (SDSC SHAR) గురించి మా ఆంధ్రప్రదేశ్ సైన్స్, టెక్నాలజీ, సంస్థలు నోట్ చూడండి.
గగన్‌యాన్ భారతదేశ మానవ అంతరిక్ష యాత్ర కార్యక్రమం. PIB ప్రచురించిన పార్లమెంటుకు ప్రభుత్వ సమాధానాలు మానవసహిత యాత్రకు ముందు మానవరహిత మిషన్లపై పని జరుగుతోందని వివరిస్తాయి, మొదటి మానవసహిత యాత్రకు 2027-28 లక్ష్యంగా ఇచ్చాయి. మిషన్ షెడ్యూళ్లు మారతాయి, కాబట్టి గగన్‌యాన్ తేదీని "తాజా ఇస్రో లేదా PIB ప్రకటన చూడండి" అని పరిగణించండి, అధికారిక ప్రకటన చూడకుండా ప్రయోగం జరిగిందని చెప్పకండి.
ఒక్కో వాక్యంలో గుర్తుంచుకోదగిన ఇతర సాంకేతిక పదాలు: ఉపగ్రహ రకాలు (INSAT, GSAT వంటి సమాచార ఉపగ్రహాలు; IRS వంటి రిమోట్ సెన్సింగ్; భారత ప్రాంతీయ నావిగేషన్ వ్యవస్థ NavIC వంటి నావిగేషన్), ప్రయోగ వాహనాలు (SLV, ASLV, PSLV, GSLV, LVM3), 1986లో భారత ప్రభుత్వం నిర్ణయించిన ఫిబ్రవరి 28 జాతీయ సైన్స్ దినోత్సవం, ఇది రామన్ ఎఫెక్ట్ ప్రకటన జరిగిన రోజును సూచిస్తుంది.
14. ఒకే చోట పరీక్ష ఉచ్చులు
- RAM అస్థిరం; ROM కాదు. "కరెంటు పోతే విషయం పోతుంది" అంటే RAM.
- కంట్రోల్ యూనిట్ లెక్కలు చేయదు; ALU చేస్తుంది.
- పరీక్ష పద్ధతిలో 1 KB = 1,024 బైట్లు, 1 బైట్ = 8 బిట్లు.
- ఇంటర్నెట్ వెబ్ కాదు; బ్రౌజర్ సెర్చ్ ఇంజిన్ కాదు.
- Bcc గ్రహీతలు ఇతరులకు కనిపించరు; Cc గ్రహీతలు కనిపిస్తారు.
- Ctrl + P ప్రింట్, పేస్ట్ కాదు; Shift + Delete రీసైకిల్ బిన్‌ను దాటిపోతుంది.
- ఫార్ములా = తో మొదలవుతుంది, >= సమానత్వాన్ని కూడా కలుపుతుంది.
- మెషీన్ భాష మాత్రమే కంప్యూటర్ నేరుగా అర్థం చేసుకుంటుంది.
- IT చట్టంలోని సెక్షన్ 66Aను 2015 మార్చి 24న కొట్టివేశారు.
- IT చట్టానికి 2000 జూన్ 9న ఆమోదం లభించింది, కానీ 2000 అక్టోబర్ 17న అమల్లోకి వచ్చింది.
- UPI చెల్లింపు వ్యవస్థ; BHIM మొదలైనవి యాప్‌లు.
- చంద్రయాన్-3: ప్రయోగం 2023 జూలై 14, ల్యాండింగ్ 2023 ఆగస్టు 23.
- కోల్డ్ బూట్ కరెంటు ఆఫ్ నుంచి మొదలు; వార్మ్ బూట్ రీస్టార్ట్.
- స్విచ్ ఉద్దేశించిన పరికరానికి డేటా పంపుతుంది; హబ్ అన్నింటికీ పంపుతుంది.
15. చిన్న పునశ్చరణ ప్రణాళిక
రెండు వారాల సమయం ఉన్న అభ్యర్థికి పనికొచ్చే ప్రణాళిక ఇది. 1 నుంచి 3 రోజులు: హార్డ్‌వేర్, మెమరీ, యూనిట్లు, సాఫ్ట్‌వేర్, అన్ని పరిష్కరించిన ఉదాహరణలు చేతితో మళ్లీ చేయండి. 4 నుంచి 6 రోజులు: ఆపరేటింగ్ సిస్టమ్, వర్డ్, ఎక్సెల్, పవర్‌పాయింట్, ప్రతి షార్ట్‌కట్‌ను నిజమైన కీబోర్డ్‌పై టైప్ చేయండి. 7 నుంచి 9 రోజులు: ఇంటర్నెట్, ఈమెయిల్, నెట్‌వర్క్‌లు, సైబర్ భద్రత. 10, 11 రోజులు: IT చట్టం సెక్షన్లు, డిజిటల్ ఇండియా, అంతరిక్ష పట్టిక. 12, 13 రోజులు: మిశ్రమ సాధన. 14వ రోజు: ఉచ్చుల జాబితా, సమయ పరిమితితో ఒక సెట్ మాత్రమే. సంక్షిప్త రూపాల ఒక పేజీ షీట్ ఉంచి ప్రతిరోజూ మళ్లీ చదవండి; ఇరవై సంక్షిప్త రూపాలే చాలా ప్రశ్నలను వివరిస్తాయి.
మీ నియామకంలో ప్రాక్టికల్ కంప్యూటర్ ప్రావీణ్య పరీక్ష ఉంటే, అదనపు గంటలను చేతితో చేసే పనులకు వాడండి: మార్జిన్లతో పేజీ సెట్ చేయండి, స్థిరమైన వేగంతో పేరా టైప్ చేయండి, పట్టికను ఫార్మాట్ చేయండి, స్ప్రెడ్‌షీట్‌లో కాలమ్ సార్ట్ చేయండి, SUM, AVERAGE వాడండి, ఫైళ్లను సేవ్ చేయండి, పేరు మార్చండి, తరలించండి. అర్హత పరీక్ష మీ ర్యాంక్‌ను పెంచదు, కానీ జాబితా నుంచి తొలగించగలదు, కాబట్టి దానికి అవసరమైన సమయం ఇవ్వండి.
పరీక్షకు ముఖ్య వాస్తవాలు
- ఎనిమిది బిట్లు ఒక బైట్; పరీక్ష పద్ధతిలో 1 KB = 1,024 బైట్లు.
- వేగం ప్రకారం వేగవంతమైనది నుంచి: రిజిస్టర్లు, క్యాష్, RAM, SSD, HDD. RAM అస్థిరం; ROM, ద్వితీయ నిల్వ స్థిరం.
- CPUలో ALU, కంట్రోల్ యూనిట్, రిజిస్టర్లు ఉంటాయి.
- మెషీన్ భాష మాత్రమే కంప్యూటర్ నేరుగా అర్థం చేసుకునే భాష.
- DNS డొమైన్ పేర్లను IP చిరునామాలుగా మారుస్తుంది; HTTPS సురక్షిత వెబ్ ప్రోటోకాల్.
- రౌటర్ నెట్‌వర్క్‌లను కలుపుతుంది; స్విచ్ నెట్‌వర్క్ లోపల పరికరాలను కలుపుతుంది; మోడెమ్ సంకేతాలను మారుస్తుంది.
- సమాచార సాంకేతిక చట్టం, 2000: 2000లో 21వ చట్టం, ఆమోదం 2000 జూన్ 9, అమలు 2000 అక్టోబర్ 17.
- సెక్షన్ 66A: 2008 సవరణ ద్వారా చేరింది, 2009 అక్టోబర్ 27 నుంచి అమలు, 2015 మార్చి 24న కొట్టివేత.
- CERT-In సెక్షన్ 70B కింద జాతీయ సంస్థ; సైబర్ నేర హెల్ప్‌లైన్ 1930, పోర్టల్ cybercrime.gov.in.
- డిజిటల్ ఇండియా 2015 జూలై 1న ప్రారంభం; ఉమాంగ్ 2017 నవంబర్ 23న దేశానికి అంకితం.
- ఆర్యభట్ట: 1975 ఏప్రిల్ 19. చంద్రయాన్-1: 2008 అక్టోబర్ 22. మార్స్ ఆర్బిటర్ మిషన్: 2013 నవంబర్ 5 ప్రయోగం, 2014 సెప్టెంబర్ 24 కక్ష్యలో ప్రవేశం. చంద్రయాన్-3: 2023 ఆగస్టు 23 ల్యాండింగ్. ఆదిత్య-L1: 2023 సెప్టెంబర్ 2 ప్రయోగం.
- జాతీయ అంతరిక్ష దినోత్సవం: ఆగస్టు 23. జాతీయ సైన్స్ దినోత్సవం: ఫిబ్రవరి 28.
10 ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు, సమాధానాలతో
1. కింది వాటిలో అస్థిర మెమరీ ఏది? A. ROM B. RAM C. హార్డ్ డిస్క్ D. DVD సమాధానం: B. విద్యుత్ ఆపితే RAMలోని విషయం పోతుంది; మిగతా ఎంపికలు కరెంటు లేకపోయినా డేటాను ఉంచుతాయి.
2. CPUలో అంకగణిత, తార్కిక చర్యలు చేసే భాగం ఏది? A. కంట్రోల్ యూనిట్ B. రిజిస్టర్ C. అరిథ్‌మెటిక్ లాజిక్ యూనిట్ D. క్యాష్ సమాధానం: C. కంట్రోల్ యూనిట్ చర్యలను నిర్దేశిస్తుంది, రిజిస్టర్లు డేటాను ఉంచుతాయి; ALU లెక్కిస్తుంది, పోలుస్తుంది.
3. ఒక పెన్ డ్రైవ్ సామర్థ్యం 8 GB. 1 GB = 1,024 MB అని తీసుకుంటే, ఒక్కొక్కటి 16 MB ఉన్న ఎన్ని ఫైళ్లు పడతాయి? A. 256 B. 512 C. 1,024 D. 128 సమాధానం: B. 8 x 1,024 = 8,192 MB; 8,192 / 16 = 512 ఫైళ్లు.
4. ఈమెయిల్‌లో ఒక చిరునామాను Bccలో ఉంచారు. ఏది నిజం? A. ప్రతి గ్రహీతకు ఆ చిరునామా కనిపిస్తుంది B. Bcc గ్రహీత మాత్రమే ఇతర గ్రహీతలను చూస్తాడు, ఇతరులకు Bcc చిరునామా కనిపించదు C. సందేశం చేరదు D. దాన్ని స్పామ్‌గా పరిగణిస్తారు సమాధానం: B. Bcc గ్రహీతను ఇతరుల నుంచి దాచిపెడుతుంది, ఆ గ్రహీత To, Cc పేర్లను చూడగలడు.
5. MS వర్డ్‌లో చివరి చర్యను వెనక్కి తీసుకోవడానికి ఏ షార్ట్‌కట్ వాడతారు? A. Ctrl + Y B. Ctrl + U C. Ctrl + Z D. Ctrl + X సమాధానం: C. Ctrl + Z అన్‌డూ; Ctrl + Y రీడూ; Ctrl + U అండర్‌లైన్; Ctrl + X కట్.
6. A1 నుంచి A4 వరకు సెల్‌లలో 10, 20, 30, 40 ఉంటే =AVERAGE(A1:A4) ఫలితం ఎంత? A. 25 B. 100 C. 20 D. 30 సమాధానం: A. మొత్తం 100, నాలుగు విలువలు, కాబట్టి 100 / 4 = 25.
7. వేర్వేరు నెట్‌వర్క్‌లను కలిపి వాటి మధ్య డేటాను నిర్దేశించే పరికరం ఏది? A. హబ్ B. రౌటర్ C. రిపీటర్ D. స్విచ్ సమాధానం: B. రౌటర్ ఇంటి నెట్‌వర్క్, ఇంటర్నెట్ వంటి వేర్వేరు నెట్‌వర్క్‌లను కలుపుతుంది. స్విచ్ ఒక నెట్‌వర్క్ లోపల పనిచేస్తుంది, హబ్ అన్ని పరికరాలకు ప్రసారం చేస్తుంది.
8. సమాచార సాంకేతిక చట్టం, 2000 ఏ తేదీన అమల్లోకి వచ్చింది? A. 2000 జూన్ 9 B. 2000 ఆగస్టు 15 C. 2000 అక్టోబర్ 17 D. 2009 అక్టోబర్ 27 సమాధానం: C. చట్టానికి 2000 జూన్ 9న ఆమోదం లభించింది, 2000 అక్టోబర్ 17ను నిర్ణయిస్తూ ఇచ్చిన నోటిఫికేషన్ ద్వారా అమల్లోకి వచ్చింది. 2009 అక్టోబర్ 27 తేదీ 2008 సవరణకు సంబంధించినది.
9. 2008లో చేర్చి, 2015 మార్చి 24న సుప్రీంకోర్టు కొట్టివేసిన IT చట్ట సెక్షన్ ఏది? A. సెక్షన్ 66C B. సెక్షన్ 67 C. సెక్షన్ 66A D. సెక్షన్ 70B సమాధానం: C. శ్రేయా సింఘాల్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా కేసులో కోర్టు సెక్షన్ 66Aను కొట్టివేసింది.
10. చంద్రయాన్-3 ల్యాండర్ చంద్రునిపై ఏ తేదీన దిగింది? A. 2023 జూలై 14 B. 2023 ఆగస్టు 23 C. 2023 సెప్టెంబర్ 2 D. 2008 అక్టోబర్ 22 సమాధానం: B. ప్రయోగం 2023 జూలై 14న; ఆగస్టు 23 ఇప్పుడు జాతీయ అంతరిక్ష దినోత్సవం. 2023 సెప్టెంబర్ 2 ఆదిత్య-L1 ప్రయోగం, 2008 అక్టోబర్ 22 చంద్రయాన్-1 ప్రయోగం.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
AP గ్రూప్-IV, సచివాలయం పరీక్షల్లో కంప్యూటర్ అవగాహన తప్పనిసరా? అది నియామకంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. వివరణాత్మక నోటిఫికేషన్‌లో పథకం చూడండి. పోస్టు పేరు "కమ్ కంప్యూటర్ అసిస్టెంట్" అయితే ఆఫీస్ ఆటోమేషన్ నైపుణ్యాలు ముఖ్యమవుతాయని, కంప్యూటర్ ప్రావీణ్య పరీక్ష అర్హత దశగా ఉండవచ్చని ఆశించండి.
కంప్యూటర్ ప్రావీణ్య పరీక్ష మార్కులు ఇచ్చే పరీక్షా? మా గ్రూప్-IV గైడ్‌లో వివరించిన జూనియర్ అసిస్టెంట్ కమ్ కంప్యూటర్ అసిస్టెంట్ పథకంలో ఇది అర్హత పరీక్ష. ఇది మీ ర్యాంక్‌ను మెరుగుపరచదు కానీ ఉత్తీర్ణత తప్పనిసరి. ప్రస్తుత నోటిఫికేషన్‌లో ఎప్పుడూ నిర్ధారించుకోండి.
ప్రోగ్రామింగ్ నేర్చుకోవాలా? సాధారణ అధ్యయన విభాగంలోని కంప్యూటర్ ప్రశ్నలకు అవసరం లేదు. భాషా అనువాదకం అంటే ఏమిటి, మెషీన్ భాష, ఉన్నత స్థాయి భాషల తేడా తెలిస్తే చాలు, ప్రోగ్రామ్ రాయడం అవసరం లేదు.
షార్ట్‌కట్ కీలను ఎలా గుర్తుంచుకోవాలి? ప్రతిరోజూ నిజమైన కీబోర్డ్‌పై చిన్న డాక్యుమెంట్ టైప్ చేస్తూ వాడండి. జాబితా చదవడం కంటే ఒక చర్యను పది సార్లు చేయడం ఎక్కువ ఉపయోగపడుతుంది.
IT చట్టంలో ఏ సెక్షన్లు ముఖ్యం? తేదీలు (ఆమోదం, అమలు), ఉద్దేశం, పై పట్టికలోని సెక్షన్లు, 66Aను కొట్టివేశారనే వాస్తవం నేర్చుకోండి. శిక్షల సంఖ్యల కోసం ఫార్వర్డ్ చేసిన పత్రాలపై కాకుండా ఇండియా కోడ్‌లో ప్రస్తుత పాఠం చూడండి.
ప్రభుత్వ డిజిటల్ కార్యక్రమాలు, అంతరిక్ష మిషన్లను ఎక్కడ సరిచూడాలి? కార్యక్రమ అధికారిక పేజీ (digitalindia.gov.in), పత్రికా సమాచార కార్యాలయం (PIB), ఇస్రో వెబ్‌సైట్ వాడండి. భవిష్యత్ మిషన్ల తేదీలు మారవచ్చని గుర్తుంచుకోండి.
రాష్ట్ర పరీక్షల సిలబస్‌లో అంతరిక్ష తేదీలు ఉంటాయా? సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీలో వాటిని తరచుగా సాధారణ అవగాహనగా అడుగుతారు. ఈ వ్యాసంలోని మైలురాళ్ల పట్టిక ఎక్కువగా అడిగే వాటిని కవర్ చేస్తుంది.
సంబంధిత పఠనం
- APPSC గ్రూప్-IV గైడ్: పథకం, సిలబస్, CPT, సన్నద్ధత
- గ్రామ, వార్డు సచివాలయం: సెక్రటరీ గైడ్
- మున్సిపల్ జూనియర్ అసిస్టెంట్ గైడ్
- సాధారణ శాస్త్రం: భౌతిక, రసాయన శాస్త్ర నోట్స్
- ఆంధ్రప్రదేశ్ సైన్స్, టెక్నాలజీ, సంస్థలు
- AP టాప్ 100 GK ప్రశ్నలు
- స్థిర GK: దినోత్సవాలు, అవార్డులు, సంస్థలు
- ఈ వ్యాసం ఆంగ్ల వెర్షన్
- ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర గైడ్: చరిత్ర, భూగోళం, పాలన, అన్ని AP పరీక్షలు
- తెలంగాణ రాష్ట్ర గైడ్ (జనరల్ స్టడీస్ విభాగాలకు అదే సిలబస్)
- తెలంగాణ ప్రభుత్వ పరీక్షలు 2026
pareeksha.in లో సాధన చేయండి
ఇక్కడ సిద్ధాంతం చదివి, pareeksha.in లో మాక్ టెస్ట్తో సమయ పరిమితిలో పరీక్షించుకోండి; ఈ వేదికలో 10 Lakh+ MCQs, 100+ Exams, 5,000+ Full-Length Mocks ఉన్నాయి. మీ పోస్టుకు సంబంధించిన పథకం, సిలబస్‌ను అధికారిక నోటిఫికేషన్‌లో నిర్ధారించుకోండి.
మూలాలు మరియు ధృవీకరణ
తెరిచిన పేజీలు:
- డిజిటల్ ఇండియా కార్యక్రమం, About పేజీ, Initiatives పేజీ, digitalindia.gov.in (ప్రారంభ తేదీ, దార్శనిక రంగాలు, కార్యక్రమ జాబితా, అక్కడ చూపిన మైలురాళ్లు).
- అసలు రూపంలో సమాచార సాంకేతిక చట్టం, 2000 (2000లో 21వ చట్టం, గెజిట్ పాఠం, meity.gov.in ప్రతి): ఆమోద తేదీ, పొడవైన శీర్షిక, ప్రస్తావన, సెక్షన్లు 1, 65, 66, 67, 69, 70, 72.
- చట్టం అమలు తేదీని నిర్ణయిస్తూ 2000 అక్టోబర్ 17 నాటి G.S.R. 788(E) నోటిఫికేషన్ (meity.gov.in, IT Act and Rules సంకలనం).
- ఇస్రో: చంద్రయాన్-3 పేజీ, ఆదిత్య-L1 పేజీ, టైమ్‌లైన్ పేజీ (isro.gov.in).
అధికారిక సైట్ల సారాంశాలు సెర్చ్ ద్వారా వచ్చి నిర్ధారించినవి (పూర్తి పేజీలు తెరవలేదు): సెక్షన్ 66C, 66Dపై ఇండియా కోడ్ సారాంశాలు; 2015 మార్చి 24 నాటి 66A తీర్పు, 2008 సవరణ అమలు తేదీ 2009 అక్టోబర్ 27పై ఇండియా కోడ్, సుప్రీంకోర్టు జాబితాలు; సెక్షన్ 70B కింద 2009 అక్టోబర్ 27 నోటిఫికేషన్‌తో CERT-In నియామకం; డిజిటల్ వ్యక్తిగత డేటా రక్షణ చట్టం, 2023 (2023 ఆగస్టు 11), DPDP నియమాలు, 2025 (2025 నవంబర్ 14)పై PIB విడుదలలు; సైబర్ నేర హెల్ప్‌లైన్ 1930, I4Cపై PIB; ఉమాంగ్ (2017 నవంబర్ 23), BHIM (2016 డిసెంబర్), UPI (2016 ఏప్రిల్, ఆగస్టు), డిజిలాకర్ (2015)పై PIB, MeitY పేజీలు; ఆర్యభట్ట, చంద్రయాన్-1, మార్స్ ఆర్బిటర్ మిషన్‌పై ఇస్రో పేజీలు; Ax-4, గగన్‌యాన్‌పై ఇస్రో, PIB; జాతీయ అంతరిక్ష దినోత్సవంపై PIB.
ధృవీకరించలేనివి, జాగ్రత్తగా చెప్పినవి: కంప్యూటర్ ప్రావీణ్య పరీక్ష, ఏ సచివాలయం లేదా జూనియర్ అసిస్టెంట్ నియామకం వివరణాత్మక సిలబస్ (ప్రస్తుత నోటిఫికేషన్ చూడండి); 2008 సవరణ తర్వాత ప్రస్తుత శిక్ష సంఖ్యలు (ఇండియా కోడ్ చూడండి); మొదటి మానవసహిత గగన్‌యాన్ యాత్ర ఖచ్చితమైన తేదీ (ఇస్రో, PIB చూడండి); డిజిటల్ ఇండియా తొమ్మిది స్తంభాల ప్రామాణిక పాఠ్యపుస్తక జాబితా (ద్వితీయ సారాంశం నుంచి తీసుకున్నాం, అలా గుర్తించాం); కంప్యూటర్ తరాలు, ప్రాథమిక హార్డ్‌వేర్ వాస్తవాలు ప్రామాణిక పాఠ్యపుస్తక జ్ఞానం, ప్రభుత్వ పేజీతో సరిచూడలేదు.
Comments (0)
No comments yet. Be the first to share your thoughts.